Σχετικά με το «πόρισμα-πρόταση» της μεταφοράς των κλινικών των Ψυχιατρείων στα Γενικά Νοσοκομεία

.

 

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΣΥΣΠΕΙΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ

.

Η ΝΕΑ «ΠΟΛΙΤΙΚΗ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ
ΤΑ ΨΥΧΙΑΤΡΕΙΑ «ΔΕΝ» ΚΛΕΙΝΟΥΝ: ΑΠΛΩΣ ΤΕΜΑΧΙΖΟΝΤΑΙ
ΚΑΙ ΚΟΜΜΑΤΙΑ ΤΟΥΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΣΤΑ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ

.

Αν και οι ραγδαίες πολιτικές εξελίξεις, που οδηγούν στην κατάρρευση της δικομματικής κυβέρνησης και στην προκήρυξη εκλογών μέσα στο Γενάρη, έχουν θέσει ζητήματα, όπως αυτό της ψυχικής υγείας, στο περιθώριο της προσοχής, εντούτοις κάποιες εξελίξεις, κάποια σχέδια των εκτελεστικών οργάνων της παραπαίουσας κυβέρνησης και της τρόικας, αν και χωρίς ελπίδα υλοποίησής τους στο προβλεπτό μέλλον, δεν πρέπει να περάσουν απαρατήρητα και χωρίς κανένα σχολιασμό.

Αναφερόμαστε στην πρόταση για την μεταφορά των 15 ψυχιατρικών κλινικών («τμημάτων εισαγωγών») των δύο ψυχιατρείων (ΨΝΑ-Δαφνί και Δρομοκαίτειο) σε γενικά νοσοκομεία, που παρέδωσε, στις 19 Δεκέμβρη, η «ειδική επιτροπή», που είχε από το καλοκαίρι αναλάβει το «έργο», στην υφυπουργό Κ. Παπακώστα.

Από την εν λόγω «επιτροπή» είχε ανακοινωθεί ότι το «έργο» θα παραδιδόταν στις 25 Αυγούστου, ωστόσο, η ίδια η διακήρυξη της «ταχείας παράδοσης του έργου», όσο και η εν συνεχεία καθυστέρηση της «ολοκλήρωσης του έργου» είναι ενδεικτική του άκρως τυχοδιωκτικού και ανερμάτιστου χαρακτήρα του όλου εγχειρήματος.

Λέχθηκε ότι υπήρξαν αντιρρήσεις, από τη μεριά της ηγεσίας του Υπουργείου, για την δημοσιοποίηση της έκθεσης, πιθανόν με το σκεπτικό ότι, ενόψει των αναπόφευκτων εκλογών, δεν θα άντεχαν μια παραπέρα αναστάτωση με την επίσημη ανακοίνωση της μεταφοράς των κλινικών, για το ποιά κλινική πάει πού και πότε.

Ωστόσο, μετά λίγες ημέρες, το ygeia360, σύμφωνα με τις συνήθως «πολύ καλά πληροφορημένες» πηγές του, δημοσίευσε τη λίστα των νοσοκομείων στα οποία, σύμφωνα με το «πόρισμα – πρόταση», «θα» μεταφερθούν οι κλινικές των ψυχιατρείων. Καθώς, μέχρι τώρα, δεν υπήρξε καμιά διάψευση, πρέπει να θεωρήσει κανείς ότι αυτές οι πληροφορίες είναι ακριβείς. Ετσι, και η επίσημη ανακοίνωση αποφεύχθηκε, και η έκθεση (εν μέρει) δημοσιοποιήθηκε μέσω διαρροής – πιο πολύ για τον «εμπλουτισμό» κάποιων «βιογραφικών» παρά για να έχει κάποιο πρακτικό αποτέλεσμα (τουλάχιστο στο προβλεπτό μέλλον).

Αφήνουμε στην άκρη, στο παρόντα σχολιασμό, το πρωταρχικό ζήτημα του βίαιου χαρακτήρα του «κλεισίματος των ψυχιατρείων» και της, απλώς, μετακόμισης των κλινικών, χωρίς να υπάρχει καμιά από τις προϋποθέσεις γι΄ αυτό το κλείσιμο, όπως η τομεοποίηση, η δημιουργία ολοκληρωμένου δικτύου κοινοτικών υπηρεσιών και, προπαντός, η αλλαγή του «τρόπου σκέψης και πράξης» (αλλά και οι διαδικασίες μέσω των οποίων αυτή η «αλλαγή του τρόπου» επιτυγχάνεται), παράμετροι εκ των ουκ άνευ για την εναλλακτική στον εγκλεισμό λειτουργία ενός κοινοτικά βασισμένου συστήματος Ψυχικής Υγείας – προκειμένου, δηλαδή, να μιλάμε για «ξεπέρασμα του ψυχιατρείου» και όχι για απλή κατάργησή του.

Θα επικεντρώσουμε σ΄ αυτό που αποκαλύπτει, για τον χαρακτήρα του εγχειρήματος, το ίδιο το σχέδιο της μεταφοράς των κλινικών. Και πάλι, ωστόσο, θ΄ αφήσουμε, αναγκαστικά, στην άκρη το πολύ σημαντικό ζήτημα της καταλληλότητας των επιλεγμένων χώρων, καθώς η εν λόγω αυτόκλητη επιτροπή που τους επέλεξε (λειτουργώντας και σ΄ αυτό το πεδίο, χωρίς κανένα διάλογο, χωρίς καμιά συμμετοχική διαδικασία), δεν έχει το παραμικρό στοιχείο αξιοπιστίας για το εν λόγω έργο. Θα χρειαστεί χρόνος και επισταμένη έρευνα (ακόμα και χωρίς την επίσημη δημοσιοποίηση της έκθεσης) για να διερευνηθούν οι χώροι, η αρχιτεκτονική τους και η χωροταξική τους επάρκεια, που κρίθηκαν ως κατάλληλοι για να στεγάσουν τις ψυχιατρικές κλινικές.

Θα μείνουμε στο «αποκαλυπτικό» (με όλες τις σημασίες της λέξης) στοιχείο της μεταφοράς τεσσάρων κλινικών στο «Αμαλία Φλέμιγκ», τριών στο «Αγία Βαρβάρα» και δυο στο «Σωτηρία» – όπου ήδη υπάρχει μια ακόμα ψυχιατρική κλινική, σύνολο, δηλαδή, και εδώ, τρεις!!! Τέσσερις κλινικές στο «Α. Φλέμιγκ» σημαίνει την μεταφορά του μισού ΨΝΑ (έχει 9 κλινικές) σε ένα άλλο νοσοκομείο… και τρεις κλινικές στο Αγ. Βαρβάρα σημαίνει την μεταφορά του μισού Δρομοκαϊτείου (έχει 6 κλινικές) σ΄ ένα νοσοκομείο παραδίπλα. Για ποιό «κλείσιμο» μιλάμε…
Πρόκειται για ένα κομμάτιασμα των ψυχιατρείων, με τη μεταφορά μεγάλου μεγέθους θραυσμάτων σε άλλους χώρους, οι οποίοι μετατρέπονται σε μικρά ψυχιατρεία. Στο μέγεθος, περίπου, αυτών που έκλεισαν πριν μερικά χρόνια.

Καθώς οι ασθενείς χρόνιας παραμονής που έχουν απομείνει στα τρία εναπομείναντα ψυχιατρεία είναι σχετικά λίγοι (αφού η πλειονότητα απορροφήθηκε τα προηγούμενα χρόνια, μέσω των διαδικασιών της μεταστέγασης, σε εξωνοσοκομειακές στεγαστικές δομές), το κυρίαρχο ζήτημα για το «κλείσιμο» του ψυχιατρείου είναι ο εναλλακτικός τρόπος «σκέψης και πράξης» που πρέπει να διέπει την άσκηση της ψυχιατρικής, την λειτουργία των υπηρεσιών και του όλου συστήματος και επομένως, έχει να κάνει πρωτίστως με τα «τμήματα εισαγωγών». Αλλωστε, το ζήτημα των εναπομεινάντων ασθενών χρόνιας παραμονής πρέπει και αυτό να ειδωθεί σε συνάρτηση με διαδικασίες, αφενός, αμφισβήτησης και μετασχηματισμού της παθογόνου ασυλικής λειτουργίας και, αφετέρου, δημιουργίας των ολοκληρωμένων εναλλακτικών κοινοτικών δομών, οι οποίες, στο βαθμό που δημιουργούνται και λειτουργούν, θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην στήριξη κάποιων εξ΄ αυτών στον τόπο κατοικίας, αποφεύγοντας τον μονόδρομο της μετάβασης για όλους σε στεγαστικές δομές.

Το κέντρο βάρους είναι, λοιπόν, τα «τμήματα εισαγωγών», ο μετασχηματισμός και το ξεπέρασμά τους προς κοινοτικά βασισμένες λογικές και πρακτικές. Τέσσερις (ή τρείς, ή και δυο) κλινικές σε ένα νοσοκομείο θα αναπαράγουν, απλώς, τις λογικές του ολοπαγούς ιδρύματος και μάλιστα υπό τους χειρότερους όρους, επιβεβαιώνοντας και κάποιους καλοθελητές υποστηριχτές του ασύλου (και της ασυλικής λογικής) που θεωρούν ότι, αν κλείσει το ψυχιατρείο, οι ασθενείς θα χάσουν τον «προαυλισμό» τους και τον «καθαρό αέρα» στους «ανοιχτούς χώρους του κλειστού ιδρύματος»!

Αν οι υπάρχουσες, εδώ και χρόνια, κλινικές στα γενικά νοσοκομεία δεν έχουν ακόμα ξεπεράσει το «τραύμα» του εξαναγκασμού τους να δέχονται ακούσιες νοσηλείες (μετά τον προ δεκαπενταετίας σεισμό και το, τότε, προσωρινό κλείσιμο του ΨΝΑ), με τα δεκάδες ράντζα μετά από κάθε εφημερία και με τις παραδοσιακές κατασταλτικές ιδρυματικές πρακτικές να έχουν αυτούσιες μεταφερθεί στο χώρο του γενικού νοσοκομείου, καταλαβαίνει κανείς τι πρόκειται να γίνει αν, στον ίδιο χώρο, συστεγάζονται τρεις ή τέσσερις κλινικές. Μια «κοινότητα ομοίων», με κοινά προβλήματα, με κοινή, άνωθεν, αντιμετώπιση και διαχείριση, λογικές ενός μικρότερου ασύλου, αλλά πάντα ασύλου, σε ένα τμήμα του νοσοκομείου, στο νεοϊδρυθέν «ψυχιατρείο του γενικού νοσοκομείου» – αυτός θα είναι ο νεωτερισμός των φωστήρων της επιτροπής που συγκρότησε την εν λόγω πρόταση.

Πιθανές αντίστοιχες δομές σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, που έχουν εντυπωσιάσει τους φωστήρες της «επιτροπής διάλυσης των ψυχιατρείων», δεν σημαίνει ότι αποτελούν τις «καλές πρακτικές» στις χώρες προέλευσης, απ΄ όπου γίνεται η αντιγραφή, αλλά το αντίθετο: ενσαρκώνουν, απλώς, τις θατσερικές πολιτικές στην Ψυχική Υγεία, η ολοκλήρωση των οποίων παρατηρείται σήμερα με την προϊούσα κατάρρευση των συστημάτων Υγείας και Ψυχικής Υγείας σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες.

Στο δημοσίευμα του ygeia360 αναφέρεται ότι οι κλίνες που θα μεταφερθούν ανά κλινική θα είναι από 20-27. Στο ΨΝΑ (Δαφνί) οι κλίνες είναι σε όλα τα τμήματα 27 και στο Δρομοκαίτειο αντίστοιχες ή και περισσότερες. Αυτό σημαίνει ότι θα υπάρξει περαιτέρω μείωση των υπαρχόντων ψυχιατρικών κλινών κατά την διαδικασία της μεταφοράς – σε μα χώρα που υπολείπεται δραματικά σε ψυχιατρικές κλίνες, πέρα και ξέχωρα από την έλλειψη εναλλακτικών, κοινοτικά βασισμένων κοινοτικών υπηρεσιών.

Αν επιμένουμε στο σχολιασμό της εν λόγω πρότασης είναι γιατί, πέρα από την νεοφιλελεύθερη λογική της Απονοσοκομειοποίησης που την διέπει (σε αντιδιαστολή με την Αποϊδρυματοποίηση και με τραγικές συνέπειες στις χώρες προέλευσης), ο λόγος για τον οποίο γίνεται, δεν έχει παρά μόνο προσχηματικά να κάνει με την πάλαι ποτέ σύναψη συμφωνίας (που επικαιροποιήθηκε με το σύμφωνο Αντόρ-Λυκουρέντζου) για το κλείσιμο των ψυχιατρείων, όταν (το 2015) θα «ολοκληρωνόταν» η «ψυχιατρική μεταρρύθμιση» στη βάση των συγχρηματοδοτούμενων με την ΕΕ προγραμμάτων. Η πρόταση αυτή έχει να κάνει με την εφαρμογή, και στον χώρο της Ψυχικής Υγείας, της στυγνής, δημοσιονομικού χαρακτήρα πολιτικής στα πλαίσια των διαδοχικών μνημονίων: γι΄ αυτούς το «κλείσιμο» είναι ένα λογιστικού χαρακτήρα μέτρο, που αποσκοπεί στην δραστική περικοπή δαπανών και πρωτίστως αυτών που αφορούν σε προσωπικό. Η περαιτέρω δραστική μείωσή του είναι από τους βασικούς λόγους του «κλεισίματος», όσο κι΄ αν τώρα το διαψεύδουν μετά βδελυγμίας. Διαφορετικά, τι νόημα έχει να μεταφέρει κάποιος το «μισό Δαφνί» σ΄ ένα άλλο νοσοκομείο και το «άλλο μισό», πχ, στην Αγ. Βαρβάρα (ή, όπως αλλιώς «κάτσει» η μοιρασιά);

Βέβαια, το σχέδιο μένει στον αέρα, λόγω της βαθιάς πολιτικής κρίσης και των επικείμενων εκλογών. Η μόνη τρέχουσα «πολιτική» Ψυχικής Υγείας είναι τα γεύματα «με τα χεράκια» της υφυπουργού Κ. Παπακώστα, από κοινού με την Coca Cola (και με διάφορους «πρόθυμους» από το χώρο της ψυχικής υγείας), μιας υφυπουργού και αυτής απλώς «περαστικής», όπως και οι προκάτοχοί της, από το Υπουργείο Υγείας, χωρίς κανένα απολύτως έργο. Με πολλές, ωστόσο, δηλώσεις περί «δικαιωμάτων» και «στίγματος», με κάποιες φραστικές αστοχίες, όπως, πχ, το ΠΕΠΣ A.E., το οποίο «κακώς» παρεξηγήθηκε, αφού (ως γλώσσα λανθάνουσα) εκφράζει τον εν δυνάμει Α.Ε. χαρακτήρα των ΜΚΟ (που σύντομα θα οδηγηθούν και επισήμως στο καθεστώς των Α.Ε.), αλλά και με μια δήλωση που θα «μείνει», η οποία κολλάει πλήρως, ως λογική, ως τρόπος σκέψης, με την επιδίωξη της όπως – όπως μεταφοράς των ψυχιατρικών κλινικών των ψυχιατρείων στα γενικά νοσοκομεία : πρόκειται για την δήλωσή της ότι οι έγκλειστοι στα Λεχαινά καλώς («για το καλό τους») είναι στα κλουβιά «σύμφωνα με τους ειδικούς»!!!

Μια πολιτική αλλαγή τον Ιανουάριο δεν θ΄ αποτελεί, από μόνη της, αποφυγή των κινδύνων που απειλούν την Ψυχική Υγεία, ούτε φρένο στην περαιτέρω κατασταλτική της μετάλλαξη και αποδόμηση. Στο βαθμό, μάλιστα, που αυτή η λογική είναι ριζωμένη στη κυρίαρχη κουλτούρα και πρακτική της πλειονότητας της ψυχιατρικής κοινότητας, το ίδιο πλάνο μπορεί, σε μιαν άλλη στιγμή, να σερβιριστεί ξανά, πιθανώς με διαφορετικό περιτύλιγμα. Και με χίλιες δυο δικαιολογίες (η «διαπραγμάτευση για το χρέος», οι όποιες «απαιτήσεις των δανειστών», οι «αγορές», το «ευρώ», οι «δυσκολίες που μας περιμένουν» αλλά, «στο τέλος», «θα» νικήσουμε κοκ).

Η επαγρύπνηση που απαιτείται και η αντίσταση από τα κινήματα ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία, οικογένειες, λειτουργούς, κοινωνικές/κινηματικές συλλογικότητες δεν αφορά μόνο το τώρα αλλά, εξίσου, και το μέλλον που έρχεται.

.

24/12/2014

.

pyspirosi.gr

.

.

.

.

.

Παρουσίαση βιβλίου: The Psychology of Santa

The Psychology of Santa

Το βιβλίο που σήμερα παρουσιάζεται εδώ, στην τελευταία ανάρτηση της χρονιάς που φεύγει, είναι δώρο του φίλου μου Γιώργου. Μου το έστειλε μαζί μ’ ένα ακόμα, θέλοντας να με πειράξει, μιας ένα εξώφυλλο τέτοιας αισθητικής ήξερε πως δεν θα ήταν του γούστου μου (Γιώργο, πόνεσαν τα μάτια μου τόσο απ’ τον χρυσό, που φλέρταρα με την ιδέα να μετατρέψω σε ασπρόμαυρο το εξώφυλλο, αυτό μόνο σου λέω) και πως γενικώς θα το έβρισκα.. ας το γράψω απλά, ‘αμερικανιά’ όλο αυτό.

Τα βιβλία όμως, δεν πρέπει να τα κρίνουμε απ’ τα εξώφυλλα τους κι εγώ δύσκολα αντιστέκομαι στον πειρασμό, όταν έχω μπροστά μου καινούρια.

Άρχισα να το διαβάζω λοιπόν, χωρίς να έχω αποφασίσει αν τελικά θα το παρουσιάσω και μάλλον αμφιβάλλοντας για την όποια αξία του. Στην πορεία όμως κατάλαβα πως είχε πράγματα που θα έβρισκε κάποια-ος ενδιαφέροντα. Κι έτσι έφτασα στην σημερινή ανάρτηση.

Στην αρχή του, υπάρχουν αναφορές για το πως βίωσαν τις γιορτές και τα Χριστούγεννα μακριά απ’ το σπίτι τους, στρατιώτες σε διάφορες εποχές.Τι σήμαιναν δηλαδή για κείνους οι κάρτες που λάμβαναν στο μέτωπο (θα δείτε και κάποιες απ’ αυτές), τα γράμματα των αγαπημένων τους και τα δέματα με τις σπιτικές λιχουδιές και τα δωράκια. Πόσο προσπαθούσαν όσοι δεν είχαν άδεια, ν’ αναβιώσουν έθιμα αυτών των ημερών, να στολίσουν Χριστουγεννιάτικο δέντρο κτλ για να αισθανθούν πιο κοντά στους δικούς τους.

Φυσικά, γίνεται λόγος και για τα ιστορικά γεγονότα που διαδραματίστηκαν το 1914. Για κείνη την Ανακωχή των Χριστουγέννων, στην διάρκεια της οποίας πάνω από ένα εκατομμύριο στρατιώτες (σύμφωνα με κάποιες πηγές), Άγγλοι, Γερμανοί αλλά και Γάλλοι, εγκατέλειψαν τα χαρακώματα, για να γιορτάσουν μαζί, ν’ ανταλλάξουν ευχές και δώρα, να παίξουν ποδόσφαιρο. Οι ανθρώπινες στιγμές ενός ανηλεούς Πολέμου…

Τα Χριστούγεννα άλλωστε, είναι η γιορτή που γεφυρώνει τα χάσματα που δημιουργεί ο πολιτισμός, όπως γράφει η συγγραφέας, Carol S. Slotterback. Και παραθέτει στη συνέχεια πολλές κι ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τα διάφορα σχετικά έθιμα, για την προέλευση τους αλλά και για την ετυμολογία της λέξης και το πως ιστορικά εξελίχτηκε ο εορτασμός αυτής της μέρας.

Στην Αγγλία, όπως μαθαίνουμε για παράδειγμα, γιορτάστηκαν για πρώτη φορά ως αργία, στα χρόνια του Βασιλιά Αρθρούρου, το 521 μ. Χ.Αργότερα όμως, τα πράγματα άλλαξαν πολύ κι ήρθε μάλιστα καιρός που τα Χριστούγεννα απαγορεύτηκαν ως γιορτή

Οι Πουριτανοί, που σκανδαλίζονταν με τον τρόπο εορτασμού αυτής της τόσο σημαντικής μέρας και θεωρούσαν ειδωλολατρικές διάφορες εκδηλώσεις που λάμβαναν χώρα κατά τη διάρκεια τους, τ’ απαγόρευσαν με νόμους και διατάγματα, επέβαλλαν νηστεία το 1647 κι έκτοτε ακολούθησε πλήθος διαδηλώσεων κι αναταραχή που τερματίστηκε όταν  Βασιλιάς Κάρολος ο Β’ το 1660, επέτρεψε πάλι να γιορτάζονται σύμφωνα με τις παλιές παραδόσεις (αν θέλετε να μάθετε περισσότερα για το θέμα, υπάρχει εδώ ένα κατατοπιστικό άρθρο).

Τα υπόλοιπα αξίζει να τα διαβάσετε απ’ το βιβλίο, για να καταλάβετε πως επικράτησε ο στολισμός του Χριστουγεννιάτικου δέντρου, γιατί κάποιοι το διακοσμούσαν με ανεμόμυλους, κλουβιά πουλιών ή δίχτυα, ποιες δεισιδαιμονίες σχετίζονται με τα Χριστούγεννα, τι περιλάμβαναν τα απανταχού εορταστικά γεύματα, πότε εμφανίστηκαν οι πρώτες Χριστουγεννιάτικες κάρτες και τι απεικόνιζαν, πότε ειπώθηκε για πρώτη φορά από γονείς πως τα δώρα τα φέρνει ο Άη Βασίλης (Saint Nicholas για τους ξένους) και σε ποιες ημερομηνίες δίνονταν, τι σήμαινε αρχικά η λέξη «κάλαντα», πότε θεσπίστηκε στις ΗΠΑ αυτή η αργία, πως επηρέασε τον εορτασμό ο Charles Dickens με το βιβλίο του «Χριστουγεννιάτικη ιστορία«, γιατί προτάθηκε κάποτε η απαγόρευση της πώλησης Χριστουγεννιάτικων παιχνιδιών, ποιος ήταν «ο άνθρωπος που έσωσε τα Χριστούγενα«, κ.α.

Προτιμώ να μην αναφέρω περισσότερα επ’ αυτών, ώστε ν’ ασχοληθούμε και με τις ψυχολογικές διαστάσεις του εορτασμού. Επειδή λίγο-πολύ όλες/οι έχετε ακούσει πως δεν χαίρονται άπαντες τα Χριστούγεννα. Κάποιοι άνθρωποι λοιπόν μελαγχολούν, άλλοι ανυπομονούν να περάσουν οι γιορτινές μέρες και να ξαναβρεί η ζωή το συνηθισμένο της ρυθμό κι άλλοι φτάνουν στα άκρα, αυτοκτονώντας τότε ακριβώς. Ή μήπως όχι; Τι έχουν να μας πουν άραγε οι σχετικές έρευνες για όλα αυτά; Για την αποκαλούμενη Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή όπως την ονομάζει η Βίβλος της κυρίαρχης Ψυχιατρικής βρίσκοντας έτσι κι άλλους πελάτες στους οποίους θα μπορούν να χορηγηθούν αντικαταθλιπτικά βέβαια.

Οι ψυχολόγοι ομολογουμένως, έχουν μελετήσει διάφορες παραμέτρους που σχετίζονται με το θέμα Χριστούγεννα. Κάποιοι σύγκριναν ζωγραφιές παιδιών πριν και μετά απ’ την αργία αυτή, για να δουν την επίδραση που ασκεί η ‘παρουσία΄του Άη-Βασίλη (μελέτησαν τα χρώματα που χρησιμοποιούν, το μέγεθος των σχεδίων, ακόμη και την αλτρουιστική τους συμπεριφορά), άλλοι εξέτασαν τις προβληματικές συμπεριφορές που αναπτύχτηκαν κατά την παιδική ηλικία στις αντίστοιχες εορταστικές περιόδους, μερικοί ερεύνησαν τη σχέση άγχους, υγείας κι εορτών κι ορισμένοι την επίδραση της κατάθλιψης που οδηγεί σε αυτοκτονίες τέτοια εποχή. Γενικώς, έχουν να πουν πολλά για τα Χριστούγεννα οι ειδικοί.

Ο Eisenbud ας πούμε, πίστευε πως οι διακοπές αποτελούν ευκαιρίες για τους ανθρώπους, να ικανοποιήσουν τις επιθυμίες τους και ν’ απολαύσουν όσα τον υπόλοιπο χρόνο καταστέλλουν λόγω ενοχών. Για παράδειγμα, αναφέρει η συγγραφέας που συμβουλεύτηκε τα κείμενα του, κάποιοι θα υπερ-καταναλώσουν τροφές ή γλυκίσματα που σχετίζονται με την παιδική τους ηλικία. Παλινδρομούν δηλαδή, όπως θα έλεγαν οι συνάδελφοι της ψυχαναλυτικής προσέγγισης, σε προηγούμενα αναπτυξιακά στάδια, καθώς υποχωρεί ο αυστηρός έλεγχος που ασκεί το Υπερ-Εγώ τους.

Ο Sterba με τη σειρά του κάνει αναγωγές και συσχετίσεις, της Γέννησης του Χριστού, με τη γέννηση του μέλους στην οικογένεια, με τον τοκετό, την εγκυμοσύνη κ.ο.κ. Για να το γράψω πολύ πολύ απλά, θεωρεί πως η κάθοδος του Santa Claus απ’ την καμινάδα, σχετίζεται με την έλευση των βρεφών απ’ τη μήτρα, πως τα τυλιγμένα δώρα που έχει ο σάκος του αντιστοιχούν τρόπον τινά στην έγκυο γυναίκα (αντίστοιχα ψηλαφίζονται όπως η κοιλιά της) κτλ. Αν και υποθέτω το καταλάβατε ήδη, αλλά ας το διευκρινίσω πως ήταν ψυχαναλυτής όπως κι ο Eisenbud , επομένως ανάλογες είναι και οι ερμηνείες του.

Δεν θα σας κουράσω μ’ άλλες τέτοιες θεωρίες, καθώς αφενός δεν είναι σωστό ν’ αναπαραγάγω σημαντικά στοιχεία του βιβλίου, αλλά μόνο να σας δώσω μια ιδέα για το περιεχόμενο του κι αφετέρου βρίσκω άλλα πράγματα πιο ενδιαφέροντα (εσείς που θα το διαβάσετε δώστε σημασία στο τι λένε κάποιοι ειδικοί όπως ο Meerloo για τα δώρα και θα καταλάβετε πολλά)

Πιο χρήσιμο πιστεύω λοιπόν πως είναι, να μοιραστώ μαζί σας μερικές πληροφορίες.Δεν μπορεί λοιπόν, πρώτον, να εξαχθεί ακριβές συμπέρασμα για τη σχέση άγχους και Χριστουγέννων, απ’ ότι κατάλαβα διαβάζοντας αυτό το βιβλίο. Αν η ζωή σας ήδη κατακλύζεται από ψυχοπιεστικά γεγονότα, ενδέχεται οι γιορτές να προσθέσουν επιπλέον άγχος (εξαιτίας δραστηριοτήτων που κατά κάποιο τρόπο επιβάλλονται, όπως ο καθαρισμός του σπιτιού, οι επισκέψεις συγγενών κτλ). Κι αυτό το επιπρόσθετο άγχος, ίσως οδηγήσει σε κάποια ασθένεια. Απ’ τη χρήση των λέξεων που εσκεμμένα κάνω, καταλαβαίνετε ελπίζω, πόσο γενικά και αόριστα, είναι όλα αυτά. Κι είναι λογικό, μιας και διάφοροι παράγοντες παίζουν το ρόλο τους όσον αφορά την υγεία μας.

Αν έχετε χάσει επίσης πρόσφατα κάποιο μέλος της οικογένειας σας, η μέρα των Χριστουγέννων, θα τείνει να είναι όχι η πιο χαρούμενη, αλλά η πιο λυπηρή της χρονιάς κι η θλίψη σας μάλλον θα αυξηθεί, με την ανάκληση αναμνήσεων, την έλλειψη του προσφιλούς προσώπου κ.α.

Πέρα απ’ τους πενθούντες όμως, υπάρχει η αντίληψη πως αυτό που ονομάζουμε holiday blues, μελαγχολία των γιορτών σε ελεύθερη μετάφραση, επηρεάζει το γενικό πληθυσμό. Γιατί άραγε;

Ίσως επειδή τέτοιες μέρες τα εκκρεμή ζητήματα της ζωής μας, κυριαρχούν στις σκέψεις μας. Τα ανεκπλήρωτα όνειρα παίρνουν την εκδίκηση τους. Η θνητότητα, το πέρασμα του χρόνου, οι οικογενειακές και διαπροσωπικές μας σχέσεις, μπαίνουν στο μικροσκόπιο κι όταν τα πορίσματά μας είναι αρνητικά, η θλίψη μας κυριεύει.

Η ανασκόπηση της χρονιάς που φεύγει άλλωστε, είναι θέμα επώδυνο στις μέρες μας, για τους περισσότερους ανθρώπους που βιώνουν ανεργία ή εργασιακή ανασφάλεια κι απαξίωση ή φόβο για το μέλλον ή συγκρίνουν τη ζωή τους με άλλων και το αποτέλεσμα δεν είναι το επιθυμητό ή πιέζονται να δείξουν χαρά, ξεγνοιασιά ή… ή… Κι έτσι δεν είναι δύσκολο να μελαγχολήσει κανείς. Το ίδιο όμως δεν συμβαίνει και σ’ άλλες ημερομηνίες-ορόσημα, όπως γενέθλια, γιορτές, επέτειοι κτλ; Δεν υπάρχει αντίστοιχα μια μελαγχολική διάθεση σε κάποιους από ‘μας;

Πρέπει και πάλι όμως να υπενθυμίσω, πως άλλο η θλίψη κι η μελαγχολία κι άλλο η κατάθλιψη. Κι είναι η δεύτερη που μπορεί να οδηγήσει στην αυτοκτονία σε διάφορες εποχές του χρόνου (το καλοκαίρι για παράδειγμα, εκτινάσσονται τα ποσοστά κι απ’ τις μέρες η Δευτέρα φαίνεται να είναι εκείνη που επιλέγεται περισσότερο).

Οι έρευνες δείχνουν όμως ευτυχώς, πως τα Χριστούγεννα συσχετίζονται με πολύ χαμηλό δείκτη αυτοκτονιών. Άτομα που έχουν διαγνωστεί με μείζοντες ψυχικές διαταραχές, τέτοιες μέρες, είναι μεν πιο ευάλωτα και χρειάζονται περισσότερη υποστήριξη και βοήθεια,  αλλά τα στοιχεία δεν δείχνουν πως πραγματοποιούν απονενοημένα διαβήματα παρά την ευρέως διαδομένη αντίθετη πεποίθηση.

Ο Sattin εξαιτίας αυτής της ευαλωτότητας και της παλινδρόμησης που δημιουργεί, υποστήριξε πως οι συνεδρίες που γίνονται τέτοιες μέρες, μπορεί ν’ αποκαλύψουν περισσότερα πράγματα, σε σχέση μ’ αυτές που γίνονται όλο τον υπόλοιπο χρόνο. Αλλά καλά γνωρίζω, πως λίγες συνεδρίες γίνονται στη χώρα μας τουλάχιστον μες τις γιορτές. Κάνουν κι οι θεραπευτές διακοπές, ξέρετε.

Υπάρχει λοιπόν τελικά, αυτή η περίφημη μελαγχολία των γιορτών, για την οποία διάφορα περιοδικά, σας δίνουν συμβουλές για να την ξεπεράσετε και να την αντιμετωπίσετε; Η επιστήμη αμφισβητεί την ύπαρξη της. Την αντιμετωπίζει, σύμφωνα με τη συγγραφέα, σαν μια ‘μόδα’ των ημερών και καλό θα είναι να το λάβετε αυτό, σοβαρά υπόψη.

Το βιβλίο εντέλει, μετά απ’ όλα αυτά, ολοκληρώνεται, με κάτι όμορφο. Με γράμματα που απευθύνονται στον Άη-Βασίλη, που θα σας αφήσω ν’ ανακαλύψετε μόνοι σας τι αφορούν Η ανάγκη μας για θαύματα, για λίγη μαγεία στην πεζή μας ζωή, είναι πάντα υπαρκτή και δεν υπάρχει λόγος ν’ απογοητεύουμε το παιδί μέσα μας που δεν θέλει ρεαλισμό τέτοιες μέρες.

Γι’ αυτό μου είναι απόλυτα κατανοητό, το να βλέπω ανθρώπους οι οποίοι δεν πιστεύουν σε κανένα δόγμα, να γιορτάζουν τα Χριστούγεννα και καθόλου δεν απορώ.

Προσωπικά χάρηκα πολύ που ήμουν παρούσα στη γιορτή του Χατζηπατέρειου,  συντροφιά με τα παιδιά και τους εξαιρετικούς τους θεραπευτές και τους ευχαριστώ για την συγκίνηση που μας έκαναν να αισθανθούμε. Η μάγισσα Φρικαντέλα, το θαυμάσιο αυτό βιβλίο του Ευγένιου Τριβιζά ζωντάνεψε επί σκηνής κι όταν τα παιδιά έψαλλαν τα κάλαντα της Πελοποννήσου, χαμογέλασα με κείνη τη στροφή που λέει:

«Εμείς εδώ δεν ήρθαμε να φάμε και να πιούμε
παρά σας αγαπούσαμε κι ήρθαμε να σας δούμε.
Εδώ που τραγουδήσαμε πέτρα να μην ραγίσει
Και ο νοικοκύρης του σπιτιού χρόνους πολλούς να ζήσει.

Δώστε μας και τον κόκορα δώστε μας και την κότα
δώστε μας και πέντ’ έξι αυγά να πάμε σ’ άλλη πόρτα…«

./

Και του χρόνου λοιπόν. Καλές γιορτές σε όλους σας!

Χρήστος Τσηριγώτης: Ο πρώτος Έλληνας ψυχίατρος

.

Χρήστος Τσηριγώτης.

Ο περισσότερος κόσμος, όταν ακούει τη λέξη ψυχιατρείο, σκέφτεται το Δαφνί, το σημερινό ΨΝΑ δηλαδή και θεωρεί πως αυτό είναι το πρώτο που ιδρύθηκε στην χώρα μας. Άλλοι πάλι έχουν την εντύπωση πως προηγήθηκε το Δρομοκαΐτειο. Αλλά το πρώτο και μάλιστα μοναδικό επί 23 συναπτά έτη ίδρυμα για ψυχικά πάσχοντες, δεν βρισκόταν στην Αθήνα.

Ήταν το Φρενοκομείο της Κέρκυρας, που ιδρύθηκε το 1838 (οι πρώτοι ασθενείς όμως, 8 τον αριθμό, κατέφτασαν εκεί ήδη από το 1836). Κι ο πρώτος Έλληνας γιατρός που αντικατέστησε τους Βρετανούς και διατέλεσε διευθυντής του, ήταν ο Χρήστος (Χριστόδουλος) Τσηριγώτης.

Για κείνον είχε γράψει το 1960 ένα βιβλίο, ένας άλλος τέως Διευθυντής του ιδρύματος, ο αείμνηστος Ανδρέας Δημ. Γκούσης. Ο τίτλος του είναι: «Χρήστος Τσιριγώτης, ο πρώτος Έλλην Ψυχίατρος» κι αυτό θα σας παρουσιάσω σήμερα εδώ.

Για να δούμε λοιπόν, πως αρχίζει η ιστορία:

«Περί του 1860, ένας έφηβος ξεκινούσε από ένα χωριό της Βορείου Κερκύρας, την Περίθεια, έχοντας ως εφόδια, κυρίως, τις ευχές των γονέων του. Πήγαινε στο φημισμένο Πανεπιστήμιον της Πίζας. Τα όνειρα του φερέλπιδος σπουδαστού Χρήστου Τσηριγώτη και οι πόθοι των γονέων του Κορνηλίας και Ιωάννου, που σκληρά εργάζονταν για να του στείλουν λίγα χρήματα, δεν άργησαν να πραγματοποιηθούν. Πλουτισμένος με πολλές γνώσεις και εφωδιασμένος με τον δραστήριον και αδάμαστον χαρακτήρα του διωρίσθηκε το 1874 Διευθυντής του Φρενοκομείου Κερκύρας, το οποίον είχεν ιδρύσει το 1938 ο τότε αρμοστής της Επτανήσου Ντούγκλας (ενν: τον Sir Edward Douglas).

Μέχρι της εποχής εκείνης, όπως γράφει σ’ ένα του βιβλίο ο Τσηριγώτης «…οι Φρενοβλαβείς εν τοις Ιονίοις Νήσοις απεστέλλοντο και εκρατούντο εν τοις δεσμωτηρίοις, αναμεμιγμένοι μετά των εξαμβλωμάτων της κοινωνίας. Εξετίθεντο ούτως εις την χλέβην των κακούργων. Ουδεμία διάκρισις εγένετο μεταξύ του φονέως και του ατυχούς φρενήρους». Η επίδρασις των νέων επιστημονικών αντιλήψεων που είχεν ενστερνισθή ο Τσηριγώτης, διακρίνονται  πλήρως από τη συνέχειαν του βιβλίου του: «…Εάν η Αρμοστεία επεδίωκε την βλετίωσιν της τύχης των φρενοβλαβών, ώφειλε να ανεγείρη ίδιον κτήριον, κατά μίμησιν των Ευρωπαϊκών, ουχί δε να μεταβάλη, οίον διά μαγικής ράβδου, εις Φρενοκομείον πεπαλαιωμένον στρατώνα του Μηχανικού. Διά του μέτρου τούτου απεχωρίσθην μόνον οι φρενοβλαβείς των καταδίκων».

Μετά την Ένωσιν της Επτανήσου με την Μητέρα Ελλάδα το ετοιμόρροπον Ίδρυμα των Φρενοβλαβών Κερκύρας, όπως αναφέρει ο Τσηριγώτης «…ανεπαρκές δε και στενάχωρον απέβη ένεκα της εν αυτώ συσσωρεύσεως απάντων των εκ της Ελλάδος φρενοβλαβών».

Αι παρατηρήσεις τας οποίας περιλαμβάνει εις τα 4 βιβλία του, εκδοθέντα το 1877, 1878, 1879 και 1880, ο πρώτος αυτός Έλλην Ψυχίατρος της Νεωτέρας Ελλάδος, εξακολουθούν να είναι και σήμερον (ενν: μέχρι το 1960 που εκδόθηκε το βιβλίο) παραδεκται»

Ο Τσηριγώτης επηρεασμένος απ’ τις ιδέες του Ιταλού Chiarugi και του Γάλλου Pinel, προσπάθησε για δέκα χρόνια να μετατρέψει το Φρενοκομείο σε πραγματικό Νοσοκομείο. Πίστευε πως «οι φέροντες έστω και λείψανα μόνον της διανοίας των δικαιούνται να τύχωσι περιποιήσεων». Για θεραπευτικούς λόγους πρότεινε λουτρά (ως τότε εφαρμοζόταν η τυπτοθεραπεία δηλαδή ο ξυλοδαρμός), απέτρεψε κάθε κακομεταχείριση των πασχόντων, εναντιώθηκε στον εγκλεισμό τους σε μοναστήρια (εδώ θα βρείτε μια ενδιαφέρουσα ιστορική αναδρομή για την αντιμετώπιση των ψυχικά πασχόντων στη χώρα μας) και προώθησε την απασχολησιοθεραπεία (εργοθεραπεία).

Επισκέφτηκε επίσης ψυχιατρεία της Ιταλίας, μαζί με τον αρχιτέκτονα Κατσαρό, προκειμένου να πάρουν ιδέες για την ανακαίνιση του Καταστήματος, αφού είχε εγκριθεί πια ένα κονδύλι γι’ αυτό το σκοπό. Έγραψε δε το 1878 στη «Στατιστική του Εν Κερκύρα Φρενοκομείου» : «Επιφυλασσόμεθα να πραγματευθώμεν το ζήτημα, εάν ο πολιτισμός πρέπει να θεωρηθή ει μη μία των αιτιών της γεννέσεως των φρενοπαθειών«. Εξαιρετικά πρωτοπόρα σκέψη, για την εποχή του οπωσδήποτε.

.

ANDREAS GOUSIS2
Ο Ανδρέας Δημ. Γκούσης στο γραφείο του στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Κερκύρας

.

Το 1887 όμως, έφυγε απ΄την Κέρκυρα και ήρθε στην Αθήνα για ν’ αναλάβει τη Διεύθυνση του νεοσύστατου τότε Δρομοκαϊτειου Θεραπευτηρίου και στο βιβλίο του Ανδρέα Γκούση αναφέρονται τα εξής σχετικά:

«Ο Χίος ευεργέτης Δρομοκαΐτης κτίζει το 1885, έξω από την Αθήνα, ένα μεγάλο θεραπευτήριον, που φέρνει ως σήμερα το όνομά του. Κατά παράκλησιν του δωρητού όσον και του Χαρ. Τρικούπη ανέλαβεν ο εκ Περιθείας της Κερκύρας Τσηριγώτης την διευθυνσιν του νέου ιδρύματος. Ήταν ο αρμοδιώτερος της εποχής. Εκτός από την αρίστην κατάρτισιν που είχε, από τις σπουδές και την ανελλιπή ενημέρωσίν του επί των εξελίξεων της Ψυχιατρικής, κατείχεν επί πλέον και την πλουσίαν εμπειρίαν που απέκτησε από το Φρενοκομείον Κερκύρας. Με τις βάσεις που αυτός έθεσε, εξελίχθησαν εις την σημερινήν των μορφήν τόσον το Ίδρυμα της Κερκύρας, όσον και εκείνο των Αθηνών. Το 1903 απεχώρησε από το Δρομοκαΐτειον».

Στη συνέχεια διατέλεσε προσωπικός γιατρός του Βασιλιά Γεωργίου του Α’ και πέθανε πλήρης ημερών στις 18 Σεπτεμβρίου του 1919, στο σπίτι του, που βρισκόταν στην οδό Αχαρών 22Α.

Λίγο πριν το τέλος, θέλω να παραθέσω κάτι που έγραψε ο ίδιος ο Τσηριγώτης, το 1878, γιατί θεωρώ πως έτσι θα μάθουμε περισσότερα πράγματα για όσα γνώριζε, για την πορεία της Ψυχιατρικής εκείνης της περιόδου, αλλά ακόμη-ακόμη και για λέξεις που μεταχειριζόμαστε χωρίς να έχουμε υπόψη πολλά για την προέλευση τους:

«Ας μοι επιτραπή φιλολογική τις μάλλον ή ψυχολογική παρέκβασις. Η λέξις φρενοκομείον είναι κατάλληλος ή όχι;

Από του παρελθόντους έτους μεταχειρίσθην την λέξιν φρενιατρείον. Αποβλέπων εις τον προορισμόν θεραπευτηρίων, εθεώρησα ταύτην ως καταλληλότερον. Η λέξις φρενοκομείον, εκ του ρήματος κομέω-ώ και του ουσιαστικού φρην αποτελουμένη, δηλοί κυρίως περιποίησιν των φρένων, αρμόζει δε μάλλον εις τα υπάρχοντα σήμερον εν τη εσπερία άσυλα, όπου αποστέλλονται οι υπό ανιάτων φρενοπαθειών πάσχοντες, αίτινες έχουσιν περιποιήσεως και περιθάλψεως.

Οι Ιταλοί μεταχειρίζονται ότε μεν την λέξιν Frenocomio, ότε δε την λέξιν Manicomio, αλλ’ η χρήσις της πρώτης είναι επικρατεστέρα και ελλόγως, διότι η δευτέρα περιέχει την έννοιαν θεραπευτηρίου υπό μανίας πασχόντων. Οι Γάλλοι μεταχειρίζονται αδιαφόρως τας λέξεις Hospice, Asile, Maison d’Aliénés λέξεις μηδόλως δηλούσας τον προορισμόν των τοιούτων Ιδρυμάτων, αίτινα σήμερον επί βάσεων επιστημονικών εγκατεστημένα, είναι πράγματι ειδικά θεραπευτήρια, αντάξια των άλλων Νοσοκομείων, ουχί δε απλαί οικοδομαί προς περιορισμόν».

Δεν μπορώ να μην σχολιάσω, πριν ολοκληρώσω, πως όσο διάβαζα τα παραπάνω, μου ήρθαν στο νου οι λίγες μέρες που πέρασα εργαζόμενη στην Κέρκυρα, στα πλαίσια της αποασυλοποίησης χρονίως πασχόντων.

Θυμήθηκα όμως και σκηνές απ’ το βιβλίο οι «Άθλιοι των Αθηνών» και τη Μαριώρα, την ηρωίδα του του Ιωάννη Κονδυλάκη που κατέληξε στο Φρενοκομείο του νησιού. Ανέφερε εκεί με τον τρόπο του ο Κονδυλάκης, πόσο δύσκολο ήταν για τους συγγενείς των ψυχικά πασχόντων να τους επισκεφτούν, καθώς ένα τέτοιο ταξίδι (ειδικά για όσους έμεναν στα νησιά του Αιγαίου, στην Κρήτη κτλ), απαιτούσε αρκετά χρήματα. Πολλοί πέθαναν λοιπόν, χωρίς να ξαναδούν ποτέ τις οικογένειες τους.

Και βέβαια θυμήθηκα τον πεζογράφο Μιχαήλ Μητσάκη που νοσηλεύτηκε για λίγο εκεί (20/12/1895 – 5/1/1895), αφού είχε προηγηθεί η δημοσιογραφική του έρευνα στον ίδιο χώρο (τραγική ειρωνία οπωσδήποτε) κι είχε γράψει το διήγημα «Εις τον οίκο των τρελλών».

Αλλά και τον σπουδαίο γλύπτη Γιαννούλη Χαλεπά, που παρέμεινε στο Φρενοκομείο της Κέρκυρας για 13 έτη, 10 μήνες και 27 ημέρες, δηλαδή από τις 19/7/1888 ως τις 06/6/1902, χωρίς να του επιτρέπεται καμία δραστηριότητα και χωρίς επισκέψεις απ’ τους οικείους του.

Εκεί κλείστηκε κι η αγαπημένη του ρομαντικού ποιητή Αχιλλέα Παράσχου, η Αμαλία, όταν ο πατέρας της την ανάγκασε να παντρευτεί άλλον, με μέριμνα του ίδιου του ποιητή που ήταν τότε Έπαρχος Θήρας και την επισκεπτόταν στο Φρενοκομείο μέχρι που πέθανε, όπως διάβασα εδώ.

Στην Κέρκυρα πέθανε επίσης, χαρακτηρισμένη ως παράφρων κι η μητέρα του Λευκάδιου Χέρν. Τόσοι άνθρωποι, τόσες ιστορίες…

Αλλά για να μην ξεφύγω κι άλλο απ’ το θέμα, να σας εξηγήσω, πως περισσότερα για τον Χρήστο Τσηριγώτη, μπορείτε να διαβάσετε όσες και όσοι ενδιαφέρεστε, εδώ. Για τον Ανδρέα Δημ. Γκούση, βρήκα μια κατατοπιστική ανάρτηση σ’ αυτό το ιστολόγιο κι αξίζει να τη μελετήσετε. Το «American Corrective Therapy Journal» (όπως μας πληροφορεί ο Γιώργος Ζούμπος) έγραψε κάποτε για κείνον σε ένα αφιέρωμα πέντε σελίδων  για το Ψυχιατρείο της Κέρκυρας, το Μάη του 1969:

«…Μεταβολές στη δραστηριότητα των ασθενών πραγματοποιήθηκαν πρόσφατα με τις καινοτομίες αυτές και στο 16ο Συνέδριο Χειρουργικής ο Δρ Γκούσης είπε: η δυστοκία αυτών των ψυχικώς ασθενών δεν μπορεί να αποκρυβεί με ημίμετρα. Πρέπει πρώτα να αλλάξει η νοοτροπία αυτών που έχουν «σώας τα φρένας» προς αυτούς που δεν τας έχουν σώας για να αλλάξουν ριζικά και οι πραγματικοί όροι ζωής των ασθενών».

Και κλείνοντας, θέλω να γράψω κάτι προσωπικό. Αυτό το δυσεύρετο βιβλίο, όπως και το άλλο του Κώστα Φιλανδριανού για το Δαφνί που παρουσιάστηκε εδώ, εδώ κι εδώ, είναι δώρα ενός ανθρώπου που εκτιμώ απεριόριστα και χωρίς εκείνον, δεν θα μπορούσα να τα μοιραστώ σήμερα όλ’ αυτά μαζί σας. Τον ευχαριστώ λοιπόν, από καρδιάς.

Καλή σας ανάγνωση.

.

.

.

.

.

Άχρωμος Χειμώνας – Βαγγέλης Ρουσσάκης

.

_magika__by_janeckart-d4novef

.

[Άχρωμος χειμώνας]

.

Αποζητώντας έστω μιαν έλλειψη,

Για να μην είναι τόσο άδειες οι νύχτες.

Θορυβημένος από το γκρίζο του δικού μου,

Αγνώριστου βλέμματος.

Μπροστά στην απουσία μιας έκπληξης.

Η συνήθεια πια μοιάζει μόνη επιλογή.

Κι ένα σκίρτημα αδιόρατο, εντός,

Στήνει χορό, με το ανεκπλήρωτο.

Οι φωνές δεν γράφτηκαν πουθενά.

Ούτε έστω σε κάποιο παλιό σημειωματάριο.

Καταδικασμένες να ξεχαστούν.

Κυνηγημένες από τα όνειρα οι σκιές,

Σκορπίζουν το γαλάζιο μέσα μου.

Σαν παλιά ανοιχτή πληγή

Και σαν αλάτι που πάντα

Θα επιφέρει τον πιο γλυκό πόνο.

Όσα δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν,

Γροθιά στο στομάχι μιας ατέρμονης ρουτίνας.

Η ηρεμία σταματάει τις νύχτες.

Σαν την ήρεμη θάλασσα,

πριν την φουρτούνα,

Εν αιθρία.

Και τώρα κατάλαβες γιατί αλλάζω.

Τώρα κατάλαβες γιατί δεν μένω ποτέ

Ο ίδιος άχρωμος χειμώνας.

.

Βαγγέλης Ρουσσάκης*

.

.
.
.

.

.
*Ο Εύ Ρούς ή κατά κόσμον, Βαγγέλης Ρουσσάκης έχει ιδιαίτερη καταγωγή την ακριτική Κάρπαθο. Πλέον είναι τελειόφοιτος του Ιστορικού, στο πανεπιστήμιο Κρήτης. Έχει δημοσιεύσει μια ποιητική συλλογή, τις «Νύχτες Χωρίς», η οποία βρίσκεται στην δεύτερη της έκδοση. Ποιήματα του έχουν δημοσιευθεί σε ηλεκτρονικά λογοτεχνικά περιοδικά και ιστοσελίδες με άξονα την ποίηση. Ο ίδιος διατηρεί ένα ιστολόγιο, το evrous.wordpress.com, όπου μοιράζεται μικρά- μικρά κομμάτια από τον ενδόκοσμο του. Του αρέσουν οι μικρές απολαύσεις της ζωής. Η ποίηση, η λογοτεχνία, η ζωγραφική, το σινεμά και η φωτογραφία, είναι μερικές από αυτές. Αγαπάει την φύση. Τα χρώματα τον βρήκαν μεσ’ την καταχνιά και έτσι τα κοιτάει πάντα με λίγη θλίψη. Τα μεσημέρια, περιμένει το άρμα μιας ευτυχίας, υπό τον ήλιο. Τα βράδια του, κλείνουν μέσα τους την αναπόληση των πεπρωμένων που περιμένει να βιωθούν. Και τα διαστήματα των ωρών του σφραγίζουν μέσα τόσους και τόσους γήινους θρυμματισμένους ανθρώπους. Η ψυχή του είναι το έρημο σπίτι, δίπλα σε μια απάνεμη ακρογιαλιά. Ευτυχώς μπορεί ακόμα και το γεμίζει με λέξεις και εικόνες. Δίχως αυτά, η ζωή του θα ήταν συνώνυμη της ανίας. Η ποίηση είναι η δεύτερη φύση του έρωτα άλλωστε. Θα τον βρείτε στο evrous@outlook.com.
.
.
.

Παρουσίαση βιβλίου: Το κάστρο της μνήμης του Άρη Φακίνου

.

Είναι δυνατόν ν’ αγωνίζεσαι για έναν αλλιώτικο κόσμο, όταν δέχεσαι και προσκυνάς αυτόν που υπάρχει γύρω σου, υπακούς στους νόμους του, όταν ρυθμίζεις τη ζωή σου σύμφωνα με τις επιταγές του;

Άρης Φακίνος

.

Το κάστρο της μνήμης

.

Οι συναντήσεις μας με μερικούς ανθρώπους λοιπόν, μοιάζουν ή είναι τυχαίες, αλλά μπορεί τελικά ν’ αποδειχτούν μοιραίες και να μας καθορίσουν. Έτσι αισθάνομαι πως συνέβη και με μένα όταν γνώρισα τον Άρη Φακίνο* στο  Ηράκλειο, το Μάιο του 1993, στα πλαίσια μιας συνέντευξης που μου έδωσε τότε εκεί.

Με την πρώτη χειραψία διέλυσε το άγχος που είχα ως νεαρή δημοσιογράφος γι’ αυτή την τόσο σημαντική συνάντηση. Κι ύστερα, είπαμε πολλά, περισσότερα δηλαδή απ’ όσα φανταζόμουν όταν έγραφα τις ερωτήσεις που θα του κάνω.

Και συνεχίσαμε να συζητάμε και μετά το τέλος της συνέντευξης. Αναχώρησε μεν απ’ το Ηράκλειο σύντομα, αλλά μου έστειλε αργότερα ένα γράμμα απ’ το Παρίσι που με χαροποίησε αφάνταστα. Ήθελε να μ’ ευχαριστήσει ξανά και να δηλώσει την πρόθεση του να βρεθούμε πάλι στην Κρήτη, όταν θα μας δινόταν η ευκαιρία.

Και τα καταφέραμε. Κράτησα σημειώσεις τότε απ’ όσα μου είπε κι ευτυχώς που το έκανα, γιατί εκείνη ήταν η τελευταία φορά που τον είδα. Έφυγε απ’ τη ζωή νωρίς. Κι έγραψα τότε με βάση εκείνες τις σημειώσεις, το παρακάτω κείμενο, για τη μόνιμη στήλη που διατηρούσα στην εφημερίδα «Ε. Φωνή». Αυτό που ξέχασα ν’ αναφέρω όμως είναι πως τιμωρήθηκε, επειδή αν και παρέστη με πολιτικά στην κηδεία του Νίκου Καζαντζάκη, όντας στρατιώτης (το ίδιο κι ο Βασίλης Βασιλικός με τον οποίο διατηρούσαν στενή φιλία), έγινε αντιληπτός τελικά.

.

Άρης Φακίνος

.

Οι ώρες που βρεθήκαμε και μιλήσαμε από κοντά ήταν ελάχιστες και μετρημένες. Κι όμως. Σαν να τον βλέπω και τώρα να χαμογελά, κρατώντας το μικρό του ανεμιστηράκι και να παθιάζεται για τα ζητήματα της χώρας. Ευγενής, προσιτός, ζεστός, χωρίς ίχνος έπαρσης.

Κι ας έγραφαν για κείνον τότε οι εφημερίδες και τα περιοδικά της Γαλλίας και των Βελγίου: «Ο Φακίνος είναι ένας μεγάλος δεξιοτέχνης της εποποιίας, με την έννοια που δίνει ο Βίκτορ Ουγκό σ’ αυτό τον όρο» (Figaro magazine), «(…) ένας πολύ μεγάλος Έλληνας συγγραφέας, ο πιο προικισμένος της γενιάς του. Θυμίζει τους μεγάλους Ρώσους πεζογράφους» (La Cite).

Τον αισθάνομαι απροσδόκητα κοντά μου όλα αυτά τα χρόνια, γιατί χάρη σε όσα συζητήσαμε, συνειδητοποίησα πόσο σημαντική είναι η διατήρηση της συλλογικής μας μνήμης.

Κι ένιωθα πως έχω το χρέος με τη σειρά μου, να γράψω λίγα λόγια για κείνον και το βιβλίο του. Για να θυμηθούν όσοι διάβασαν δικά του έργα στο παρελθόν και να τον γνωρίσουν όσοι τυχόν δεν τον ξέρουν.

Γιατί δεν μπορώ να κρύψω την αλγεινή εντύπωση που μου έκανε το γεγονός πως λίγες, σκόρπιες αναφορές υπάρχουν για τον Άρη Φακίνο στο Διαδίκτυο. Ούτε καν άρθρο στην ελληνική Wikipedia. Δυσκολεύτηκα για να καταλάβετε απίστευτα να βρω ακόμα και την ακριβή ημερομηνία γέννησης και θανάτου του.

Δεν ξέρει πολύς κόσμος την προσπάθεια που έκανε μέσω των εκπομπών του στη Γαλλία, για να διαδοθούν και να σωθούν τα παραδοσιακά μας τραγούδια. Είχε συνεργαστεί μάλιστα και με τη Δόμνα Σαμίου σ’ αυτόν τον δίσκο και βρήκα κι εδώ κάποια στοιχεία που μπορείτε να διαβάσετε. Η δε δισκογραφία που επιμελήθηκε, υπάρχει αναλυτικά εδώ (στα γαλλικά).

.Fakinos-album

.

Δεν είναι τυχαίο λοιπόν πιστεύω, πως έγραφε για έναν μουσικάντη στο βιβλίο του, τα εξής:

«Σε μια απ’τις πρώτες γύρες του, είπε, είχε την τύχη να γνωρίσει ένα μεγάλο οργανοπαίχτη από τη Μικρασία, που του΄μαθε την τέχνη του τραγουδοσώστη, του δίδαξε πως να περιμαζεύει τα παλιά και μισοξεχασμένα τραγούδια που τύχαινε ν’ακούσει εδώ κι εκεί στις περιπλανήσεις του, πως να γλυτώνει άλλα απ’ το χαμό που τ’ απειλούσε μέσα στην κουρασμένη μνήμη των ανθρώπων, των γέρων μουσικάντηδων. Ως τα τώρα είχε σώσει από το θάνατο κάμποσα τέτοια αλλοτινά ακούσματα, είχε προσφέρει βοήθεια σ’ ένα σωρό σκόρπια κι έρημα στιχάκια, είχε περιμαζέψει αρκετά ετοιμοθάνατα ποιήματα».

Είναι σαν να περιγράφει μια πλευρά του. Κι ένα απ’ τα λίγα που κατάλαβα απ’ τη σύντομη γνωριμία μας, είναι πως ζούσε με συνέπεια.

.

Le-Livre-Noir-De-La-Dictature-En-Grece-Livre-881520484_ML

.

Είχε επίσης επιμεληθεί μαζί με το Κλεμάν Λεπίδη και το Ριχάρδο Σωμερίτη το σπουδαίο βιβλίο «Η Μαύρη Βίβλος της Δικτατορίας στην Ελλάδα» (Le Livre noir de la dictature en Grèce) που κυκλοφόρησε στα γαλλικά το 1969 απ’ τις εκδόσεις Le Seuil, σε συνεργασία με το «Athenes-Presse Libre» κι ακόμα είναι αμετάφραστο στη χώρα μας. Ευτυχώς αποσπάσματα του περιέχονται στο εξαιρετικό «Η ταράτσα της Μπουμπουλίνας» (εκδόσεις «Ποταμός»). Κάτι είναι κι αυτό.

Απ’ την αρχή του χρόνου προσπαθούσα λοιπόν να ετοιμάσω αυτή την ανάρτηση για κείνον, το είχα πει μάλιστα σε κάποιες φίλες και φίλους μου κι όμως δεν το έκανα κι ας είχα το βιβλίο του δίπλα μου στο κομοδίνο. Μάλλον φοβόμουν πως δεν θα καταφέρω να χωρέσει σε λέξεις και εικόνες ένα τέτοιο λαμπρό πνεύμα σαν το δικό του. Πως θ’ αποδειχτεί λίγη η προσπάθεια μου για το μεγάλο, ρομαντικό, λογοτέχνη.

Αλλά δεν πειράζει, γιατί αυτό το χρέος μου υπερισχύει. Και να που σήμερα διαβάζετε αυτές τις γραμμές. Φυσικά και δεν θα είναι αρκετό ότι κι αν εξηγήσω. Πρέπει να σκύψετε οι ίδιοι στα βιβλία του, για να διαπιστώσετε τη λεπτότητα των περιγραφών του, το γλωσσικό του πλούτο, την αγάπη που είχε γι’ αυτή τη χώρα που κουβαλούσε μέσα του.

.

aris2

.

Και θέλω να σας παροτρύνω να το κάνετε. Γι’ αυτό θα παραθέσω ένα ακόμη μικρό απόσπασμα, απ’«Το κάστρο της μνήμης». Ένα απ’ τα τόσα που ξεχωρίζω, γιατί με κάνει να βλέπω ολοζώντανες μπροστά μου τις εικόνες άλλων εποχών:

«Όταν κάποιο πρωί ακούστηκαν από μακριά σαλπίσματα και τούμπανα, όλο τ’ ασκέρι κατάλαβε πως έφταναν οι γιατροί κι οι νοσοκόμοι. Έτσι ανάγγελναν πάντα τον ερχομό τους αυτοί, με σαματά και μουσικές, για να ξεχνούν οι στρατιώτες τα βάσανα και τις συμφορές που θύμιζε η παρουσία τους, για να μην υπονομεύεται το ηθικό τους. Όσο κι αν ήξεραν όλοι πως η δουλειά αυτών των ανθρώπων ήταν για το καλό τους, κανείς δεν τους έκανε παρέα, δεν αποζητούσε τη συντροφιά τους. Όταν ο δρόμος τους διασταυρωνόταν με το δικό τους, οι στρατιώτες έκαναν πως δεν τους έβλεπαν κι έφτυναν τον κόρφο τους.

Οι περισσότεροι ταξίδευαν καβάλα σ’ άλογα ή μουλάρια, με καλοφουσκωμένα τα κεμέρια, με υπηρέτες, με βοηθούς, με σκλάβους. Καλοντυμένοι και καθαροί, στα ρούχα τους είχαν ένα σωρό στολίδια και δαντέλες, από τους λαιμούς τους κρέμονταν αλυσίδες, χαϊμαλιά κι ένα σωρό λιλιά, στα στήθια τους ήταν καρφιτσωμένα παράσημα. Μερικοί χρησιμοποιούσαν κι έναν τελάλη που προπορευόταν και διαλαλούσε τα κατορθώματα τ’ αφέντη -πόσους βαριά λαβωμένους είχε γλυτώσει από του χάρου τα δόντια, πόσες θανατερές πληγές είχαν γιάνει τα φάρμακά του, σε ποιες μάχες είχε σώσει κόσμο και κοσμάκη η τέχνη του».

.

Αφιέρωση-Φακίνος

.

Ποιο θέμα έχει όμως το βιβλίο (κυκλοφορεί απ’ τις εκδόσεις «Καστανιώτης») που σήμερα παρουσιάζεται εδώ; Το οπισθόφυλλο αναφέρει:

«Άνοιξη του 1792. Το πανίσχυρο οθωμανικό στράτευμα που πολιορκεί το ανυπόταχτο επί αιώνες Παλιόκαστρο δεν έχει για στόχο του την απλή υποταγή αυτής της μικρής ηπειρώτικης πολιτείας. Η Υψηλή Πύλη έχει δώσει άλλου είδους διαταγές: το Παλιόκαστρο πρέπει να γκρεμιστεί συθέμελο· όλοι του οι κάτοικοι να εξοντωθούν· να ανασκαφτεί και να ισοπεδωθεί το κοιμητήρι του· να εξαλειφθεί και το παραμικρό ίχνος που θα μπορούσε κάποτε ν’ αποκαλύψει στους μεταγενέστερους Έλληνες την αλλοτινή ύπαρξη αυτής της πόλης και την ιστορία της. Μα τι λογής κίνδυνο αποτελεί το μικρό και άσημο Παλιόκαστρο για την τεράστια οθωμανική αυτοκρατορία; Γιατί οι Τούρκοι παίρνουν απόφαση να το εξαφανίσουν τόσο από τη γη, όσο κι από την Ιστορία; Γιατί θέλουν να σβήσουν ακόμα και τη θύμησή του από τη μνήμη των Ελλήνων;

Σήμερα, δυο αιώνες αργότερα, ο συγγραφέας-αφηγητής ξεκινάει μια συναρπαστική έρευνα, συμβουλεύεται αρχεία, μελετάει παλιά έγγραφα και πολύτιμα χειρόγραφα στη βιβλιοθήκη ενός μοναστηριού της περιοχής. Ανασταίνει το παρελθόν της αφανισμένης πόλης, δίνει σύγχρονες προεκτάσεις στη συγκλονιστική ιστορία του «Κάστρου της μνήμης» και τη συνδέει αριστουργηματικά με τις πιο σημαδιακές περιόδους της Ιστορίας μας, καθώς και με τα καίρια ερωτήματα που απασχολούν τη σημερινή Ελλάδα. Συνταιριάζοντας πρωτότυπα κι αριστοτεχνικά το ιστορικό γεγονός, το ντοκουμέντο και τη μαρτυρία με την προφορική παράδοση, το παραμύθι και τη λαϊκή εποποιία, Το κάστρο της μνήμης –το πιο πολυδιάστατο μυθιστόρημα του Άρη Φακίνου– ανοίγει νέους δρόμους στη λογοτεχνία μας, δίνοντας παράλληλα εντυπωσιακή παγκοσμιότητα στους ποικιλόμορφους αγώνες των Ελλήνων για τη διαφύλαξη της συλλογικής τους μνήμης, της ταυτότητας και της γλώσσας τους».

.

Letter 1a-Fakinos

.

Θέλω να σας προτείνω να διαβάσετε κι όσα είχε πει για τη γλώσσα μας στον Νίκο Λαγκαδινό, τη συνέντευξη που έδωσε στην Μύριαμ Μουστάκα κι ανέφερε πόσα περίμενε απ’ τις γυναίκες στο μέλλον και τι ήταν το γράψιμο για κείνον, για να καταλάβετε καλύτερα τι τον συγκινούσε και τον οδηγούσε να γράφει.

Αν γνωρίζετε μάλιστα και γαλλικά, αξίζει να διαβάσετε τις αναμνήσεις του συγγραφέα Jean-François Dray απ’τη γνωριμία του μαζί του και να μάθετε ποια βιβλία του κυκλοφόρησαν στο Παρίσι. Τα παραθέτει με τις περιλήψεις τους κι η ασπρόμαυρη φωτογραφία του Άρη Φακίνου που υπάρχει στην ανάρτηση είναι απ’ το site του. Και λόγω των όσων διαδραματίζονται αυτές τις μέρες με τον Νίκο Ρωμανό, δεν μπόρεσα να μην σταθώ στη φράση που ο Dray ξεχώρισε για τους δικούς του λόγους: « Alors anarchiste? Οui si c’est ne pas s’intéresser à la marque des allumettes quand tout autour de nous le monde brûle » ( απ’ το Les Rats de Hambourg).

Για τον Άρη Φακίνο έχει γράψει ένα κείμενο κι ο Νίκος Αλιάγας. Το βρήκα στη σελίδα του ελληνικού βιβλιοπωλείου «Desmos«, που εδρεύει στο Παρίσι. Κι υπάρχει εδώ μια πολύ όμορφη φωτογραφία του που μπορείτε να δείτε και την τράβηξε η Sophie Bassouls.

Όσες κι όσοι από ‘σας, έχουν να προσθέσουν οτιδήποτε ακόμη για κείνον, θα είναι καλοδεχούμενοι εδώ. Μη διστάσετε να σχολιάσετε. Θα χαρώ ιδιαιτέρως. Αυτή η ανάρτηση έτσι κι αλλιώς, ένας φόρος τιμής σ ‘έναν άνθρωπο τόσο σεμνό και σπουδαίο, σ’ έναν λογοτέχνη τόσο σημαντικό, που αξίζει να θυμόμαστε και να διαβάζουμε. Ευελπιστώ να τη συμπληρώσω στο μέλλον και μ’ άλλα στοιχεία.

Είναι ο τρόπος μου αυτός, για να του πω Ευχαριστώ για όλα όσα μου έμαθε και κυρίως για όσα μ’ έκανε να σκεφτώ.

Καλή σας ανάγνωση.

.

.

.

*Ο Άρης Φακίνος γεννήθηκε τον Ιανουάριο του 1935, στο Μαρούσι. Είναι από τους πλέον γνωστούς συγγραφείς μας σε παγκόσμιο επίπεδο. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί στη Γαλλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Γερμανία, Σουηδία, Νορβηγία, Σλοβακία, Ουγγαρία, Ηνωμένες Πολιτείες, Ισραήλ, Αργεντινή και Βραζιλία. Έχουν επίσης εισαχθεί σε προγράμματα πολλών ξένων σχολείων και πανεπιστημίων όπου διδάσκεται η νεοελληνική λογοτεχνία.

Ο συγγραφέας του Κάστρου της μνήμης, των Παιδιών του Οδυσσέα, του Ανθρώπου που τάιζε τα περιστέρια, των Τελευταίων βαρβάρων, της Κλεμμένης ζωής (Καστανιώτης), της Ιστορίας της χαμένης γης, του Πρόγονου (Εστία), καθώς και των Παράνομων (Εξάντας, Καστανιώτης), σπούδασε και δίδαξε στο Γαλλικό Ινστιτούτο μέχρι το 1965, οπότε και εγκατέλειψε τη διδασκαλία για ν’ αφιερωθεί στη λογοτεχνία και την πολιτική αρθρογραφία.

Το 1967, με τη δικτατορία, διαφεύγει στη Γαλλία, όπου ζητάει πολιτικό άσυλο και δουλεύει στην ελληνική εκπομπή «Εδώ Παρίσι» της Γαλλικής Ραδιοφωνίας. Μέχρι την πτώση της χούντας ο Άρης Φακίνος αρνήθηκε να δημοσιεύσει έστω και μια αράδα στην Ελλάδα. Κατά το διάστημα της επταετίας τα βιβλία του δημοσιεύονταν στην Γαλλία από το μεγάλο εκδοτικό οίκο Seuil. Στο χώρο της πανευρωπαϊκής κριτικής ο συγγραφέας αναγνωρίζεται σήμερα ως «ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Ευρωπαίους πεζογράφους». Για το Κάστρο της μνήμης (Καστανιώτης, 1993), που σημείωσε μεγάλη λογοτεχνική κι εκδοτική επιτυχία τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, η γνωστή γαλλική εφημερίδα Le Monde έγραψε: «Πρόκειται για ένα λογοτεχνικό μνημείο προς τιμή της Ελλάδας».

Ο Άρης Φακίνος πέθανε στο Παρίσι στις 2 Μαΐου του 1998, σε ηλικία 62 ετών.

(πηγή: εκδόσεις «Καστανιώτης»)

.

.

.

.

.

Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος – Δεν ξεχνάμε!

.

alexis
.

.

«Αν είχα χρόνο…

Αν μ” άφηνε ο θάνατος που κανείς δεν σταμάτησε…

Αν μπορούσα να σας πω…

Πεθαίνω. Όπως εσείς ζείτε.

Δ ι κ α ι ώ σ τ ε   μ ε.  Π ε ί τ ε   γ ι α  μ έ ν α.

Προ πάντων στους ανύποπτους. Σε κείνους που δεν ξέρουν…

Οι φίλοι μου με λέγαν πρίγκηπα.

Δεν φανταζόμουν ποτέ ότι το όνομα μου θα επικρατούσε

τόσο πολύ στον κόσμο.

Αυτοί οι πρίγκηπες πεθαίνουν αθώοι, δολοφονημένοι

σε μάχες που δεν δόθηκαν ποτέ…«

.

.

.

.

.