Παρουσίαση βιβλίου: «Συνδικάτα και πολιτική» του Κώστα Μπατίκα – Μέρος ΙΙ

.

Κώστας Μπατίκας-Συνδικάτα και πολιτική

.

(συνέχεια από εδώ)

.

Στη συνέχεια του βιβλίου ο συγγραφέας αναφέρεται στις συντεχνίες κι εξετάζει ιστορικά, σε παγκόσμιο επίπεδο, τις συνθήκες που οδήγησαν στη δημιουργία των συνδικάτων:

Στο αρχικό στάδιο ανάπτυξης του καπιταλισμού, στην απλή συνεργασία, όπου οι συνθήκες παραγωγής δεν διέφεραν ποιοτικά απ’ αυτές της συντεχνιακής χειροτεχνίας και η διαφορά ήταν μόνο ποσοτική, οι ελπίδες των μισθωτών να επιστρέψουν στην προηγούμενη συντεχνιακή κατάσταση ήταν ακόμα ζωντανές.

Μόνο στη μανιφακτούρα, στο επόμενο στάδιο ανάπτυξης της καπιταλιστικής παραγωγής, έπαψε να υπάρχει κάθε ελπίδα επιστροφής στη συντεχνία και οι εργάτες πια δεν είχαν άλλη δυνατότητα για την επιβίωση τους απ’ την πώληση της εργατικής τους δύναμης. Η μετατροπή τους από παραγωγούς σε μισθωτούς εργάτες ήταν πλέον οριστική.

Αρχικά οι εργάτες, κατέστρεφαν τις μηχανές, αντιδρώντας σ’ αυτή την κατάσταση:

Εξεγέρσεις και καταστροφές μηχανών έχουμε σε ολόκληρη την περίοδο των πρώτων χρόνων της Βιομηχανικής Επανάστασης, στα τέλη του 18ου αιώνα στην Αγγλία, και τα μέσα του 19ου αιώνα στις χώρες της ηπειρωτικής Ευρώπης. Και στην Ελλάδα, αν και σε μικρότερη έκταση συναντάμε το φαινόμενο της καταστροφής των μηχανών στις αρχές του 20ου αιώνα.

Οι καπιταλιστές κι οι κυβερνήσεις τους απάντησαν στις εργατικές εξεγέρσεις με έντονη τρομοκρατία, με σκλήρυνση των τρομοκρατικών τους νόμων και με άγριες δολοφονίες εργατών. Ο Β. Αμπεντροτ γράφει για τις μαζικές εξεγέρσεις και το σπάσιμο των μηχανών στην Αγγλία:

«Απ’ το 1811 και έπειτα το κίνημα πήρε τέτοιες διαστάσεις, ώστε η κυβέρνηση της Παλινόρθωσης, αναγκάστηκε επανειλλημένα να καταφύγει σ’ έναν τρομοκρατικό νόμο, που προέβλεπε την ποινή του θανάτου για την καταστροφή των μηχανών. Ακόμα και ο θαραλλέος λόγος του λόρδου Μπάυρον, το Φλεβάρη του 1812 στη Βουλή των Λόρδων, δεν μπόρεσε να αποτρέψει την αποδοχή του».

Στη συνέχεια, οι εργάτες συνειδητοποίησαν πως πρέπει διαφορετικά να οργανώσουν την ταξική τους πάλη:

(…) Συνδικαλιστική δράση, όμως, και συνδικάτα με τη σημερινή έννοια του όρου έχουμε στο βιομηχανικό καπιταλισμό, και ιδιαίτερα από τότε που η εργατική τάξη κατέκτησε το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι. Τα συνδικάτα της εργατικής τάξης είναι προϊόν του  καπιταλισμού που έφτασε σε ένα συγκεκριμένο επίπεδο ανάπτυξης και δεν αποτελούν συνέχεια των συντεχνιών του Μεσαίωνα.

(…)Τα συνδικάτα δεν είχαν πάντα τη σημερινή τους μορφή. Απ’ τη γέννηση τους και ώσπου να φτάσουν στο σημερινό τους οργανωτικό επίπεδο, χρειάστηκε ν’ αλλάξουν πολλές φορές και να τελειοποιήσουν τις μορφές οργάνωσης. Αυτό γινόταν για να αντιστοιχούν οι μορφές οργάνωσης στις αλλαγές που συντελούνταν στην υλική παραγωγή και στην ίδια την εργατική τάξη.

Πάντως, πρέπει να ειπωθεί ότι τις περισσότερες φορές οι μορφές οργάνωσης των συνδικάτων ακολουθούσαν την οργανωτική συγκρότηση των Ενώσεων των καπιταλιστών, που συνήθως προϋπήρχαν των συνδικάτων. Στην Ελλάδα πέρασαν αρκετές δεκαετίες, ώσπου το συνδικαλιστικό κίνημα να οργανωθεί σε πανεθνική κλίμακα.

Φυσικά ξεκινά την ιστορική του αναδρομή με όσα συνέβησαν στην Αγγλία αλλά αναφέρεται εκτενώς και σε όσα διαδραματίστηκαν στην Γαλλία και στη Γερμανία, στα Βαλκάνια, στην Ελλάδα βέβαια, αλλά και σε πιο μακρινές χώρες:

Οι νόμοι που απαγόρευαν την ελεύθερη συνδικαλιστική δράση καταργήθηκαν ύστερα από σκληρή πάλη της εργατικής τάξης. Στην Αγγλία, οι νόμοι αυτοί έπεσαν το 1824. Στη Γαλλία μέσα από ταξικές συγκρούσεις οι νόμοι αυτοί θα καταργηθούν ντε φάκτο κατά την περίοδο της επανάστασης του 1848 και στις μέρες της Παρισινής Κομμούνας. Τελικά, όμως, μόνο το 1884 οι Γάλλοι εργάτες θ΄ αποκτήσουν το νόμιμο δικαίωμα να οργανώνουν ελεύθερα τις οργανώσεις τους. Περίπου την ίδια εποχή τελείωσαν και τα απαγορευτικά μέτρα και για τους εργάτες της Γερμανίας και άλλων χωρών της Ευρώπης. Η παγκόσμια ιστορία του συνδικαλιστικού κινήματος αρχίζει ακριβώς τότε…

(…) Οι εμπειρίες του αγγλικού προλεταριάτου συνέβαλαν θετικά στην εξέλιξη του συνδικαλιστικού κινήματος στις άλλες χώρες. Οι εργάτες της ηπειρωτικής Ευρώπης αξιοποιώντας την πείρα των Άγγλων εργατών θα μπορούσαν να περάσουν γρηγορότερα σε ανώτερες μορφές συνδικαλιστικής οργάνωσης. Αυτό έγινε, π.χ. Στη Γερμανία. Εκεί το προλεταριάτο είχε την τύχη να καθοδηγείται άμεσα απ’ τον Μαρξ και τον Ένγκελς, απ’ την πρώτη στιγμή της οργανωτικής του αφύπνισης. Τα γερμανικά συνδικάτα γεννήθηκαν και αυτά σαν τοπικές ενώσεις κατά επάγγελμα, μετασχηματίστηκαν όμως, αμέσως μετά τη δημιουργία τους σε πανγερμανικές συνδικαλιστικές ενώσεις κατά επάγγελμα.

Η Διεθνής των αναρχικών του Μπακούνιν είχε σημαντική επιρροή και γερά στηρίγματα σε Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία. Το αναρχοσυνδικαλιστικό ρεύμα αναπτύχτηκε ιδιαίτερα σ’ αυτές τις χώρες. Στη Γαλλία αυτό το ρεύμα γονιμοποιήθηκε, καθώς διασταυρώθηκε με την προυντονική παράδοση (…)

Σε ό,τι αφορά την ομοσπονδιακή εξέλιξη της συνδικαλιστικής μορφής οργάνωσης στην Ελλάδα, δεν μπορεί κανένας να ισχυριστεί ότι ήταν αποτέλεσμα της δράσης ενός αναρχοσυνδικαλιστικού κινήματος. Οι κάποιες αναρχοσυνδικαλιστικές επιρροές που υπήρξαν στη χώρα μας δεν ήταν οι “μαμές” αυτής της μορφής οργάνωσης στην Ελλάδα. Αυτήν την μορφή οργάνωσης εδώ την επέβαλε η φιλελεύθερη αστική τάξη της χώρας μας, που τη βρήκε ιδιαίτερα βολική και αρμονική, με ένα συνδικαλιστικό κίνημα αστικής επιρροής που επιδίωκε να δημιουργήσει. Έτσι, βλέπουμε τους Βενιζελικούς, στο τέλος της πρώτης, αρχές της δεύτερης δεκαετίας του αιώνα μας, να πρωτοστατούν στην ίδρυση των Εργατικών Κέντρων, αυτών των ελληνικών “bourses du travail”.

Ειδικά για τη χώρα μας, γράφει πως ξεκίνησαν όλα:

Απεργίες αναφέρεται ότι έγιναν πριν ακόμα ιδρυθεί το νεοελληνικό κράτος. Μια τέτοια απεργία έγινε στα Αμπελάκια και η πρώτη νεοελληνική απεργία έγινε στα 1826 απ’ τους τυπογράφους του εθνικού τυπογραφείου στο Ναύπλιο. Πάντως, όπως βεβαιώνεται από διάφορες πηγές, απεργίες υπήρξαν πριν την εμφάνιση των πρώτων εργατικών συνδικαλιστικών οργανώσεων (…) Πριν ακόμα γεννηθούν τα εργατικά συνδικάτα, η αστική τάξη, στην προσπάθεια της να εμποδίσει την αφύπνιση των εργατών, παίρνει διάφορα μέτρα. Μέτρα απαγόρευσης της απεργίας και επιβολής εξοντωτικής καταστολής της, αλλά και μέτρα ιδεολογικοπολιτικής κατεύθυνσης. Έτσι, π.χ., στα 1869 μοιράστηκε, όπως γράφει ο Γ. Κορδάτος, σε όλες τις πόλεις, όπου υπήρχαν εργάτες, το “εγκόλπιο” ή “συμβουλαί εις τους χειρωνάκτας”, που ήταν μετάφραση μιας γαλλικής μπροσούρας προσαρμοσμένης στις ελληνικές συνθήκες. Το εγκόλπιο συμβούλευε τους εργάτες να είναι υπομονετικοί, να κάνουν ό,τι τους λέει ο εργοδότης τους, γιατί αυτό είναι θέλημα Θεού, οι απεργίες είναι έργο του Σατανά.

Παρά τα εμπόδια όμως, τελικά ιδρύεται το πρώτο εργατικό συνδικάτο:

Αυτό που χαρακτηρίζει τη ιδιαίτερα τη γέννηση του ελληνικού συνδικαλιστικού κινήματος είναι ότι αυτή έγινε με συμβολαιογραφική πράξη. Το πρώτο, είναι κατά τον Κορδάτο, το εργατικό  συνδικάτο που ιδρύθηκε στη Σύρο το 1879. Οι εργάτες του Ναυπηγείου ιδρύουν με συμβολαιογραφική πράξη και με τον τίτλο «Αδελφικός Σύνδεσμος Ξυλουργών του Ναυπηγείου Σύρου» τη συνδικαλιστική τους οργάνωση. Το καταστατικό του συνδέσμου πήρε τον τίτλο συμφωνητικού.

(…) Τον ίδιο περίπου καιρό οργανώθηκαν και οι εργάτες των βυρσοδεψείων της Σύρου. Απ’ το 1879 και ως τα 1910, η συνδικαλιστική οργάνωση γνωρίζει μια αρκετά πλατιά οργάνωση. Οι συνδικαλιστικές  οργανώσεις κατά επάγγελμα εμφανίζονται με διάφορες ονομασίες, όπως: Αδελφότης, Αλληλοβοηθητική Αδελφότης, Συντεχνία, Σύνδεσμος, Σύλλογος, Ένωση, Συνδικάτο, Σωματείο.

Τι εννοούμε όμως όταν κάνουμε λόγο για Συνδικάτο; Σε τι διαφέρει απ’ το Σωματείο; Ο Κώστας Μπατίκας εξηγεί:

Στην ονομασία Συνδικάτο αξίζει να σταθούμε για λίγο, γιατί χρησιμοποιήθηκε με διάφορες εκδοχές. Αρχικά με την ονομασία συνδικάτο υποδηλωνόταν η συνδικαλιστική οργάνωση, μέλη της οποίας, ήταν εργαζόμενοι συναφών ειδικοτήτων. Το εργατικό συνδικάτο Άμυνα Αθήνας είχε ως ως μέλη του υπαλλήλους ξενοδοχείων, εστιατορίων, καφενείων και οικιών. Αργότερα, συνδικάτο ήταν μια τοπική ένωση ξεχωριστών σωματείων συναφών επαγγελμάτων. Τέτοιο ήταν το Συνδικάτο Πρόοδος Αθήνας, που ήταν ένωση των σωματείων της Αθήνας, των υπαλλήλων καφεπωλείων, των γκαρσονιών, των μαγείρων και των ξενοδοχοϋπαλλήλων.

Ακόμα και σήμερα πολλοί εργάτες, όταν γίνεται λόγος για συνδικάτο, εννοούν μια συνδικαλιστική οργάνωση που έχει μέλη της εργάτες συναφών ειδικοτήτων. Έτσι, π.χ., οι οικοδόμοι ονομάζουν σωματείο την οργάνωση μιας ειδικότητας (σωματείο ελαιοχρωματιστών), ονομάζουν όμως συνδικάτο την οργάνωση που έχει μέλη της  από όλες τις ειδικότητες των οικοδόμων (Συνδικάτο Οικοδόμων Αθήνας). Βλέπουμε, λοιπόν, ότι επέζησε η πρώτη εκδοχή της έννοιας συνδικάτο.Οι ονομασίες «σύνδεσμος» και «ένωση» χρησιμοποιούνταν περισσότερο για να υποδηλώσουν οργανώσεις που είχαν μέλη τους από όλα τα επαγγέλματα ή ειδικότητες σε μια πόλη.

Ανεξάρτητα πάντως απ’ την ονομασία τα πρώτα ελληνικά συνδικάτα ήταν απ’ την άποψη της οργανωτικής μορφής: 1) οργανώσεις κατά επάγγελμα και πόλη (π.χ. Τυπογράφοι Αθήνας), 2) οργανώσεις όλων των εργατών μιας πόλης (π.χ. Εργατικός Σύνδεσμος Πατρών), 3) οργανώσεις κατά επιχείρηση (π.χ. Σύνδεσμος Υπαλλήλων Τροχιοδρόμων Αθηνών-Πειραιώς-Περιχώρων, που μπορούσε να συμπεριλάβει όλους τους εργαζόμενους στην επιχείρηση), 4) οργανώσεις κατά επάγγελμα ή ειδικότητα σε μια επιχείρηση (π.χ. Ξυλουργοί Ναυπηγείου Σύρου).

Όλες ήταν τοπικού επιπέδου. Εκείνες οι οργανώσεις, όπως η Πανελλήνια Ένωση Μηχανικών των Εμπορικών Ατμοπλοίων, είναι «πανελλήνιες» λόγω της φύσης του ναυτικού επαγγέλματος. Δεν έχουμε, δηλαδή, σ’ αυτήν την περίοδο και μέχρι το 1918, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις, οργανώσεις που να ενώνουν κεντρικά ή ομοσπονδιακά τους εργάτες του ίδιου επαγγέλματος σε πανελλαδικό επίπεδο.

Ο Κώστας Μπατίκας συγκέντρωσε στο βιβλίο του πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία σ’ αυτό το κεφάλαιο. Μαθαίνουμε για παράδειγμα λεπτομέρειες για την εξέλιξη των αγγλικών συνδικάτων (και την λεγόμενη εργατική αριστοκρατία που αναδύθηκε εκεί), των γαλλικών «bourses du travail», για τα σοβιετικά συνδικάτα φυσικά, για τις «Company Unions» της Αμερικής, για όσα διαδραματίστηκαν στη Σερβία και τη Βουλγαρία, κ.α.

Απ’ τα σημεία που προσωπικά ξεχώρισα ήταν πως ήδη από το 1870 στα γερμανικά συνδικάτα ήταν μέλη περίπου 1000 εργάτριες (και δεν ήταν αυτονόητο ξέρετε να συμμετέχουν γυναίκες στη συνδικαλιστική οργάνωση, παντού), πως στην Ιαπωνία κάποια στιγμή ήταν σε ισχύ 44 χιλιάδες (!) συμβάσεις εργασίας και άλλα που αξίζει να διαβάσετε κι εσείς.

.

.

(συνεχίζεται…)

.

.

.

.

.

Advertisements

~ από aikaterinitempeli στο Μαΐου 1, 2015.

Ένα Σχόλιο to “Παρουσίαση βιβλίου: «Συνδικάτα και πολιτική» του Κώστα Μπατίκα – Μέρος ΙΙ”

  1. […] (συνέχεια από εδώ) […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: