Οι ψυχικά πάσχοντες στα χρονογραφήματα και στο λογοτεχνικό έργο του Ιωάννη Κονδυλάκη – Μέρος ΙII

..

*Το πρώτο μέρος θα το βρείτε εδώ και το δεύτερο εδώ.

..

..

Για να δούμε όμως, μερικές ακόμη αναφορές του συγγραφέα, στους ψυχικά πάσχοντες. 

Στο διήγημα του “Μαύρος γάτος”,  που συνδέθηκε με το αντίστοιχο ομώνυμό του αμερικανού συγγραφέα Edgar Allan Poe, ο Ιωάννης Κονδυλάκης σκιαγραφεί έξοχα την κλιμακούμενη επιδείνωση της ψυχικής υγείας του ήρωα του, Παύλου Δαμουλή, ο οποίος υποψιάζεται πως μ’ ένα μυστηριώδη τρόπο κάποιος φίλος και συνάδελφος του στην Τράπεζα, ο Λαμιράς, του υποβάλλει την αίσθηση της τρέλας για να τον οδηγήσει στο φρενοκομείο. Εξομολογείται στον αφηγητή τους φόβους του κι εν συνεχεία, σε πρώτο πρόσωπο, ο αφηγητής μας μεταφέρει τις εξελίξεις:

(…)Όταν τον επανείδα μου εκίνησεν εκ νέου τον οίκτον και την συμπάθειαν. Η μελαγχολία και η εξασθένησίς του επροχώρουν. Αυτός ο άλλοτε τόσον φιλόκαλος, είχε παραμελήσει τον εαυτόν του και τα άκοπα γένια του καθίστων εμφανεστέραν την εξασθένησιν και την κόπωσιν του προσώπου του. Από την εργασίαν του απουσίαζε συχνά, και προς ένα των συναδέλφων του, όστις τον ηρώτησε πώς ήτο, είπε:

«Δεν είμαι καλά. Ο κόσμος μου φαίνεται στενός, πνίγομαι. Θέλω να τρέχω, να τρέχω»».

Και παρακάτω:

«Μα δεν μου λες τι σου ήρθε; Απεφάσισες να πεθάνεις εδώ μέσα; Γιατί είσαι κατάκλειστος; Τι θέλουν αυτά τα μπαούλα πίσω από την πόρτα; Μέρα μεσημέρι είσαι κατάκλειστος και κρεβατωμένος! Είσαι άρρωστος;»

Αντί απαντήσεως ο Παύλος έθηκε τον δάκτυλον επί των χειλέων του και εψιθύρισεν επανειλημμένως: «σουτ!».

Ο Αλκιβιάδης ήρχισε να καταλαμβάνεται υπό δέους.

«Μα δε μου λες είσαι άρρωστος;», επανέλαβε περιάγων το βλέμμα εις το δωμάτιον, όπου τα πάντα ήσαν άνω κάτω.

«Σιωπή και κάθισε».

Ο Αλκιβιάδης εκάθισε.

«Τέλος πάντων», είπε ταπεινώσας την φωνήν, «τι μυστήρια είναι αυτά; Τι σουτ και σουτ; Σε πολιορκούν εδώ μέσα;»

«Ναι».

«Ποίος;»

«Ο Μαύρος Γάτος».

Ο Αλκιβιάδης τον παρετήρησε, προσπαθών να φανεί γελαστός.

«Αστεία είν’ αυτά;», του είπε.

Διά μιας ο Παύλος ανεσηκώθη εξηγριωμένος, με μάτια φλογερά, και εφώναξε, δεικνύων την θύραν:

«Φύγε απ’ εδώ! έξω απ’ εδώ! Ήλθες να γελάσεις με την δυστυχίαν μου! φύγε αμέσως, αμέσως, αμέσως!»

Και επανέλαβεν πλέον ή δεκάκις την τελευταίαν λέξιν, και τόσον δυνατά ώστε επνίγη επιτέλους η φωνή του.

Ο Αλκιβιάδης εσηκώθη έντρομος, κατεχόμενος υπό της ιδιαιτέρας φρίκης την οποίαν προξενούν αι κραυγαί και οι παροξυσμοί των μανιακών. Εν τω μεταξύ δε, η νοικοκυρά ακούσασα τας κραυγάς του Παύλου προσέτρεξεν, ηκούσθη ο θρους των παντουφλών και των φορεμάτων της και ενεφανίσθη η κεφαλή της. Τότε αληθώς εξεμάνη ο Παύλος και η βραχνή φωνή του αντήχησεν ως υλακή μανδροσκύλου:

«Τι θέλεις εδώ εσύ, παλιογυναίκα; Ε! ε! ε!».

Και πηδήσας εκ της κλίνης ήρπασε τον εξάδελφόν του εκ του ώμου και με καταπληκτικήν δύναμιν τον ώθησεν έξω κραυγάζων:

«Έξω! όλοι έξω!»

Κατόπιν έκλεισε με ορμήν την θύραν, την εκλείδωσε, και ο Αλκιβιάδης τον ήκουσε να σύρει όπισθεν αυτής εκ νέου μπαούλα και τραπέζια”.

..

Η Εύη Βογιατζάκη σε ένα εξαιρετικό  άρθρο της στην εφημερίδα «Πατρίς» του Ηρακλείου , γράφει σχετικά:

«Η κριτική αναγνώρισε στο «Μαύρο γάτο» του Κονδυλάκη «τη βαριά και υποβλητική ατμόσφαιρα τύπου γκραν – γκινιόλ που συναντάμε σε ανάλογες σελίδες του Πόε», η οποία διαθέτει παρομοίως το «κλίμα της υποβολής» και την «ατμόσφαιρα της «φρίκης» ενώ εκφράζει τις «φοβίες παθολογικών τύπων» (Στεργιόπουλος 1962, 9). Έχοντας ως θέμα του «τις εξαιρέσεις της ανθρώπινης ζωής και της φύσης της», όπως χαρακτηρίζει ο Μπωντλαίρ τον προσανατολισμό της γραφής του Ε. Α. Πόε (Τοντορόφ 1982, 49), το συγκεκριμένο διήγημα του Κονδυλάκη πραγματεύεται τις φοβίες και τις μανίες καταδιώξεως του κεντρικού του ήρωα οι οποίες τον οδηγούν στην αυτοκτονία. Η ψυχοπαθολογία του κεντρικού ήρωα, οι παραισθήσεις και τα συμπτώματά του που παραπέμπουν στο χώρο του φανταστικού«.

..

Στο ίδιο διήγημα, που γράφτηκε ενώ είχε ανοίξει το Δρομοκαϊτειο (δημοσιεύτηκε το 1916), ο Κονδυλάκης αναφέρει όσα γνωρίζει για τις ψυχικές διαταραχές, τις προδιαθέσεις, τις προτεινόμενες θεραπείες και περιγράφει δύο επισκέψεις σε νευρολόγο της εποχής ο οποίος χρησιμοποιεί και την ύπνωση ως θεραπευτική μέθοδο. Σε κάποιο σημείο μάλιστα κάνει λόγο για μια μανιακή που είδε στο φρενοκομείο και πιθανότατα να πρόκειται για αληθινή, δική του ανάμνηση, καθώς το αυτοβιογραφικό στοιχείο υπάρχει σχεδόν σε όλα τα έργα του:

Και ενώ επηγαίναμεν προς τα πλατανάκια, δεν γνωρίζω πώς εις την φαντασίαν μου ανεφάνη μία μανιακή, την οποίαν είχα ίδει προ καιρού εις το φρενοκομείον και η οποία εφώναζεν εκ του απομονωτηρίου όπου την είχαν κλεισμένην:

«Δολοφόνοι! γιατί μου φαρμακώνετε το παιδί μου;»

..

Στην αυτοκτονία όμως, εκτός απ’ τον Παύλο Δαμουλή, τον ήρωα του διηγήματος για το οποίο κάνω λόγο παραπάνω, οδηγήθηκαν κι άλλοι ήρωες του Κονδυλάκη, όπως ο Μπάρκας στο “Όταν ήμουν δάσκαλος”, εξαιτίας του αδιέξοδου έρωτα του για την Φωτεινή. Εκεί υπονοείται η ψυχική διαταραχή του μοιραίου αυτόχειρα:

«Όλα αυτά ελέχθησαν με τοιαύτην νευρικήν ταχύτητα, ώστε δεν μου έδωσε καιρόν να διαμαρτυρηθώ. Μου έδωκεν όμως καιρόν να μαντεύσω ότι ο άνθρωπος δεν ήτο εντελώς καλά εις την υγείαν του, χωρίς όμως να εννοήσω και τι ακριβώς συνέβαινε.»

..

Υπάρχουν όμως και διηγήματα, στα οποία ο Κονδυλάκης προσεγγίζει την τρέλα, με το ιδιαίτερο χιούμορ του. Για παράδειγμα, στη “Μανία Καταδιώξεως”,  όπου ο νευρικός πρωταγωνιστής διατίνεται πως εξαιτίας άλλων έχει εμπλακεί σε 28 δίκες κι αυτός αποτελεί το αθώο θύμα και στο “Πράσινο δενδρί”  όπου περιγράφεται με χιουμοριστικό τρόπο ένας “κατά φαντασίαν ασθενής”.

..

Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο ο Κονδυλάκης, είτε πιο ηθογραφικός και καταγγελτικός, είτε πιο σαρκαστικός, θεωρώ ότι προσέφερε με το έργο του: Έθιξε σημαντικά προβλήματα της εποχής του που σχετίζονταν με την τρέλα, έφερε σ’ επαφή τους αναγνώστες του με τις επιστημονικές προσεγγίσεις του θέματος, έδειξε τα πρόσωπα πίσω απ’ τις ταμπέλες των τρελών, προσπάθησε αν μη τι άλλο να διαμορφώσει συνειδήσεις σε μια σκοτεινή εποχή, σε μια εποχή που οι ψυχικά πάσχοντες κακοποιούνταν κατ’ εξακολούθηση, που είχαν δαιμονοποιηθεί και εξοστρακιστεί απ’ το κοινωνικό σύνολο. Πως να μην του το αναγνωρίσουμε;

..

Κι εδώ, σ’ αυτό το σημείο, μ’ αυτό τον μικρό επίλογο, ολοκληρώνεται το θέμα μας. Θέλησα μ’ αυτές τις τρεις αναρτήσεις, γράφοντας όσο πιο απλά μπορούσα και αφήνοντας στην άκρη κι αυτή τη φορά πολύπλοκες ορολογίες και βαρύγδουπες επισημάνσεις, να σας δείξω κι αυτή την πτυχή, του αναμφισβήτητα σπουδαίου έργου του. Αξίζει όμως να διαβάσετε κι εσείς τα κείμενα του και θα καταλάβετε περισσότερα για τον Ιωάννη Κονδυλάκη. Προσωπικά, συνεχίζω να μελετώ δικά του χρονογραφήματα και δεν αποκλείεται στο μέλλον να επανέλθω στα γραπτά του.

..

Καλή σας ανάγνωση.

..

..

..

..

..

Advertisements

~ από aikaterinitempeli στο Μαΐου 23, 2013.

2 Σχόλια to “Οι ψυχικά πάσχοντες στα χρονογραφήματα και στο λογοτεχνικό έργο του Ιωάννη Κονδυλάκη – Μέρος ΙII”

  1. […] εδώ, βρήκα κι αυτό το κείμενο του. Το μοιράζομαι σήμερα μαζί σας για ν’ […]

  2. […] ενδιαφέρει να μάθετε περισσότερα, υπάρχουν εδώ, εδώ κι εδώ κάποιες σχετικές αναρτήσεις) […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s