Οι ψυχικά πάσχοντες ως θύματα : Κρυμμένες αλήθειες*

.

Early “Treatments” for Mental Illness

.

*Το άρθρο αυτό το έγραψα το 2003 και σκόπευα σύντομα να το αναθεωρήσω και να το ανεβάσω εδώ. Δεν πρόλαβα μεν αλλά το δημοσιεύω σήμερα δε, με αφορμή τις τελευταίες εξελίξεις σχετικά με την πτήση της Germanwings και τις συζητήσεις για την φημολογούμενη κατάθλιψη του συγκυβερνήτη Andrea Lubitz (στο group του Facebook μάλιστα, το Psi-Action, ανέβασε ο διαχειριστής αυτό το ενδιαφέρον δημοσίευμα του Guardian που σας προτείνω να διαβάσετε). Παρά τη βαθιά θλίψη και το σοκ που προξένησε σε όλο τον κόσμο αυτή η τραγωδία, η δαιμονοποίηση των ψυχικά πασχόντων είναι λάθος προσέγγιση και θυμίζει άλλες σκοτεινές εποχές. Για να βάλουμε τα πράγματα στη σωστή τους διάσταση λοιπόν, ας δούμε και την άλλη όψη: τι έχει συμβεί διαχρονικά στους ανθρώπους που διαγνώστηκαν ως ψυχικά διαταραγμένοι. Σύντομα θα κάνω τις απαραίτητες αλλαγές και προσθήκες νέων στοιχείων στο ακόλουθο κείμενο, οπότε όσες και όσοι ενδιαφέρεστε για το θέμα, μπορείτε να επανέλθετε για να βρείτε κι άλλες πληροφορίες.

.

Εισαγωγή:

Το άρθρο αυτό προέκυψε απ’ την συνειδητοποίηση ότι πάντα απασχολεί το σύνολο της κοινωνίας και σαφώς τους ειδικούς της ψυχικής υγείας η επικινδυνότητα των ψυχικά πασχόντων, δηλαδή η εικόνα τους ως θύτες, αλλά ελάχιστα έχουν γραφτεί –παρά το ότι όλοι έχουν γνώση-, για τους ψυχικά πάσχοντες ως θύματα. Ακόμα πιο σπάνιες βέβαια, είναι οι μελέτες σε πανεθνικό επίπεδο, οι έρευνες και γενικότερα οι επίσημες καταγραφές, για ένα φαινόμενο που μας αφορά όλους, αλλά παραμένει ως ένα μεγάλο βαθμό άδηλο (πλην ελαχίστων κραυγαλέων περιπτώσεων που βλέπουν το φως της δημοσιότητας σποραδικά). Παρά το ότι στο παρελθόν, οι άθλιες συνθήκες διαβίωσης των ψυχικά πασχόντων αποτέλεσαν την αιχμή του δόρατος για πολιτικές πιέσεις και καταγγελίες (όπως συνέβη με το κολαστήριο της Λέρου), σήμερα λίγες είναι οι φωνές εκείνων που στηλιτεύουν τα κακώς κείμενα (σταθερά το κάνει για παράδειγμα η Πανελλαδική Συσπείρωση για την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση). Φυσικά, δεν φιλοδοξώ να εξαντλήσω το θέμα μεμιάς, αλλά να καταγράψω σε πρώτη φάση την κατάσταση, ελπίζοντας όπως ήδη ανέφερα, ότι θα επανέλθω σύντομα με περισσότερα στοιχεία.

 .

Ιδρύματα και «θεραπείες»:

Το μνημειώδες έργο του Erving Goffman «Άσυλα» (1994), δυστυχώς παραμένει επίκαιρο ακόμα. Παρά τον επιφανειακό εκμοντερνισμό των ιδρυμάτων, στην πραγματικότητα η λειτουργία τους παραμένει το ίδιο απρόσωπη και απάνθρωπη. Οι περισσότεροι πάσχοντες που εισάγονται εκεί, εκτός του ότι στην πραγματικότητα χάνουν κάθε έννοια ανθρώπινης αξιοπρέπειας και σεβασμού προς το πρόσωπό τους, υφίστανται σωρεία βασανιστηρίων και κάθε είδους κακοποίηση (λεκτική, σωματική, σεξουαλική). Οι χλευασμοί είναι σε ημερήσια διάταξη, ο λόγος των εγκλείστων δεν έχει την παραμικρή αξία και το σύνολο των δικαιωμάτων τους καταπατούνται. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Κώστας Μπαϊρακτάρης: «Το δικαίωμα της απόλυτης σιωπής είναι το μοναδικό προνόμιο του εγκλείστου και κάθε αντίδρασή του ενάντια σ’ αυτό που συντελείται στο όνομά του ή σε βάρος του, εκλαμβάνεται ως ενισχυτικό του χαρακτηρισμού του ως επικίνδυνου ή απροσάρμοστου» (σελ. 68, 1994).

Οι άνθρωποι αυτοί λοιπόν δεν έχουν δικαιώματα, δεν έχουν λόγο, δεν έχουν προσωπικά αντικείμενα, πόσο μάλλον δε ατομικό χώρο. Συνήθως τους αναλογεί ένα κρεβάτι, με βρώμικα κλινοσκεπάσματα κι αυτά δεν υπάρχουν πάντα (Levan I., Gonzalez VR., 2000, National Human Rights Commission, 1999). Δεν είναι λίγοι οι ασθενείς που κυκλοφορούν ρακένδυτοι, κάτισχνοι, και είναι λερωμένοι απ’ τα ίδια τους τα περιττώματα (όταν δεν είναι δεμένοι οπουδήποτε κυριολεκτικά – ανεξίτηλη στη μνήμη μου θα μείνει η περίπτωση ενός τυφλού και διανοητικά καθυστερημένου γέροντα που καθημερινά τον έδεναν στον ψύκτη του ψυχιατρείου εν έτει 2002). Παλιότερα τα πράγματα ήταν ακόμη χειρότερα («Πολλοί έχουν στο σώμα σκουλήκια ή τους έχουν δαγκώσει ακόμα και αρουραίοι…», Τετράδια Ψυχιατρικής, Ιανουάριος-Απρίλιος 1990). Οι πιο «ανήσυχοι» και «διεγερτικοί» κρατούνταν σε κελιά και σε μερικές περιπτώσεις, όπως για παράδειγμα στο άσυλο Bethleem του Λονδίνου, έναντι μικρού ποσού, τους έδειχναν στο κοινό, σαν να επρόκειτο για θέαμα τσίρκου.

Στη γειτονική Ιταλία, για να τους βγάλουν νοκ-άουτ, εφάρμοζαν την strozzina, μια μέθοδο που «πετύχαινε» την άμεση αναισθησία του πάσχοντα. Έριχναν δηλαδή στο κεφάλι του ένα σεντόνι, συνήθως βρεγμένο –ώστε να μην του επιτρέπεται να αναπνέει- που δενόταν σφιχτά στο ύψος του λαιμού. Κι αυτή ήταν μία μόνο απ’ τις διάφορες «εκπαιδευτικές» μεθόδους, στις οποίες περιλαμβάνονταν ευρύ φάσμα βασανισμών που εφάρμοζε το προσωπικό «…όπως το να βάζει φωτιά στα πόδια, ή οινόπνευμα στα μάτια, ή να ακινητοποιεί με αλυσίδες και να χτυπάει το σώμα…» (Τετράδια Ψυχιατρικής, Ιανουάριος-Απρίλιος 1990). Συχνά οι μέθοδοι αυτοί βαφτίζονταν «θεραπείες», όπως για παράδειγμα η «θεραπεία για δάγκωμα», δηλαδή η ολική εξαγωγή των δοντιών, (όποιου είχε υποπέσει στο ολίσθημα του να δαγκώσει για οποιονδήποτε λόγο κάποιον άλλο) και η «θεραπεία για σεξουαλική ελευθεριότητα», που περιλάμβανε υστερεκτομή για τις γυναίκες ασθενείς που έμεναν έγκυες. Έχει σημασία τονίσουμε στο σημείο αυτό, ότι οι γυναίκες βασανίζονται περισσότερο απ’ τους άντρες πάσχοντες στα διάφορα ψυχιατρικά ιδρύματα και σύμφωνα με μελέτες που δημοσιεύτηκαν στην American Journal of Psychiatry, πάνω από το 81% των γυναικών με ψυχικές διαταραχές, έχουν κακοποιηθεί σωματικά και σεξουαλικά (εδώ μάλιστα μπορείτε να διαβάσετε για ένα σχετικό περιστατικό που συνέβη πρόσφατα στη χώρα μας) στα ιδρύματα (National Council of Disability, 2000).

H λοβοτομή, χρησιμοποιούνταν για τους πιο αδιόρθωτους και προβληματικούς ασθενείς και η χρήση ηλεκτροσόκ μετά από υπόδειξη των φυλάκων, ήταν ο πιο ενδεδειγμένος τρόπος για να πειθαρχούν οι τρόφιμοι (Goffman, 1994). Οι βιασμοί επίσης, ήταν κοινό μυστικό. Αλλά και σήμερα, ας μη γελιόμαστε, η κατάσταση δεν έχει βελτιωθεί όσο θα έπρεπε. Απλώς κάποια πράγματα κρύβονται καλύτερα. Δικαιολογίες πάμπολλες. Έλλειψη προσωπικού, η πιο συνηθισμένη. Η έλλειψη προσωπικού ευθύνεται για τους ανεξήγητους μώλωπες των ασθενών, για το τρέμουλο τους, για τα αδύναμα σώματά τους,  για τις καθηλώσεις τους, για τις απομονώσεις, για…, για…, για… Η έλλειψη προσωπικού ευθύνεται που οι άνθρωποι αυτοί «δεν υπάρχουν». Δεν έχουν ταυτότητες, δεν εισπράττουν επιδόματα και συντάξεις που δικαιούνται (δείτε εδώ κι εδώ κι εδώ μερικά ενδεικτικά άρθρα που αφορούν στο τι διαδραματίστηκε με τις συντάξεις των ψυχικά πασχόντων στη χώρα μας το 2014), κ.ο.κ. Και πώς να γίνουν αυτά, όταν σύμφωνα με την αναφορά της WHO (2003), το 25% των χωρών όλου του κόσμου, δεν έχουν καν εθνική νομοθεσία που ν’ αφορά την ψυχική υγεία; Τελευταία πάντως, γίνονται νέες προσπάθειες προάσπισης των δικαιωμάτων των ψυχικά πασχόντων. Ως τότε όμως, έχει νόημα, να παραθέσουμε και μερικές ακόμη «θεραπείες» που κατά καιρούς εφαρμόστηκαν με σκοπό την ανάρρωση κι αποκατάσταση των ασθενών, ενώ στην πραγματικότητα εκφυλίστηκαν κι αποτέλεσαν, μέσα βασανισμού τους.

 .

Κι άλλες «θεραπείες»:

Οι τρόποι που κατά καιρούς επέλεξαν οι ψυχίατροι και οι ειδικοί της ψυχικής υγείας γενικότερα, να «θεραπεύσουν» τους ασθενείς τους, πολλές φορές ξεπέρασαν τα όρια κάθε ανθρώπινης αξιοπρέπειας και άγγιξαν την έννοια του βασανιστηρίου. Πέρα από τα ηλεκτροσόκ που όλοι λίγο-πολύ γνωρίζουμε (και τα οποία χρησιμοποιήθηκαν και ενίοτε χρησιμοποιούνται ακόμα ως μέσα βασανισμού), από την αρχαιότητα ως σήμερα (σε τριτοκοσμικές και όχι μόνο χώρες) και ιδιαιτέρως στα χρόνια του μεσαίωνα, μια φρικιαστική γκάμα θεραπειών έμελλε να χρησιμοποιηθεί για την αποκατάσταση και θεραπεία των ψυχικά πασχόντων.

Στο βιβλίο του Michel Foucault «Η ιστορία της τρέλας»,  μπορεί για παράδειγμα να βρει κάποια-ος μια καταγραφή μερικών δημοφιλών «θεραπειών» που και μόνο στο άκουσμα προξενούν τρόμο: κάψιμο και ακρωτηριασμοί, κατάποση ψηγμάτων σιδήρου, πρόκληση δερματικών ασθενειών (όπως ψώρα, έκζεμα, οστρακιά), κατάποση πικρών ουσιών (καφές, κίνα, ελιξίρια βιτριολιού, σαπούνι) κ.α.

Πίσω από κάθε θεραπευτικό σχήμα υπήρχε βέβαια μια ανάλογη πεποίθηση-πίστη. Δεν είχε κανείς την πρόθεση να βλάψει τους ψυχικά πάσχοντες, αλλά το αποτέλεσμα τελικά ήταν ίδιο.

Ακόμα και σήμερα σε πολλές χώρες του κόσμου, στο όνομα της όποιας προσδοκούμενης θεραπείας, άνθρωποι καθηλώνονται στην ύπαιθρο, συχνά χωρίς τροφή, παρά μόνο με νερό, άλλοι δέρνονται με αλυσίδες για να αναρρώσουν, άλλοι εξαναγκάζονται σε εξουθενωτική εργασία, άλλοι απομονώνονται για μήνες ή και χρόνια κι άλλοι αποτελούν πειραματόζωα για λογής λογής δοκιμές νέων φαρμάκων. Ως φυσικό επακόλουθο, δυστυχώς, αρκετοί εξ’ αυτών πεθαίνουν.

 .

Θάνατοι:

Ιστορικά, η πιο γνωστή περίπτωση εξόντωσης χιλιάδων ψυχικά πασχόντων, είναι η περίοδος της άνθισης του ναζισμού στη Γερμανία. Οι Γερμανοί ψυχίατροι ,προεξέχοντες καθηγητές και η αρμόδια αρχή ψυχιατρικής ήταν αυτοί, που εφάρμοσαν το πρόγραμμα Τ4 ,που περιελάμβανε την μαζική δολοφονία 200.000 διανοητικών ασθενών, χιλιάδων άρρωστων και ανάπηρων παιδιών και ενηλίκων ,κατά τη διάρκεια του δεύτερου παγκοσμίου πολέμου. Αποτελεί τραγική ειρωνεία, το ότι οι δολοφονίες αυτές ονομάστηκαν ευθανασία λόγω του γεγονότος πως ο Ernst Rubin, ο πιο γνωστός ψυχίατρος της ναζιστικής Γερμανίας, υποστήριζε ότι η σχιζοφρένεια είναι μια κληρονομική νόσος. Ένα απ’ τα πιο συγκλονιστικά βιβλία για το θέμα, έχει γραφτεί απ’ τον Lenny Lapon («Μαζικοί δολοφόνοι με άσπρα παλτά: ψυχιατρική γενοκτονία στην ναζιστική Γερμανία», Paperback, 1986) και αναφέρει όλες τις φρικτές λεπτομέρειες αυτής της γενοκτονίας.

Εκπονήθηκε επίσης μια μελέτη απ’ το Harvard University Center for Risk Analysis και το Hartford Courant (Οκτώβριος 1998), η οποία επιβεβαίωσε 142 θανάτους ψυχικά πασχόντων, που έλαβαν χώρα την προηγούμενη δεκαετία σε 50 πολιτείες της Αμερικής και προήλθαν από περιορισμούς και καθηλώσεις (το 33% αυτών από ασφυξία). Περισσότερο απ’ το 26% όσων πέθαναν ήταν παιδιά. Γενικά, σύμφωνα με την εκτίμηση των ειδικών (Kelley, 1998), κατά μέσο όρο, 50-150 ψυχικά πάσχοντες κάθε χρόνο, πεθαίνουν, εξαιτίας των καθηλώσεων.

Ακόμη, στις  ΗΠΑ, πολλοί ψυχικά πάσχοντες σκοτώνονται από αστυνομικούς που προσπαθούν να τους οδηγήσουν σε ψυχιατρικά καταστήματα, για ακούσια νοσηλεία (Τεμπέλη Α., Κωνσταντακόπουλος Γ., 2003). Για την ακρίβεια, με στοιχεία  που έδωσε στη δημοσιότητα το Treatment Advocacy Center το 2015, είναι 16 φορές πιο πιθανό να πυροβοληθεί κάποιος ψυχικά πάσχοντας σε σχέση με κάποιον πολίτη ή να του επιβληθούν νομικές κυρώσεις.

Αλλά και στη χώρα μας είναι κοινό μυστικό, οι πνιγμοί (κάποιοι βιάζονταν εξαιρετικά να τελειώνουν γρήγορα με το τάισμα των ψυχικά πασχόντων). Και βέβαια δεν λείπουν οι θάνατοι από ελλιπή επίβλεψη και φροντίδα.

 .

Αντί επιλόγου:

«Αν ο ασθενής είναι η μόνη πραγματικότητα στην οποία πρέπει ν’ αναφερόμαστε, πρέπει ν’ αντιμετωπιστούν οι δύο όψεις απ’ τις οποίες αποτελείται μια τέτοια πραγματικότητα: το ότι είναι ένας άρρωστος με μια προβληματική ψυχοπαθολογία (διαλεκτική και όχι ιδεολογική) και το ότι είναι ένας αποκλεισμένος, ένας κοινωνικά στιγματισμένος. Μια κοινότητα που θέλει να είναι θεραπευτική πρέπει να λαβαίνει υπόψη της αυτή τη διπλή πραγματικότητα –την αρρώστεια και τον στιγματισμό- για να μπορέσει να ανασυστήσει σταδιακά το πρόσωπο του αρρώστου, έτσι όπως έπρεπε να είναι, προτού η κοινωνία με τις πολυάριθμες της πράξεις αποκλεισμού και το ίδρυμα που εφευρέθηκε απ’ αυτήν, επιδράσουν πάνω του με την αρνητική τους δύναμη…» (Basaglia, 1968).

.

.

.

BΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Αρχείο Έφης Σκλήρη, «Ψυχιατρείο Λέρου: Το νησί-άσυλο», Τετράδια Ψυχιατρικής Ιανουάριος-Απρίλιος 1990, Νο 28-29.
Βasaglia F. (1968) «Le istituzioni della violenza», in «L’ istituzione negate-Rapporto da un ospedale psichiatrico», Einaudi, Torino
Bersoff D., Rosenthal E. “Torture in the United States: Abuse of those considered mentally ill-Mental Patients Deaths Probed”, Washington Post, October 11, 1998, p. A 28.
Goffman E. (1994) “Άσυλα. Δοκίμια για την κοινωνική αποκατάσταση των ασθενών του ψυχιατρείου και άλλων τροφίμων», μτφ: Ξ. Κομνηνός, εκδ. Ευρύαλος, Αθήνα.
Kelley M. (1998) «Deadly Restraints», 10-15 October, The Hartford Courant.
Lapon L. (1986) “Mass murderers in white coats: Psychiatric Genocide in Nazi Germany & the U. S.”, Paperback, New York.
Levan I., Gonzalez V R., (2000) «Rights of persons with mental illness in Central America», Acta Psychiatrica Scandinavica, 101: 83-86.
Μπαϊρακτάρης Κ., (1994) «ψυχική υγεία και κοινωνική παρέμβαση-Εμπειρίες, συστήματα, πολιτικές», Εναλλακτικές εκδόσεις, Αθήνα.
Νational Council on Disability (2000) From Privileges to Rights: People labeled with psychiatric disabilities speak for themselves, January 20, Washington.
National Human Rights Commission (1999) Quality assurance in mental health. New Delhi, National Human Rights Commission of India.
Tεμπέλη Α, Κωνσταντακόπουλος Γ. (2003) «Παρέμβαση στην κρίση-Ζητήματα σχετικά με την αστυνομία και τους ασθενείς», Κλίμακα «Αφιερώματα», Αθήνα.
Φουκώ Μ. «Η ιστορία της τρέλας», μτφ: Φ. Αμπατζοπούλου, Ηριδανός, Αθήνα.
WHO (2003) The Mental Health Context, Geneva.

.

.

.

.

.

.

Η Κοινωνική Κατασκευή της Επικινδυνότητας και οι Δομές «Υψίστης Ασφαλείας» – Σάββατο 4 Απριλίου 2015 στο Θέατρο «Εμπρός»

.

10420389_459359477551453_598287756709536392_n

.

Η εκδήλωση* για την «Επικινδυνότητα», που ήταν να γίνει στις 14/3/15, στην αίθουσα Δρακόπουλου του ΕΚΠΑ και ακυρώθηκε λόγω της αιφνιδιαστικής, απόφασης του Πρύτανη για κλείσιμο του Πανεπιστήμιου (για «λόγους ασφαλείας», λόγω της κατάληψης της Νομικής), θα γίνει το Σάββατο, 4/4/15, 10.00-17.00 στο ελεύθερο αυτοδιαχειριζόμενο θέατρο «Εμπρός».

.

νέο πρόγραμμα 4 Απρίλη

.

*Είχε προηγηθεί αυτό το κείμενο, το 2014:

.

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ
ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

23 Δεκεμβρίου 2014

Επικίνδυνος ποιος/α και για ποιον/αν;

Όλο και πιο συχνά σε πρωτοσέλιδα στις εφημερίδες, στα κεντρικά δελτία των ειδήσεων, στον πολιτικό και δικαστικό λόγο αρθρώνεται η λέξη ‘επικινδυνότητα’ και τα παράγωγα της. Την τελευταία διετία έχει επανέλθει πιο ηχηρά από ποτέ ένας λόγος που φαίνεται να στοχοποιεί ως εν δυνάμει επικίνδυνες διάφορες κοινωνικές ομάδες με το πρόσχημα ότι αποτελούν ‘δημόσιο κίνδυνο’. Ειδικότερα στο χώρο της ψυχικής υγείας έχει αναζωπυρωθεί μια συζήτηση που στοχεύει στο να επαναφέρει το ζήτημα του επικίνδυνου ‘ψυχασθενή’ ταυτοποιώντας ανθρώπους που φέρουν συγκεκριμένες διαγνώσεις ως ‘εν δυνάμει επικίνδυνους’. Με φόντο την κατάρρευση κάθε ίχνους κοινωνικής πρόνοιας και φροντίδας, παράλληλα με μια διαρκώς επιδεινούμενη εξαθλίωση των ζωών μας και απαξίωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας οικοδομείται ένα κράτος ασφάλειας. Όμως είναι πλέον γνωστό ότι στο νεοφιλελευθερισμό η ασφάλεια εξαγοράζεται με τη στέρηση της ελευθερίας μας και το προσφερόμενο από τους κρατικούς θεσμούς αίσθημα ασφάλειας εξαργυρώνεται με περιορισμό, εγκλεισμό και κοινωνικό αποκλεισμό.

.
Ως πρωτοβουλία θέσαμε εξαρχής μια προοπτική συνάντησης των κοινωνικών κινημάτων και ορίσαμε ως κοινό τόπο την ψυχική υγεία. Πέρα από το γεγονός ότι πολλοί και πολλές από εμάς έχουμε άμεσα ή έμμεσα εμπλακεί με σχετικούς θεσμούς, πιστεύουμε ότι η υγεία και ειδικότερα η ψυχική μας υγεία δεν αφορά, ή τουλάχιστον δεν αφορά μόνο, τις γνώσεις κάποιου εξειδικευμένου επαγγελματία αλλά αποτελεί ένα μείζον κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα. Σήμερα η ‘επικινδυνότητα’ ως έννοια και ως πλέγμα θεσμικών πρακτικών όχι μόνο δεν ‘εξασθενεί’ ως προς την τρέχουσα κοινωνική της σημασία και εφαρμογή, αλλά αντίθετα, παρ όλη τη συσσωρευμένη γνώση για τον πολύπλοκο, σφαιρικό της χαρακτήρα και τη σχεσιακή / κοινωνική της διάσταση τείνει να αντιμετωπίζεται ως σύμφυτη ιδιότητα του υποκειμένου (‘επικίνδυνοι άνθρωποι’, ‘επικίνδυνες ομάδες’) και μάλιστα, βιολογικά προσδιορισμένη. Για τη διαχείρισή της συζητιέται η ίδρυση ενός ειδικού ψυχιατρείου (δικαστικού ψυχιατρείου) ή σε άλλες περιπτώσεις η θέσπιση της υποχρεωτικής κατ’ οίκον νοσηλείας για ‘ασθενείς’ για τους  οποίους η ‘επικινδυνότητα’ τους  αξιολογείται αυξημένη. Όμως, καθώς σήμερα τα όρια ανάμεσα στον κοινωνικό αποκλεισμό και τον εγκλεισμό είναι πολύ λεπτά, όσο περισσότερο βαθαίνει ο αποκλεισμός, τόσο περισσότερο τα αποκλεισμένα άτομα κινδυνεύουν να καταλήγουν πιο συχνά (ή εκ νέου) στον εγκλεισμό.

.
Σήμερα, που πολλοί πανηγυρίζουν για το κλείσιμο των ψυχιατρείων, η αναζήτηση των σχεσιακών εκείνων διεργασιών που ενδέχεται να παράγουν έναν κίνδυνο τείνουν να αποσιωπούνται ενώ τα όρια του ψυχιατρικού ασύλου επεκτείνονται επικίνδυνα μέσα στην κοινότητα και γίνονται λιγότερο ευδιάκριτα. Γιατί σε αυτό ακριβώς το θόλωμα των ορίων ίσως να κρύβεται ένας από τους πολλούς κινδύνους της κυρίαρχης αφήγησης για την υγεία μας και την ασφάλειά μας. Προφανώς οι κίνδυνοι είναι πολλοί περισσότεροι, όπως και οι φόβοι που μας προκαλούν.  Οι οροθετικές γυναίκες τον Απρίλιο του 2012 παραμονές των εκλογών το ζήσανε και το ζούνε καθημερινά, το ίδιο και οι πρόσφυγες στα κέντρα κράτησης.
Στην ίδια λογική ευθυγραμμίζεται, κατά την άποψή μας, και η θέσπιση φυλακών τύπου γ, για τους κρατούμενους ‘ειδικής κατηγορίας και εξέχουσας επικινδυνότητας’, όπου οι κρατούμενοι θα βιώνουν μια φυλακή μέσα στη φυλακή.

.
Με αυτά κατά νου διοργανώνουμε δημόσια εκδήλωση με θέμα την ‘επικινδυνότητα’. Το πρόγραμμα της εκδήλωσης είναι υπό διαμόρφωση. Σας καλούμε να συμμετάσχετε στη συζήτηση είτε προσωπικά είτε συλλογικά, να συνεισφέρετε ιδέες και προτάσεις σε μια ζωντανή συζήτηση για μια κοινωνία χωρίς περιφράξεις και κοινωνικούς αποκλεισμούς.

.

.

.

.

Συναυλία αφιερωμένη στο ΙΚΕ-Χατζηπατέρειο Ίδρυμα

.

.

.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ*

.

Μουσική εκδήλωση διοργανώνεται για την υποστήριξη της λειτουργίας του ΙΚΕ-Χατζηπατέρειου Ιδρύματος, σωματείο-μέλος της Ένωσης «Μαζί για το Παιδί«, από το Καλλιτεχνικό & Πολιτιστικό Σωματείο Κηφισιάς «Απόλλων Μουσηγέτης» την Κυριακή 29 Μαρτίου 2015, στις 11:30, στο Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου Κηφισιάς (Διονύσου & Μυρσίνης). Είσοδος:  5 Ευρώ.

Με τίτλο «Με την Ελλάδα Καραβοκύρη» η Χορωδία του Σωματείου «Οι Φίλοι του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης» υπό τη διεύθυνση της Ελισάβετ Δεμίρογλου, θα ερμηνεύσει μελωδίες του Μάνου Χατζιδάκι, Μίκη Θεοδωράκη, Σταύρο Ξαρχάκο, Απόστολου Καλδάρα, Νότη Μαυρουδή, Μάριο Τόκα, Θάνου Μικρούτσικου, Δήμου Μούτση και Χρήστου Λεοντή.

Η συναυλία θα πλαισιωθεί από προβολή εικόνων και από απαγγελία ποιημάτων.

Για περισσότερες πληροφορίες απευθυνθείτε στο 210-2825622.

.

*Για το Χατζηπατέρειο έχει γραφτεί αυτό το εξαιρετικό άρθρο, που αξίζει να διαθέσετε λίγο χρόνο για να το διαβάσετε.

Το δε δελτίο τύπου αναδημοσιεύεται απ’ το site της Ένωσης «Μαζί για το παιδί«

.

.

.

original_protovoulia_synavlia

.

.

.

.

.

Πανελλαδική Συσπείρωση για την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση: Να αποσυρθεί άμεσα η εγκύκλιος Κουρουμπλή για την τομεοποίηση

.

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΣΥΣΠΕΙΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ

ΝΑ ΑΠΟΣΥΡΘΕΙ ΑΜΕΣΑ Η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΚΟΥΡΟΥΜΠΛΗ
ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΜΕΟΠΟΙΗΣΗ

.

Πριν καν η νέα ηγεσία του Υπουργείου Υγείας κάνει την όποια ανακοίνωση προθέσεων σχετικά με την όποια στοιχειώδη δράση προκειμένου ν΄ αντιμετωπιστούν τα αποκαϊδια στο χώρο της ψυχικής υγείας (όπως παντού) που άφησε η προηγούμενη κυβέρνηση, βγήκε, με την υπογραφή του νέου Υπουργού, μια εγκύκλιος που αφορά το πολύπαθο ζήτημα της Τομεοποίησης των υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας.

Τη στιγμή που ο αρμόδιος αναπληρωτής υπουργός μόλις αναλάμβανε την Ψυχική Υγεία, κάποιοι, «πολύ βιαστικοί» (γιατί άραγε;), μέσα από το Υπουργείο έσπευδαν να πλασάρουν στον Υπουργό προς υπογραφή το πιο αλλοπρόσαλλο κατασκεύασμα που θα μπορούσε να συλλάβει ο «νους του ανθρώπου» για ένα ζήτημα ζωτικής και θεμελιακής σημασίας, όπως είναι αυτό της Τομεοποίησης.

Δυο στοιχεία χαρακτηρίζουν αυτή την εγκύκλιο : πρώτον, ότι βγήκε χωρίς καμιά συζήτηση, χωρίς καμιά «διαβούλευση» με τους λειτουργούς στο χώρο, σαν ένας φετφάς προς εφαρμογή, τη στιγμή που η Τομεοποίηση, προκειμένου πραγματικά να εφαρμοστεί και να λειτουργήσει, ως το θεμελιακό στοιχείο, που αποτελεί, αλλαγής του τρόπου λειτουργίας του ψυχιατρικού θεσμού (και όχι ως απλώς γεωγραφική κατανομή των μονάδων) θα έπρεπε, ιδιαίτερα σ΄ ένα χώρο όπου προεξάρχουν οι αμυντικές συμπεριφορές και οι ιδρυματικές αντιστάσεις, να είναι συνυφασμένη με συμμετοχικές διαδικασίες.

Δεύτερον, ότι το περιεχόμενό της εκφράζει μια πραγματική, και μη αναμενόμενη σε τέτοιο βαθμό, ασχετοσύνη για ένα θέμα που θα έπρεπε στοιχειωδώς να κατέχουν (να γνωρίζουν τι είναι, πώς λειτουργεί, πώς εφαρμόζεται) οι μηχανισμοί του Υπουργείου. Οι συντάξαντες αυτά τα επί μέρους συνονθυλεύματα, που αποτελούν οι τομείς (ΤΟΨΥ) τους οποίους συγκρότησαν, αγνοούν όχι μόνο την μη ύπαρξη κάποιων εκ των υπηρεσιών που ενέταξαν, αλλά, επίσης, και την υπάρχουσα λειτουργία, εδώ και χρόνια, κάποιων εκ των υπηρεσιών, την οποία, με το πλάνο τους αυτό, διαλύουν τελείως. Εκτός αν, πίσω από την ασχετοσύνη, κρύβεται και κάποια «κακή πρόθεση», μια σκόπιμη προσπάθεια διάλυσης των όποιων εναλλακτικών εγχειρημάτων, προκειμένου να ευοδωθούν διάφορα συμφέροντα, πανεπιστημιακά, ιδιωτικά κλπ.

Ενδεικτικά μόνο επισημαίνουμε : τη στιγμή που είναι γνωστό ότι το ΚΨΥ Αγ. Αναργύρων λειτουργεί, από το 2006, σε διασύνδεση με το 9ο ΨΤΕ του ΨΝΑ (Δαφνί), το βάζουν σε ΤΟΨΥ με κλινική του Δρομοκαιτείου και την ψυχιατρική κλινική του Αγ. Ολγα, ενώ το 9ο ΨΤΕ σε ΤΟΨΥ με αναφορά στα νότια προάστια.

Ταυτόχρονα, το ΚΨΥ Κερατσινίου (Δρομοκαϊτειο) πάει στον ίδιο ΤΟΨΥ με ψυχιατρική κλινική του ΨΝΑ (Δαφνί), τη στιγμή που οι γιατροί του ΚΨΥ είναι από το Δρομοκαϊτειο και το πιο φυσικό θα ήταν να διασυνδεθεί με μια κλινική απ΄ αυτό.

Οι στεγαστικές δομές αποσυνδέοντα απότομα από τις θεραπευτικές ομάδες που τις δημιούργησαν και τις στηρίζουν και σκορπίζονται εδώ και κει.

Οι ΤΟΨΥ είναι γιγαντιαίοι, καταστρατηγώντας κάθε έννοια της Τομεοποίησης ως μιας θεραπευτικής παραμέτρου, τη στιγμή που έχει διεθνώς κατοχυρωθεί ότι σε τομείς πάνω 100.00 κατοίκους εξασθενεί, ή και ακυρώνεται πλήρως, αυτή η θεραπευτική τους παράμετρος.

Τα Χανιά και το Ρέθυμνο μπαίνουν σε ενιαίο ΤΟΨΥ (γιατί άραγε), η κινητή μονάδα (από τις ελάχιστες του Δημοσίου) του ΚΘ Λέρου δεν υπάρχει εδώ και πολύ καιρό λόγω της άνωθεν υπονόμευσης της λειτουργίας της, με τη μη χορήγηση της ελάχιστης χρηματοδότησης που είχε ανάγκη για να κινείται, η ψυχιατρική κλινική στη Ρόδο είναι περίπου ανύπαρκτη, τα τμήματα οξέων του ΚΘΛ συρρικνωμένα και εξασθενημένα – έτσι ώστε, συστηματικά, τους τελευταίους μήνες, τα περιστατικά από τα Δωδεκάνησα να στέλνονται στο Δρομοκαϊτειο – και πολλά, πολλά άλλα.

Στον κάθε γιγαντοτομέα που συγκρότησαν, συσσωρεύονται, επίσης, δεκάδες μονάδες των ΜΚΟ, χωρίς καμιά διασύνδεσή των υπηρεσιών τους με αυτές του Δημόσιου (αλλά ούτε, φυσικά, και των υπηρεσιών του Δημόσιου μεταξύ τους).

Μπαίνουν, βέβαια, και οι ιδιωτικές κλινικές – και το πρώτο που αναρωτιέται κανείς είναι, άραγε οι κλινικάρχες των νότιων προαστίων θα παίρνουν πελατεία μόνο από τα νότια προάστια και των βορείων μόνο από τα βόρεια; Πουθενά στον κόσμο δεν υπάρχει διασύνδεση των ιδιωτικών κλινικών με τις μονάδες ψυχικής υγείας του Δημόσιου στα πλαίσια του «τομέα ευθύνης». ΄Η μήπως πρόκειται για κάποιες υπόγειες λογικές επιβίωσης των υπό χρεωκοπία ιδιωτικών κλινικών με την δημιουργία των όρων να παίρνουν ένα μέρος της «πελατείας» του Δημόσιου, στο όνομα της τυπικής λειτουργίας τους στα πλαίσια του ΤΟΨΥ; Ισως η συμπερίληψή τους να μην είναι άσχετη με τις νομοθετικές ρυθμίσεις των προηγούμενων μνημονιακών κυβερνήσεων, που δίνουν τη δυνατότητα στους κλινικάρχες να έχουν ΜΚΟ και στους ΜΚάρχες να έχουν ιδιωτικές κλινικές, με όλες τις ευκολίες των ΜΚΟ να επιλέγουν ενοίκους για τις στεγαστικές τους δομές απευθείας από τις ιδιωτικές κλινικές κλπ.

Η προχειρότητα των κατασκευαστών αυτού του εκτρώματος φαίνεται, πάνω απ΄ όλα, στο γεγονός ότι, όπως προαναφέρθηκε, δεν υπάρχει καμιά γραμμή, καμιά πολιτική, κανένα προτεινόμενο σύστημα διασύνδεσης των υπηρεσιών, καμιά λογική δικτύου, απλώς «λίθοι, πλίνθοι και κέραμοι ατάκτως ερριμμένα».

Η «αριστερή μας κυβέρνηση» θα τα αφήσει όλα αυτά έτσι όπως τα βρήκε; Η Ψυχική Υγεία, όπου η «ανθρωπιστική καταστροφή» εκφράζεται με τον πιο ανάγλυφο τρόπο, θα είναι μια από τις πρώτες προτεραιότητες προκειμένου ν΄ αντιμετωπιστεί η μνημονιακή διάλυση και ν΄ ανοίξει ο δρόμος προς μιαν ουσιαστική Αποϊδρυματοποίηση, προς ένα κοινοτικά βασισμένο σύστημα Ψυχικής Υγείας, ή θα είναι, για μιαν ακόμη φορά, ο «φτωχός συγγενής», στο περιθώριο του περιθωρίου του όποιου ουσιαστικού (και όχι διαχειριστικού) ενδιαφέροντος;

Κι΄ ακόμα, οι διαχρονικοί μηχανισμοί του Υπουργείου, πιστοί εκτελεστές των εντολών της τρόικας (ανάμεσά τους και ο εντεταλμένος της νεοφιλελεύθερης διάλυσης της ψυχικής υγείας Διοικητής του ΨΝΑ, που έχει, από τον Δεκέμβριο, παραδώσει κι΄αυτός την δική του παρωδία Τομεοποίησης) θα εξακολουθήσουν ακόμα να έχουν θέση και λόγο;

Σε κάθε περίπτωση, ένα πρώτο δείγμα, αν όχι τίποτα άλλο, τουλάχιστον «καλής θέλησης», θα ήταν η άμεση απόσυρση από τον Υπουργό Υγείας αυτού του καταστροφικού εκτρώματος για την Τομεοποίηση, που φέρει την υπογραφή του, και το άνοιγμα από τον αρμόδιο αναπληρωτή υπουργό μιας ουσιαστικής, συμμετοχικής διαδικασίας για την άμεση αντιμετώπιση των προβλημάτων επιβίωσης των μονάδων και, σε σύνδεση με αυτά, την επεξεργασία μιας πραγματικής Τομεοποίησης των υπηρεσιών.

.

10 Μαρτίου 2015

.

Πανελλαδική Συσπείρωση για την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση

.

.

.

.

.

Η κοινωνική κατασκευή της Επικινδυνότητας και οι δομές «υψίστης ασφαλείας» – Σάββατο 14 Μαρτίου 2015 στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

.

update 14/3/2015– ΕΠΕΙΓΟΝ-ΑΝΑΒΟΛΗ ΕΚΛΗΛΩΣΗΣ: Aναβάλλεται η σημερινή εκδήλωση για την Eπικινδυνότητα καθώς με απόφαση του Πρύτανη το κτήριο επί της οδού Πανεπιστημίου 30 θα μείνει κλειστό, λόγω της κατάληψης της Νομικής : «Γι΄ αυτό το λόγο, καλούμε όλους και όλες σε μια έκτακτη συνάντηση της Πρωτοβουλίας, σήμερα, στις 12 μ. στον ξενώνα «Σεμέλη», Φερών 38 (κοντά στην πλ. Βικτωρίας), προκειμένου να συζητήσουμε και ν΄ αποφασίσουμε για τις κινήσεις μας από εδώ και πέρα».

.

 

Η κοινωνική κατασκευή της επικινδυνότητας

.

.

Η κοινωνική κατασκευή της επικινδυνότητας2

.

.

Είχε προηγηθεί αυτό το κείμενο, το 2014:

.

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ
ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

23 Δεκεμβρίου 2014

Επικίνδυνος ποιος/α και για ποιον/αν;

Όλο και πιο συχνά σε πρωτοσέλιδα στις εφημερίδες, στα κεντρικά δελτία των ειδήσεων, στον πολιτικό και δικαστικό λόγο αρθρώνεται η λέξη ‘επικινδυνότητα’ και τα παράγωγα της. Την τελευταία διετία έχει επανέλθει πιο ηχηρά από ποτέ ένας λόγος που φαίνεται να στοχοποιεί ως εν δυνάμει επικίνδυνες διάφορες κοινωνικές ομάδες με το πρόσχημα ότι αποτελούν ‘δημόσιο κίνδυνο’. Ειδικότερα στο χώρο της ψυχικής υγείας έχει αναζωπυρωθεί μια συζήτηση που στοχεύει στο να επαναφέρει το ζήτημα του επικίνδυνου ‘ψυχασθενή’ ταυτοποιώντας ανθρώπους που φέρουν συγκεκριμένες διαγνώσεις ως ‘εν δυνάμει επικίνδυνους’. Με φόντο την κατάρρευση κάθε ίχνους κοινωνικής πρόνοιας και φροντίδας, παράλληλα με μια διαρκώς επιδεινούμενη εξαθλίωση των ζωών μας και απαξίωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας οικοδομείται ένα κράτος ασφάλειας. Όμως είναι πλέον γνωστό ότι στο νεοφιλελευθερισμό η ασφάλεια εξαγοράζεται με τη στέρηση της ελευθερίας μας και το προσφερόμενο από τους κρατικούς θεσμούς αίσθημα ασφάλειας εξαργυρώνεται με περιορισμό, εγκλεισμό και κοινωνικό αποκλεισμό.

.
Ως πρωτοβουλία θέσαμε εξαρχής μια προοπτική συνάντησης των κοινωνικών κινημάτων και ορίσαμε ως κοινό τόπο την ψυχική υγεία. Πέρα από το γεγονός ότι πολλοί και πολλές από εμάς έχουμε άμεσα ή έμμεσα εμπλακεί με σχετικούς θεσμούς, πιστεύουμε ότι η υγεία και ειδικότερα η ψυχική μας υγεία δεν αφορά, ή τουλάχιστον δεν αφορά μόνο, τις γνώσεις κάποιου εξειδικευμένου επαγγελματία αλλά αποτελεί ένα μείζον κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα. Σήμερα η ‘επικινδυνότητα’ ως έννοια και ως πλέγμα θεσμικών πρακτικών όχι μόνο δεν ‘εξασθενεί’ ως προς την τρέχουσα κοινωνική της σημασία και εφαρμογή, αλλά αντίθετα, παρ όλη τη συσσωρευμένη γνώση για τον πολύπλοκο, σφαιρικό της χαρακτήρα και τη σχεσιακή / κοινωνική της διάσταση τείνει να αντιμετωπίζεται ως σύμφυτη ιδιότητα του υποκειμένου (‘επικίνδυνοι άνθρωποι’, ‘επικίνδυνες ομάδες’) και μάλιστα, βιολογικά προσδιορισμένη. Για τη διαχείρισή της συζητιέται η ίδρυση ενός ειδικού ψυχιατρείου (δικαστικού ψυχιατρείου) ή σε άλλες περιπτώσεις η θέσπιση της υποχρεωτικής κατ’ οίκον νοσηλείας για ‘ασθενείς’ για τους  οποίους η ‘επικινδυνότητα’ τους  αξιολογείται αυξημένη. Όμως, καθώς σήμερα τα όρια ανάμεσα στον κοινωνικό αποκλεισμό και τον εγκλεισμό είναι πολύ λεπτά, όσο περισσότερο βαθαίνει ο αποκλεισμός, τόσο περισσότερο τα αποκλεισμένα άτομα κινδυνεύουν να καταλήγουν πιο συχνά (ή εκ νέου) στον εγκλεισμό.

.
Σήμερα, που πολλοί πανηγυρίζουν για το κλείσιμο των ψυχιατρείων, η αναζήτηση των σχεσιακών εκείνων διεργασιών που ενδέχεται να παράγουν έναν κίνδυνο τείνουν να αποσιωπούνται ενώ τα όρια του ψυχιατρικού ασύλου επεκτείνονται επικίνδυνα μέσα στην κοινότητα και γίνονται λιγότερο ευδιάκριτα. Γιατί σε αυτό ακριβώς το θόλωμα των ορίων ίσως να κρύβεται ένας από τους πολλούς κινδύνους της κυρίαρχης αφήγησης για την υγεία μας και την ασφάλειά μας. Προφανώς οι κίνδυνοι είναι πολλοί περισσότεροι, όπως και οι φόβοι που μας προκαλούν.  Οι οροθετικές γυναίκες τον Απρίλιο του 2012 παραμονές των εκλογών το ζήσανε και το ζούνε καθημερινά, το ίδιο και οι πρόσφυγες στα κέντρα κράτησης.
Στην ίδια λογική ευθυγραμμίζεται, κατά την άποψή μας, και η θέσπιση φυλακών τύπου γ, για τους κρατούμενους ‘ειδικής κατηγορίας και εξέχουσας επικινδυνότητας’, όπου οι κρατούμενοι θα βιώνουν μια φυλακή μέσα στη φυλακή.

.
Με αυτά κατά νου διοργανώνουμε δημόσια εκδήλωση με θέμα την ‘επικινδυνότητα’. Το πρόγραμμα της εκδήλωσης είναι υπό διαμόρφωση. Σας καλούμε να συμμετάσχετε στη συζήτηση είτε προσωπικά είτε συλλογικά, να συνεισφέρετε ιδέες και προτάσεις σε μια ζωντανή συζήτηση για μια κοινωνία χωρίς περιφράξεις και κοινωνικούς αποκλεισμούς.

.

.

.

.

.