Παρουσίαση βιβλίου: Treating Worker Dissatisfaction During Economic Change

..

9780123970060

..
H αφορμή για να σας παρουσιάσω το συγκεκριμένο βιβλίο, μου δόθηκε από μια συζήτηση που είχα πρόσφατα με δύο συναδέλφους. Στις συνεδρίες με τους ανθρώπους που τους επισκέπτονται , ανακύπτει μόνιμα η εργασιακή δυσαρέσκεια. Η δουλειά πια (για όσους έχουν ακόμη δουλειά), είναι πηγή άγχους και ανασφάλειας, γίνεται ιδιαιτέρως πιεστική, δίνει λιγότερη ηθική ικανοποίηση απ’ ότι παλιότερα και φυσικά αμείβει πενιχρά τους περισσότερους σκληρά εργαζόμενους.

Οι τελευταίοι αισθάνονται πως βρίσκονται στο έλεος των εργοδοτών (κι έτσι είναι συνήθως), πως υποχρεούνται να δεχτούν κάθε απαίτηση των προϊσταμένων τους, να δουλέψουν υπό οποιεσδήποτε συνθήκες (συχνά εις βάρος της αξιοπρέπειας τους, χωρίς ν’ απολαμβάνουν τον ανάλογο σεβασμό ή να εκτιμούνται τα προσόντα τους) και πως παράλληλα υφίστανται ένα είδος κοινωνικής πίεσης (να είναι ευγνώμονες) απ’ τον περίγυρο που τους θεωρεί τυχερούς, αφού έχουν εξασφαλίσει μια θέση εργασίας (ακόμη κι αν πρόκειται για εξάμηνη σύμβαση, ακόμη κι αν κάνουν να πληρωθούν μήνες).

Παράλληλα, δυσκολεύονται ν’ ανταποκριθούν στις στενές διαπροσωπικές σχέσεις τους (επηρέαζεται αρνητικά η σεξουαλική τους ζωή, ανακύπτουν προβλήματα με τη γονιμότητα), στους εκάστοτε ρόλους τους (όπως ο γονεϊκός) εξαιτίας του φορτωμένου χρονικά προγράμματος τους με αποτέλεσμα να γίνονται ενοχικοί, παραμελούν τον εαυτό τους, μειώνεται η αυτοεκτίμηση τους, διαταρράσεται ο ύπνος τους, αισθάνονται φόβο για το μέλλον και διάφορα ψυχοσωματικά προβλήματα αναδύονται (στη μελέτη των Diener και Seligman που μπορείτε να διαβάσετε εδώ, αναφέρεται και η σύνδεση εργασιακής ανασφάλειας και ανεργίας με όλα τα παραπάνω). Τα πράγματα χειροτερεύουν, όταν παρά τη σκληρή εργασία, δεν μπορούν ν’ αποπληρώσουν εύκολα τα χρέη τους και να είναι συνεπείς στις λοιπές τρέχουσες οικονομικές τους υποχρεώσεις. Τότε η σωματοποίηση του άγχους προκαλεί σοβαρά προβλήματα υγείας και τα άτομα τείνουν να εμφανίζουν μείζονες ψυχικές διαταραχές.

Στην προσπάθεια τους να εκφράσουν τα παράπονα τους στους οικείους τους, στην καλύτερη περίπτωση ακούν ένα “κάνε υπομονή και μη χειρότερα να λες” κι όσο για το φιλικό τους περίγυρο (που συχνά απαρτίζεται και από ανέργους) ο όποιος υπαινιγμός δυσαρέσκειας αντιμετωπίζεται σαν ύβρις. “Δουλίτσα να υπάρχει και μη μιλάς”, “Μην είσαι κι αχάριστος-η. Τουλάχιστον έχεις δουλειά” κτλ. Κι η δουλειά γίνεται δουλεία, η υγεία εξασθενεί, η ποιότητα ζωής φθίνει και οι όποιες ανάγκες για ψυχαγωγία και διασκέδαση φαντάζουν ουτοπικές.

Σ’ αυτά, πρέπει να προσθέσουμε το άγχος που προέρχεται απ’ τις συνεχείς αλλαγές που βιώνουν οι εργαζόμενοι (εργασιακών πλαισίων, εργοδοτών, καθηκόντων, κ.α.), την απαίτηση για όλο και περισσότερα προσόντα, την έλλειψη νοήματος που αισθάνονται να έχει η εργασία τους κτλ.
..
Πως μπορούν άραγε οι ειδικοί να βοηθήσουν αυτούς τους ανθρώπους, ώστε να μειωθούν οι στρεσογόνοι παράγοντες; Βρήκα ένα σχετικό βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα στην Αμερική (μιας και η οικονομική κρίση δεν είναι προνόμιο της Ελλάδας) και θα σας το παρουσιάσω σήμερα.

Βέβαια για μένα, πριν απ’ αυτό το ερώτημα τίθεται ένα άλλο που αφορά το χρέος του όποιου ειδικού. Το ουσιώδες ζήτημα ειναι να βοηθήσεις κάποιον να συμβιβαστεί με τη ζωή του ή να συμπράξεις μαζί του σε μια ριζική κοινωνική αλλαγή με όσα συνεπάγεται αυτό; Ο καθένας από ‘μας οπωσδήποτε δίνει άλλη απάντηση.
..
Για να δούμε λοιπόν τι προτείνεται σ’ αυτό το εγχειρίδιο, το οποίο οφείλω να σας εξηγήσω πως δεν έχει γραφτεί αποκλειστικά για θεραπευτές, αλλά για όλους όσους έρχονται σ’ επαφή καθημερινά με ανθρώπους δυσαρεστημένους απ’ το εργασιακό τους περιβάλλον (π.χ. απευθύνεται και σε manager, που κάποια στιγμή υποχρεούνται ν’ απολύσουν ανθρώπους που γνωρίζουν χρόνια ή και συνδέονται μαζί τους φιλικά). Ίσως βρείτε κάτι χρήσιμο, για την κατάσταση που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι που ζητούν τη συμβουλή σας. Αν το διαβάζετε πάλι και δεν είστε ειδικοί στον ψ χώρο, αλλά εργαζόμενοι και βιώνετε όσα αναφέρονται παραπάνω, ίσως σας δώσει ιδέες για το πως ν’αντιμετωπίσετε το εργασιακό σας άγχος.

..
Συγγραφείς του ο  Morley D. Glicken και ο Ben C. Robinson, εκπαιδευτές και οι δύο κοινωνικής εργασίας, ερευνητές και θεραπευτές, με πολλά χρόνια εμπειρίας.  Μπορείτε να διαβάσετε σελίδες του βιβλίου, που εκδόθηκε το 2013, κάνοντας κλικ εδώ. Φυσικά είναι στην αγγλική γλώσσα.
..
Το πρώτο μέρος του βιβλίου ξεκινά, όπως μπορείτε να δείτε εδώ, με μια συζήτηση για το τρέχον οικονομικό κλίμα και για το πως αυτό επηρεάζει τον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, πως οι οργανισμοί αντιδρούν σ’  αυτό και πώς επηρεάζει τους εργαζόμενους. Στο δεύτερο μέρος παρουσιάζεται η έρευνα σχετικά με το τι οι οργανώσεις και οι εργαζόμενοι μπορούν να κάνουν για να βελτιώσουν το χώρο εργασίας, τις δεξιότητες και τις επιδόσεις τους και να μειώσουν το άγχος. Οι αναφορές σε κλινικά παραδείγματα (case examples) και οι κατευθυντήριες γραμμές (guidelines) χρησιμοποιούνται εκτενώς σ’ όλο το βιβλίο.

Στο τρίτο μέρος, συζητούνται οι βέλτιστες πρακτικές διαχείρισης για τη μείωση των προβλημάτων στο χώρο εργασίας και περιλαμβάνονται κεφάλαια σχετικά με τις ικανότητες των επιχειρήσεων με βάση τη διαχείριση, προσεγγίσεις για την επιβράβευση της καλής απόδοσης στην εργασία, καθώς και τα σημαντικά ζητήματα της πρόσληψης και της απόλυσης.

Το τέταρτο μέρος, για το οποίο θα γίνει κυριως λόγος εδώ, είναι μια επισκόπηση των βέλτιστων πρακτικών για τη θεραπεία μιας ποικιλίας προβλημάτων στο χώρο εργασίας και περιλαμβάνει υλικό σχετικά με την ποιότητα της ζωής και την ικανοποίηση από την εργασία. Το βιβλίο κλείνει με ένα κεφάλαιο σχετικά με την πρόληψη και με το πως ο ιδανικός εργασιακός χώρος θα μοιάζει στο μέλλον.

Υπάρχουν εκτεταμένες αναφορές στην κατάθλιψη που σχετίζεται με το εργασιακό άγχος, στην παράλληλη χρήση ουσιών, στο burnout, το life coaching, στις φαρμακευτικές αγωγές (εκτίμησα τη θέση των συγγραφέων, πως θα πρέπει ν΄αποτελούν την ύστατη λύση), στα εγχειρίδια αυτοβελτίωσης (χρησιμοποιούνται στα bibliotherapy group), στις τεχνικές χαλάρωσης (relaxation training) που χρησιμοποιούνται για αποφόρτιση και βέβαια στα είδη ψυχοθεραπείας δηλαδή την BDT (Βrief Dynamic Therapy), CBT (Cognitive-Behavioral Therapy), IPT (Interpersonal Therapy), QOLT (Quality of Life Therapy) και RT (Reminiscence Therapy) που φαίνεται, μέσα από έρευνες, πως έχουν αποτελεσματικότητα.

Στη χώρα μας βέβαια, το life coaching έχει εγείρει πολλές συζητήσεις σαν νέα μόδα και συχνά διαφημίζονται ως ειδικοί του ‘είδους’, άνθρωποι που καμία ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση ή ανάλογες σπουδές έχουν, ώστε να ασκούν συμβουλευτική. Να είστε πάρα πολύ προσεκτικοί με τις επιλογές σας όσοι αναζητάτε θεραπεία, να μη διστάζετε να πάρετε άλλες γνώμες κι αν κάτι σας κινεί υποψίες αντιεπαγγελματισμού, φροντίστε να επικοινωνήσετε με κάποιο επίσημο σύλλογο ψυχολόγων, τον ιατρικό σύλλογο κ.ο.κ.

Όσο για τις τεχνικές χαλάρωσης, οι συνάδελφοι που θα τις βρουν ελκυστικές σαν θεραπευτική πρόταση, να έχουν υπόψη πως υπάρχει η πιθανότητα, όπως λένε οι συγγραφείς, από μια μερίδα ανθρώπων, να θεωρηθούν παιδιάστικες, ανάρμοστες και μη-επιστημονικές (είναι ισχυρή βλέπετε η σύνδεση τους με τις ενναλακτικές ‘θεραπείες’, που για δεκαετίες ασκούν απανταχού τσαρλατάνοι). Αντί να μειώσουν το άγχος κάποιων ανθρώπων, θα εγείρουν αντιστάσεις. Η λέξη κλειδί είναι η εξατομίκευση: να βρίσκουμε την κατάλληλη θεραπεία για τον κάθε άνθρωπο (αν φυσικά πιστεύουμε πως το πρόβλημα του είναι ατομικό).

Αν διαβάζετε αυτό το κείμενο πάντως και συμβαίνει να μην είστε ειδικοί της ψυχικής υγείας, ούτε δυσαρεστημένοι εργαζόμενοι, αλλά άνεργοι, έχει σημασία να γνωρίζετε πως ακριβώς επειδή ανάλογα είναι και τα δικά σας προβλήματα και ως επί το πλείστον πιο δύσκολη η καθημερινότητα σας, με ανάλογους τρόπους θα μπορέσετε να βοηθηθείτε. Η ψυχολογία δεν μπορεί να σας θρέψει, αλλά μπορεί να σας συμβουλεύσει κάποιος ειδικός, να σας προτείνει λύσεις που ίσως δεν είχατε σκεφτεί και να σας παραπέμψει όπου χρειάζεται. Επειδή η υγεία είναι ο τομέας που κυρίως παραμελείται σε περιόδους μακροχρόνιας ανεργίας, θα πρέπει εκεί να δώσετε βάση. Αναζητήστε τις απανταχού υπηρεσίες δωρεάν ψυχολογικής υποστήριξης (εδώ, εδώ κι εδώ θα βρείτε μερικά κατατοπιστικά άρθρα, αλλά υπάρχουν κι άλλα που μπορείτε ν’ αναζητήσετε), καταφύγετε στα Κοινωνικά Ιατρεία και Φαρμακεία αν χρειάζεται, γιατί αν δεν είστε καλά, δεν θα μπορέσετε να προχωρήσετε ούτε στην αναζήτηση εργασίας ούτε σε τίποτα.

Και για όσους έχουν παιδιά, θεωρώ χρήσιμο να αναφέρω πως η φτωχή διατροφή στα πρώιμα αναπτυξιακά στάδια, επηρεάζει σύμφωνα με μελέτες που επικαλούνται οι συγγραφείς, την γνωστική τους ανάπτυξη. Επειδή σίγουρα βάζετε προτεραιότητες, ας το έχετε υπόψη (αναζητήστε τα απανταχού Κοινωνικά Παντοπωλεία και μάθετε τις προϋποθέσεις, ώστε να εξασφαλίζεται τα γεύματα της οικογένειας σας). Οι κοινωνικοί λειτουργοί των Δήμων, γνωρίζουν τα πάντα σχετικά μ’ αυτά τα θέματα. Μην διστάζετε να τους συμβουλευτείτε.

Σε επίπεδο συμπεριφοράς, αυτό που πρέπει να ελέγξετε είναι η αυξημένη ευερεθιστότητα και η απαισιοδοξία σας, γιατί επηρεάζουν τους τρόπους που σχετίζεστε με τα παιδιά σας. Όπως αναφέρουν έρευνες, ορισμένοι άνεργοι γονείς τείνουν να επιβάλλουν περισσότερες τιμωρίες (που φτάνουν μερικές φορές ως τη σωματική κακοποίηση), να μην είναι συναισθηματικά διαθέσιμοι και ν’ αλληλεπιδρούν αυθαίρετα με τα παιδιά τους. Αν αισθανθείτε ότι ξεπεράσατε τα όρια, αναζητήστε βοήθεια αμέσως. Μην αφήσετε ένα περιστατικό να εξελιχτεί σε καθημερινή πρακτική. Σε τέτοιες περιπτώσεις ενδείκνυται η οικογενειακή θεραπεία κι ομολογουμένως απορώ, που δεν είδα να προτείνεται πουθενά στο βιβλίο ενώ γίνεται αναφορά στην ανάγκη για family support (οικογενειακή υποστήριξη). Όταν ένα μέλος της οικογένειας χάνει τη δουλειά του, επηρεάζεται ολόκληρο το σύστημα της οικογένειας. Δεν είναι πρόβλημα μόνο ενός. Προσωπικά -κι αυτή είναι νομίζω η κατάλληλη στιγμή να το εξηγήσω-, δεν θεωρώ γενικότερα πως η ανεργία είναι ατομικό πρόβλημα (επηρεάζει άλλωστε όλο το κοινωνικό σύστημα), αλλά οικονομικό και πολιτικό. Κι έτσι θα πρέπει να αντιμετωπίζεται, όμως δεν συμβαίνει αυτό συνήθως, γι’ αυτό άλλα ζητήματα θίγουμε εδώ σήμερα. 

Αν τέλος, διαβάζετε αυτή την ανάρτηση και κάποιος δικός σας άνθρωπος βιώνει εργασιακή δυσαρέσκεια, το καλύτερο που έχετε να κάνετε είναι να τον αφήσετε να εκφράσει τα συναισθήματά του, να τον ακούσετε με υπομονή και να προσπαθήσετε να τον καταλάβετε. Αυτή είναι η πιο ώριμη και βοηθητική στάση, που μπορείτε να έχετε. H συναισθηματική και η κοινωνική υποστήριξη, όχι μόνο βοηθούν στη βελτίωση της εργασιακής δυαρέσκειας (ή στην ευαλωτότητα που προκαλεί η ανεργία αντίστοιχα), αλλά αποτελούν και έναν σημαντικό παράγοντα για την πρόληψη των αρνητικών συμπτωμάτων, όπως η κατάθλιψη και το άγχος.

Κι αν συντρέχουν σοβαροί λόγοι, ενθαρρύνετε το άτομο που γνωρίζετε πως αντιμετωπίζει ανάλογα προβλήματα, ν’ αναζητήσει επαγγελματική βοήθεια. Οι πληγές που δεν αντιμετωπίζονται κακοφορμίζουν κι αυτό δεν σας το γράφω τυχαία, ούτε για να προσθέσω μια λογοτεχνική νότα στο θέμα. Μεταξύ άλλων, οι συγγραφείς αναφέρουν πως αυτές οι καταστάσεις αφήνουν ‘ουλές’ (κάνουν λόγο για «scarring effects» και σχετικά άρθρα μπορείτε να δείτε εδώ, εδώ κι εδώ, ώστε να διαμορφώσετε δική σας άποψη) στους ανθρώπους. Κάτι πρέπει να γίνει γι’ αυτό λοιπόν. Προσπαθήστε το. 

.

.

.

.

.
..

Advertisements