O Sir Francis Galton, ο κοινωνικός δαρβινισμός και η κληρονομικότητα της ευφυίας

.

.

Ίσως να νομίζετε, κάποιοι από σας που διαβάζετε τώρα αυτές τις γραμμές, πως δεν γνωρίζετε τίποτα για τον Sir Francis Galton, αλλά πιστέψτε με δεν είναι έτσι. Γιατί αν μη τι άλλο, ξέρετε τι είναι τα δακτυλικά αποτυπώματα, οι μετεωρολογικοί χάρτες και το περίφημο IQ.  Ας πάρουμε όμως την ιστορία μας απ’ την αρχή, αφήνοντας για λίγο στην άκρη τον βαρύγδουπο, αλλά αναγκαίο τίτλο.

Ο Francis Galton, γεννήθηκε στην Αγγλία το 1822,  και ήταν πρώτος ξάδερφος του γνωστού σε όλους μας Δαρβίνου (Charles Robert Darwin). Προερχόταν από ισχυρή οικογένεια επιτυχημένων Κουακέρων, που ήταν ως επί το πλείστον τραπεζίτες και κατασκευαστές όπλων. Παππούς του ήταν ο Erasmus Darwin και πατέρας του ο Samuel Galton, ιδρυτικά μέλη και οι δύο της διάσημης Lunar Society of Birmingham.

Υπήρξε παιδί-θαύμα σύμφωνα με διάφορες μαρτυρίες, καθώς έμαθε ανάγνωση απ’ την ηλικία των 2 ετών. Ο ίδιος μάλιστα σε γράμμα προς την αδερφή του Adele, αναφέρει:

“Είμαι τεσσάρων χρονών και μπορώ να διαβάσω οποιοδήποτε αγγλικό βιβλίο. Ξέρω όλα τα λατινικά ουσιαστικά, τα επίθετα και τα μεταβατικά ρήματα, και ξέρω και 52 γραμμές λατινική ποίηση. Ξέρω όλους τους αριθμούς, και ξέρω και να πολλαπλασιάζω με το 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, (9), 10, (11). Ξέρω να διαβάζω λίγα γαλλικά, και ξέρω να λέω την ώρα”.

Το γράμμα γράφτηκε στις 15 Φεβρουαρίου του 1927, μια μέρα δηλαδή πριν ο Francis Galton κλείσει τα 5. Στα έξι του μελετούσε πλέον Shakespear. Στα οκτώ, μπορούσε να εξηγήσει τον τρόπο με τον οποίο οι Σάξονες έφτιαχναν τα πλοία τους και να επιπλήξει την μητέρα του για λάθη που έκανε, σχετικά με την κατάταξη των εντόμων σε κατηγορίες. Οι γονείς του λοιπόν, όταν ήταν στην εφηβεία, τον πίεσαν να ακολουθήσει την ιατρική (κλάδος στον οποίο διέπρεπαν οι Darwins και είχε σημασία για τη μητέρα του αυτό),  κι έτσι τελικά σε ηλικία 16 ετών, άρχισε την εκπαίδευση του στο Birmingham General Hospital και τις σπουδές του στο King’s College  (London Medical School), όπου και παρέμεινε συνολικά για 2 χρόνια.

Aκολούθως όμως, το ενδιαφέρον του στράφηκε στα μαθηματικά κι έτσι βρέθηκε να σπουδάζει για μια τετραετία, στο Trinity College. Λίγο αργότερα έπαθε νευρικό κλονισμό, επειδή διαπίστωσε ότι υπήρχαν λαμπρότεροι μαθηματικοί απ’ τον ίδιο, επέστρεψε στις ιατρικές του σπουδές, τις οποίες όμως τελικά εγκατέλειψε, μετά το θάνατο του πατέρα του, το 1844.

Όταν ο πατέρας του πέθανε, ο Francis Galton, έγινε οικονομικά ανεξάρτητος κι άρχισε να αναζητά έναν τρόπο να γεμίσει τη ζωή του. Ήταν μόλις 22 ετών. Στράφηκε λοιπόν προς τα ταξίδια, τον αθλητισμό και τις εφευρέσεις. Διάβασε πολλά βιβλία αυτό το διάστημα, όπως λέει ο ίδιος στα απομνημονεύματά του και επισκέφτηκε και κάποιον φρενολόγο, για να του υποδείξει με τι θα μπορούσε ν’ ασχοληθεί. Εκείνος αποφάνθηκε πως ο Galton δεν ήταν κατάλληλος για σκληρή διανοητική εργασία κι έτσι ο περί ου ο λόγος, αποφάσισε να γίνει εξερευνητής της Αφρικής.

Πράγματι ταξίδεψε σ’ αυτή την ήπειρο, έκανε διάφορες μελέτες, ενδελεχείς παρατηρήσεις και τελικά κατέληξε να δημοσιεύσει ένα βιβλίο με τίτλο: “Narrative of an Explorer in Tropical South Africa“. Το βιβλίο έγινε best seller και ο ίδιος τιμήθηκε με το χρυσό μετάλλιο της Royal Geographic Society και του απενεμήθη και αργυρό μετάλλιο απ’ την French Geographical Society, γεγονός που εδραίωσε τη φήμη του ως εξερευνητή και γεωγράφου (είχε χαρτογραφήσει άριστα τις περιοχές αυτές). Χάρη σε κείνον, φτιάχτηκε και δημοσιεύτηκε και ο πρωτος Βρετανικός χάρτης πρόβλεψης καιρικών φαινομένων.

Έτσι προχώρησε και στην έκδοση ενός ακόμη βιβλίου, που επανεκδίδεται ακόμη και σήμερα και έχει τίτλο: “The art of travel”. Ωστόσο, ήταν φανερό πως είχε ήδη αρχίσει να εκφράζει επικίνδυνες απόψεις, όπως για παράδειγμα ότι πιστεύει στην κατωτερότητα της μαύρης φυλής.

“The mistakes the negroes made in their own matters, were so childish, stupid, and simpleton-like, as frequently to make me ashamed of my own species.”

Το σημαντικό όμως γενικότερα ήταν ότι σ’ αυτά τα ταξίδια του  άρχισε να μετράει διάφορα ανθρώπνα χαρακτηριστικά, όπως π.χ. την ομορφιά κάποιων γυναικών που είδε εκεί  (πάντα πίστευε εξάλλου πως πρέπει κανείς να μετράει ότι μπορεί να μετρηθεί). Έμοιαζε να έχει βρει τον δρόμο του, είχε πετύχει ήδη πολλά, έκανε σχέδια αλλά τότε συνέβη κάτι που ήταν καθοριστικό στη ζωή του: ο ξάδερφος του Δαρβίνος δημοσίευσε την μελέτη του “Περί της καταγωγής των ειδών” (1859).

Ο Galton κλονίστηκε τόσο πολύ με όσα διάβασε εκεί, που για τρία χρόνια σχεδόν δεν βγήκε απ’ το σπίτι του, δυσκολευόταν να δουλέψει, ήταν ανήσυχος και νευρικός και δεν ήθελε ούτε καν να συναντήσει τους φίλους του.  Το βιβλίο αυτό τον τάραξε και τον έκανε να θέλει να μελετήσει με όρους εξέλιξης, την ανάπτυξη των πνευματικών ιδιοτήτων των ανθρώπων.

Όταν ξεπέρασε και αυτόν τον νευρικό κλονισμό επιδόθηκε στην μέτρηση κάθε λογής ανθρώπινων χαρακτηριστικών. Για να καταλάβετε, οι πρώτες μελέτες διδύμων έγιναν από κείνον. Εκείνος μελέτησε το αν το ύψος είναι κληρονομική ιδιότητα, εκείνος για πρώτη φορά ταξινόμησε τα δακτυλικά αποτυπώματα, εκείνος σκέφτηκε πως αξίζει να ερευνηθεί αν η ευφυία κληρονομείται στους απογόνους. εκείνος σκέφτηκε ότι αυτό θα πρέπει να αποδεικνύεται με κάποιου είδους δοκιμασία. Εκείνος σκέφτηκε λοιπόν, τα τεστ νοημοσύνης.

Το θέμα είναι πως τα πράγματα ξέφυγαν, όταν άρχισε να πείθεται ότι υπάρχουν κατώτεροι κι ανώτεροι άνθρωποι κι ότι είναι εγκληματικό να επιτρέπεται στους κατώτερους, να αναπαράγονται. Θεωρούσε ότι ήταν λάθος να υπάρχουν ιδρύματα κοινωνικής πρόνοιας και άσυλα φρενοβλαβών, τα οποία επιτρέπουν σε κατώτερους ανθρώπους να επιζούν κι ίσως να αναπαράγονται κι ότι άμεσα πρέπει να παρθούν μέτρα. Εκείνος εισήγαγε τον όρο “ευγονική” απ’ τις ελληνικές λέξεις “ευ” και “γόνος”.

Το 1869, δέκα χρόνια μετά το βιβλίο του Δαρβίνου, κυκλοφόρησε το δικό του βιβλίο με τίτλο: “Hereditary Genius”. Εκεί, χρησιμοποιώντας πολύπλοκες στατιστικές, αναλύοντας οικογενειακά δέντρα πλουσίων οικογενειών, έφτασε στο συμπέρασμα πως οι ανώτεροι, επιφανείς άνθρωποι, κληρονομούν όντως την ευφυία τους στους απογόνους τους. Πουθενά δεν έκανε λόγο για την επίδραση του περιβάλλοντος. Έτσι οι γυναίκες, οι άνθρωποι που ανήκουν στην μαύρη φυλή, οι ασθενέστερες κοινωνικό-οικονομικές τάξεις, έπαιρναν πλέον την σφραγίδα του κατώτερου είδους, που δεν έπρεπε να επιβιώνει και να αναπαράγεται.

“I think that stern compulsion ought to be exerted to prevent the free propagation of the stock of those who are seriously afflicted by lunacy, feeble- mindedness, habitual criminality, and pauperism,  but that is quite different from compulsory marriage. How to restrain ill-omened marriages is a question by itself, whether it should be effected by seclusion, or in other ways yet to be devised that are  consistent with a humane and well-informed public opinion.. A democracy cannot endure unless it be composed of able citizens; therefore it must in self-defence withstand the free introduction of degenerate stock.”

Βλέπετε τώρα πως έφτασαν ως τις μέρες μας κάποια στερεότυπα για την ευφυία των γυναικών, των ανθρώπων που προέρχονται από κατώτερες τάξεις κτλ; Εύκολο βέβαια να οδηγηθεί κανείς σε τέτοια συμπεράσματα, όντας καταγόμενος από πλούσια οικογένεια που από νωρίς φρόντισε να τον μορφώσει. Και παράξενο ταυτόχρονα, που δεν μπορούσε να διακρίνει πως ακριβώς χάρη στο περιβάλλον του εξελίχτηκε τόσο.

Στον Galton πάντως,  αντικατοτρίζονται και πολλές απ’ τις επικρατούσες απόψεις της Βικτωριανής Αγγλίας. Και δυστυχώς οι θέσεις του αυτές χρησιμοποιήθηκαν παγκόσμια για διάφορα προγράμματα ευγονικής, με αποκορύφωμα την Ναζιστική Γερμανία.

Ο ίδιος πάντως, συνέχισε να εκπονεί μεγαλεπήβολα ερευνητικά προγράμματα, δημοσίευσε μελέτες για τη σχέση του μεγέθους του κρανίου με την ευφυία και όχι μόνο, κατασκεύασε πλήθος συσκευών που μετρούσαν ανθρώπινα χαρακτηριστικά και κατάφερε να κάνει τους ανθρώπους ακόμη και να τον πληρώνουν για να τους μετρήσει κατά τη διάρκεια διαφόρων δραστηριότητων.

Μάλιστα πήγε ως  εκείνον για να μετρηθεί στο εργαστήριο του στο Anthropometric Laboratory, όπως ονόμαζε τον χώρο πειραμάτων του, στο South Kensington και ο ίδιος ο πρωθυπουργός της Αγγλίας, William Gladstone, αλλά ο Galton όταν ρωτήθηκε απ’ τον ενδιαφερόμενο, σχετικά με τα αποτελέσματα, του απάντησε:

“Mr. Gladstone, you are very unobservant”.

Όπως καταλαβαίνετε είχε υψηλές προσδοκίες απ’ τους ανθρώπους. Κι η αλήθεια είναι ότι είναι δύσκολο να ‘χωρέσουν’ τα όσα σχετίζονται με κείνον σε μιαν ανάρτηση, κι ας το προσπαθώ εδώ και μέρες. Γι’ αυτό όσοι θέλετε να μάθετε περισσότερα, μπορείτε να κάνετε κλικ εδώ και να διαβάσετε τα ίδια του τα λόγια. Για όσους προτιμούν μια πιο σύντομη περίληψη, υπάρχει πάντα η Wikipedia. Kι από βιβλία γραμμένα για κέινον, άλλο τίποτα. Σαφές όμως θέλω να κάνω, πως το δικό μου ενδιαφέρον εστιάζεται στις απόψεις του για την νοημοσύνη και παρά το ότι προσπάθησα να σας δώσω ένα γενικό πορτρέτο του, εστίασα κυρίως στα ζητήματα που προσωπικά μ’ ενδιαφέρουν. Έχει σημασία κατά τη γνώμη μου, να ξέρουμε πως ξεκίνησε η ιδέα των τεστ νοημοσύνης για να μπορέσουμε να παρακολουθήσουμε και πως εξελίχτηκε και τι γίνεται σήμερα. Η Houlk έχει διατυπώσει κάποια ερωτήματα στην ανάρτηση της που θα δείτε εδώ κι ελπίζω σύντομα να πάρει τις απαντήσεις της, όπως και όσοι ακόμα ενδιαφέρεστε γι’ αυτά τα θέματα.

Όσο για τον πρωταγωνιστή μας, συνέχισε να πιστεύει τα ίδια πράγματα ως το τέλος της ζωής του, προσπάθησε μάλιστα να γράψει και μια νουβέλα που να βασίζεται στις απόψεις του περί ευγονικής, με τίτλο: Kantsaywhere. Οι εκδότες όμως στους οποίους απευθύνθηκε δεν έδειξαν μεγάλο ενθουσιασμό και η νουβέλα κατέληξε στα χέρια της ανηψιάς του για να διορθωθεί και να τροποποιηθεί κατά το δοκούν. Εκείνη όμως, αυτό που έκανε ήταν τελικά να κάψει αρκετές σελίδες της, ενοχλημένη απ’ τις ερωτικές σκηνές που συμπεριλαμβανόταν στο κείμενο.

Πριν κλείσουμε, έχει σημασία να πούμε, πως το επιστημονικό έργο του Francis Galton συνδέεται  μ’ αυτό του Mendel, για τον οποίο μπορείτε να διαβάσετε εδώ περισσότερα, φυσικά με τις απόψεις του Herbert Spencer και βέβαια με το έργο του ξαδέρφου του Δαρβίνου, ο οποίος στο σύγγραμά του Η καταγωγή του Ανθρώπου,  συμφώνησε ότι ο Galton είχε αποδείξει πως το “ταλέντο” και η “ιδιοφυία” στους ανθρώπους ήταν κατά πάσα πιθανότητα κληρονομικά, αλλά πίστευε ότι οι κοινωνικές αλλαγές που εκείνος πρότεινε  ήταν υπερβολικά “ουτοπικές”.

Η αντίληψη πάντως πως η θεωρία του Δαρβίνου περί εξέλιξης μέσω της φυσικής επιλογής, έχει εφαρμογή και στις κοινωνικές δομές, μας οδήγησε στον λεγόμενο κοινωνικό δαρβινισμό (που υποστηρίζει την εξέλιξη ομάδων υψηλότερου βαθμού καλλιέργειας και πολιτισμού, από ομάδες χαμηλότερου βαθμού τέτοιων χαρακτηριστικών). Γι’ αυτό το θέμα, αξίζει να διαβάσετε τα άρθρα που θα βρείτε εδώ κι εδώ. Ξέρω ότι σας δίνω πολύ υλικό για μελέτη, αλλά ελπίζω πως θα τα βρείτε όλα αυτά τόσο ενδιαφέροντα, όσο τα βρήκα κι εγώ. Καλή σας ανάγνωση.

.

~ από aikaterinitempeli στο Απριλίου 21, 2010.