Δερματοστιξία, τσαμπουκάδες, τατουάζ: Συμβολισμοί και νοήματα στην υποκουλτούρα της φυλακής – Μέρος ΙV

*Συνέχεια από το Μέρος ΙII που μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

update: 23/5/2017

O Danzig Baldaev λοιπόν γεννήθηκε στο Ulan-Ude και μεγάλωσε σε ορφανοτροφείο που φιλοξενούσε παιδιά πολιτικών κρατουμένων, αφού ο πατέρας του κατηγορήθηκε ως εχθρός του λαού. Όταν ενηλικιώθηκε και μετά τη θητεία του στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, διατάχτηκε να δουλέψει ως δεσμοφύλακας στο Kresty, μια διαβόητη φυλακή του Leningrad και το διάστημα 1948-1986 πέρασε κι από πολλές άλλες φυλακές. Εκείνος συγκέντρωσε και και διέσωσε όλα αυτά τα σχέδια των τατουάζ, για τους συμβολισμούς των οποίων έγινε ήδη λόγος.

Η KGB επωφελήθηκε σαφώς, καθώς χρησιμοποίησε τη δουλειά του για να συλλέξει πληροφορίες για τις διάφορες κάστες των κρατουμένων και να κατανοήσει καλύτερα τους μυστικούς τους κώδικες.O ίδιος, όπως αναφέρει άρθρο της εφημερίδας The Guardian είχε κάπου σημειώσει για το θέμα τα εξής: «They realised the value of being able to establish the facts about a convict or criminal: his date and place of birth, the crimes he had committed, the camps where he had served time, and even his psychological profile«

Η συνεισφορά του όπως καταλαβαίνετε, προς αυτή την κατεύθυνση, αν και δεν ήταν υποστηρικτής του καθεστώτος, όπως είχε πει σε συνεντεύξεις της η σύζυγος του, ήταν έστω και άθελά του, πολύτιμη. Κατάφερε να απεικονίσει περισσσότερα από 3000 σχέδια, τα αρχειοθέτησε και τα εμπλούτισε με σχετικές πληροφορίες. Κληροδότησε έτσι όμως και σε μας, ένα πλούσιο αρχειακό υλικό, που μελετούν ως σήμερα διάφοροι επιστημονικοί κλάδοι. Και κατέγραψε το τέλος μια εποχής.

Γιατί το έκανε; Όσοι μελέτησαν το αρχείο του και συνέλεξαν πληροφορίες για τη ζωή του, αναφέρουν πως είχε χάσει περίπου 58 μέλη της οικογένειας του. Κατέληξαν απ’ τα βασανιστήρια και την καταπίεση που ασκούσαν τότε οι Σοβιετικοί. Ήθελε λένε λοιπόν, καταγράφοντας τέτοιες σκηνές (ειδικά αυτές απ’ τα gulag), να δώσει μια τρόπον τινά ηθική απάντηση στις ακρότητες που διαπράχτηκαν εκείνη την περίοδο.

.

baldaev_jpg_380x380_q95

Danzig Baldaev

.

Κι όταν εκείνος πέθανε το 2005, οι Damon Murray και Stephen Sorrell, αγόρασαν το αρχείο του απ’ τη χήρα του, το εμπλούτισαν με τις φωτογραφίες των εγκλείστων που έβγαλε ο Sergei Vasiliev μεταξύ 1989 και 1993 στις φυλακές των Chelyabinsk, Nizhny Tagil, Perm και St. Petersburg κι έτσι κυκλοφορούν πια τρία σχετικά βιβλία, με τον τίτλο  Russian Criminal Tattoo Vol I, II kai III απ’ τον εκδοτικό τους οίκο FUEL Designs.

Αναφέρεται εκεί πως για τον Baldaev, “τα τατουάζ ήταν η πύλη του σε ένα μυστικό κόσμο στον οποίο ενήργησε ως εθνογράφος, καταγράφοντας τις τελετουργίες μιας κλειστής κοινωνίας“. Κι αυτή η πληροφορία έχει κι άλλες αναγνώσεις, αν σκεφτεί κανείς πως ο πατέρας του ήταν όντως λαογράφος-εθνογράφος.

Όσοι θέλετε να μάθετε περισσότερα, αξίζει να δείτε τη συνέντευξη του Vasiliev σ’ αυτή τη σειρά των video (υποτιτλισμένη ολόκληρη στ’ αγγλικά), που περιγράφει πως αντιδρούσαν τότε οι άντρες κι οι γυναίκες στη διάρκεια των φωτογραφήσεων αυτών, πως ήταν η κατάσταση στις φυλακές, ποιες κάστες υπήρχαν κτλ.

Ειδικός πάντως στην εικονογραφία των τατουάζ εκείνης της εποχής, ήταν ο Arkady Bronnikov, που εργάστηκε αρχικά ως επιθεωρητής της Αστυνομίας κι αργότερα διατέλεσε καθηγητής Εγκληματολογίας στην Ακαδημία του Perm (Perm Faculty of the Academy of the Ministry of Internal Affairs). Για πάνω από τριάντα χρόνια, μέχρι το 1991 δηλαδή, είχε συγκεντρώσει χιλιάδες φωτογραφίες και βοήθησε έτσι στην εξιχνίαση εκατοντάδων εγκλημάτων, στην αναγνώριση πτωμάτων κτλ. Στην εγκυκλοπαίδεια λοιπόν και συγκεκριμένα στον τόμο Russian Criminal Tattoo Police Files που μπορείτε να δείτε εδώ, περιλαμβάνεται και το δικό του φωτογραφικό αρχείο.

Σ’ αυτό το σημείο θεωρώ πως απ’ αυτήν την τόσο ιδιαίτερη εικονογραφία των εγκλείστων στις φυλακές της πρώην ΕΣΣΔ  για την οποία έγραψα τόσα, είναι ώρα να περάσω σε μια άλλη κατηγορία εξίσου ενδιαφέρουσα, για την οποία οπωσδήποτε έχουν γραφτεί λιγότερα στη χώρα μας: στα τατουάζ που φέρουν τα μέλη της Γιάκουζα, της Ιαπωνικής μαφίας.

Η Ιαπωνία βέβαια, ως χώρα έχει μια μακρά παράδοση στα irezumihorimono) και μόνο μετά την περίοδο Εdo (1603-1868 μ. Χ) , άρχισαν να χρησιμοποιούνται τα τατουάζ όχι ως διακοσμητικά στοιχεία ή για τελετουργικούς σκοπούς, αλλά ως στίγματα εγκληματιών (τα έφεραν στο μέτωπό τους ή στα χέρια κι οι αρχές κρατούσαν έτσι ένα είδος εγκληματικών αρχείων –  εδώ μπορείτε να διαβάσετε ένα σχετικό άρθρο). Έτσι απαγορεύτηκαν κατά την περίοδο Meiji, καταργήθηκαν ως ποινή το 1872 και νομιμοποιήθηκαν πάλι απ’ τις δυνάμεις κατοχής, το 1948.

Το στίγμα όμως και η σύνδεση τους με τον κόσμο της παρανομίας είναι ισχυρό ακόμα. Εξαιτίας της σύνδεσης αυτής με την Yakuza,  πολύ πρόσφατα μάλιστα, το 2012 ο δήμαρχος της Osaka, Toru Hashimoto, ενθάρρυνε τους επιχειρηματίες να εκδιώξουν όσους εργαζόμενους τους είχαν τατουάζ αν δεν τα αφαιρούσαν ‘οικειοωθελώς’. Είναι μάλλον συνηθισμένο δε, το ν’ απαγορευτει η είσοδος σε δημόσια λουτρά, πισίνες κτλ ακόμα και σήμερα, σε κάποιον, εξαιτίας των τατουάζ του.

Οι Oyabun, οι αρχηγοί της Yakuza,  πληρώνουν για τα τατουάζ  όλων των μελών (kobun), τα οποία αντίθετα με τα αντίστοιχα  των εγκλείστων στη Δύση, έχουν πολλά και ζωηρά χρώματα (κυριαρχεί συνήθως όμως το κόκκινο και το μαύρο και σε μικρότερες ποσότητες το κίτρινο και το πράσινο). Τα ολόσωμα δε παραδοσιακά (tebori), είναι απ’ τα πιο ακριβά (10.000-25.000 yen την ώρα), τα πιο χρονοβόρα (κυριολεκτικά χρειάζονται χρόνια για να ολοκληρωθούν κι οι συνεδρίες μπορεί να κρατήσουν τρεις ώρες η κάθε μία) κι απ’ τα πιο επώδυνα («σαν να σε κόβουν αλεπάλληλες σπασμένες λεπίδες ξυριστικής μηχανής»). Παρ’ όλα αυτά, επιλέγονται ακριβώς γι’ αυτούς τους λόγους: για να δείξουν την σκληρότητα και την ανθεκτικότητά όσων τα κάνουν. Και βεβαίως την αφοσίωσή τους στη Yakuza.

Απ’ τα πιο συνηθισμένα σχέδια των εκεί μαφιόζων, που οπωσδήποτε πρέπει να είναι μεγάλα σε μέγεθος, είναι ένας δράκος (παραδοσιακό σύμβολο δύναμης) που παλεύει με μια τίγρη. Επιλέγουν κυρίως περίπλοκα μοτίβα, με μυθολογικά τέρατα, με πολεμιστές, με εικόνες απ’ την εποχή των Shogun (π.χ. εταίρων) κ.α. Δεν θα περιμένατε ίσως τόσο σκληροί άντρες ν’ απεικονίζουν στο κορμί τους λουλουδάκια, ψάρια και πεταλούδες, κι όμως συμβαίνει. Γιατί; Επειδή για παράδειγμα, στις κηδείες ο κόσμος στην Ιαπωνία πηγαίνει χρυσάνθεμα για τους νεκρούς. Αν σκοτωθούν λοιπόν κάπου απόμερα («σαν το σκυλί, σ’ ένα βουνό», όπως λέει κάποιος στο ντοκιμαντέρ που μπορείτε να δείτε παρακάτω) και το σώμα τους δεν βρεθεί για να ταφεί, θα έχουν τουλάχιστον πάνω τους έστω και ζωγραφισμένα τα λουλούδια. Είναι προετοιμασμένοι για το θάνατό τους δηλαδή. Και τα άνθη κερασιάς επιλέγονται επίσης, απ’ τα μέλη της Yakuza. Συμβολίζουν τη ζωή των γκάνγκστερς, τη μικρή της διάρκεια. Κάτι σαν το «ζήσε γρήγορα, πέθανε νέος».

Οι πεταλούδες επίσης, είναι απ’ τα δημοφιλή τους μοτίβα. Στη Δύση είναι απ’ τα σχέδια που μάλλον θα έβλεπε κανείς σε σώματα γυναικών, αλλά εκεί το νόημα είναι εντελώς διαφορετικό: «θ’ ανοίξω τα φτερά μου ακόμα κι αν πρόκειται να πάω στο διάολο». Κι ο κυπρίνος (koi), απεικονίζεται συχνά στα σώματά τους. Πρόκειται για παραδοσιακό σύμβολο αρρενωπότητας, ανδρισμού. Θα δείτε κι άλλα στο ντοκιμαντέρ που σας προανέφερα, αλλά να ξέρετε πως δεν μπορείτε να βασιστείτε στους υπότιτλους (δεν εμφανίζονται σε κάθε πρόταση κι υπάρχουν σημαντικότατα λάθη στην απόδοση),  υπάρχει όμως αφήγηση στα αγγλικά.

Παλιότερα λοιπόν τα τατουάζ ήταν υποχρεωτικά για όσους σχετίζονταν με τέτοιου είδους παράνομες δραστηριότητες, αλλά τώρα πια επειδή τα κάνουν κι άνθρωποι που απλώς τα θεωρούν μόδα, έχουν αλλάξει κάπως τα πράγματα (εδώ μπορείτε να δείτε ένα σύντομο σχετικό απόσπασμα υποτιτλισμένο αυτή τη φορά, στ’ αγγλικά). Εξακολουθούν να τα χτυπούν όμως αυτοί που θέλουν ν’ αποδείξουν όσα ήδη ανέφερα. Και συμβαίνει και γυναίκες που σχετίζονται με την εκεί μαφία, να φέρουν ολόσωμα τατουάζ (κουστούμια, όπως συνηθίζεται να λέγονται – στο Medical Pathology Museum του Πανεπιστημίου του  Tokyo μάλιστα, όπως ίσως θα προσέξατε στο ντοκιμαντέρ του History Channel, διατηρούνται 105 τατουάζ, μερικά εκ των οποίων είναι ολόσωμα, παραδοσιακά).

Μεγάλο ενδιαφέρον έχει η ιστορία της Shoko Tendo, έτσι όπως καταγράφεται στο βιβλίο «Yakuza moon: Memoirs of a Gangster’s Daughter» (περισσότερες πληροφορίες εδώ κι εδώ), η οποία ήταν κόρη ενός ισχυρού αφεντικού της ιαπωνικής μαφίας. Στην πλάτη της απεικονίζεται η Jigoku Dayu, διαβόητη εταίρα της εποχής Muromachi και κάθε εκατοστό του σώματος της απ’ την κορυφή ως τα νύχια καλύπτεται από διάφορα σχέδια.

Αλλά πως να μην θυμηθεί κάποιος όταν αναφέρεται σε όλα αυτά τον Junichiro Tanizaki, τον σπουδαίο αυτό Ιάπωνα συγγραφέα και το σχετικό διήγημά του «Τhe tatto» (ή «The tattooer» σε άλλες μεταφράσεις)

Αυτό που είναι ασύμβατο πάντως, είναι να είναι κάποιος ενταγμένος στη Yakuza και να θέλει ταυτόχρονα να γίνει horishi (tattoo artist) στα tebori. Καθώς οι κανόνες είναι αυστηροί και συγκεκριμένοι σ’ αυτούς τους δύο ‘τρόπους’ ζωής, οφείλει όποιος διχάζεται να διαλέξει και να παρακαλέσει τον αρχηγό (oyabun), να του επιτρέψει την αποχώρηση. Σε κάποια μέλη της μαφίας, επιτράπηκε όντως ν’ αποχωρήσουν αφού δεσμεύτηκαν πως θ’ ασχοληθούν με την τέχνη των τατουάζ. Όχι βέβαια χωρίς κόστος. Αν μη τι άλλο, έπρεπε να κόψουν μερικά δάχτυλα.

Όλο αυτό το διάστημα που έψαχνα το θέμα, ανακάλυψα μεταξύ άλλων πως σε διάφορα μέρη της Ευρώπης (κι όχι μόνο στην Ιαπωνία), σε μουσεία όπως το Berlin Medizinhistorisches Museum, το Muséum national d ’ Histoire naturelle στο Παρίσι, το Science Museum του Λονδίνου κ.α,  υπάρχουν σε συλλογές με Ανθρώπινα Υπολλείματα (Human Remains),  τατουάζ που αφαιρέθηκαν στο παρελθόν από στρατιώτες, αλλά κι από φυλακισμένους.

Και στη χώρα μας όμως, στο Εγκληματολογικό Μουσείο, υπάρχουν ανάλογα εκθέματα. Ψηφιακά θα δείτε εδώ αρκετές φωτογραφίες με σχέδια και κάποιες πληροφορίες. Φυσικά δεν υπάρχουν ονόματα, που να γνωστοποιούν σε ποιους ανήκαν για ευνόητους λόγους. Φρικιαστικό από κάθε άποψη. 

H Gemma Angel, πάντως, μπόρεσε να μελετήσει ενδελεχώς αυτά της συλλογής «Wellcome» (του Science Museum που στεγάζεται στο Λονδίνο) κι έχει δημιουργήσει την  παρουσίαση που μπορείτε να δείτε εδώ. Υπάρχει επεξήγηση για κάθε φωτογραφία κι αν δεν σας απωθεί το  θέαμα, θα μάθετε πολλά. Συμπληρωματικά, ίσως σας ενδιαφέρει να διαβάσετε σε ένα άλλο δικό της άρθρο, το πως αντιμετωπίστηκαν οι πρώτοι άνθρωποι που έφτασαν ως αιχμάλωτοι στην Ευρώπη και είχαν τατουάζ. Kαι στην Ελλάδα άλλωστε παρόμοιες ήταν οι αντιδράσεις όπως διάβασα πρόσφατα στο άρθρο του Τάσου Κ. Κοντογιαννίδη με τίτλο: «Ο πρώτος Έλληνας που στιγμάτισε το κορμί του» (δημοσιεύτηκε στις 7/6/2014 στην εφημερίδα Real News).

Τι γίνεται όμως, όταν οι κρατούμενοι (και οι γενικώς ασχολούμενοι με παράνομες δραστηριότητες) θέλουν να ‘σβήσουν’ τα τατουάζ που κάποτε επέλεξαν για να κοσμήσουν το σώμα τους; Τι γίνεται επίσης, όταν επιβάλλεται να το κάνουν; Αν κάποιος απερίσκεπτα έφερε τατουάζ που τον έδειχνε ιεραρχικά ανώτερο απ’ ότι ήταν στον υπόκοσμο, ειδικά στις φυλακές της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, εξαναγκαζόταν στο ‘σβήσιμο’ με καθε τρόπο. Φυσικά, οι περισσότεροι,  δεν έχουν την επιλογή του λέιζερ. Ειδικά αν παραμένουν έγκλειστοι. Παλιότερα, σύμφωνα με τον Ηλία Πετρόπουλο, προσπαθούσαν να τα αφαιρέσουν μεγάλα συκιάς ή ξυνό, αλλά έμενε ένα είδος ασπριδερής σκιάς στο σημείο. Πιο δραστικά μετρα είναι το να γδαρθεί το δέρμα, να καεί, να τριφτεί με γυαλόχαρτο κ.τλ. Αυτές είναι οι πιο διαδεδομένες μέθοδοι σήμερα. Όσο πιο μεγάλη επιφάνεια καταλαμβάνει στο σώμα του κρατούμενου το σχέδιο, τόσο μεγαλύτερο το πρόβλημα και το ρίσκο όσον αφορά την υγεία του.

Σ’ αυτό το σημείο, λίγο πριν το τέλος, θα παραθέσω ένα σχόλιο, που δεν είναι δικό μου, αλλά με βρίσκει απόλυτα σύμφωνη:»Η επιμονή της ίδιας πρακτικής μέσα από διαφορετικές κουλτούρες και χρονικές περιόδους, που παρουσιάζεται μέσα από διαφορετικά ρεύματα και ιστορικά παραδείγματα, είναι εκπληκτική» γράφει ο Eero Wahlstedt. Μπορεί κανείς να διαφωνήσει μαζί του;

Επί της ουσίας όμως δεν τελειώνουμε εδώ. Θα υπάρξουν updates, μιας κι εσκεμμένα, λόγω του τεράστιου όγκου των πληροφοριών που βρήκα, άφησα απ’ έξω κάποια ζητήματα (θα προσέξατε αν μη τι άλλο πως απουσιάζουν οι ψυχολογικές ερμηνείες κι ελάχιστα πράγματα ανέφερα για τους εγκληματολογικούς διαξιφισμούς επί του θέματος).

Επίσης, παρά τα διάφορα προβλήματα που δημιουργούν ακόμα και στον λεγόμενο γενικό πληθυσμό, έχω δει πως αποτελούν μια πολύ καλή λύση για τους ανθρώπους με σοβαρά δερματικά προβλήματα, ουλές από εγχειρήσεις, εκ γενετής σημάδια ή μεγάλης έκτασης εγκαύματα, τα οποία επιλέγουν να «κρύψουν» μ’ ένα τατουάζ για αισθητικούς λόγους και φτιάχνει έτσι η ψυχολογία τους. Είχα πρόσφατα μια τέτοια συζήτηση με φίλο γιατρό και θέλω να το σημειώσω, για να είμαστε δίκαιες/οι δηλαδή…

Έβαλα  εντούτοις πολλούς συνδέσμους για να δείτε και μόνοι σας πράγματα κι άφησα για το τέλος μια ενδιαφέρουσα εκθεση για τα τατουάζ μες το χρόνο (εδώ λεπτομέρειες), που ξεκίνησε πριν λίγο καιρό στο Παρίσι. Αξίζει να δείτε φωτογραφίες και κείμενα, μιας κι είναι δύσκολο για όλους μας να θαυμάσουμε από κοντά τα εκθέματα. Φυσικά όποιοι επιλέξετε να ξαναδιαβάσετε τις αναρτήσεις στο μέλλον,  θα διαπιστώνετε πως νέα πράγματα, μικρές ή μεγάλες προσθήκες θα υπάρχουν. Και πάντα να βλέπετε και που σας παραπέμπω. Δεν θα χάσετε το χρόνο σας, σας το υπόσχομαι.

Ευχαριστώ τέλος, όσους φίλους και όσες φίλες  έστειλαν υλικό και συμμετείχαν τόσο ένθερμα κι ελπίζω να έκανα τις καλύτερες δυνατόν επιλογές, βάση των ενδιαφερόντων σας. Να είστε καλά!

.
.
.
.
.

Advertisements

~ από aikaterinitempeli στο Ιουνίου 12, 2014.

Ένα Σχόλιο to “Δερματοστιξία, τσαμπουκάδες, τατουάζ: Συμβολισμοί και νοήματα στην υποκουλτούρα της φυλακής – Μέρος ΙV”

  1. Reblogged this on tolmima.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s