Θρησκεία που θεραπεύει, θρησκεία που βλάπτει: ένας οδηγός για την κλινική πρακτική

.

.

The idea that religion is broadly “good” or “bad” is absurd on its face: Like virtually any aspect of human experience and behavior, it no doubt is both in myriad ways (and neither in other respects). It seems patently obvious from thousands of years of human history that religion can be a powerful force in promoting either peace or war, mental health or mental illness, prosocial or antisocial behavior, racism or universalism, happiness or misery.

Lee Kirkpatrick, Psychologist of Religion

.

.

Κάποιες φορές που αργώ να κάνω ανάρτηση εδώ, συμβαίνει να διαβάζω βιβλία που θέλουν χρόνο για να τα ολοκληρώσεις και να τα παρουσιάσεις. Αυτό συνέβαινε και τις μέρες που προηγήθηκαν. Ξεκίνησα να διαβάζω κάποια βιβλία με συναφές θέμα και σήμερα σας παρουσιάζω ένα απ’ αυτά.

Ο τίτλος του είναι: «Religion that heals, religion that harms: A guide for clinican practice» και συγγραφέας του είναι o James L. Griffith. Είναι καθηγητής Ψυχιατρικής και Νευρολογίας κι αναπληρωτής Πρόεδρος του τμήματος Ψυχιατρικής κι Eπιστημών της Συμπεριφοράς, στο George Washington University Medical Center. Eίχε ασχοληθεί και στο παρελθόν με παρόμοιο θέμα, σε άλλο βιβλίο του.

Αυτό που με παρακίνησε να διαβάσω τι γράφει, είναι οι έρευνες που κατά καιρούς έχουν δημοσιευτεί και υποστηρίζουν ότι όποιος έχει πίστη, ανεξαρτήτως σε ποια θρησκεία πιστεύει, βελτιώνεται περισσότερο όταν ασθενεί ή έχει περισσότερες πιθανότητες να βελτιωθεί, σε σχέση με κάποιον που είναι άθεος. Σκεπτικίστρια εκ φύσεως, αποφάσισα να ενημερωθώ περισσότερο κι ακολούθως  να σας ενημερώσω. Και η αλήθεια για το θέμα αυτό,  ας πούμε πως βρίσκεται κάπου στη μέση.

Όπως δηλαδή γράφει ο Dr. Griffith αλλά και άλλοι αξιόλογοι ερευνητές, σε κάποιες περιπτώσεις η θρησκεία μπορεί να είναι το συναισθηματικό καταφύγιο του ατόμου και να το βοηθά στην φυσική του ανάρρωση, αλλά άλλες φορές οπωσδήποτε βλάπτει, εφόσον οι πιστοί ορισμένων θρησκειών αρνούνται την φαρμακευτική αγωγή, ιατρικές επεμβάσεις, ιατρικές ή ψυχιατρικές θεραπείες, ωθούνται στην αυτοκτονία, ασκούν σωματική ή ψυχική βία σε άλλους, παραμελούν την σωματική τους υγιεινή και εν γένει τις φυσικές ανάγκες τους, απομονώνονται κοινωνικά κ.α.

Επίσης, υπάρχει μια κοινωνιοβιολογική και μια νευροβιολογική διάσταση στο όλο θέμα, που δεν γίνεται να μην ληφθούν υπόψη. Δηλαδή ο χ πιστός ζει σε έναν κοινωνικό χώρο που σαφώς είναι διαφορετικά διαμορφωμένος απ’ τον κοινωνικό χώρο ενός άλλου ανθρώπου που ζει πιο επικίνδυνα. Πράγμα που σημαίνει ότι όντας στην εκκλησία αποφεύγει εξ’΄ορισμού το παθητικό κάπνισμα για κάποιες ώρες,  βρίσκεται λιγότερο χρόνο λοιπόν σε ανθυγιεινά περιβάλλοντα, πιθανόν να αποτρέπεται λόγω της πίστης του απ’ την κατάχρηση αλκοόλ, πιθανόν να ακολουθεί συγκεκριμένη, πιο υγεινή διατροφή από άλλους κτλ. Είναι μάλλον λοιπόν απλοποίηση να ισχυριστεί κάποιος ότι αρκεί κανείς να είναι πιστός, για να πάει καλύτερα η θεραπεία του. Το ζήτημα έχει πολλές μεταβλητές κι όλες πρέπει να ληφθούν υπόψη.

Πριν προβείτε σε συμπεράσματα πάντως για τον συγγραφέα, έχει αξία να  γνωρίζετε, πως όπως δηλώνει σαφώς, δεν είναι άθεος. Ανήκει σε συγκεκριμένο εκκλησίασμα κι έχει  κατά το παρελθόν απορρίψει κάποια θρησκευτικά σχήματα, αλλά για κείνον η πνευματικότητα είναι κεντρικό θέμα της ζωής του κι έχει βρει την χρυσή τομή μεταξύ αυτής και της επιστήμης του. Ωστόσο το βιβλίο δεν το έγραψε για να εξυπηρετήσει προσωπικές του ανάγκες, αλλά για να φτιάξει όπως μαρτυρά ο τίτλος του έναν κλινικό οδηγό για ασθενείς βαθιά θρσηκευόμενους, που η όποια πίστη τους εντέλει αναδύεται ως πρόβλημα ή πρέπει να ληφθεί υπόψη στην κλινική πρακτική.

Στοχεύει όπως εξηγεί στην εισαγωγή του, στο να αποτελέσει το βιβλίο ένα κίνητρο για τους κλινικούς γιατρούς, ώστε να προσπαθήσουν απ’ τη μία να κατανοήσουν τους μηχανισμούς μέσω των οποίων η θρησκεία μπορεί να βλάψει το άτομο και να αποτρέψουν έγκαιρα τα καταστρεπτικά αποτελέσματα της, βοηθώντας στην επούλωση κι απ’ την άλλη να τους ωθήσει να εκπονήσουν κλινικές ‘στρατηγικές’ ώστε ν’ αντιμετωπίζουν τα θέματα που ανακύπτουν με την εμπλοκή της θρησκείας γενικότερα, στις θεραπευτικές πρακτικές.

Στοχεύει δηλαδή, σε έναν ουσιαστικό κι εποικοδομητικό διάλογο γιατρού-ασθενή που θα δώσει το έναυσμα στον θεράποντα να λάβει θέση όσον αφορά την αγωγή και στον θεραπευόμενο την ικανοποίηση ότι κάποιος τον άκουσε και σεβάστηκε τις απόψεις κι επιθυμίες του. Στοχεύει εντέλει στο να χαθεί ο θρησκευτικός προσδιορισμός του πάσχοντα ( σε καμία περίπτωση όμως με το ν’ αλλάξει ο ασθενής) και να μείνει μόνο ως ζητούμενο, η συνάντηση δύο ανθρώπων με κοινό στόχο: τη θεραπεία.

Προκύπτουν φυσικά ηθικά διλήμματα, για το κατά πόσο πρέπει να εμπλέκεται ο κλινικός επιστήμονας με τέτοια θέματα κι ο συγγραφέας τα λαμβάνει υπόψη του, αλλά θεωρεί ότι μόνο όφελος θα υπάρξει αν ληφθεί σοβαρά υπόψη κι αυτό το στοιχείο, το στοιχείο της πίστης δηλαδή του ασθενή σε κάποια θρησκεία,  κατά την διάρκεια της όποιας θεραπευτικής παρέμβασης. Υποστηρίζει μάλιστα ότι μάλλον πιο κατάλληλοι για να διερευνήσουν το αν η θρησκεία του ασθενή, θα σταθεί εμπόδιο στην θεραπεία του ή θα τον βοηθήσει να ανταπεξέλθει στις δυσκολίες, είναι οι ειδικοί της ψυχικής υγείας.

Φυσικά αναφέρει πληθώρα κλινικών περιπτώσεων, παραποιώντας τα πραγματικά στοιχεία των ασθενών για λόγους δεοντολογίας και ηθικής τάξης. Κάνει λόγο για ασθενείς με καρκίνο που επειδή πίστευαν αντιμετώπισαν καλύτερα την κατάστασή τους αλλά και για κάποιους άλλους που για τον ίδιο λόγο, αρνήθηκαν την όποια θεραπευτική παρέμβαση. Αναφέρεται σε περιπτώσεις πασχόντων που παρουσίασαν ψυχοσωματικά προβλήματα επειδή η ζωή τους ερχόταν σε αντίθεση με τα θρησκευτικά τους πιστεύω καθώς και για ανθρώπους που δέχτηκαν την διάγνωσή τους ως ηθική τιμωρία, για πράξεις που η θρησκεία τους καταδικάζει.

Καταγράφει περιστατικά και αναπαριστά διαλόγους με ανθρώπους που χάρη στην πίστη τους στον Θεό βελτιώθηκαν αλλά και για άλλους που παρουσίασαν σοβαρές ψυχιατρικές διαταραχές κ.ο.κ. Εννοείται επίσης, ότι θα βρείτε στο βιβλίο στοιχεία ερευνών αλλά όπως καταλαβαίνετε  δεν ενδείκνυται να αναπαράγω εδώ όλα τα σημαντικά μέρη του βιβλίου κι αυτό ισχύει για κάθε βιβλίο που παρουσιάζεται. Ιδιαίτερα σημαντικά και ενδιαφέροντα πάντως, βρήκα τα κεφάλαια 2, 5 και 7, αν έχει κάποια σημασία για σας.

Ελπίζω λοιπόν, να πήρατε μια γενική ιδέα και να το βρήκατε ενδιαφέρον ακόμα κι εσείς που δεν είστε κλινικοί επιστήμονες. Προσωπικά, θα μπορούσα να σας γράψω κι άλλα και δεν αποκλείεται κάποια στιγμή να γίνει κι εδώ update, όπως συμβαίνει άλλωστε με τις περισσότερες αναρτήσεις αυτού του blog. Δεν αποκλείεται ακόμη να παρουσιάσω κι άλλο βιβλίο με παρόμοιο θέμα. Κι αυτό, επειδή θεωρώ ότι για κάποια θέματα που τα ΜΜΕ αρέσκονται να προβάλλουν με πηχυαίους τίτλους και να επηρεάζουν την κοινή γνώμη προς κάποια κατεύθυνση, καλό θα είναι να υπάρχει και επιστημονικός αντίλογος. Αντίλογος όχι για τον αντίλογο, αλλά για την ουσία της αλήθειας.

Καλή σας ανάγνωση.

.

.

.

.

.

Δημοσιεύθηκε από

aikaterinitempeli

Η Αικατερίνη Τεμπέλη γεννήθηκε στη Σάμο, αλλά έζησε μερικά απ’ τα πιο ενδιαφέροντα χρόνια της ζωής της στη Θεσσαλονίκη και στο Ηράκλειο, όπου σπούδασε αντίστοιχα Ψυχολογία και Κοινωνική Εργασία. Στην Αθήνα εκπαιδεύτηκε στην οικογενειακή θεραπεία (Μονάδα Οικογενειακής Θεραπείας-ΨΝΑ) και στην βραχεία ψυχοθεραπεία. Παρακολούθησε μαθήματα υποκριτικής για 2 χρόνια στο “Θέατρο των Αλλαγών” και μονωδίας για 3 χρόνια στο “Ολυμπιακό Ωδείο” Ηρακλείου. Εργάστηκε για πάνω από μια δεκαετία στο ραδιόφωνο (Ράδιο Κρήτη, 9,84, Studio 19, ΕΡΑ Ηρακλείου, 102-ΕΡΤ 3 κ.ά.) ως παραγωγός και παρουσιάστρια ραδιοφωνικών εκπομπών, καθώς και σε γνωστά περιοδικά κι εφημερίδες ως δημοσιογράφος. Το 1993 κέρδισε το Α' Πανελλήνιο βραβείο, σε γραπτό διαγωνισμό της Deutsche Welle, με θέμα το ρατσισμό κι εκπροσώπησε τη χώρα μας στην Κολωνία. Τον επόμενο χρόνο, το 1994, πήρε Διάκριση στον Παγκρήτιο Διαγωνισμό Ποίησης. Σήμερα ζει στην Αθήνα και ταξιδεύει πάντα στις ζωές των άλλων. Τις νύχτες γράφει στίχους, που μελοποιεί συνήθως ο Παναγιώτης Λιανός. "Το ποτάμι στον καθρέφτη" είναι το τρίτο της βιβλίο και κυκλοφορεί απ' την "Άνεμος εκδοτική". Προηγήθηκαν "Η σκόνη των άστρων" (2010) και το "Βενετσιάνικο χρυσάφι" (2007) . Και τα δύο εκδόθηκαν απ' τις εκδόσεις "Μοντέρνοι Καιροί".

4 σκέψεις σχετικά με το “Θρησκεία που θεραπεύει, θρησκεία που βλάπτει: ένας οδηγός για την κλινική πρακτική”

  1. Πολύ καλό. Μπράβο. Μα το λένε πολλοί ειδικοί. Η πίστη από μόνη της δίνει δύναμη. Αν είσαι άθεος εκ πεποιθήσεως όμως τι γίνεται;

    1. Baggelis Kokosis, χαίρομαι που το βρήκες ενδιαφέρον. Σε κάποιες περιπτώσεις, ναι δίνει δύναμη, αλλά εξαρτάται όπως θα κατάλαβες από πολλές άλλες παραμέτρους. Φαντάζομαι για κάποιον αγνωστικιστή, κάποιον άθεο, υπάρχουν άλλα συναισθηματικά καταφύγια κι αντλεί από άλλες ‘πηγές’ δύναμη. Είναι καθαρά προσωπικό βίωμα όμως, οπότε δύσκολα μπορώ να σου απαντήσω κάτι συγκεκριμένο. Έχει να κάνει με το ποιο είναι το άτομο, σε ποια στιγμή πάσχει, τι είδους ασθένεια έχει ν’ αντιμετωπίσει, αν έχει ή δεν έχει υποστηρικτικό πλαίσιο και πολλά άλλα.

      Καλό μεσημέρι Βαγγέλη. Σ’ ευχαριστώ που πέρασες και για το σχόλιο. Άργησα να απαντήσω λόγω Πάσχα, αλλά επανέρχομαι σιγά-σιγά κι εδώ..

  2. Πολύ ενδιαφέρον θέμα Κατερίνα. Αναρωτιέμαι αν ο συγγραφέας προτείνει τρόπους προσέγγισης ασθενών που η πίστη τους έχει καταστροφικές συνέπειες στην υγεία τους;

    1. Psychia, σε γενικές γραμμές προτείνει αυτό που αναφέρεται παραπάνω, δηλαδή έναν ουσιαστικό κι εποικοδομητικό διάλογο γιατρού-ασθενή που θα δώσει το έναυσμα στον θεράποντα να λάβει θέση όσον αφορά την αγωγή και στον θεραπευόμενο την ικανοποίηση ότι κάποιος τον άκουσε και σεβάστηκε τις απόψεις κι επιθυμίες του. Υποστηρίζει ότι αν αυτός ο διάλογος είναι επιτυχής, θα πάει καλά και η θεραπεία του ασθενούς.

      Αναφέρει όμως απ’ την αρχή, το παράδειγμα κάποιου κινέζου, για τον οποίο ζητήθηκε ψυχιατρική πραγματογνωμοσύνη, επειδή για θρησκευτικούς λόγους αρνιόταν να λάβει φαρμακευτική αγωγή και να επιτρέψει στους γιατρούς να προχωρήσουν σε κλινικές πράξεις. Ήταν οπαδός της αίρεσης Falun Gong, που υποστηρίζει μεταξύ άλλων ότι το άτομο πρέπει να θεραπεύεται με διαλογιστικές τεχνικέ,ς με την υποστήριξη της κοινότητας των άλλων πιστών και τις προσευχές τους κτλ. Έκανε διάλογο μαζί του και κάποιου είδους συνέντευξη μέσω μεταφραστή, δέχτηκε να δει σχετικά φυλλάδια της ‘θρησκείας’ που υποστήριζαν ότι άνθρωποι ξεγραμμένοι θεραπεύτηκαν με τον τρόπο που το δόγμα υποδεικνύει, κατάλαβε ότι ο Μr Ching όπως τον αποκαλεί είναι ικανός να πάρει αποφάσεις και άρα να αρνηθεί την εγχείρηση που του πρότειναν και το θέμα τέλειωσε εκεί.

      Σε κάποιες περιπτώσεις δεν κερδίζει ο κλινικός, αλλά αναφέρει και πολλές άλλες στις οποίες με τον διάλογο, με την εμπλοκή του υποστηρικτικού περιβάλλοντος και δίνοντας χρόνο στον πάσχοντα να σκεφτεί τα δεδομένα, άλλαξαν οι στάσεις των ασθενών. Προτείνει μάλιστα ο συγγραφέας συγκεκριμένες και πολυάριθμες ερωτήσεις που θα μπορούσαν να βοηθήσουν τον κλινικό, να καταλάβει την κατάσταση του πάσχοντα, όπως: «Τι νομίζεις ότι περιμένει τώρα ο Θεός από σένα;», «Ποιος σε βοηθάει να παραμείνεις δυνατός παρά τα προβλήματα που δημιουργεί η ασθένεια;», «Που βλέπεις το χέρι του Θεού σε ότι σου συμβαίνει;», «Πιστεύεις ότι η προσευχή θα σε βοηθήσει και με ποιον τρόπο;» κ.ο.κ. Στο κεφάλαιο 5 ειδικότερα, που έχει τον εύστοχο τίτλο: «Seeking a parent in God», αναφέρονται πιο λεπτομερέστατα κάποια προβλήματα που προκύπτουν στην καθημερινή κλινική πρακτική και τρόποι αντιμετώπισης.

      Δυσκολότερα είναι τα πράγματα όπως ήδη φαντάζομαι γνωρίζεις, όταν οι κηδεμόνες κάποιου ανήλικου, αποφασίζουν για λογαριασμό του επηρεασμένοι από τα θρησκευτικά τους πιστεύω. Εκεί χρειάζεται μεγαλύτερη προσπάθεια να υπερασπιστεί κανείς το παιδί που πάσχει και τα συμφέροντα του.

      Χάρηκα που πέρασες και σ’ ευχαριστώ για το σχόλιο. Όπως έχω υποσχεθεί θα επανέλθω στο θέμα, οπότε ίσως τα ξαναπούμε.. Σήμερα την απάντηση στην έγραφα με ..δόσεις. Κάτι έχει πάθει πάλι ο υπολογιστής. Καλό μεσημέρι.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s