Παρουσίαση βιβλίου: Το κάστρο της μνήμης του Άρη Φακίνου

.

Είναι δυνατόν ν’ αγωνίζεσαι για έναν αλλιώτικο κόσμο, όταν δέχεσαι και προσκυνάς αυτόν που υπάρχει γύρω σου, υπακούς στους νόμους του, όταν ρυθμίζεις τη ζωή σου σύμφωνα με τις επιταγές του;

Άρης Φακίνος

.

Το κάστρο της μνήμης

.

Οι συναντήσεις μας με μερικούς ανθρώπους λοιπόν, μοιάζουν ή είναι τυχαίες, αλλά μπορεί τελικά ν’αποδειχτούν μοιραίες και να μας καθορίσουν. Έτσι αισθάνομαι πως συνέβη και με μένα όταν γνώρισα τον Άρη Φακίνο* στο  Ηράκλειο, το Μάιο του 1993, στα πλαίσια μιας συνέντευξης που μου έδωσε τότε εκεί.

Με την πρώτη χειραψία διέλυσε το άγχος που είχα ως νεαρή δημοσιογράφος γι’αυτή την τόσο σημαντική συνάντηση. Κι ύστερα, είπαμε πολλά, περισσότερα δηλαδή απ’όσα φανταζόμουν όταν έγραφα τις ερωτήσεις που θα του κάνω.

Και συνεχίσαμε να συζητάμε και μετά το τέλος της συνέντευξης. Αναχώρησε μεν απ’το Ηράκλειο σύντομα, αλλά μου έστειλε αργότερα ένα γράμμα απ’το Παρίσι που με χαροποίησε αφάνταστα. Ήθελε να μ’ευχαριστήσει ξανά και να δηλώσει την πρόθεση του να βρεθούμε πάλι στην Κρήτη, όταν θα μας δινόταν η ευκαιρία.

Και τα καταφέραμε. Κράτησα σημειώσεις τότε απ’όσα μου είπε κι ευτυχώς που το έκανα, γιατί εκείνη ήταν η τελευταία φορά που τον είδα. Έφυγε απ’τη ζωή νωρίς. Κι έγραψα τότε με βάση εκείνες τις σημειώσεις, το παρακάτω κείμενο, για τη μόνιμη στήλη που διατηρούσα στην εφημερίδα «Ε. Φωνή». Αυτό που ξέχασα ν’αναφέρω όμως είναι πως τιμωρήθηκε, επειδή αν και παρέστη με πολιτικά στην κηδεία του Νίκου Καζαντζάκη, όντας στρατιώτης (το ίδιο κι ο Βασίλης Βασιλικός με τον οποίο διατηρούσαν στενή φιλία), έγινε αντιληπτός τελικά.

.

Άρης Φακίνος

.

Οι ώρες που βρεθήκαμε και μιλήσαμε από κοντά ήταν ελάχιστες και μετρημένες. Κι όμως. Σαν να τον βλέπω και τώρα να χαμογελά, κρατώντας το μικρό του ανεμιστηράκι και να παθιάζεται για τα ζητήματα της χώρας. Ευγενής, προσιτός, ζεστός, χωρίς ίχνος έπαρσης.

Κι ας έγραφαν για κείνον τότε οι εφημερίδες και τα περιοδικά της Γαλλίας και των Βελγίου: «Ο Φακίνος είναι ένας μεγάλος δεξιοτέχνης της εποποιίας, με την έννοια που δίνει ο Βίκτορ Ουγκό σ’ αυτό τον όρο» (Figaro magazine), «(…) ένας πολύ μεγάλος Έλληνας συγγραφέας, ο πιο προικισμένος της γενιάς του. Θυμίζει τους μεγάλους Ρώσους πεζογράφους» (La Cite).

Τον αισθάνομαι απροσδόκητα κοντά μου όλα αυτά τα χρόνια, γιατί χάρη σε όσα συζητήσαμε, συνειδητοποίησα πόσο σημαντική είναι η διατήρηση της συλλογικής μας μνήμης.

Κι ένιωθα πως έχω το χρέος με τη σειρά μου, να γράψω λίγα λόγια για κείνον και το βιβλίο του. Για να θυμηθούν όσοι διάβασαν δικά του έργα στο παρελθόν και να τον γνωρίσουν όσοι τυχόν δεν τον ξέρουν.

Γιατί δεν μπορώ να κρύψω την αλγεινή εντύπωση που μου έκανε το γεγονός πως λίγες, σκόρπιες αναφορές υπάρχουν για τον Άρη Φακίνο στο Διαδίκτυο. Ούτε καν άρθρο στην ελληνική Wikipedia. Δυσκολεύτηκα για να καταλάβετε απίστευτα να βρω ακόμα και την ακριβή ημερομηνία γέννησης και θανάτου του.

Δεν ξέρει πολύς κόσμος την προσπάθεια που έκανε μέσω των εκπομπών του στη Γαλλία, για να διαδωθούν και να σωθούν τα παραδοσιακά μας τραγούδια. Είχε συνεργαστεί μάλιστα και με τη Δόμνα Σαμίου σ’αυτόν τον δίσκο και βρήκα κι εδώ κάποια στοιχεία που μπορείτε να διαβάσετε. Η δε δισκογραφία που επιμελήθηκε, υπάρχει αναλυτικά εδώ (στα γαλλικά).

.Fakinos-album

.

Δεν είναι τυχαίο λοιπόν πιστεύω, πως έγραφε για έναν μουσικάντη στο βιβλίο του, τα εξής:

«Σε μια απ’τις πρώτες γύρες του, είπε, είχε την τύχη να γνωρίσει ένα μεγάλο οργανοπαίχτη από τη Μικρασία, που του΄μαθε την τέχνη του τραγουδοσώστη, του δίδαξε πως να περιμαζεύει τα παλιά και μισοξεχασμένα τραγούδια που τύχαινε ν’ακούσει εδώ κι εκεί στις περιπλανήσεις του, πως να γλυτώνει αλλα απ’ το χαμό που τ’απειλούσε μέσα στην κουρασμένη μνήμη των ανθρώπων, των γέρων μουσικάντηδων. Ως τα τώρα είχε σώσει από το θάνατο κάμποσα τέτοια αλλοτινά ακούσματα, είχε προσφέρει βοήθεια σ’ένα σωρό σκόρπια κι έρημα στιχάκια, είχε περιμαζέψει αρκετά ετοιμοθάνατα ποιήματα».

Είναι σαν να περιγράφει μια πλευρά του. Κι ένα απ’τα λίγα που κατάλαβα απ’τη σύντομη γνωριμία μας, είναι πως ζούσε με συνέπεια.

.

Le-Livre-Noir-De-La-Dictature-En-Grece-Livre-881520484_ML

.

Είχε επίσης επιμεληθεί μαζί με το Κλεμάν Λεπίδη και το Ριχάρδο Σωμερίτη το σπουδαίο βιβλίο «Η Μαύρη Βίβλος της Δικτατορίας στην Ελλάδα» (Le Livre noir de la dictature en Grèce) που κυκλοφόρησε στα γαλλικά το 1969 απ’τις εκδόσεις Le Seuil, σε συνεργασία με το «Athenes-Presse Libre» κι ακόμα είναι αμετάφραστο στη χώρα μας. Ευτυχώς αποσπάσματα του περιέχονται στο εξαιρετικό «Η ταράτσα της Μπουμπουλίνας» (εκδόσεις «Ποταμός»). Κάτι είναι κι αυτό.

Απ’ την αρχή του χρόνου προσπαθούσα λοιπόν να ετοιμάσω αυτή την ανάρτηση για κείνον, το είχα πει μάλιστα σε κάποιες φίλες και φίλους μου κι όμως δεν το έκανα κι ας είχα το βιβλίο του δίπλα μου στο κομοδίνο. Μάλλον φοβόμουν πως δεν θα καταφέρω να χωρέσει σε λέξεις και εικόνες ένα τέτοιο λαμπρό πνεύμα σαν το δικό του. Πως θ’αποδειχτεί λίγη η προσπάθεια μου για το μεγάλο, ρομαντικό, λογοτέχνη.

Αλλά δεν πειράζει, γιατί αυτό το χρέος μου υπερισχύει. Και να που σήμερα διαβάζετε αυτές τις γραμμές. Φυσικά και δεν θα είναι αρκετό ότι κι αν εξηγήσω. Πρέπει να σκύψετε οι ίδιοι στα βιβλία του, για να διαπιστώσετε τη λεπτότητα των περιγραφών του, το γλωσσικό του πλούτο, την αγάπη που είχε γι’αυτή τη χώρα που κουβαλούσε μέσα του.

.

aris2

.

Και θέλω να σας παροτρύνω να το κάνετε. Γι’αυτό θα παραθέσω ένα ακόμη μικρό απόσπασμα, απ’«Το κάστρο της μνήμης». Ένα απ’ τα τόσα που ξεχωρίζω, γιατί με κάνει να βλέπω ολοζώντανες μπροστά μου τις εικόνες άλλων εποχών:

«Όταν κάποιο πρωί ακούστηκαν από μακριά σαλπίσματα και τούμπανα, όλο τ’ασκέρι κατάλαβε πως έφταναν οι γιατροί κι οι νοσοκόμοι. Έτσι ανάγγελναν πάντα τον ερχομό τους αυτοί, με σαματά και μουσικές, για να ξεχνούν οι στρατιώτες τα βάσανα και τις συμφορές που θύμιζε η παρουσία τους, για να μην υπονομεύεται το ηθικό τους. Όσο κι αν ήξεραν όλοι πως η δουλειά αυτών των ανθρώπων ήταν για το καλό τους, κανείς δεν τους έκανε παρέα, δεν αποζητούσε τη συντροφιά τους. Όταν ο δρόμος τους διασταυρωνόταν με το δικό τους, οι στρατιώτες έκαναν πως δεν τους έβλεπαν κι έφτυναν τον κόρφο τους.

Οι περισσότεροι ταξίδευαν καβάλα σ’άλογα ή μουλάρια, με καλοφουσκωμένα τα κεμέρια, με υπηρέτες, με βοηθούς, με σκλάβους. Καλοντυμένοι και καθαροί, στα ρούχα τους είχαν ένα σωρό στολίδια και δαντέλες, από τους λαιμούς τους κρέμονταν αλυσίδες, χαϊμαλιά κι ένα σωρό λιλιά, στα στήθια τους ήταν καρφιτσωμένα παράσημα. Μερικοί χρησιμοποιούσαν κι έναν τελάλη που προπορευόταν και διαλαλούσε τα κατορθώματα τ’αφέντη -πόσους βαριά λαβωμένους είχε γλυτώσει από του χάρου τα δόντια, πόσες θανατερές πληγές είχαν γιάνει τα φάρμακά του, σε ποιες μάχες είχε σώσει κόσμο και κοσμάκη η τέχνη του».

.

Αφιέρωση-Φακίνος

.

Ποιο θέμα έχει όμως το βιβλίο (κυκλοφορεί απ’ τις εκδόσεις «Καστανιώτης») που σήμερα παρουσιάζεται εδώ; Το οπισθόφυλλο αναφέρει:

«Άνοιξη του 1792. Το πανίσχυρο οθωμανικό στράτευμα που πολιορκεί το ανυπόταχτο επί αιώνες Παλιόκαστρο δεν έχει για στόχο του την απλή υποταγή αυτής της μικρής ηπειρώτικης πολιτείας. Η Υψηλή Πύλη έχει δώσει άλλου είδους διαταγές: το Παλιόκαστρο πρέπει να γκρεμιστεί συθέμελο· όλοι του οι κάτοικοι να εξοντωθούν· να ανασκαφτεί και να ισοπεδωθεί το κοιμητήρι του· να εξαλειφθεί και το παραμικρό ίχνος που θα μπορούσε κάποτε ν’αποκαλύψει στους μεταγενέστερους Έλληνες την αλλοτινή ύπαρξη αυτής της πόλης και την ιστορία της. Μα τι λογής κίνδυνο αποτελεί το μικρό και άσημο Παλιόκαστρο για την τεράστια οθωμανική αυτοκρατορία; Γιατί οι Τούρκοι παίρνουν απόφαση να το εξαφανίσουν τόσο από τη γη, όσο κι από την Ιστορία; Γιατί θέλουν να σβήσουν ακόμα και τη θύμησή του από τη μνήμη των Ελλήνων;

Σήμερα, δυο αιώνες αργότερα, ο συγγραφέας-αφηγητής ξεκινάει μια συναρπαστική έρευνα, συμβουλεύεται αρχεία, μελετάει παλιά έγγραφα και πολύτιμα χειρόγραφα στη βιβλιοθήκη ενός μοναστηριού της περιοχής. Ανασταίνει το παρελθόν της αφανισμένης πόλης, δίνει σύγχρονες προεκτάσεις στη συγκλονιστική ιστορία του «Κάστρου της μνήμης» και τη συνδέει αριστουργηματικά με τις πιο σημαδιακές περιόδους της Ιστορίας μας, καθώς και με τα καίρια ερωτήματα που απασχολούν τη σημερινή Ελλάδα. Συνταιριάζοντας πρωτότυπα κι αριστοτεχνικά το ιστορικό γεγονός, το ντοκουμένο και τη μαρτυρία με την προφορική παράδοση, το παραμύθι και τη λαϊκή εποποιία, Το κάστρο της μνήμης –το πιο πολυδιάστατο μυθιστόρημα του Άρη Φακίνου– ανοίγει νέους δρόμους στη λογοτεχνία μας, δίνοντας παράλληλα εντυπωσιακή παγκοσμιότητα στους ποικιλόμορφους αγώνες των Ελλήνων για τη διαφύλαξη της συλλογικής τους μνήμης, της ταυτότητας και της γλώσσας τους».

.

Letter 1a-Fakinos

.

Θέλω να σας προτείνω να διαβάσετε κι όσα είχε πει για τη γλώσσα μας στον Νίκο Λαγκαδινό, τη συνέντευξη που έδωσε στην Μύριαμ Μουστάκα κι ανέφερε πόσα περίμενε απ’τις γυναίκες στο μέλλον και τι ήταν το γράψιμο για κείνον, για να καταλάβετε καλύτερα τι τον συγκινούσε και τον οδηγούσε να γράφει.

Αν γνωρίζετε μάλιστα και γαλλικά, αξίζει να διαβάσετε τις αναμνήσεις του συγγραφέα Jean-François Dray απ’τη γνωριμία του μαζί του και να μάθετε ποια βιβλία του κυκλοφόρησαν στο Παρίσι. Τα παραθέτει με τις περιλήψεις τους κι η ασπρόμαυρη φωτογραφία του Άρη Φακίνου που υπάρχει στην ανάρτηση είναι απ’το site του. Και λόγω των όσων διαδραματίζονται αυτές τις μέρες με τον Νίκο Ρωμανό, δεν μπόρεσα να μην σταθώ στη φράση που ο Dray ξεχώρισε για τους δικούς του λόγους: « Alors anarchiste? Οui si c’est ne pas s’intéresser à la marque des allumettes quand tout autour de nous le monde brûle » ( απ’ το Les Rats de Hambourg).

Για τον Άρη Φακίνο έχει γράψει ένα κείμενο κι ο Νίκος Αλιάγας. Το βρήκα στη σελίδα του ελληνικού βιβλιοπωλείου «Desmos«, που εδρεύει στο Παρίσι. Κι υπάρχει εδώ μια πολύ όμορφη φωτογραφία του που μπορείτε να δείτε και την τράβηξε η Sophie Bassouls.

Όσες κι όσοι από’σας, έχουν να προσθέσουν οτιδήποτε ακόμη για κείνον, θα είναι καλοδεχούμενοι εδώ. Μη διστάσετε να σχολιάσετε. Θα χαρώ ιδιαιτέρως. Αυτή η ανάρτηση έτσι κι αλλιώς, ένας φόρος τιμής σ’έναν άνθρωπο τόσο σεμνό και σπουδαίο, σ’έναν λογοτέχνη τόσο σημαντικό, που αξίζει να θυμόμαστε και να διαβάζουμε. Ευελπιστώ να τη συμπληρώσω στο μέλλον και μ’άλλα στοιχεία.

Είναι ο τρόπος μου αυτός, για να του πω Ευχαριστώ για όλα όσα μου έμαθε και κυρίως για όσα μ’έκανε να σκεφτώ.

Καλή σας ανάγνωση.

.

.

.

*Ο Άρης Φακίνος γεννήθηκε τον Ιανουάριο του 1935, στο Μαρούσι. Είναι από τους πλέον γνωστούς συγγραφείς μας σε παγκόσμιο επίπεδο. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί στη Γαλλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Γερμανία, Σουηδία, Νορβηγία, Σλοβακία, Ουγγαρία, Ηνωμένες Πολιτείες, Ισραήλ, Αργεντινή και Βραζιλία. Έχουν επίσης εισαχθεί σε προγράμματα πολλών ξένων σχολείων και πανεπιστημίων όπου διδάσκεται η νεοελληνική λογοτεχνία.

Ο συγγραφέας του Κάστρου της μνήμης, των Παιδιών του Οδυσσέα, του Ανθρώπου που τάιζε τα περιστέρια, των Τελευταίων βαρβάρων, της Κλεμμένης ζωής (Καστανιώτης), της Ιστορίας της χαμένης γης, του Πρόγονου (Εστία), καθώς και των Παράνομων (Εξάντας, Καστανιώτης), σπούδασε και δίδαξε στο Γαλλικό Ινστιτούτο μέχρι το 1965, οπότε και εγκατέλειψε τη διδασκαλία για ν’ αφιερωθεί στη λογοτεχνία και την πολιτική αρθρογραφία.

Το 1967, με τη δικτατορία, διαφεύγει στη Γαλλία, όπου ζητάει πολιτικό άσυλο και δουλεύει στην ελληνική εκπομπή «Εδώ Παρίσι» της Γαλλικής Ραδιοφωνίας. Μέχρι την πτώση της χούντας ο Άρης Φακίνος αρνήθηκε να δημοσιεύσει έστω και μια αράδα στην Ελλάδα. Κατά το διάστημα της επταετίας τα βιβλία του δημοσιεύονταν στην Γαλλία από το μεγάλο εκδοτικό οίκο Seuil. Στο χώρο της πανευρωπαϊκής κριτικής ο συγγραφέας αναγνωρίζεται σήμερα ως «ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Ευρωπαίους πεζογράφους». Για το Κάστρο της μνήμης (Καστανιώτης, 1993), που σημείωσε μεγάλη λογοτεχνική κι εκδοτική επιτυχία τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, η γνωστή γαλλική εφημερίδα Le Monde έγραψε: «Πρόκειται για ένα λογοτεχνικό μνημείο προς τιμή της Ελλάδας».

Ο Άρης Φακίνος πέθανε στο Παρίσι στις 2 Μαϊου του 1998, σε ηλικία 62 ετών.

(πηγή: εκδόσεις «Καστανιώτης»)

.

.

.

.

.

Advertisements

~ από aikaterinitempeli στο Δεκέμβριος 9, 2014.

2 Σχόλια to “Παρουσίαση βιβλίου: Το κάστρο της μνήμης του Άρη Φακίνου”

  1. Γεια, με λενε Νικο.Νικολαο προφανως.Στον αγιο, οπως λεει η μανα μου.Ηταν χειμωνας του 79 οταν αλλο ενα ζευγαρι Ελληνων γεννησε το δευτερο παιδι του στα ξενα.Χριστο και πατριδα γνωριζαν αυτα μου μαθαν οι ανθρωποι, επεμεινα κι εγω σ αυτα ταπεινα και πεισματαρικα κοντρα σε φιλους κι εχθρους.Η τιμιοτητα τους ηταν η προσωποποιηση των αξιων τους για μενα…μ ολους τους κοπους τους και τους δικους μου ειμαι ενας γραμματιζουμενος ανεργος που ουτε για προλεταριος δεν κανω πια, αν και το προσπαθησα σε καποιο βροχερο Αμβουργο.Βλεπεις τα βιβλια κανουν ροζους στο μυαλο κι οχι στις παλαμες κι αυτο δε βοηθαγε στις σκαλωσιες και στα υπογεια…Τον τελευταιο καιρο ολο και περισσοτερο νιωθω οτι η ουσιαστικη μου ταυτοτητα ειναι αυτη του γαλλικου τιτλου Les Rats de Hambourg.Αν δεν φοβομουν μην προδωσω ισως να μουν ηδη παρεα με καποιους Γιαπωνεζους ,ενας αλλος Μεμος αν θες.Νομιζω οτι και κεινος δεν ειχε τυχη με τΙς γυναικες, η τελευταια σχολαστηκε αποψε…τουλαχιστον η προηγουμενη μ ειχε κανει να διαβασω το διπλο βιβλιο .Καλη ωρα των γυναικων, καλη ωρα και των συγγραφεων.Αλι των Rats ολης της γης που αγιαζουμε την ηττα.Να βρισκοτανε ενας λεει να το ανεβαζε το βιβλιο σε pdf,το χα αγορασει καποτε μα η ανοιχτοχερια του φτωχου…,τουλαχιστον εκεινο το κομματι που λεγε για την κουβερτα του ναυτη και πως η νεα βρωμια, ο νεος καημος λεω εγω,καθε φορα καλυπτει την παλια…story of my life…
    Kοζανη .Ξημερωμα 2ας Απριλιου του 2015.

    • N.Z. , καλώς ήρθες.
      Το διάβασα αμέσως το σχόλιο σου κι έψαχνα να δω αυτές τις μέρες αν υπάρχει σε βιβλιοθήκες τουλάχιστον το βιβλίο, με τον ελληνικό του τίτλο («Οι παράνομοι» δηλαδή). Υπάρχει όντως. Δεν θα δυσκολευτείς να το βρεις. Στα γαλλικά πάντως όχι. Σελίδες του για on line ανάγνωση, έτσι για να θυμηθείς ορισμένες σκηνές, δεν έχει ούτε καν το γνωστό μας Amazon ή η google στις βιβλιοθήκες της κτλ.
      Για όλα τ’ άλλα που έγραψες, για τις τόσο προσωπικές σκέψεις που έκανες λέξεις και μοιράστηκες εδώ, μόνο να σ’ ευχαριστήσω μπορώ. Τι να σχολιάσω αφού αισθάνομαι και καταλαβαίνω;
      Άγγιξε πολλές ζωές εκείνος με τα βιβλία του κι ήξερε από ματαιώσεις και διαψεύσεις. Αλλά τα ‘χουν αυτά οι καθημερινοί πόλεμοι. Κι ευτυχώς οι όποιες χαμένες μάχες, δεν κρίνουν την τελική έκβαση. Όσο αναπνέουμε, το παιχνίδι παίζεται. Σου εύχομαι λοιπόν, να το κερδίσεις.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: