Οι εντυπώσεις του ποιητή Κώστα Βάρναλη απ’ το Δαφνί – Παρουσίαση του βιβλίου: “Αληθινοί Άνθρωποι”

.

Το Θωρηχτό Χουντ.

Μέρος ΙΙΙ (συνέχεια από εδώ)

.

Ας πάμε λοιπόν στο “Θωρηχτό Χουντ”, τον ενδιαφέρων “τύπο” του Ψυχιατρείου, για τον οποίο σας έκανα ήδη λόγο απ’ την προηγούμενη ανάρτηση. Ο άνθρωπος αυτός, ο Γιάννης Κ., ένας μικροκαμωμένος μελαχροινός με μαύρα αστραφτερά μάτια που δεν είχε φτάσει ακόμα τα τριάντα, ήταν “ο πιο χαριτωμένος απ’ όλους τους αρρώστους” όπως γράφει ο Βάρναλης*:

Έχει κάτου από τη γλώσσα του, πέντε μικρά χρωματιστά πετραδάκια: γαλάζια, κόκκινα, άσπρα, σαν εκείνα τα γυάλινα χρωματιστά πετραδάκια, που βάζουνε στα ψεύτικα δαχτυλίδια. Αυτά τα πετραδάκια είναι οι πέντε του αισθήσεις. Το καθένα απ’ αυτά αντιπροσωπεύει και μιαν αίσθηση. Άμα χάσει το πετραδάκι της όρασης, τυφλώνεται, άμα χάσει της ακοής, κουφαίνεται. Γι’ αυτό τα ΄χει μέρα-νύχτα μέσα στο στόμα του. Και μ’ αυτά κοιμάται.

-Τι είσαι Γιάννη; τον ξαναρωτά ο γιατρός.

-Εγώ είμαι χώμα, είμαι και ηλεχτρισμός, είμαι και ψάρι. Εσύ είσαι ελιά ή δεν είσαι, σε παρακαλώ;

-Γιατί σε φέραν εδώ;

-Εμένα δε με φέρνουνε. Εγώ είμαι το ‘θωρηχτό Χουντ’. Είμαι σίδερο. Υπήρξα Ηρακλής, Όμηρος, Χριστός (…)

-Μια λες, πως είσαι χώμα, μια λες, πως είσαι ψάρι, μια λες, πως είσαι βαπόρι -τι είναι αυτά; του παρατηρεί ο γιατρός

-Κάθε άνθρωπος μετατρέπεται αμέσως. Μη σου φαίνεται παράδοξο. Αυτή τη δύναμη την έχω εγώ μονάχα.

-Γιατί εσύ μονάχα;

-Γιατί με λένε Γιάννη, δε με λένε Πέτρο! (…)

-Είσαι παντρεμένος, Γιάννη;

-Γυναίκα θα πει μηχανή, θα πει κυπαρρίσι. Όταν έκλεψα τη γυναίκα μου, την πήρα μέσα στο σώμα μου. Την έχω τώρα μέσα μου, όπως εσύ είσαι στο σπίτι σου, όπως μια αρρώστια είναι μέσα σου. Η γυναίκα είναι μια ασθένεια… νύχτας”.

Την εποχή εκείνη, ας το διευκρινίσω δεν θεωρούνταν αντιδεοντολογικό το πείραγμα, το “κούρντισμα” όπως λεγόταν τότε, των γιατρών προς τους ασθενείς τους. Υπάρχουν και στο βιβλίο λοιπόν, τέτοιοι καταγεγραμμένοι διάλογοι σαν αυτόν που ήδη διαβάσατε, όπου κυριαρχούν η θυμηδία και το περιπαικτικό ύφος.

 

Σώζονται παρομοίως χάρη στον Βάρναλη, αντιγραφές από ιατρικές φόρμες (“αναμνηστικά” τα έλεγαν τότε) που περιείχαν ερωτήσεις των γιατρών προς τους πάσχοντες (“τι είναι αρετή;”, “τι είναι Θεός;” κ.α.) και μας δίνουν μια σαφή εικόνα για το που βρισκόταν η επιστήμη της ψυχιατρικής στα 1938 και τι ερευνούσε. Να ένα παράδειγμα απ’ το φάκελο του κ. Λ.:

-Τι είναι τηλέφωνο;

-Τηλέφωνο είναι ένα… τηλέφωνο, το οποίον πουλάνε και τα καταστήματα της οδού Σταδίου, το οποίον το βάζεις στο σπίτι σου, το οποίον περνά ένας τεχνίτης ένα σύρμα… μοιάζει σα φεγγάρι ή μοιάζει σαν τον άνθρωπο και αποδίδει την ακουστικήν πράξιν, το άκουσμα δηλ. Να ομιλήσεις και ν’ ακούσεις”.

.

Ρώμος Φιλύρας

.

Εκτός όμως απ’ τις επισκέψεις αυτές στο Δαφνί, ο Κώστας Βάρναλης πήγε και στο Δρομοκαϊτειο, το 1938. Για να δει τον Ρώμο Φιλύρα, που βρισκόταν έγκλειστος εκεί. Είχε προηγηθεί το εξής επεισόδιο, που ο σπουδαίος ποιητής μας περιγράφει:

Ξαφνικά μας παρουσιάστηκε στην οδό Σταδίου ως βασιλιάς Ρωμανός Β’ κι αρραβωνιαστικός της πριγκιπέσσας Ισλάνδας της Ιταλίας. Τότε τον παραλάβανε οι μισοβάρβαροι δανδήδες του Ζαχαράτου. Τον βάζανε στη μέση και γελούσαν εις βάρος της μεγαλύτερης λυρικής συνείδησης του καιρού μας”.

Όσοι επισκέπτεστε συχνά αυτό το ιστολόγιο, θα ξέρετε πως για τον Ρώμο Φιλύρα έχω γράψει κι άλλες αναρτήσεις (μπορείτε να τις δείτε εδώ, εδώ κι εδώ), μιας κι είναι απ’ τους λογοτέχνες που εκτιμώ απεριόριστα το έργο τους. Διάβασα λοιπόν με μεγάλο ενδιαφέρον όσα μας καταμαρτυρά ο Βάρναλης γι’ αυτή την επίσκεψη, για την οποία αρχικά δυσφόρησε ο Φιλύρας:

Μόλις μας είδε κατσούφιασε. Κι όμως είμαστε τόσο φίλοι κ’ είχαμε τόσα χρόνια να ιδωθούμε! Σούφρωσε τα φρύδια του, άρχισε να διορθώνει νευρικά τα γυαλιά του στη μύτη και δεν μπορούσε να κρύψει τη δυσφορία του. Μα του πέρασε.

Κάθησε στο τραπέζι, έβαλε στη φούχτα του μπροστά στο στόμα κι άρχισε να μας μιλάει. Μιλάει γρήγορα, μειδιά συχνά ειρωνικά και κάπου κάπου χαχανίζει σαρκαστικά (…)

-Έμαθα πως γράφεις πολύ εδώ.
-Εγώ δε γράφω… κει που θα γράφω κουταμάρες… Αν είμουνα καλά… αρρώστησα, βλέπεις. Μα και συ, όταν έπινες στην Πλάκα, δεν είσουνα καλύτερα. Είχες σκοτεινάδες… Αν είχα ανάγκη να ζήσω, θα έγραφα κανένα άρθρο...”

.

Σχέδιο ψυχικά πάσχοντα

.

Τη συνέχεια της συνομιλίας τους θα την διαβάσετε στο βιβλίο. Κι είναι νομίζω η κατάλληλη στιγμή να σας εξηγήσω πως και το πρώτο μέρος του, στο οποίο εσκεμμένα δεν αναφέρθηκα, αυτό που φέρει δηλαδή τον υπότιτλο “Ζωντανοί άνθρωποι” είναι εξίσου ενδιαφέρον, αφού περιέχει περιγραφές, αναμνήσεις, διαλόγους, πληροφορίες για μεγάλους λογοτέχνες μας όπως ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, ο Κωνσταντίνος Καβάφης, ο Λορέντζος Μαβίλης, ο Ιωάννης Κονδυλάκης (για τον οποίο αν σας ενδιαφέρει να μάθετε περισσότερα, υπάρχουν εδώ, εδώ κι εδώ κάποιες σχετικές αναρτήσεις) κ.α.

Για όλους αυτούς τους λόγους, αξίζει να έχετε στη βιβλιοθήκη σας ένα τέτοιο βιβλίο (πρωτοεκδόθηκε το 1939). Όσο για τον ίδιο τον Κώστα Βάρναλη, σας προτείνω να δείτε το αφιέρωμα που υπάρχει εδώ (για να καταλάβετε και ποια γεγονότα τον οδήγησαν στη δημοσιογραφία), εδώ θα βρείτε συγκεντρωμένα τα ποιήματα του κι εδώ τα βιβλία του που κυκλοφορούν απ’ τις εκδόσεις «Κέδρος».

Επιτρέψτε μου να κλείσω αυτό τον κύκλο των τριών αναρτήσεων, με ένα ποίημα του Ρώμου Φιλύρα που το εμπιστεύτηκε στο Βάρναλη μαζί με κάποια άλλα, εκείνη τη μέρα και το θεωρώ συγκλονιστικό:

.

Τα δάκρυα των πραγμάτων

.

Τα δάκρυα των πραγμάτων, βιργιλική μια εικόνα,

του σεντουκιού τα δάκρυα, τα δάκρυα του κομμού,

τα δάκρυα των κοκκάλων στις νύχτες του Αιώνα,

τα δάκρυα των ονείρων και του παραδαρμού.

.

Τα δάκρυα του μπουφέ μας, το ξύλο του που τρώει

νυχτόημερο σαράκι και τρίζουν του οι αρμοί,

της ταμπακέρας θρήνοι, που στήνουν μοιρολόι

στα βάθη των κρυμμένων γιαγιάδων οι καημοί.

.

Τα δάκρυα της ζωής μας, του πένθους μας, του πόνου,

τα δάκρυα του παρκέτου, σταγμοί της οροφής,

δάκρυα της υδρορροής στο πέρασμα του Χρόνου

κ’ οι κοπετοί κ’ οι στόνοι μιας θλίψης μας κρυφής.

.

Και της βροχής τα δάκρυα στα τζάμια στους φεγγίτες

μονότονα σα χτύποι παλιού ξυπνητηριού

μουδιάζουν τα τριδόνια και του βραχνά τους πνίχτες

σ’ άκρατα μεσανύχτια σιωπή κοιμητηριού!

.

Καλή σας ανάγνωση.

.

.

*Τα πνευματικά δικαιώματα των έργων του ποιητή ανήκουν στην κόρη του, Ευγενία Βάρναλη και στις εκδόσεις «Κέδρος«.

.

.

.

.

.

Advertisements

~ από aikaterinitempeli στο Οκτώβριος 10, 2014.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: