Παρουσίαση βιβλίου: «Δημόσιο Ψυχιατρείο Αθηνών-Το Δαφνί ..μια φανταστική πολιτεία» του Κώστα Φιλανδριανού -Μέρος Ι

.

Δημόσιο Ψυχιατρείο Αθηνών-Κ. Φιλανδριανός

.

Επειδή τους τελευταίους μήνες συζητείται πολύ το ενδεχόμενο κλεισίματος του ΨΝΑ, σκέφτηκα πως έχει νόημα μεταξύ άλλων, ν’ ανατρέξουμε και στην ιστορία του πολυπαθούς ψυχιατρείου, έτσι όπως καταγράφηκε από έναν απ’ τους ψυχιάτρους που δούλεψαν εκεί, δηλαδή τον αείμνηστο συγγραφέα του περί ο λόγος βιβλίου και τέως διευθυντή του ιδρύματος, Κώστα Φιλανδριανό.

Στην εισαγωγή του αναφέρει τις δυσκολίες του συνάντησε στη συγγραφή του βιβλίου: τις αλλεπάλληλες ιστορικές μεταβολές (Πόλεμοι, Κατοχή, Εμφύλιος κτλ) που είχαν ως συνέπεια να χαθούν και να καταστραφούν πολύτιμα αρχεία, το θάνατο των περισσοτέρων απ΄ τους ανθρώπους που έζησαν και δούλεψαν στα πρώτα άσυλα και τις θολές, ασαφείς και μερικές φορές αντικρουόμενες αναμνήσεις όσων επέζησαν.

«Στερημένος έτσι από επίσημο κι εγγυημένο υλικό, ξεκίνησα την προσπάθεια με βασικό εφόδιο τις προσωπικές αναμνήσεις μου, που τις συμπλήρωσα με μερικά διάσπαρτα στοιχεία από το αρχείο μου» γράφει «καθώς και με όσα μπόρεσα να συγκεντρώσω, ανασκαλεύοντας τις μνήμες και διασταυρώνοντας τις πληροφορίες, κατά τις μακρές συζητήσεις μου με πρόσωπα, που είχαν κατά καιρούς μικρή ή μεγαλύτερη συμμετοχή στα διάφορα γεγονότα» συνεχίζει.

«Ύστερα απ’ αυτά, είναι περιττό νομίζω να επισημάνω ότι η παρούσα ιστόρηση δεν διεκδικεί το αλάθητο κι ότι είναι αυτονόητο πως μπορεί να βρεθούν σ’ αυτή σημεία, στα οποία δεν εξασφαλίζεται η απόλυτη ακρίβεια» επισημαίνει και διευκρινίζει τους λόγους που τον οδήγησαν στη συγγραφή του βιβλίου:

«Συγκεκριμένα: α) Είδα πως η Ιστορία του Δ.Ψ. Α. έχει αξία, γιατί είναι συνυφασμένη, θα έλεγε κανείς ταυτόσημη, με την εξέλιξη της Ψυχιατρικής στη χώρα μας κι εκφράζει σε μεγάλο βαθμό την πορεία της.. β)Τη θεώρησα χρήσιμη, σαν απόδειξη του πως στάθηκε το Ίδρυμα και για ποια υπήρξε η προσφορά του, στην Ελληνική Κοινωνία κατά κύριο λόγο, αλλά και στην Ψυχιατρική Επιστήμη γ) Την έκρινα απαραίτητη γιατί ίσως μπορέση να συμβάλη σε διαφώτιση και κατατοπισμό και να συντελέσει στο να σβύσουν η προκατάληψη, η αμφισβήτηση και οι άδικες αντιλήψεις, που εξακολουθούν να υπάρχουν, ως προς τη σημερινή του θέση, τη λειτουργία και την απόδοση του δ) Πίστεψα τέλος στη σκοπιμότητα της, με την ελπίδα ότι θ’ αποτελέση την αφορμή για ν’ αναθεωρηθούν οι σφαλερές θέσεις σ’ ότι αφορά τον προορισμό του και να θεμελιωθούν νέες αρχές για τη μελλοντική αποστολή του«.

Σαφώς ήθελε και να διασώσει όσα στοιχεία είχε βρει, όσα θυμόταν, για την περίπτωση που κάποιος στο μέλλον αποφάσιζε να κάνει μια πιο εμπεριστατωμένη έρευνα για το θέμα. Έτσι κάνει και μια αναλυτική περιγραφή του τι είχε προηγηθεί πριν την ίδρυση του Δημοσίου Ψυχιατρείου Αθηνών στο Δαφνί, αναφέρεται στο Άσυλο της οδού Κυδαθηναίων, σ’ αυτό του Μοσχάτου αλλά και στο μεταγενέστερο της Αγίας Ελεούσας  που ‘περιέθαλψαν’ ψυχικά πάσχοντες αν και κάτι τέτοιο δεν συνέβαινε επί της ουσίας. Απλώς οι ψυχικά πάσχοντες εγκλείονταν, περιορίζονταν και απομονώνονταν μαζί με άλλα άτομα που θεωρούνταν κοινωνικώς επικίνδυνα και η Αστυνομία είχε τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο για την ‘φροντίδα’ τους, για αρκετά χρόνια.

Τα πράγματα άρχισαν ν’ αλλάζουν περίπου γύρω στο 1924 όταν διορίστηκε κι ανέλαβε αμέσως υπηρεσία ο διακεκριμένος Νευρολόγος-Ψυχίατρος από τη Σμύρνη, Ισαάκ Ταστσόγλου, με πρωτοβουλία του Φωκίων Κοπανάρη, που είχε τοποθετηθεί στη θέση του Γενικού διευθυντή Υγιεινής του Υπουργείου Πρόνοιας. Ο Κοπανάρης, συγκρότησε επίσης το πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο του Ιδρύματος και ονόμασε το Ίδρυμα «Δημόσιον Ψυχιατρείον Αγίας Ελεούσης«.

Παρά τις βελτιώσεις και τις προσπάθειες των εμπλεκομένων, η κατάσταση στο ψυχιατρείο αυτό έφτασε στο απροχώρητο, αφού με τις συνεχόμενες νέες εισαγωγές έφτασαν να διαμένουν εκεί σε άθλιες συνθήκες, πάνω από 500 πάσχοντες ενώ όπως εξηγεί ο Φιλανδριανός το οίκημα στις καλύτερες των περιπτώσεων θα μπορούσε να στεγάσει «το πολύ 60 άτομα-βία να πήγαιναν στα 65-70«.

Τότε «ήρθε σαν από ύψους βοήθεια η απαλλοτρίωση από το Κράτος στο Δαφνί, ενός κτήματος, που ανήκε στην υπηρεσία της Αεράμυνας και ακούστηκε μ’ ανακούφιση ότι τούτο παραχωρήθηκε για να ιδρυθή και να εγκατασταθή εκεί οριστικά το Δημόσιο Ψυχιατρείο«. Το 1925 έγινε απαλλοτρίωση και παραχώρηση αρχικά, 70 περίπου στρεμμάτων και το 1926 άρχισε μια υποτυπώδης προετοιμασία για τη διαμόρφωση του χώρου (περίφραξη, μεταφορά λυόμενων παραπηγμάτων κ.α.)

«Ήταν νωρίς το καλοκαίρι του 1928 που (…) στάλθηκαν στο Δαφνί μ’ επείγουσα εντολή, ο Αρχινοσοκόμος Γιάννης Συνοδινός με 2-3 νοσοκόμες και περί τους 50 διαλεγμένους αρρώστους σαν εργάτες, για να προετοιμάσουν το έδαφος. Αυτοί και λίγοι απαραίτητοι ειδικοί και τεχνίτες (…) δούλεψαν εντατικά και σκληρά για να δημιουργήσουν το συντομότερο τις βάσεις μιας πρόχειρης εγκατάστασης αρχίζοντας απ’ το μηδέν«.

.

ΨΝΑ-1928.

Χάρη σε κείνους καθαρίστηκαν και βάφτηκαν τα 5 λυόμενα (παράγκες) που υπήρχαν, διορθώθηκαν οι ελλείψεις τους, κατασκευάστηκαν τα έπιπλα (κρεβάτια, καρέκλες, τραπέζια κτλ), μεταφέρθηκε ο ατομικός ιματισμός, το υγειονομικό υλικό κτλ. Η περιοχή ήταν αραιοκατοικημένη, νερό κουβαλούσαν με κουβάδες αρχικά από κάποιο πηγάδι της περιοχής, ηλεκτρικό ρεύμα και θέρμανση δεν υπήρχαν, το φαγητό των πρώτο καιρό το έστελναν μέσα σε χύτρες απ’ την Αγία Ελεούσα, το προσωπικό διέμενε διασκορπισμένο κι όπου υπήρχε ελάχιστος διαθέσιμος χώρος και οι μεταφορές γινόταν με μια σούστα και δυο άλογα (αργότερα τους δόθηκε κι ένα σαραβαλιασμένο αμαξάκι τύπου Βικτώριας).

Το διαφορετικό στοιχείο όμως, είναι πως τώρα οι πάσχοντες μπορούσαν να κυκλοφορούν ελεύθερα στον περίβολο και το τι σήμαινε αυτό μπορούμε λίγο-πολύ να το καταλάβουμε όλοι. Ο Φιλανδριανός πάντως με την περιγραφή του που αξίζει να σας παραθέσω, μας μεταφέρει σε κείνες τις στιγμές κι είναι σαν να βλέπουμε κι εμείς με τα δικά του μάτια σκηνές άλλων εποχών:

«Σχετικά με την ατμόσφαιρα μέσα στο χώρο εκείνο, δεν αντέχω στον πειρασμό και θ’ αναφερθώ σε μιαν εντύπωση ή μάλλον εικόνα, που έχει μείνει ανεξάλειπτη στη μνήμη μου, από μια-δυό επισκέψεις, που έτυχε να κάμω στον περί ου ο λόγος περίβολο, κάπου γύρω στο 1932 με 33. Το θέαμα συνοδευόμενο και από …αφθονία ακουσμάτων, ήταν ομολογουμένως απίθανο κι’ είχε στην όλη έκφραση του κάτι το φανταστικό. Κάτι που θύμιζε πολύ την Αυλή των Θαυμάτων του Βίκτωρος Ουγκώ. Κι ήταν πραγματικά μια Αυλή των Θαυμάτων ο περίβολος εκείνος…

Ένας κόσμος παράξενος, παρδαλός, ανακατωμένος κι’ ετερόκλιτος στην ομοιομορφία του σαν σύνολο. Ένας κόσμος που στο μεγαλύτερο μέρος του πήγαινε κι ερχόταν σε μιαν αέναη κίνηση χωρίς έννοια, ή εκδηλωνόταν με τους πιο περίεργους κι απροσδόκητους τρόπους, ενώ σ’ ένα μικρότερο ποσοστό του παρέμενε αδρανής και αδιάφορος προς ό,τι γινόταν γύρω του θωρώντας τα πάντα από μια σκοπιά ειρωνίας και χλευασμού κι άλλοτε τελείως ξένος και μετουσιωμένος σ’ άλλες σφαίρες.

Άλλος κεραυνοβολούσε το σύμπαν με πύρινα θρησκευτικά κηρύγματα και καλούσε σε μετάνοια, -άλλος με μεγαλόπνοους πολιτικούς λόγους παρουσίαζε το πρόγραμμα του, – άλλος διαφήμιζε τις ιδέες του, -άλλος διαλαλούσε τη δύναμη και τις υπερφυσικές ικανότητες του, -άλλος χόρευε κι άλλος τραγουδούσε, -ενώ αρκετοί έδειχναν σκεπτικισμό, έβλεπταν σκωπτικά και μυκτήριζαν. Δεν ήταν σπάνιο να ιδή κανείς και μερικούς να κλαίνε. Άγιοι και άγιες, βασιληάδες και βασίλισσες, πρόεδροι και κυβερνήτες, αριστοκράτες και τιτλούχοι όλων των ειδών, προφήτες, στρατηγοί και ναύαρχοι, εφευρέτες και μυστηριώδεις κατάσκοποι, καλλιτέχνες, ταχυδακτυλουργοί, ακκιζόμενες Πομπαντούρ και κυρίες των τιμών, συναγωνίζονταν σ’ επίδειξη υπεροχής και διεκδικούσαν την απόσπαση της γενικής προσοχής.

Άλλοι κι’ άλλες περιποιημένοι κάπως και καλοστεκούμενοι, άλλοι ατημέλητοι και κουρελήδες, άλλοι κι’ άλλες με στέμματα κάθε λογής, με λοφία, με κορδέλες ποικιλόχρωμες, με χάντρες και στολίδια και παράσημα (όλα τα είδη από τενεκέδες και χρυσόχαρτα ήταν σε χρήση), άλλοι με σπάθες,(ξύλινες), με περικεφαλαίες και διάσημα, με τρικαντώ, (χάρτινα) κι άλλοι τέλος μ’ εκπληκτικής εφευρετικότητας διακοσμήσεις, έδιναν το παρών στην τραγελαφική αυτή ομήγυρη κι’ απάρτιζαν ένα σύνολο, που δημιουργούσε την αίσθηση του απόκοσμου. Πάρα πολλοί απ’ αυτούς, περίφημοι «τύποι» της εποχής, φημισμένοι ανά το Πανελλήνιο, (ο Γιάννης ο Θεός, -ο Ηλίας της Επιμελείας, -ο Δελαπατρίδης, -ο Βδελόπουλος, – Ο Ανδρέας ο Ουρανοβάμων, – η Βασίλισσα του Σαββά, – Ο Θανάσης ο Απλός, – ο Μικρό Μεγάλο Παστρεύει, -ο Γιάννης το Υπερντρέτνωτ, – ο Δαίδαλος κλπ, ελάχιστο δείγμα μιας ατέλειωτης σειράς), καθένας με τη χάρι του και τα …καμώματα του, συμπλήρωναν την εκτός τόπου και χρόνου αίσθηση, με την οποία ζούσε το αλλόκοτο εκείνο πλήθος… Πόσοι ανεπανάληπτοι «τύποι»… (Αλήθεια τι έγιναν τώρα οι «τύποι»;) Σήμερα δεν βλέπομε τέτοια πράγματα. Ο οδοστρωτήρας των ψυχοφαρμάκων ισοπέδωσε τις ψυχικές αρρώστιες, εξαφάνισε τις πηγαίες συμπτωματολογίες, μετέτρεψε τους αρρώστους σε απλά ομοιόμορφα νούμερα..»

.

.

.

(Συνεχίζεται εδώ. Στα αποσπάσματα διατηρείται η ορθογραφία και γραμματική σύνταξη του πρωτότυπου κειμένου) .

.

.

.

.

Δημοσιεύθηκε από

aikaterinitempeli

Η Αικατερίνη Τεμπέλη γεννήθηκε στη Σάμο, αλλά έζησε μερικά απ’ τα πιο ενδιαφέροντα χρόνια της ζωής της στη Θεσσαλονίκη και στο Ηράκλειο, όπου σπούδασε αντίστοιχα Ψυχολογία και Κοινωνική Εργασία. Στην Αθήνα εκπαιδεύτηκε στην οικογενειακή θεραπεία (Μονάδα Οικογενειακής Θεραπείας-ΨΝΑ) και στην βραχεία ψυχοθεραπεία. Παρακολούθησε μαθήματα υποκριτικής για 2 χρόνια στο “Θέατρο των Αλλαγών” και μονωδίας για 3 χρόνια στο “Ολυμπιακό Ωδείο” Ηρακλείου. Εργάστηκε για πάνω από μια δεκαετία στο ραδιόφωνο (Ράδιο Κρήτη, 9,84, Studio 19, ΕΡΑ Ηρακλείου, 102-ΕΡΤ 3 κ.ά.) ως παραγωγός και παρουσιάστρια ραδιοφωνικών εκπομπών, καθώς και σε γνωστά περιοδικά κι εφημερίδες ως δημοσιογράφος. Το 1993 κέρδισε το Α' Πανελλήνιο βραβείο, σε γραπτό διαγωνισμό της Deutsche Welle, με θέμα το ρατσισμό κι εκπροσώπησε τη χώρα μας στην Κολωνία. Τον επόμενο χρόνο, το 1994, πήρε Διάκριση στον Παγκρήτιο Διαγωνισμό Ποίησης. Σήμερα ζει στην Αθήνα και ταξιδεύει πάντα στις ζωές των άλλων. Τις νύχτες γράφει στίχους, που μελοποιεί συνήθως ο Παναγιώτης Λιανός. "Το ποτάμι στον καθρέφτη" είναι το τρίτο της βιβλίο και κυκλοφορεί απ' την "Άνεμος εκδοτική". Προηγήθηκαν "Η σκόνη των άστρων" (2010) και το "Βενετσιάνικο χρυσάφι" (2007) . Και τα δύο εκδόθηκαν απ' τις εκδόσεις "Μοντέρνοι Καιροί".

9 σκέψεις σχετικά με το “Παρουσίαση βιβλίου: «Δημόσιο Ψυχιατρείο Αθηνών-Το Δαφνί ..μια φανταστική πολιτεία» του Κώστα Φιλανδριανού -Μέρος Ι”

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s