Δερματοστιξία, τσαμπουκάδες, τατουάζ: Συμβολισμοί και νοήματα στην υποκουλτούρα της φυλακής – Μέρος ΙΙ

.

*Συνέχεια από το Μέρος Ι που μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

.

Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον πάντως από σημειολογικής πλευράς, το γεγονός πως ενώ κάποτε το εκάστοτε σύστημα επέβαλλε στους εγκλείστους βασανιστήρια και τους στιγμάτιζε με σκοπό την αναγνώριση και την κοινωνικό εξοστρακισμό τους, με τα τατουάζ, τους τσαμπουκάδες, επιλέγουν οι ίδιοι να υποβάλλουν τον εαυτό τους σε μεγάλο σωματικό πόνο και παίρνουν το ρίσκο ν’ αναγνωριστούν και να καταχωρηθούν ως ‘αντικοινωνικά άτομα’. Πρόκειται για συνειδητή κι εθελοντική επιλογή.

«Αν και αποτελεί σύμβολο στίγματος δεν προσπαθούν να το κρύψουν» σημειώνει ο Erving Goffman στο βιβλίο του «Άσυλα«, για το τατουάζ. Kι είναι πράγματι έτσι. Οι έγκλειστοι προβάλλουν από μια χρονική στιγμή κι έπειτα (ίσως καταλάβουμε παρακάτω το πότε), το έγκλημα τους και αρχίζουν να καμαρώνουν γι’ αυτό, απεικονίζοντας το (σαν σύμβολο κύρους πλέον) στο ίδιο τους το σώμα . Επιλέγουν μάλιστα στην εποχή μας, σημεία που δεν κρύβονται με τα ρούχα κι έχουν τατουάζ στα μπράτσα, στο στήθος, στην πλάτη, στην κοιλιά, στους μηρούς, στους γλουτούς, αλλά και στο πέος, τη γλώσσα, τα βλέφαρα, το πρόσωπο.

«Το τατουάζ λειτουργεί ως συνεχής υπενθύμιση του ποιος είναι ή ήταν ο φορέας του«, υπογραμμίζει, όμως, ο Goffman. Τόσο για τον εαυτό του, όσο και για τους γύρω του. Είναι ένα είδος ‘βιογραφικού’, ένα ποινικό μητρώο, σε κοινή θέα. Πράγμα που σημαίνει πως αν αλλάξουν τα πράγματα κι ο πρώην έγκλειστος θέλει ν’ απομακρυνθεί απ’ τον κόσμο της παρανομίας, αντιμετωπίζει έχοντας τέτοια τατουάζ, μια επιπρόσθετη και σημαντική δυσκολία. Αλλά ακόμα κι αν έχει την ‘ευκαιρία’ να συνεχίσει την εγκληματική δράση του, με την συστηματική καταγραφή που γίνεται πια εκ μέρους των αστυνομικών, κινδυνεύει ανά πάσα στγμή ν’ αναγνωριστεί από ένα τέτοιο χαρακτηριστικό ‘στίγμα’.

Γι’ αυτό παλιότερα οι κρατούμενοι, έκαναν ο,τι μπορούσαν για να τα κρύψουν. Ο Ηλίας Πετρόπουλος, στο βιβλίο του «Της φυλακής«, γράφει χαρακτηριστικά: «Τσαμπουκάς παναπεί τατουάζ. Η λέξη τσαμπουκάς ανήκει στη γλώσσα του υποκόσμου μας και είναι πολυσύμαντη. Εδώ δεν ενδιαφέρουν οι άλλες σημασίες της λέξεως (…) Οι τσαμπουκάδες είναι ανεξίτηλοι. Αυτό και μόνο απαγορεύει στους φυλακισμένους να κάνουν τσαμπουκάδες στο πρόσωπο, ή σε άλλα εμφανή σημεία του σώματος. Κι αυτό είναι μία απ’ τις αιτίες που οι μάγκες (και σχεδόν όλοι οι μάγκες έχουνε τσαμπουκάδες), φοράνε μακρυμάνικα πουκάμισα και αποφεύγουν τα μπάνια στη θάλασσα».

.

τατουαζ

Σχέδια παλιών τατουάζ απ’ το βιβλίο του Ηλία Πετρόπουλου «Της φυλακής»

.

Οι συνθήκες όμως άλλαξαν και πλέον τα τατουάζ γίνονται σε εμφανή μέρη του σώματος. Γιατί άραγε; Για ποιους λόγους, παρά τα μεινονεκτήματα, το κόστος (ακόμα και στην υγεία τους), οι κρατούμενοι επιμένουν σ’ αυτή τη συνήθεια; Σκέφτονται άραγε τις μακροπρόσθεσμες συνέπειες;

Στο απόσπασμα της προηγούμενης ανάρτησης, ο Καρκαβίτσας μέσα απ’ την περιγραφή του, μας δίνει μιαν προφανή  εξήγηση: για να δείξουν την παλληκαριά τους. Το κάνουν για να φανεί πως αντέχουν το σωματικό πόνο. Για τη μαγκιά, όπως περίπου γράφει ο Πετρόπουλος. Φυσικά αυτή δεν είναι η μόνη αιτία, ούτε και η εξήγηση τόσο απλή.

Τα τατουάζ γίνονται επίσης και για να σκοτώσουν την ώρα τους οι κρατούμενοι και για να αναπαραστήσουν πάνω τους κάτι που τους συνδέει με τον έξω κόσμο (εικόνες από αγαπημένα πρόσωπα, ρητά που εκφράζουν τις απόψεις τους για τη ζωή και την παρανομία, θρησκευτικά πιστεύω ακόμα-ακόμα κ.α.).

Ζώντας σε συνθήκες περιορισμού και απομόνωσης, έχουν ανάγκη από μια παρηγοριά, από ένα είδος σύνδεσης με την πραγματικότητα, υπενθύμισης τρόπον τινά της ιστορίας τους και φαίνεται πως τα τατουάζ καλύπτουν και τέτοιες ανάγκες.

Τα τατουάζ γίνονται όμως για να δείξουν οι έγκλειστοι και την αποστροφή τους προς την κοινωνία, να κάνουν σαφές πως δεν θεωρούν τους εαυτούς τους, μέρος της. Γεμίζοντας το σώμα τους τατουάζ, είναι σαν να δηλώνουν πως σε καμιά κοινωνική επανένταξη δεν προσβλέπουν, πως δεν τους ενδιαφέρει να ‘επιστρέψουν’ σε μια τέτοια κοινωνία αναμορφωμένοι. Απορρίπτουν, απαξιώνουν, αμφισβητούν λοιπόν μ’ αυτά, τόσο την κοινωνία όσο και τη φυλακή (που υποτίθεται σωφρονίζει). Είναι ένα είδος δήλωσης.  Σαν να λένε: «ξέρουμε πως το παιχνίδι είναι στημένο, ξέρουμε πως δεν υπάρχει επιστροφή». Κι όμως, όπως θα δούμε παρακάτω, μερικές φορές κάνουν τα πάντα για ν’ ‘αναιρέσουν’ αυτή τους τη δήλωση, κάνουν τα πάντα για να σβήσουν τα τατουάζ.

.

mafia-tattoos-01

.

Στην εργασία βέβαια, του Eero Wahlstedt, που θα σας πρότεινα να διαβάσετε ολόκληρη, αναφέρονται εκτός απ’ αυτούς τους λόγους που διαβάσατε ήδη κι άλλοι. Με τα τατουάζ κυρίως, οι κρατούμενοι προσπαθούν να πάρουν, υποστηρίζει (αφού έχει συμβουλεύτηκε με τη σειρά του μελέτες κι άλλων ειδικών), τον έλεγχο των σωμάτων τους. Έναν έλεγχο που έχουν χάσει, αφού όλες τους οι δραστηριότητες, οι κινήσεις, οι ενασχολήσεις, διέπονται από κανονισμούς, χωροταξικές ρυθμίσεις, ωράρια κι αυστηρό ημερήσιο πρόγραμμα. Η ατομικότητα εξεγείρεται στην επιβαλλόμενη ομοιομορφία.

Επειδή, μέσω της συνεχούς επιτήρησης και της απομόνωσης, σύμφωνα με τον Michel Foucault, η φυλακή επιβάλλει μια ανακωδίκωση της ύπαρξης Σ’ αυτή την ανακωδίκωση φαίνεται πως αντδρούν λοιπόν. Ίσως η χρονική στιγμή που η φυλακή άλλαξε, να ήταν η αφορμή ή η αιτία, για ν’ αλλάξει και η χρήση των τατουάζ.

Έμμεσα βέβαια μ’ αυτά οι έγκλειστοι, εκφράζουν και την περιφρόνηση τους προς το σωφρονιστικό σύστημα, καθώς τέτοιες ‘δραστηριότητες’, απαγορεύονται στη φυλακή ενώ παράλληλα αποκομίζουν οφέλη δείχνοντας σκληροί στον εγκληματικό υπόκοσμο (αυξάνουν το κύρος τους). Για μένα τουλάχιστον, αυτή η εξήγηση συνολικά, έχει βάση, σε σχέση με άλλες που καταγράφει ο Wahlstedt. Εσείς, αν ασχοληθείτε περισσότερο με το θέμα, θα βγάλετε τα δικά σας συμπεράσματα.

Τελικά όμως, όποιοι κι αν είναι οι λόγοι, κάποια στιγμή οι κρατούμενοι, ο καθένας ξεχωριστά ή σε μικρές ομάδες,  αποφασίζουν να χτυπήσουν τατουάζ.  Πως το κάνουν άραγε; Με πολλούς τρόπους, που θα τους δούμε στη συνέχεια. Ο Ηλίας Πετρόπουλος πάντως, στο βιβλίο του που προανέφερα, καταθέτει τις δικές του πληροφορίες και εξηγεί περαιτέρω:

Οι τσαμπουκάδες της φυλακής γίνονται από ερασιτέχνες που δουλεύουν συνήθως χωρίς αμοιβή. Πάντως αυτός που θα υποστεί την τέχνη τους δεν παραλείπει να δόσει ένα μικρό φιλοδώρημα (μερικά πακέτα τσιγάρα). Ο τρόπος εκτέλεσης του τσαμπουκά είναι σχετικά απλός. Ο τεχνίτης, αρχικά σχεδιάζει τον επιθυμητό τσαμπουκά με μελανί μολύβι (κόπιας) επάνω σε ένα κομμάτι χαρτί. Ύστερα βρέχει το σημείο του σώματος, όπου θα κεντήσει τον τσαμπουκά, και κολλάει εκεί το χαρτί. Όπως είναι επόμενο, το μολύβι ποτίζει και τότε το σχέδιο φαίνεται έντονα. Μετά ο τεχνίτης παίρνει τη βελόνα κι αρχίζει το κέντημα ακολουθώντας τις γραμμές του σχεδίου. Προηγουμένως ο τεχνίτης αφαιρεί το βρεγμένο χαρτί. Με το κέντημα η επιδερμίδα σχεδόν σκάβεται και το αίμα τρέχει άφθονο. Ωστόσο η στάμπα διακρίνεται. Ο τεχνίτης μαζί με το τσίμπημα κάνει και τον χρωματικό τόνο του σχεδίου, αφού βουτάει συνεχώς τη βελόνα στο χρώμα. Στο τέλος, για σιγουριά κάνει και μιαν επάλειψη με χρώμα. Πάνω στην γρατζουνισμένη στάμπα. Σε λίγες μέρες η πληγή πιάνει κουκούδι. Όταν απολεπιστεί το κουκούδι ο τσαμπουκάς είναι έτοιμος. Ως τότε ο κατάδικος δεν επιτρέπεται να πλύνει το μέρος όπου έγινε ο τσαμπουκάς.
Εκτός από τη μέθοδο της βελόνας έχουμε και την μέθοδο της σφραγίδας. Πρόκειται για μιαν άψυχη τυποποιημένη τεχνική εκτελέσεως τατουάζ. Σύμφωνα με τη μέθοδο της σφραγίδας, ο τεχνίτης χρησιμοποιεί μια μικρή-μικρή σανιδούλα όπου είναι μπηγμένες βελόνες που σφραγίζουν κάποιο σχέδιο (π.χ. Μια καρδιά). Η σχετική επέμβαση γίνεται με την πίεση της σφραγίδας πάνω στην επιδερμίδα. Επακολουθεί επάλειψη με χρώμα κτλ κτλ”.

.

.

(συνεχίζεται εδώ)

.

.

.

.

.

Advertisements

~ από aikaterinitempeli στο Απρίλιος 29, 2014.

Ένα Σχόλιο to “Δερματοστιξία, τσαμπουκάδες, τατουάζ: Συμβολισμοί και νοήματα στην υποκουλτούρα της φυλακής – Μέρος ΙΙ”

  1. […] *Συνέχεια από το Μέρος ΙΙ, που μπορείτε να διαβάσετε εδώ. […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: