Οι εντυπώσεις του ποιητή Κώστα Βάρναλη απ’ το Δαφνί – Παρουσίαση του βιβλίου: “Αληθινοί Άνθρωποι”

.

ΒΑΡΝΑΛΗΣ

.

Μέρος Ι

Σήμερα, με ιδιαίτερη χαρά, θα σας παρουσιάσω ένα βιβλίο (ειδικότερα το δεύτερο μέρος του) που θεωρώ ανεκτίμητη πηγή πληροφοριών για όποιον ενδιαφέρεται για την ιστορία του ΨΝΑ, για τις αντιλήψεις εκείνης της εποχής σχετικά με τις ψυχικές διαταραχές, για τη θεραπευτική αντιμετώπιση, αλλά και για πολλούς άλλους λόγους. Στην πορεία, θα καταλάβετε περισσότερα.

Στο παρελθόν λοιπόν, κάπου είχα διαβάσει για τις επισκέψεις του ποιητή Κώστα Βάρναλη* στο Δαφνί κι όταν μελετούσα τα όσα κατέγραψε ο αείμνηστος Κώστας Φιλανδριανός στο βιβλίο του, για να κάνω τις αναρτήσεις που μπορείτε να τις δείτε εδώ, εδώ, εδώ κι εδώ, διαπίστωσα πως αναφερόταν ξανά τ’ όνομά του. Στο Διαδίκτυο υπήρχαν λίγα, διάσπαρτα στοιχεία κι έτσι αποφάσισα να ψάξω περισσότερο το θέμα και να συγκεντρώσω ο,τι σχετικό.

Ας ξεκινήσω κατ’ αρχήν με όσα ο Φιλανδριανός έγραφε για τις επισκέψεις του ποιητή στο χώρο του ψυχιατρείου:

Μία από τις πιο εμπεριστατωμένες δημοσιογραφικές έρευνες (ενν: για το Δαφνί), έγινε απ’ την ημερήσια εφημερίδα “Πρωΐα” κατά το 1938. Ο συνεργάτης τότε, ποιητής Κώστας Βάρναλης, ερχόταν πάνω από ένα μήνα καθημερινά στο Νοσοκομείο, με συνοδεία πάντα σκιτσογράφου ή φωτογράφου. Στο διάστημα τούτο, έλαβε την ευκαιρία να γνωρίση από κοντά τη ζωή του Ψυχιατρείου και να μελετήση με άνεση τους αρρώστους, καταναλώνοντας συνεχώς ολόκληρη την ημέρα του μέσα σ’ αυτό. Οι εντυπώσεις του δημοσιεύονταν κάθε μέρα, μαζί με τα σχετικά σκίτσα και συχνά με κρίσεις και συμπεράσματά του. Πολύ αργότερα, τα ουσιαστικότερα μέρη της έρευνας ενοποιήθηκαν σε βιβλίο με τον τίτλο “ΑΛΗΘΙΝΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ” (“Μια φανταστική Πολιτεία), με τον οποίο μπορεί και σήμερα να τη βρη κανεί, ενσωματωμένη στα “Άπαντα” του ποιητή”.

.

Βάρναλης-δημοσιογραφική ταυτότητα

.

Και συνέχιζε, δείχνοντας απερίφραστα με τα λόγια του, την εκτίμηση του για τον τρόπο που έφερε σε πέρας την δημοσιογραφική του αποστολή, ο ποιητής:

Ο,τι πάντως εντυπωσίασε, όσους είχαν τότε την ευκαιρία να τον παρακολουθήσουν στο έργο του, ήταν η ικανότητά του να δίνη λιτά, με λίγες αδρές γραμμές, τις πιο ακριβείς και τέλειες περιγραφές των αρρώστων και της κατάστασης τους και προ παντός το εκπληκτικό αισθητήριο του, που τον οδηγούσε στο να βλέπη σε βάθος και να ξεχωρίζη πράγματα, τα οποία μόνο έμπειρη Ψυχιατρική σκέψη θα μπορούσε να συλλάβη.

Η έρευνα απέβλεπε σε άλλους στόχους και με τη λογοτεχνική δομή της έπαιρνε διαφορετικό χαρακτήρα, ωστόσο έδινε παραστατική εικόνα της ζωής του Ψυχιατρείου, αλλά και του έργου που γινόταν εκεί και τούτο, ήταν την εποχή εκείνη αποστομωτική απάντηση στους επικριτές του”.

Είναι ευχής έργον που διασώθηκαν αυτές οι πληροφορίες και μπορούμε κι εμείς σήμερα να έχουμε μια εμπεριστατωμένη εικόνα μεταξύ άλλων και για τον τρόπο που δούλεψε το θέμα του ο Βάρναλης. Γιατί όμως ονόμασε το βιβλίο του έτσι; Ο ίδιος εξηγεί:

«Οι «Αληθινοί άνθρωποι» είναι κι αυτοί πορτραίτα ζωντανών ανθρώπων, αλλ’ από τον κόσμο των ψυχοπαθών. Τους ονομάζω ‘αληθινούς’, γιατί σχεδόν όλοι τους είναι ειλικρινείς και κανένας τους δεν υποκρίνεται το ρόλο του«.

Ο υπότιτλος του δεύτερου μέρους του βιβλίου είναι: «Μια φανταστική πολιτεία-Ο κόσμος του πνευματικού σκοταδιού» και προφανώς ο Φιλανδριανός τον δανείστηκε μεταγενέστερα και τιτλοφόρησε το δικό του έργο: «Δημόσιο Ψυχιατρείο Αθηνών-Το Δαφνί ..μια φανταστική πολιτεία«, αν και δεν το αναφέρει κάπου.

.

Δημόσιο Ψυχιατρείο Αθηνών-Κ. Φιλανδριανός

.

Το αντίτυπο της έκδοσης του Βάρναλη που έχω εγώ στα χέρια μου πάντως έχει τον γενικό τίτλο «Άνθρωποι«, κυκλοφόρησε το 1990 απ’ τις εκδόσεις «Κέδρος» και πλαισιώνεται με σχέδια του Ευθ. Παπαδημητρίου. Όπως και στην περίπτωση του βιβλίου του Φιλανδριανού, έτσι και τώρα, τηρώ κατά το δυνατόν τη σύνταξη κι ορθογραφία του πρωτότυπου κειμένου.

Η εκτίμηση των δύο ανδρών προφανώς ήταν αμοιβαία, γιατί κι ο ποιητής χωρίς να αναφέρει το όνομα του Φιλανδριανού, εκφράζεται θετικότατα για τον Διευθυντή του Ψυχιατρείου. Εξαίρει επίσης το έργο των γιατρών και των νοσηλευτών που τον συνόδευαν και τον διευκόλυναν στο έργο του:

«Έξω στη μισοβάρβαρη κοινωνία των γνωστικών, οι τρελοί υποφέρανε και υποφέρουν ακόμα και σήμερα τα πάνδεινα. Τους έχουνε μπαίγνιο. Τους χτυπάνε, τους πετροβολάνε, τους ερεθίζουν οι γνωστικοί, για να γελάνε. Απ’ το αποκαρδιωτικό, το σαδιστικό θέαμα, μας απαλλάξανε τα ψυχιατρεία (…) Όχι σπάνια οι τρελοί δαγκάνουν ή ξεσκίζουν με τα νύχια τους ή πάνε να πνίξουν τους νοσοκόμους’ μα οι νοσοκόμοι δεν επιτρέπεται να ‘εκδικούνται’. Οι τρελοί, όπως είπαμε, είναι άρρωστοι, που δεν έχουν ευθύνη για τις πράξεις τους. Επίσης έχει καταργηθεί ο ζουρλομανδύας, γιατί εμποδίζει τις κινήσεις των αρρώστων και τους στεναχωρεί. Για τους επικίνδυνους και σε κείνους που βρίσκονται σε παροξυσμό της μανίας τους, εφαρμόζεται το μέτρο της ‘καθήλωσης’. τους δένουν τα χέρια στα σίδερα του κρεβατιού με ειδικούς ιμάντες ή τους δένουν το ένα πόδι στον τοίχο μέσα σε απομονωτήρια (…) Μέσα στο ψυχιατρείο οι άρρωστοι γλυτώνουν πρώτα πρώτα από τα μαρτύρια των γνωστικών. Ύστερα τρώνε καλά, ντύνουνται καλά, κοιμούνται σε κανονικές ώρες, έχουν καθαριότητα και αναπνέουν τον καθαρό αέρα του βουνού και των πεύκων«.

 Και περιγράφει τα όσα αντίκρυσε στο Δαφνί, πιο συγκεκριμένα, παρακάτω:

«Λίγοι θα ξέρουνε, πως το Δημόσιο Ψυχιατρείο αποτελεί μιαν ολάκερη πολιτεία με δυο χιλιάδες ψυχομέτρι. Πολιτεία με βασιλιάδες, με πρωθυπουργούς, με μεγάλους συγγραφείς και δισεκατομμυριούχους! Στην πολιτεία αυτή δεν υπάρχει Λόγος, δεν υπάρχει Συνείδηση, δεν υπάρχει Χρόνος, δεν υπάρχει τόπος. Κι όταν υπάρχουν ως ένα βαθμό, το περιεχόμενο κ’ η λειτουργία τους είναι πολύ διαφορετικά εκεί μέσα απ’ ο,τι είναι έξω (…) Πάμε επίτηδες απόγεμα, γιατί οι άρρωστοι κυκλοφορούνε λεύτερα στις αυλές. Έτσι θα μπορέσουμε να τους ιδούμε και να κουβεντιάσουμε μαζί τους. Το πρωί, άμα δυναμώσει ο ήλιος τους κλειούνε στα διαμερίσματα τους, γιατί ο ήλιος τους πειράζει. Δεν υπάρχουν υπόστεγα στην αυλή (…) Άλλοι ανεβοκατεβαίνουνε για δουλειές, άλλοι στέκονται όρθιοι κι άλλοι κατάχαμα ακουμπώντας τη ράχη στον τοίχο (…) φορούν αμπέχωνα και πανταλόνι από γκρίζα ερέα ή από λινό χακί. Πολλοί είναι μονάχα με το πουκάμισο. Λιγοστοί φορούνε στο κεφάλι τους ένα δίκωχο πηλήκιο από την ίδια γκρίζα αρέα (…) Μερικοί κουβαλάνε μέρα-νύχτα στην τσέπη του αμπέχωνου, ή στην πίσω τσέπη του πανταλονιού το τενεκεδένιο κύπελο του νερού και του τσαγιού, πλακουτσωμένο από τις δύο μεριές, για να χωράει καλύτερα. Νομίζεις πως βρίσκεσαι μάλλον σε στρατώνα μετά τα βραδινά γυμνάσια παρά σε ψυχιατρείο«.

.

.

(συνεχίζεται)

.

.

*Τα πνευματικά δικαιώματα των έργων του ποιητή, ανήκουν στην κόρη του, Ευγενία Βάρναλη και στις εκδόσεις «Κέδρος«. 

**Η φωτογραφία της δημοσιογραφικής ταυτότητας του Κώστα Βάρναλη, είναι απ’ το αφιέρωμα της εφημερίδας «Ριζοσπάστης» στον μεγάλο ποιητή, που μπορείτε να δείτε εδώ.

.

.

.

.

Advertisements

~ από aikaterinitempeli στο Σεπτεμβρίου 22, 2014.

Ένα Σχόλιο to “Οι εντυπώσεις του ποιητή Κώστα Βάρναλη απ’ το Δαφνί – Παρουσίαση του βιβλίου: “Αληθινοί Άνθρωποι””

  1. […] Μέρος ΙΙ (συνέχεια από εδώ) […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s