Νέος τραγικός θάνατος μηχανικά καθηλωμένου ασθενή -Ένα πρώτο σχόλιο απ’ την «Πανελλαδική Συσπείρωση για την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση»

..

..

Δυο μέρες μετά τον τραγικό θάνατο από πυρκαγιά ενοίκου του οικοτροφείου ‘Αθηνά’ της ΠΕΨΑΕΕ στον Κορυδαλλό

Νέος τραγικός θάνατος μηχανικά καθηλωμένου ασθενή

Αυτή τη φορά στο ψυχιατρείο της Τρίπολης

..

Δεμένος με ιμάντες πάνω στο κρεβάτι του βρέθηκε απανθρακωμένος, τη νύχτα που πέρασε, 34χρονος νοσηλευόμενος στο ψυχιατρικό νοσοκομείο της Τρίπολης, ύστερα από πυρκαγιά που ξέσπασε στο δωμάτιο που νοσηλευόταν.

Αν και δεν έχουν γίνει ακόμα γνωστές όλες οι λεπτομέρειες γύρω από αυτό το συμβάν (συνήθως, και από εμπειρία, σχεδόν ποτέ δεν γίνονται πλήρως γνωστές), η έκφραση στα ΜΜΕ ότι βρέθηκε στο «δωμάτιό του», πιθανόν να υπονοεί δωμάτιο απομόνωσης, διότι στα ψυχιατρεία δεν υπάρχουν μονόκλινα (υπάρχει ο «θάλαμός τους»), εκτός αν πρόκειται για το γνωστό «ήσυχο δωμάτιο».

Για μιαν ακόμη φορά, η μηχανική καθήλωση έκανε το «θαύμα» της. Αν δεν ήταν δεμένος, αν υιοθετούνταν ένα άλλος τρόπος αντιμετώπισης της όποιας δύσκολης συμπεριφοράς του, τώρα θα ήταν ζωντανός.

Θα ψάξουν, λέει, να δουν, μεταξύ άλλων, και αν η μηχανική του καθήλωση ήταν ιατρικά δικαιολογημένη. Και θα το βρουν; Αφού πάντα είναι δικαιολογημένη σύμφωνα με την εκτίμηση για την «επικινδυνότητα» αυτού που την επιβάλει να γίνει. Αυτού, δηλαδή, που έχει την εξουσία να προσδιορίσει τη δυσκολία του στην αντιμετώπιση ενός ασθενή ως μια «κατάσταση εκτάκτου ανάγκης» : του ψυχιάτρου, είτε παρόντος, είτε τηλεφωνικά, είτε, σε μερικές περιπτώσεις, με τη απευθείας πρωτοβουλία των νοσηλευτών, ως τρόπου λειτουργίας του ιδρυματικού αυτοματισμού.

Το ζήτημα είναι ότι η μηχανική καθήλωση δεν είναι μόνο μια «κακή ιατρική πρακτική» (εδώ το malpractice έχει πράγματι εφαρμογή) που τραυματίζει ψυχικά και υπαρξιακά και ακυρώνει τον ψυχικά πάσχοντα ως πρόσωπο με δικαιώματα. Το ζήτημα είναι ότι, επίσης, «σκοτώνει»: είναι συχνά τα περιστατικά όπως αυτό της Τρίπολης, με τις φωτιές που ανάβουν (τσιγάρα ή άλλοι λόγοι) και δεν «προλαβαίνονται» και με την απανθράκωση του ασθενή να γίνεται αντιληπτή μόνο αφού γίνει, αλλά ακόμα πιο συχνά τα επεισόδια (που εύκολα συγκαλύπτονται ως προς την πραγματική τους αιτία) πνευμονικών εμβολών, καρδιακών ανακοπών κλπ, συνήθων επιπλοκών της μηχανικής καθήλωσης. Όλα αυτά δεν αναγράφονται, δεν τυγχάνουν καμιάς δημοσιότητας, δεν υπάρχουν και δεν προσφέρονται, καθώς δεν καταγράφονται ως η πραγματική αιτία του θανάτου, ούτε καν ως στοιχεία έρευνας (για το ακριβές ποσοστό των θανάτων εξαιτίας της μηχανικής καθήλωσης).

Το κυριότερο, όμως, είναι ότι η μηχανική καθήλωση (όπως και η απομόνωση) δεν είναι ιατρική πράξη. Οσο αυτό δεν υιοθετείται από την ψυχιατρική, η συνεχιζόμενη εφαρμογή αυτών των μέσων θα διαπερνά την κουλτούρα της, την σκέψη της και την πρακτική της, θα «μολύνει» τις θεραπευτικές επιδιώξεις, που ισχυρίζεται ότι έχει, τον τρόπο κατανόησης και αντιμετώπισης του ψυχικά πάσχοντα, καθώς θα υπάρχει πάντα ‘εν δυνάμει’ ως μέσο συμμόρφωσης (αν δεν δεχτείς, τότε….) από τον καθένα ανάλογα με το πώς ο ίδιος εκτιμά το πότε, το «εν δυνάμει» θα γίνει «εν ενεργεία».

Τώρα βέβαια, η αντιπαράθεση και η λαϊκίστικη δημαγωγία πάνω σε βάσεις άλλες και για λόγους διαφορετικούς από το «πράγμα καθεαυτό», θα οργιάσουν. Θα ψαχτούν οι ένοχοι, θα θυμηθούν ότι το ψυχιατρείο της Τρίπολης έπρεπε να έχει κλείσει και ίσως επιτύχουν έτσι ένα fast track κλείσιμο, για να μεταφερθούν αυτές οι πρακτικές και αυτοί οι θάνατοι στο όποιο γενικό νοσοκομείο, όπου η ψυχιατρική ασκείται με τον ίδιο, απαράλλακτο τρόπο όπως στο ψυχιατρείο, ενίοτε και χειρότερα. Εξαρτάται…

Με τις μονάδες ψυχικής υγείας να στεγνώνουν πλήρως από προσωπικό, η βάρδια (σε τμήματα εισαγωγών) να βγαίνει συχνά με ένα-δύο άτομα, με τους μισθούς κάτω από τα όρια της επιβίωσης – συνθήκες εντός των οποίων οι εργαζόμενοι στις μονάδες δεν θέλουν και δεν «ακούνε», όχι μόνο τις προτάσεις αλλά ούτε καν τον προβληματισμό για μιαν εναλλακτική πρακτική. Καθώς μάλιστα οι ίδιες οι υλικές, ποσοτικού χαρακτήρα προϋποθέσεις για μιαν εναλλακτική πρακτική (επάρκεια προσωπικού, υλικοί πόροι κλπ) επιδεινώνονται καθημερινά σε όρια κάτω από την όποια δυνατότητα στοιχειώδους λειτουργίας.

Ενα είναι σίγουρο: όσο υπάρχει μνημόνιο, όσο υπάρχουν οι δεδομένες κοινωνικές σχέσεις, προϊόν των οποίων είναι αυτή η οικονομική κρίση και η εφαρμοζόμενη πολιτική, όσο υπάρχει τρόικα (εξωτερικού και εσωτερικού), η ψυχιατρική θα γίνεται πιο κατασταλτική, οι μηχανικές καθηλώσεις πιο πολλές και ακόμα πιο πολλοί οι θάνατοι από αυτές – αν και όχι μόνο από αυτές.

Ανάλογα λειτουργεί η πυρκαγιά, με τις τραγικές συνέπειες, στο οικοτροφείο της ΠΕΨΑΕΕ. Και εδώ πρέπει να περιμένει κανείς να βγει κάποιο πόρισμα για το τι ακριβώς έγινε.

Τέτοια συμβάντα υπάρχουν. Είναι, όμως, πάντα «αναπόφευκτα»; Είναι στο πλαίσιο του «τυχαίου» συμβάντος, με την έννοια αυτού που μπορεί να προκύψει ακόμα και με την πιο καλή και αποτελεσματική λειτουργία, ή έχει συγκεκριμένες αιτίες που πάνε πέρα (και όντως φαίνεται να πηγαίνουν πέρα) από το προσωπικό για να ακουμπήσουν αυτούς που τώρα έχουν βγάλει τα ξίφη τους και «τρώγονται» σα να είναι σε διαμετρικά αντίθετα στρατόπεδα, ενώ είναι το ίδιο στρατόπεδο, με τις εσωτερικές του διαμάχες (Υπουργείο-ΜΚΟ);

Μπορεί η Σκοπούλη να βγάζει κραυγές κατά των ΜΚΟ, αλλά τους εγκρίνει εκατομμύρια ευρώ για διάφορα αμφίβολης χρησιμότητας προγράμματα (δήθεν «μεταρρυθμιστικού» και κοινοτικού χαρακτήρα).

Και οι ΜΚΟ μπορεί να το «παίζουν αντιπολίτευση» όταν δεν παίρνουν τα κονδύλια που θέλουν, αλλά όταν έρχεται (πριν δυο εβδομάδες) ο Ευρωπαίος Επίτροπος, ο οποίος, υπενθυμίζοντας τις «υποχρεώσεις της χώρας για την ‘ψυχιατρική μεταρρύθμιση’», επέβαλλε fast track κλείσιμο των ψυχιατρείων και, στα πλαίσια αυτά, τις επαναχρηματοδοτεί, είναι όλα «μέλι-γάλα» με το Υπουργείο.

Ποιός είναι ο ζημιωμένος; Οι ένοικοι των δομών (που είχαν και ένα νεκρό) και το προσωπικό που εξακολουθεί να είναι απλήρωτο για 8-10 μήνες…..

Και το ερώτημα είναι : μπορεί να λειτουργεί στεγαστική δομή με 10 μήνες απλήρωτο το προσωπικό; Ξέρουν αυτοί, με τις τακτικές και υψηλότατες απολαβές τους (και όχι μόνο αυτές…) που κρατάνε το προσωπικό απλήρωτο 10 μήνες, τι σημαίνει αυτό; Και τι σημαίνει μάλιστα σε μια μονάδα ψυχικής υγείας, με ό,τι αυτό απαιτεί για την διαρκή και πλήρη διαθεσιμότητα του λειτουργού για τις πολύπλοκες ανάγκες των ενοίκων;

Μήπως όλοι πια ξέρουμε πού ν΄ αναζητήσουμε τις ευθύνες για το συμβάν στον Κορυδαλλό; Και είναι μόνο αυτό το τραγικό συμβάν που πρέπει να αποσπάσει την προσοχή, σαν ξεκομμένο γεγονός, ή να δούμε ταυτόχρονα όλη αυτή την πολύμηνη (και στην ουσία «πολύχρονη με διαλλείματα») διαδρομή της απληρωσιάς, σε συνδυασμό με την αβεβαιότητα των λειτουργών για το εργασιακό τους μέλλον, και τις επιπτώσεις που αυτό έχει σε ψυχές που καθημερινά «καίγονται» – πριν καούν και τα ίδια τα σώματά τους;

16/2/2013

Σχόλιο από psyspirosi.gr

..

..

..

Οι ψυχικά πάσχοντες στα χρονογραφήματα και στο λογοτεχνικό έργο του Ιωάννη Κονδυλάκη – Μέρος Ι

.

Ιωάννης Κονδυλάκης

.

Δύσκολο εγχείρημα να διαβάσει κάποιος τα “Άπαντα” του Ιωάννη Κονδυλάκη. Όχι μόνο επειδή στην ουσία το σύνολο του έργου του δεν έχει ακόμα εκδοθεί (παρά τις αξιόλογες προσπάθειες που έγιναν) , αλλά κι επειδή ο όγκος των γραπτών του είναι εξαιρετικά μεγάλος. Και δεν αναφέρομαι μόνο στα διηγήματα, στις νουβέλες, στα μυθιστορήματα, στα ιστορικά βιβλία που έγραψε και στις μεταφράσεις του, αλλά και στα περίπου 6.180 χρονογραφήματα που δημοσιεύτηκαν στην 30χρονη καριέρα του (όπως αναφέρει στη διδακτορική του διατριβή “Ο Κονδυλάκης και το χρονογράφημα” (2001), ο Ευστράτιος Μαϊστρέλλης). Κι αυτά τα χρονογραφήματα βρίσκονται διασκορπισμένα σε διάφορες παλιές εφημερίδες και περιοδικά. Πολλά εξ’ αυτών έχουν ψηφιοποιηθεί κι ορισμένα έχουν χαθεί ή καταστραφεί.

Για περίπου τρεις μήνες όμως, διάβασα αρκετά δικά του κείμενα, καθώς ενώ είναι γνωστό πως τα γραπτά του χαρακτηρίζονται απ’ το ψυχολογικό βάθος (όσο κι απ’ τη λιτότητα των εκφραστικών του μέσων, το χιούμορ, το διδακτισμό κ.α.), δεν φαίνεται ωστόσο να έχει μελετηθεί εκτενώς ως τώρα (αν εξαιρέσουμε σποραδικές αναφορές στους «Άθλιους των Αθηνών»), αυτή τους η πτυχή. Παρά την επίμονη αναζήτηση μου, δεν βρήκα σχετικές εργασίες. Το συγκεκριμένο γεγονός, μου έδωσε την αφορμή ν’ ασχοληθώ περαιτέρω με το θέμα.

Ο Κονδυλάκης είναι σαφές πως είχε διαβάσει επιστημονικά άρθρα (ίσως και βιβλία), σχετικά με τις λειτουργίες του εγκεφάλου.

Γίνεται λόγος επιπρόσθετα για τη συμμετοχή του στις πνευματιστικές συγκεντρώσεις που λάμβαναν χώρα στον σπίτι του ποιητή Γ. Σουρή (ο οποίος είχε μυηθεί στην ύπνωση και τον πνευματισμό απ’ τον Α. Ραγκαβή), στο βιβλίο «Μεταψυχική» (1956-58) του καθηγητή του Ποινικού Δικαίου Π. Γιωτόπουλου. 

Ο ίδιος ο Κονδυλάκης επίσης αναφέρει σε χρονογράφημα του πως επισκέφτηκε κάποιο φρενοκομείο των Αθηνών, είχε διατυπώσει τις απόψεις του για τις ιδιωτικές ψυχιατρικές κλινικές που υπήρχαν τότε στην πρωτεύουσα, γνώριζε τις προτεινόμενες θεραπείες και είναι αυταπόδεικτο πως χρησιμοποιούσε μ’ ευχέρεια την ψυχιατρική ορολογία της εποχής του.

Πολλά απ’  τα χρονογραφήματα του, φέρουν τίτλο που σχετίζεται με τις λέξεις “ψυχολογία”  («Ψυχολογία δημίου», «Ψυχολογία της μεταβολής», «Ψυχολογία του πανικού» κ.α.), “φοβία” («Ανθρωποφοβία», «Ο μικροβιόφοβος») “μανία” («Μανία καταδιώξεως», «Έλλην κλεπτομανής», «τρέλλα» («Ζητήματα τρελλών», «Ο τρελλός», «Μια τρελλή»), «παραφροσύνη» («Ήρως παράφρων», «Η παραφροσύνη εις τον γάμον») κ.ο.κ.

Έχουν αναμφίβολα και ιστορική αξία, καθώς κατέγραφε την πραγματικότητα της εποχής του και είναι ενδιαφέρον το ότι εξέφραζε προοδευτικότατες απόψεις για πολλά θέματα που σχετίζονται με την ψυχική υγεία και τους ψυχικά πάσχοντες. Η ματιά του ήταν διεισδυτική και οι επιφυλάξεις του διατυπώνονταν ευθαρσώς, όπως θα παρατηρήσετε στα αποσπάσματα που επέλεξα να σας παρουσιάσω. Σχολίαζε, έκρινε, κατακεραύνωνε, πρότεινε, ανάλογα με όσα έπεφταν κατά καιρούς στην αντίληψη του.

Φιλολογική ανάλυση βέβαια, δεν θα γίνει. Υπάρχουν ειδικοί για να την κάνουν. Κρίνω σκόπιμο όμως να σας πω, ότι τα περισσότερα λογοτεχνικά του έργα μπορείτε να τα βρείτε για παράδειγμα εδώ και προσωπικά επέλεξα εκτός από αυτά, να διαβάσω και πολλά χρονογραφήματα του, κυρίως απ’ την εποχή που εργαζόταν στην εφημερίδα “Εμπρός» (1896-1918).

Χρησιμοποιούσε τότε το ψευδώνυμο “Διαβάτης” και “Ιωάννης Ακτήμων”, επιβεβαιωμένα. Και δεν ήταν τα μόνα. ‘Ετσι, μην απορήσετε, αν δεν δείτε το γνωστό όνοματεπώνυμο του, ως υπογραφή. Συνεργαζόταν όμως και με πολλά άλλα έντυπα, τόσο στην Αθήνα, όσο και στον τόπο καταγωγής του την Κρήτη. Αναγκαστικά λοιπόν, η ανάρτηση αυτή όπως καταλαβαίνετε, θα έχει και συνέχειες και είμαι βέβαιη πως θα χρειαστεί στο μέλλον να επανέλθω και να την συμπληρώσω.

Συγχωρήστε μου τον μικρό αυτό πρόλογο, αλλά θεωρώ χρήσιμο να γνωρίζουμε περισσότερα πράγματα για τον άνθρωπο, τον λογοτέχνη, τον δημοσιογράφο, τον μεταφραστή του Λουκιανού. Για κείνον, που το χρονογράφημα του χαρακτηρίστηκε απ’ τον Παύλο Νιρβάνα ως “μάθημα πολιτισμού, αρετής κι ευθυκρισίας” και για τον οποίο μόνο θετικά σχόλια είχαν να κάνουν οι: Κωστής Παλαμάς, Γρηγόριος Ξενόπουλος, Σπύρος Μελάς, Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος κ.α. 

Έτσι θα σας προτείνω να πληροφορηθείτε για τη ζωή του κάνοντας κλικ εδώ, να δείτε αν θέλετε σπάνιες φωτογραφίες του εδώ και να διαβάσετε φυσικά δικά του χρονογραφήματα εδώ. Είχαν μεγάλη απήχηση στο κοινό και οι ερευνητές συμφωνούν ότι αποτέλεσαν έναν απ’ τους λόγους, που η εφημερίδα «Εμπρός» πουλούσε τόσα πολλά φύλλα και ήταν πρώτη σε κυκλοφορία.

Για ν’ αρχίσουμε όμως σιγά-σιγά να μπαίνουμε στο θέμα μας.. Τι πίστευε λοιπόν ο Κονδυλάκης για την λογική και την τρέλα; Ας δούμε τι σχολίαζε ο ίδιος με αφορμή τις φήμες για το «αν έχει σώας τας φρένας» ή όχι, ο τότε διαδόχος του Σερβικού θρόνου, Γεώργιος:

«Επειδή τα όρια της διανοητικής ισορροπίας και ανισορροπίας είναι πολλάκις δυσδιάκριτα, η διάδοσις θα ευρίσκη πάντοτε υποδοχήν και μεταξύ ακόμη εκείνων οίτινες βλέπουν εκ του πλησίον τον Διάδοχον. Δεν υπάρχει συκοφαντία ήτοις να κολλά τόσο εύκολα όσον η διάδοσις περί ενός ανθρώπου ότι είνε τρελλός. Και αν φαίνεται σωφρονέστατος, θα μένη πάντοτε η υπόνοια ότι έχει περιόδους παραφροσύνης ή ότι παραφρονήσας συνήλθε και είνε ενδεχόμενον να παραφρονήση εκ νέου. (…) Εξ’ αυτής της συκοφαντίας αληθώς πάντοτε κάτι μένη. Κι αυτό το κάτι θα παρακολουθή τον Σέρβον πρίγκηπα μέχρι του τάφου, ίσως δε και πέρα του τάφου» Ο τρελλός», 12/11/1906, εφημερίδα «Εμπρός»).

Αντιλαμβανόταν λοιπόν πλήρως το στίγμα που δημιουργούν οι ψυχικές διαταραχές και αντιτασσόταν με το γνωστό του χιουμοριστικό τρόπο και τη λεπτή ειρωνία που διέκρινε τα κείμενα του (όπως και του Λουκιανού), στη θεοκρατική αιτιολόγηση της τρέλας.

Πάσαι αι εγκεφαλικαί νόσοι αποδίδονται εις ενεργείας του διαβόλου και οι φρενοβλαβείς, ιδίως δε οι μονολογούντες, θεωρούνται ως βλέποντες τους δαίμονας και συνδιαλεγόμενοι μετ’ αυτών. Περί τούτον δε λέγουσι, ότι ‘έχουν παρμένον τον νου τον τα κακά πράματα’. (…) Αφίνομεν τα εκ της Γραφής παραληφθέντα περί της ενοικήσεως εν τω ανθρώπω διαμόνων, δι’ ων εξηγούσι τας παρακρούσεις, τας κραυγάς και τας αγωνίας των επιληπτικών, των υστερικών κ.λ. ”. ( “Ο Δαίμων κατά τους Κρήτας”, 1884, εφημερίδα «Εστία»)

Εκφράζει δε εντέχνως τη δυσπιστία του για τον εξορκισμό των ψυχικά πασχόντων (που αποτέλεσε προσφιλή μέθοδος θεραπείας τα χρόνια εκείνα) στην “Πρώτη αγάπη” (1919), περιγράφοντας γλαφυρά μια ανάλογη τελετή που είδε ο ήρωας του στο χωριό του Αγίου Θωμά, στο μοναστήρι της Καλυβιανής:

Μια μέρα ξεκουραστήκαμε κι ύστερα πήγαμε στην Καλυβιανή. Δυστυχώς δεν ήτο, φαίνεται, κατάλληλη εποχή για θαύματα. Οι προσκυνητές και άρρωστοι ήσαν λίγοι. Κι ήκουσα πολλές ιστορίες θαυμάτων, αλλά θαύμα δεν είδα. Από τους άρρωστους ήτον ένας νέος τρελλός ή δαιμονιζόμενος, ως τον έλεγαν οι παππάδες. Στην λειτουργία τον ξάπλωναν μπρος στην ωραία πύλη κι όταν έβγαζαν τάγια, ο παππάς τον πατούσε. Ο τρελλός φώναζε κι ο παππάς έλεγε στο δαίμονα, πούτον ως υπόθεταν, μέσα στον άρρωστο: -“Έβγα, θεοκατάρατε, από τον άνθρωπο, να πας στα τάρταρα του Άδου, το κατοικηριό σου!”Ο άρρωστος αποκρινόταν, αντί του δαίμονα: -”Από που να βγω;” -”Από τανύχι του μικιού του δακτυλιού, να μην του κάμης κακό”.

Τότε ο άρρωστος γελούσε αληθινό σατανικό γέλιο κι έλεγε:

-Κιαμέ δε θα βγω; Α δε βαριέσαι, ανήμενε”.

Κεγώ που πίστευα πως ο ίδιος ο δαίμονας μιλούσε, αισθανόμουν στο σώμα μου ανατριχίλλες. Αυτός ο διάλογος φαίνεται πως είχε πολλάκις επαναληφθή κι ο δαίμονας αντί νάβγη, κορόιδευε. Ήτο από τα πειο πονηρά πνεύματα, ως έλεγαν οι παππάδες. Κι αφού με το καλό δεν υπάκουε, πολεμούσαν να τον αναγκάσουν με το ξύλο. Έδερναν τον κακομοίρη τον τρελλό, κεπίστευαν πως έδερναν τον διάβολο.

Εγώ πίστευα όσα ήκουα, αλλά συνάμα μου ερχότανε η απορία, τι ευχαρίστηση είχεν ο δαίμονας και με τόση επιμονή ήθελε να κατοικά στην κοιλιά ενός ανθρώπου, σένα μέρος τόσο στενάχωρο κι επι τέλους όχι τόσο καθαρό. Αν τουλάχιστο ο άρρωστος ήτο κάνα ώμορφο κορίτσι, θα τώνιωθα. Δεν έφτανα όμως σε κανένα συμπέρασμα απιστίας. Μόνο ανόητη μου φαινόταν του διαβόλου η διαγωγή. Αλλά αν δεν ήτον ανόητος, πως διαρκώς θ’ ανακατευότανε σε ξένες δουλειές;”

.

(συνεχίζεται εδώ).

.

*Η πρωτότυπη φωτογραφία του Ιωάννη Κονδυλάκη δημοσιεύτηκε εδώ, σε σχετικό αφιέρωμα της εφημερίδας «Πατρίς».

.

.

.

.