«Τα Tετράδια Ψυχιατρικής»: Ύστατος αποχαιρετισμός στον καθηγητή Πέτρο Σιφναίο


Με συγκίνηση διάβασα πριν λίγες μέρες στα «Τετράδια ψυχιατρικής», το κείμενο ύστατου αποχαιρετισμού του κου Γ. Τσαμασίρου, στον μεγάλο ψυχίατρο-ψυχαναλυτή Πέτρο Σιφναίο, που έφυγε από τη ζωή στις 9 Δεκεμβρίου 2008 στο σπίτι του στο Belmont, στη Βοστόνη της Μασαχουσέτης. Κι αυτό, επειδή υπήρξα  μαθήτρια του στο ελληνικό πρόγραμμα της STAPP, το οποίο διευθύνει ο εξαιρετικός Γιάννης Τσαμασίρος. Για όσους δεν γνωρίζετε τίποτα για κείνον, αισθάνομαι την ανάγκη να γράψω δυο λέξεις, μιας και ο Πέτρος Σιφανίος υπήρξε πρωτοπόρος στο πεδίο της βραχείας δυναμικής ψυχοθεραπείας αλλά και της ψυχοσωματικής Ιατρικής και ήταν επί σειρά ετών καθηγητής Ψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Harvard.

Ο Πέτρος Σιφναίος γεννήθηκε στις 22 οκτωβρίου του 1920 στη Μυτιλήνη, αποφοίτησε από το Κολέγιο Αθηνών και εν συνεχεία σπούδασε Χημεία στη Σορβόννη. Λόγω της γερμανικής κατοχής διέφυγε στο Παρίσι και μετά από πολλές περιπέτειες έφτασε στην Αμερική, όπου συνέχισε τις σπουδές του αρχικά στο MIT και εν συνεχεία στο Harvard. Όπως αναφέρει ο κύριος Τσαμασίρος:  «συνειδητοποίησε ότι τον ενδιέφερε περισσότερο να εργάζεται με ανθρώπους παρά με άψυχα αντικείμενα στο εργαστήριο» κι έτσι στράφηκε προς την βιοχημεία, την οργανική χημεία και εν τέλει την ιατρική.

Αποφοίτησε απ’ το Harvard το 1946, υπηρέτησε για δύο χρόνια στον αμερικανικό στρατό στη Φρανκφούρτη της Γερμανίας κι εργάστηκε πλέον ως ψυχίατρος στα πανεπιστημιακά νοσοκομεία του Harvard McLean και Massachusetts General. Η ψυχαναλυτική του εκπαίδευση περατώθηκε το 1958, στο ψυχαναλυτικό ινστιτούτο της Βοστόνης. Είχε ήδη αρχίσει όμως να βάζει τα θεμέλια για την ανάπτυξη της βραχείας δυναμικής ψυχοθεραπείας και την εξέλιξη αυτής της πορείας, αξίζει να την διαβάσετε στο κείμενο του κου Τσαμασίρου.  Εγώ σας παραθέτω απλώς, τι έχει πει σχετικά σε συνεντεύξεις του στην Ελλάδα:

«Πιστεύω ότι είναι δικό μας λάθος, των ψυχιάτρων εννοώ και των ψυχολόγων, που για πολύ καιρό δημιουργήσαμε την εντύπωση ότι είμαστε όλοι ίδιοι και άρα απαιτείται για όλους μας το ίδιο χρονικό διάστημα για την επίλυση των ψυχολογικών προβλημάτων μας. Tο γεγονός αυτό δεν ισχύει, από τη στιγμή που οι άνθρωποι δεν είναι όλοι βιολογικά ίδιοι».

«H μέθοδός μου ενδείκνυται για τη θεραπεία ατόμων που παρουσιάζουν ψυχολογικά συμπτώματα ήπιας βαρύτητας, όπως: κατάθλιψη, άγχος, αντιδράσεις πένθους, μεμονωμένες φοβίες, δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις και ψυχαναγκαστικές ενασχολήσεις. Eντόπισα επίσης ορισμένες παραμέτρους στη δομή του χαρακτήρα του ασθενούς, που θεωρώ απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία της θεραπείας. Πιστεύω ότι το σημαντικότερο, για να υποβληθεί κάποιος σε τέτοιου είδους θεραπεία, είναι να τον διακατέχει ένα έντονο κίνητρο για αλλαγή. Θεωρώ επίσης απαραίτητο ο ασθενής να είναι σε θέση να δημιουργήσει ουσιαστικές σχέσεις. Nα γνωρίζει, με λίγα λόγια, από τα παιδικά του χρόνια τη αμοιβαιότητα των σχέσεων, το λεγόμενο «πάρε – δώσε», να μην περιμένει τη «σωτηρία» να έρθει αποκλειστικά από τον άλλο. Aπαιτείται επίσης η συνειδητοποίηση εκ μέρους του ασθενούς ότι τα συμπτώματά του έχουν ψυχολογική προέλευση».

Εγώ αυτό που θα ήθελα να προσθέσω, πριν σας προτείνω κάποιες συμπληρωματικές πηγές για ενημέρωση και μελέτη, είναι ότι συχνά φέρνω στο νου μου πράγματα που μας είχε πει κατά τη διδασκαλία του, όχι μόνο για την ψυχανάλυση, αλλά και γενικότερα για την θεραπεία και θεωρώ μεγάλη τύχη, το ότι συναντήθηκα μαζί του. Αξίζει θεωρώ κι εσείς, να μάθετε περισσότερα για την αλεξιθυμία, όρο που εκείνος είχε προτείνει όταν διαπίστωσε πως:

«… υπήρχαν άνθρωποι που δεν έμπαιναν σε αυτό το καλούπι, δεν έλεγαν τα προβλήματά τους. Για παράδειγμα, ερχόταν ασθενής που μου έλεγε ότι έγινε ένας καβγάς. Του έλεγα «πώς αισθανθήκατε; » κι άρχιζε να περιγράφει τι έγινε, αλλά χωρίς συναισθήματα. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι τα περιγράφουν πολύ καλά, αλλά μόλις τους πεις, «τι σκεφθήκατε, τι πέρασε από το μυαλό σας;», λένε «δεν κατάλαβα». Δεν έχουν λέξεις, τρόπους να περιγράψουν αισθήματα».

«Bιολογικά, όσοι πάσχουν απ’ αυτή την ασθένεια αντιλαμβάνονται τα αισθήματα, αλλά δεν είναι σε θέση να τα επεξεργαστούν και να μιλήσουν γι’ αυτά. Aντιδρούν στα αισθήματα με πρωτόγονο τρόπο, όπως τα ζώα. Π.χ., μια γάτα μπροστά στον κίνδυνο καταφεύγει αμέσως στη δράση ή επιτίθεται, δηλαδή ή αποχωρεί ή παγώνει. Στον άνθρωπο, το γεγονός αυτό εξηγείται βιολογικά. Στην αλεξιθυμία το μέρος του εγκεφάλου, όπου παράγονται τα αισθήματα, λειτουργεί φυσιολογικά, όπως και το μέρος που τα επεξεργάζεται. Ομως, μεταξύ τους δεν υπάρχουν οι κατάλληλες συνδέσεις, με αποτέλεσμα έλλειμμα ως προς τα αισθήματα και έλλειψη δυνατότητας αξιολόγησής τους. H αλεξιθυμία παρουσιάζεται συχνά σε ανθρώπους που πάσχουν από ορισμένες ψυχοσωματικές ασθένειες, όπως το άσθμα, το έλκος κ.λπ. Σε αλκοολικούς, σε εξαρτημένους από ναρκωτικά και σε ανθρώπους που έχουν διαταραχές της προσωπικότητας και καταφεύγουν σε εγκληματικές πράξεις. Aυτοί οι άνθρωποι στερούνται πρόσφορων συναισθηματικών αντιδράσεων».

Όσοι ενδιαφέρεστενα κατανοήσετε περισσότερα πράγματα, μπορείτε να διαβάσετε  συνεντεύξεις και κείμενα του αείμνηστου Πέτρου Σιφναίου, που θα βρείτε εδώ κι  εδώ και είναι στην ελληνική γλώσσα. Ο ίδιος γράφει για τον εαυτό του κάποια πράγματα, εδώ κι εδώ, μπορείτε να βρείτε τα βιβλία του.

Για το τέλος, κράτησα τα δικά του λόγια:

Finally, I emphasize my fascination at witnessing the psychological process as a continuum, and of observing the ever-changing variations in pattern and style offered to me by my patients during the process of exploring the magnificent horizons of their minds. I am infinitely grateful to them for what they have taught me, and for making my life worth while.


Advertisements