Παρουσίαση βιβλίου – Φρόιντ: Η βιογραφία μιας οικογένειας

..

Φρόιντ-η βιογραφία μιας οικογένειας

..

«Όποιος γίνει βιογράφος είναι υποχρεωμένος να ψεύδεται, να αποκρύπτει, να κολακεύει, να ωραιοποιεί, γιατί η βιογραφική αλήθεια δεν μπορεί να υπάρξει και αν υπήρχε δεν θα μπορούσαμε να τη χρησιμοποιήσουμε».

Sigmund Freud

..

Διάβαζα τον τελευταίο καιρό ένα βιβλίο για τον Sigmund Freud και σκέφτηκα να σας το παρουσιάσω σήμερα, μιας και σαν σήμερα γεννήθηκε το 1856. Ο τίτλος του είναι: “Φρόιντ: Η βιογραφία μιας οικογένειας”, συγγραφέας του η Έβα Βαϊσβάιλερ και την μετάφραση έχει κάνει ο Νίκος Δεληβοριάς.

Στο σημείωμα του εκδοτικού οίκου “Μεταίχμιο” απ’ τον οποίο κυκλοφορεί το βιβλίο, αναγράφονται τα εξής:

«Σεβόμενοι τη ρήση του, μέχρι σήμερα όλοι οι βιογράφοι του Φρόιντ τον παρουσιάζουν μόνο κατά τη διαδικασία δημιουργίας των θεωριών του, μιλούν για τα ταξίδια του, τις ασθένειές του, αφήνουν όμως σχεδόν ανέγγιχτο αυτό που ο ίδιος ονόμαζε «οικογενειακό μυθιστόρημα». Από τα έξι παιδιά του αναφέρεται στις βιογραφίες κυρίως μόνο η Άνα. Τα υπόλοιπα πέντε, η Ματίλντε, ο Μάρτιν, ο Όλιβερ, ο Ερνστ και η Σόφι, θα μπορούσαν να μην υπάρχουν. Η σύζυγός του Μάρτα εμφανίζεται το πολύ πολύ ως μια σκιώδης φιγούρα, προορισμένη να κρατήσει μακριά του τη μιζέρια της καθημερινότητας. Η Έβα Βαϊσβάιλερ αναλαμβάνει να καλύψει αυτό το κενό. Ερευνά το ρόλο του Σίγκμουντ Φρόιντ ως αδερφού, πατέρα, παππού, θείου και συζύγου, δίνει σε ανθρώπους που μέχρι τώρα εμφανίζονταν μόνο σε υποσημειώσεις μια δική τους φωνή, χρησιμοποιεί πολυάριθμες μη δημοσιευμένες επιστολές από αρχεία του Λονδίνου, της Ουάσιγκτον και της Ιερουσαλήμ, τις οποίες ερμηνεύει κριτικά και με ευαισθησία. Το αποτέλεσμα είναι η βιογραφία μιας οικογένειας και ένα αποκαλυπτικό πορτρέτο της πατριαρχικής φιγούρας. Η έκδοση συνοδεύεται από φωτογραφικό υλικό”.

Η εντύπωση που σχημάτισα εγώ λοιπόν είναι, πως μόνο για αγιογραφία δεν πρόκειται. Η συγγραφέας δεν χαρίζεται καθόλου στον μεγάλο ψυχαναλυτή και μας αποκαλύπτει πολλές πτυχές του χαρακτήρα του, που προφανώς εκείνος δεν θα ήθελε να γνωρίζουμε (ας μη ξεχνάμε πως δυσφόρησε απίστευτα όταν οι επιστολές του προς τον Βίλχελμ Φλις αγοράστηκαν απ’ την Μαρία Βοναπάρτη).

Και δεν αναφέρομαι μόνο σ’ αυτή την περίεργη σχέση του με τον Γερμανό ωτορινολαρυγγολόγο ή στην άλλη αμφιλεγόμενη σχέση του με την κουνιάδα του, Μίνα. Ούτε μόνο στο μισογυνισμό του που λίγο-πολύ είναι γνωστός και συνάγεται απ’ όποιον-α έχει διαβάσει προσεκτικά τα βιβλία του. Η Άνα άλλωστε, η αγαπημένη του κόρη, έγραψε κάποτε: “Ορισμένες επισημάνσεις του Φρόιντ που αφορούν τη θέση της γυναίκας στον πολιτισμό, ερμηνεύονται υπό το πρίσμα του τότε αποκλεισμού των γυναικών από την επαγγελματική ζωή των ανδρών και δεν έχουν… στην εποχή μας καμία ισχύ πλέον” (σελ. 301).

Το βιβλίο εξετάζει τον Φρόιντ σε κάθε ρόλο της ζωής του και δίνει μια σφαιρική άποψη της προσωπικότητας του. Γι’ αυτό το βρήκα πολύ ενδιαφέρον ανάγνωσμα και γι’ αυτό σας το προτείνω άλλωστε. Φυσικά η συγγραφέας στηρίζεται σε στοιχεία. Δεν βγαζει μόνη της αυθαίρετα συμπεράσματα. Αλλά στέκεται και δίκαια απέναντι του. Για παράδειγμα, ξεχώρισα αυτό το σημείο:

«Στο τέλος του Σεπτέμβρη του 1918, ο Φερέντσι οργάνωσε ένα ψυχαναλυτικό συνέδριο στη Βουδαπέστη, το τελευταίο πριν την κατάρρευση της μοναρχίας. Μιας και σχεδόν όλος ο κόσμος ανήκει στους ‘εχθρούς’, μπορούν να λάβουν μέρος μόνο Γερμανοί και Αυστριακοί, οι οποίοι συγκεντρώνονται στο ξενοδοχείο Γκέλερτ, ένα λευκό μεγαλόπρεπο κτήριο από την εποχή της αλλαγής του αιώνα, με καλό φαγητό και ποτό. Το θέμα του συνεδρίου είναι: οι νευρώσεις του πολέμου. Αντίστοιχα μεγάλη είναι η συρροή όχι μόνο ορθόδοξων ψυχαναλυτών και μαθητών του Φρόιντ, αλλά επίσης στρατιωτικών γιατρών και εκπροσώπων των κυβερνήσεων. Αυτοί δεν ενδιαφέρονται βέβαια να βοηθήσουν τα θύματα, αλλά να σκληρύνουν το συναίσθημα τους, τη συνείδηση τους, ώστε να είναι πάλι ικανοί για μάχες και σφαγές. Αυτοί που βρέχουν το κρεβάτι τους, που τρέμουν, οι επιληπτικοί, οι τραυλοί, οι διαταραγμένοι, αυτοί που στα χαρακώματα έχασαν μυαλό και γλώσσα: όλοι αυτοί προσποιούνται, ζημιώνουν το πατριωτικό, αγωνιστικό πνεύμα. Η νεύρωση του πολέμου είναι η δυσαρέσκεια από τον πόλεμο, η ‘ανδρική υστερία’. Οι ασθενείς συνεχώς τιμωρούνται και ‘αναμορφώνονται’ με ηλεκτροσόκ, με κραυγές και υποχρεωτικές ασκήσεις, με τον εξαναγκασμό να τρώνε τον εμετό τους. Έτσι η ψυχανάλυση δημιουργεί ένα δεσμό με τη στρατιωτική ψυχιατρική, ένα από τα σκοτεινότερα κεφάλαια στην ιστορία της, στο οποίο ο Άμπραχαμ και άλλοι δεν είναι εντελώς αθώοι, τη στιγμή που χαρακτηρίζουν τον νευρωτικό του πολέμου ‘ασταθή’ ήδη από το σπίτι του. Σ’ αυτό το συνέδριο ο Φρόιντ δείχνει εντυπωσιακή αυτοσυγκράτηση. Όλο το θέμα του φαίνεται ύποπτο. Γνωρίζει άραγε σε τι κατάσταση θα επιστρέψουν οι γιοί του; Φυσικά το θέμα φέρνει χρήμα. Δεν θα αργήσει ο καιρός που θα πρέπει όλοι να κλείσουν τα ιατρεία τους. Αλλά αυτή τη μορφή κέρδους την απορρίπτει. Δεν γίνεται συνεργός των πολεμοκάπηλων. Δεν θα έπρεπε η επανάσταση στη Ρωσία να είναι περισσότερο ένα σημάδι ότι η ψυχανάλυση πρέπει ν’ ανοίξει τα σύνορα της, ότι πρέπει ν’ αποκτήσει κοινωνικό κι εκπαιδευτικό ρόλο για το καλό όλων κι όχι μόνο για να περνούν την ώρα τους νεόπλουτες κυρίες; Κάποτε θ’ αφυπνιστεί ‘η συνείδηση της κοινωνίας’ λέει σ’ αυτό το συνέδριο. Κάποτε θ’ αναγκαστεί ν’ αναγνωρίσει ‘ότι ο φτωχός έχει εξίσου δικαίωμα στην ψυχική βοήθεια’, όπως και στη σωματική, ‘ότι οι νευρώσεις δεν απειλούν λιγότερο την υγεια του λαού απ’ όσο η φυματίωση… Μπορεί να χρειαστεί καιρός, ώσπου το κράτος να αισθανθεί ότι αυτό το καθήκον επείγει… Κάποτε, όμως, θα πρέπει να φτάσει ως εκεί’. (σελ. 225-226)».

Επειδή από προσωπικό ενδιαφέρον έχω διαβάσει αρκετά βιβλία για τον πατέρα της ψυχανάλυσης κι έχω γράψει αυτήν κι αυτήν την ανάρτηση, έψαξα να βρω αν υπήρχαν σχετικές αναφορές και στη βιογραφία της Βαϊσβάιλερ. Δεν υπήρχαν. Τι εννοώ; Δεν αναφέρεται καθόλου το ταξίδι του στην Ελλάδα (αν κι υπάρχει πλήθος λεπτομερειών για πάμπολλα άλλα του ταξίδια), ούτε η συγγραφέας παρουσιάζει κάποια σχετική επιστολή του από κείνο το διάστημα. Δεν υπάρχει επίσης καμιά πληροφορία για τις προτιμήσεις του Φρόιντ ως αναγνώστη, πέρα απ’ την απλή αναφορά στην φιλομάθεια του. Το μόνο που υπογραμμίζεται επ’ αυτού, είναι πως διάβαζε ελληνικά έργα και τις εργασίες άλλων ειδικών.

Γράφει όμως η συγγραφέας, πως η κόρη του Ματίλντε, συναρπαζόταν απ’ την ελληνική μυθολογία κι έκλαψε πικρά όταν οι Κρητικοί άρχισαν να χάνουν στον πόλεμο με τους Μωαμεθανούς κατακτητές τους, το Μάιο του 1897. Ο ίδιος ο Φρόιντ είχε περιγράψει την οδύνη της πρωτότοκης του,  σε επιστολή του προς τον Φλις.

Η Βαϊσβάιλερ, υποστηρίζει επίσης πως ο μεγάλος ψυχαναλυτής, πλήρωσε προσωπικά το ταξίδι του Ότο Ρανκ στη χώρα μας. Το θεωρούσε εξαιρετικά σημαντικό και χρήσιμο το να επισκεφτεί κάποιος την Ελλάδα.

Σαφώς δεν είναι τυχαίο, πως όταν πέθανε, η τέφρα του φυλάχτηκε σε ένα ωραίο ελληνικό αγγείο. Είχε πλήθος τέτοιων άλλωστε στο γραφείο του και όσο ζούσε.

Τα υπόλοιπα (και ειδικά όσα αφορούν την ψυχανάλυση), αξίζει να τα διαβάσετε μόνοι σας, αλλά θεωρώ χρήσιμο να ρίξετε μια ματιά και στα άρθρα που θα βρείτε εδώ κι εδω. Αν σας ενδιαφέρει τέλος, υπάρχει εδώ ένα ενδιαφέρον video για τη ζωή του, που είναι υποτιτλισμένο στα ελληνικά.

Καλή σας ανάγνωση.

..

..

..

..

..

Advertisements

~ από aikaterinitempeli στο Μαΐου 6, 2014.

Ένα Σχόλιο to “Παρουσίαση βιβλίου – Φρόιντ: Η βιογραφία μιας οικογένειας”

  1. Και σ’ αυτή την περίπτωση, τηρώ την ορθογραφία του βιβλίου. Η κόρη του αναφέρεται ως Άνα κι όχι Άννα κι ο ίδιος ως Φρόιντ κι όχι Φρόυντ.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s