Δερματοστιξία, τσαμπουκάδες, τατουάζ: Συμβολισμοί και νοήματα στην υποκουλτούρα της φυλακής – Μέρος Ι

..

western-shaft-tomb-tattoo

..

 

Σε χώρους κλειστής διαβίωσης όπως οι φυλακές, αναπτύσσονται συμπεριφορές και παγιώνονται συνήθειες, που συγκροτούν τελικά την ιδιάζουσα κουλτούρα των ανθρώπων που τους απαρτίζουν και τους χαρακτηρίζουν.

Τέτοιο δείγμα αποτελούν οπωσδήποτε, τα τατουάζ, οι τσαμπουκάδες της φυλακής, που χτυπούν ή κεντούν όπως συνηθίζουμε να λέμε, οι κρατούμενοι σε όλα σχεδόν τα σημεία του κορμιού τους Πρόκειται για ένα είδος σήμανσης ταυτότητας, διαφορετικότητας,  μια πολιτιστική κωδικοποίηση ατόμων που θεωρούν πως εντάσσονται σε συγκεκριμένες ομάδες (π.χ. ποινικοί κρατούμενοι) και υπο-ομάδες (πχ. μέλη συμμοριών).

Στη δεύτερη περίπτωση τα τατουάζ, πέραν της δήλωσης πίστης στην υπό-ομάδα, αποτελούν σημαίνοντα προς τους έξω για την ένταξη του φέροντος σ’ αυτήν, αναπαριστούν συχνά το σύνολο της εγκληματικής του δραστηριότητας (είναι δηλαδή ένα είδος βιογραφικού), το βαθμό, τη θέση που έχει στην υπο-ομάδα κτλ.

Η δερματοστιξία, έχει τις ρίζες της στους πρωτόγονους λαούς και συναντάται στους περισσότερους πολιτισμούς (εδώ μπορείτε να διαβάσετε ένα ενδιαφέρον σχετικό άρθρο). Τα τατουάζ σ’ αυτές τις περιπτώσεις χρησιμοποιήθηκαν ως μέσα προστασίας, ως τρόποι θεραπείας, ως μαγικά σύμβολα, ως ένδειξη ευγενικής-αριστοκρατικής καταγωγής κτλ.

Στην αρχαία Ελλάδα φαίνεται πως τα τατουάζ διαδόθηκαν απ’ την Περσία τον 6ο αιώνα, όπως αναφέρει ο Ηρόδοτος και οι Ρωμαίοι με τη σειρά τους τα υιοθέτησαν απ’ τους Έλληνες. Χρησιμοποιήθηκαν για να στιγματίζονται οι εγκληματίες και οι δούλοι, ώστε ακόμα κι αν διέφευγαν να μπορούσαν εύκολα να εντοπιστούν.

Σύμφωνα επίσης με το άρθρο του Archaeology, απ’ όπου άντλησα τις πληροφορίες αυτές, οι Αθηναίοι στιγμάτισαν τους ηττημένους Σαμιώτες με ένα τατουάζ κουκουβάγιας (το έμβλημα της θεάς Αθηνάς) κι οι Σαμιώτες με τη σειρά τους όταν νίκησαν τους αιχμαλώτους ‘σημάδεψαν’ τους αιχμαλώτους τους με ένα Σαμιακό πολεμικό πλοίο (Σάμαινα).

Αλλά στη Θράκη, πάντα κατά τον Ηρόδοτο,  η δερματοστιξία είχε άλλο νόημα καθώς σηματοδοτούσε την ευγενική καταγωγή.

..

thracian-tattoos

..

Πολλοί αρχαίοι Έλληνες και Ρωμαίοι ιστορικοί, αναφέρονται στην τιμωρητική χρήση των τατουάζ. Στην αρχαία Ρώμη μάλιστα φαίνεται πως τέτοια ‘στίγματα’ έφεραν στρατιώτες και λεγεωνάριοι επίσης. Ο Καλιγούλας στιγμάτιζε και τους μονομάχους, για να είναι σαφές πως αποτελούν δημόσια περιουσία κτλ.

Ήταν διαδεδομένο μάλιστα, να στιγματίζονται τα πρόσωπα, όσων θεωρούνταν για κάποιο λόγο αποδιοπομπαίοι τράγοι, πράγμα που απαγόρεψε ο Μέγας Κωνσταντίνος το 325 μ. Χ.

Έτσι η δερματοστιξία περιορίστηκε στο σώμα, μέχρι το 787 μ.Χ. που ο Πάπας Αδριανός την απαγόρεψε γενικώς (κι όλοι οι διάδοχοι του επίσης, έκτοτε), με αποτέλεσμα τα τατουάζ σχεδόν να ‘εξαφανιστούν’  στο χριστιανικό κόσμο, μέχρι το 19ο αιώνα.

Συναντούνται όμως, στις φυλακές της Ευρώπης, στους εκεί έγκλειστους. Όπως αναφέρει ο Michel Foucault  στο βιβλίο του «Επιτήρηση και τιμωρία-Η γέννηση της φυλακής»:

“Χαραγμένα πάνω τους είναι τα εμβλήματά τους -είτε μια λαιμητόμος χαραγμένη στον αριστερό βραχίονα, είτε πάνω στο στήθος τους, ένα ξίφος που χώνεται βαθιά σε ματωμένη καρδιά…”

Κατά τα μέσα του 19ου αιώνα δε, σε μια ποινική υπόθεση στην Γερμανία,  για πρώτη φορά γίνεται η ‘επίσημη’ σύνδεση των τατουάζ με την εγκληματολογική δραστηριότητα. Τίθεται τότε κατά τη διάρκεια της δίκης το ερώτημα αν θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί (ως μέσο θετικής ταυτοποίησης), το συγκεκριμένο τατουαζ του φερόμενου εκείνη την εποχή ως δράστη, για να εξασφαλιστεί η καταδίκη του.

«Η υπόθεση«, όπως σχολιάζει ο Eero Wahlstedt στην ενδιαφέρουσα εργασία του που συμβουλεύτηκα, «ήταν λιγότερο σημαντική από τις συνέπειές της, καθώς οδήγησε σε μια ευρύτερη μελέτη και καταγραφή των τατουάζ με σκοπό τη διάκριση των «εργατικών τάξεων» απ’ τις «επικίνδυνες τάξεις«. Η υπόθεση είναι ότι αυτοί που έχουν τατουάζ ήταν πιο αντικοινωνικοί και επικίνδυνοι (Caplan,1997: 106-9)». 

Ο Ιταλός εγκληματολόγος Cesare Lobroso, με τη σειρά του πίστευε πως ήταν θέμα χαρακτήρα, προδιάθεσης. Δηλαδή πως o ίδιος καταναγκασμός που οδηγεί κάποιον να εκγληματίσει, τον οδηγεί και να στο σημαδεύει κατά τέτοιον τρόπο, το σώμα του.

Θα δούμε στη συνέχεια, κι άλλες σχετικές αναφορές, αλλά εντωμεταξύ ας ρίξουμε μια ματιά στο τι συνέβαινε στη χώρα μας. Η συνήθεια αυτή έφτασε και στην Ελλάδα λοιπόν κι έτσι κατά την επίσκεψη του στις φυλακές του Ναυπλίου (η σχετική ανάρτηση εδώ), στα τέλη του 1800, ο λογοτέχνης Ανδρέας Καρκαβίτσας, γίνεται μάρτυρας μιας τέτοιας σκηνής και την καταγράφει:

“Ο ένας ήταν γονατιστός κ’ είχε ολόγυμνο το κορμί εμπρός ‘; την πόρτα και οι άλλοι δύο εστέκοντο σκυμμένοι επάνω του. Εστοχάσθην ότι ήταν λαβωμένος και τον επεριπιούντο. Επλησίασα να ιδώ. Τι να ιδώ; Ανατρίχιασα όλος. Και οι δύο με ψιλά βελόνια εις τα χέρια τους εκέντουν το κορμί του γονατισμένου μέχρι αφαιμάξεως. Από τον σβέρκο, αμέσως κάτω από τα μαλλιά άρχιζε ένα ογκώδες κεφάλι φοβερού φιδιού, με ανοικτό στόμα και γλώσσα έξω βγαλμένη κατακόκκινη. Το φίδι κατέβαινε εις την ραχοκοκκαλιά, έπειτα έκλινε κάτ’ από τη ζερβιά μασχάλη, έβγαινε μπρος εις το στήθος και κατ’ από το δεξιό βυζί και την μασχάλην εγύριζε πάλι εις την ράχη. Φοβερό ήταν το σώμα του ερπετού, ολόπλουμο με χίλιες δυο φολίδες και μύρια χρώματα που ασπρογάλιαζαν επάνω εις το δέρμα σαν τ’ αληθινού φιδιού.
-Θα κάμετε πολύ ακόμη ερώτησα τον ένα.
-Θα το φτάσουμε κάτου ‘ς τη φτέρνα.
-Και δε σε πονεί; ερώτησα εκείνον
-Τσ’ μου έκαμε μ’ επώδυνον όμως έκφρασιν.
Η παλληκαριά του δεν άφινε να ομολογήση τους πόνους του. Η καρδιά του όμως ή καλλίτερα το τομάρι του το ήξερε”.

 

 

.

(συνεχίζεται)

.

 

.

.

.

.

.

.

Advertisements

~ από aikaterinitempeli στο Απρίλιος 26, 2014.

2 Σχόλια to “Δερματοστιξία, τσαμπουκάδες, τατουάζ: Συμβολισμοί και νοήματα στην υποκουλτούρα της φυλακής – Μέρος Ι”

  1. Reblogged this on tolmima.

  2. […] *Συνέχεια από το Μέρος Ι που μπορείτε να διαβάσετε εδώ. […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s