Perception – Μια διαφορετική σειρά : Πρωταγωνιστής σε ρόλο ψυχικά πάσχοντα

.

 

Γι’ αυτό δεν μιλάω για τη διάγνωση μου, γιατί μετά γίνεται αυτό που είμαι”.

.

.

 

Μετά από δεκαετίες, κατά τις οποίες οι ψυχικά πάσχοντες προβλήθηκαν από τον κινηματογράφο, αλλά και απ’ τη  μικρή οθόνη ως εγκληματίες κι ο στιγματισμός τους αυξήθηκε κατακόρυφα με ταινίες του τύπου «Ο σχιζοφρενής με το πριόνι«, για πρώτη φορά βλέπουμε κάτι διαφορετικό να συμβαίνει, τα τελευταία χρόνια.

Και δεν αναφέρομαι μόνο στις ταινίες όπως αυτή που γυρίστηκε για τον John Nash («Ένας υπέροχος άνθρωπος») που δεν εστιάζουν πια στην πολυτονισμένη ‘επικινδυνότητα’ τους, αλλά και στη σειρά που προβαλλεται εδώ και τρία χρόνια απ’ το TNT στην Αμερική και πρόσφατα και στην χώρα μας.

Σ’ αυτήν λοιπόν ο πρωταγωνιστής έχει ρόλο ατόμου που διαγνώστηκε απ’ τα 22 του ως παρανοϊκός σχιζοφρενής, κι όχι μόνο είναι λειτουργικός, αλλά αρνείται και τα ψυχοφάρμακα. Ο λόγος για τον Ντάνιελ Πιρς, νευροεπιστήμονα, καθηγητή σε Πανεπιστήμιο του Σικάγου, συγγραφέα 7 βιβλίων και σύμβουλο του FBI σε διάφορες υποθέσεις.

Στο πρώτο επεισόδιο της πρώτης σαιζόν μάλιστα, παρουσιάζεται ως θύμα κι όχι ως θύτης, έτερος ψυχικά πάσχοντας, που ενοχοποιείται για δολοφονία που δεν διέπραξε. Οι φιλότιμες προσπάθειες ν’ ανατραπούν τα στερεότυπα είναι φανερές.

Ο Πιρς λοιπόν ακούει κλασσική μουσική από κασέτες, δεν έχει υπολογιστή ή κινητό τηλέφωνο (μπορεί να σκεφτεί κάποιος πως εδώ υπάρχει ένας υπαινιγμός τεχνοφοβίας) πίνει τσάι με βότανα χωρίς ζάχαρη και γάλα κι έχει συχνότατα παραισθήσεις (σε κάποιο επεισόδιο μάλιστα ‘βλέπει’ και τον Freud). Η καλύτερη του φίλη δεν είναι υπαρκτό πρόσωπο κι ένας βοηθός, που γνώρισε σε προηγούμενη εισαγωγή του σε ψυχιατρικό ίδρυμα, τον προσέχει και τον στηρίζει ώστε ν’ ανταπεξέρχεται στις απαιτήσεις της ζωής του. Εξαιρετικά υποστηρικτικός είναι κι ο κοσμήτορας του Πανεπιστημίου στο οποίο ο Πιρς διδάσκει νευροεπιστήμες, μιας και γνωρίζονται χρόνια.

Σε κάποια πράγματα ο χαρακτήρας αυτός μου θύμισε την ιστορία του John Nash. Υπάρχουν ας πούμε κοινά σημεία. Κι οι παραγωγοί της σειράς σε συνέντευξή τους ανέφεραν πως πράγματι εμπνεύστηκαν από κείνον και το βιβλίο που τον αφορούσε, όπως επίσης εμπνεύστηκαν κι απ’ τα βιβλία του Oliver Sacks. Ζήτησαν επιπροσθέτως συμβουλές απ’ τον David Eagleman που θεωρείται κορυφαίος στον τομέα των νευροεπιστημών. Αλλά αυτά δεν έχουν και τόση σημασία. Το αξιοπρόσεκτο κατ’ εμέ -γιατί καταλαβαίνετε βέβαια πως ο καθένας μας προσέχει διαφορετικά πράγματα ανάλογα με την προσωπικότητα και την κατάρτισή του όταν παρακολουθεί κάτι-, είναι πως στη σειρά βλέπουμε διαλόγους σαν αυτόν:

Μακάρι να μπορούσα να τον βοηθήσω περισσότερο.
-Εμπόδισες τον εγκλεισμό του. Μου ακούγεται σαν νίκη.
-Χρειάζεται θεραπεία, φάρμακα…
-Δάσκαλε που δίδασκες…
-Δεν είμαι υποκριτής Νάταλι. Ποτέ δεν αρνήθηκα την αξία των φαρμάκων.
-Για όλους εκτός από σένα.
-Μια χαρά είμαι (…) Είμαι απόλυτα λειτουργικός.
-Έχεις παραισθήσεις!
-Κι όπως λες, μερικές φορές με βοηθούν να έχω πρόσβαση στο υποσυνείδητο. Είναι πολύ βολικό τώρα τελευταία.
-Κι επίσης σε εμποδίζουν να έχεις φυσιολογική ζωή. Να κάνεις πραγματικούς φίλους.
-(χαμογελώντας) Ισως να μου αρέσουν οι φίλοι που έχω«.

Και σαν αυτόν:

«-Ακούω φωνές. Βλέπω πράγματα που δεν υπάρχουν. Μιλάω στους τοίχους. Πως θ’ αποκτήσω μια στενή σχέση μ’ οποιονδήποτε;”
-Είχες ένα περιστατικό. Κάποιες φορές συμβαίνει ,το αντιμετωπίζεις και προχωράς. (…) Μήπως πρέπει να ξαναγυρίσεις στα φάρμακα σου;
-Οχι, όχι! Για κάποιους είναι θαύμα, αλλά όχι για μένα.
-Αλλά είχες λιγότερα συμπτώματα.
-Και δεν μπορούσα να συγκεντρωθώ για να τελειώσω ένα ηλίθιο σουντόκου. Δεν μπορούσα να γράψω, ούτε να δουλέψω. Όχι, μπορώ να το χειριστώ. Θα συνεχίσω την ψυχοθεραπεία μου, θα μείνω στη ρουτίνα μου, θα προσέξω τη δίαιτα μου.Θα κρατήσω το μυαλό μου συγεντρωμένο κι απασχολημένο”.

Σε άλλη περίπτωση επίσης, όταν μια δικαστίνα αναφέρει πως λόγω της κατάστασης κάποιου (που έχει διαγνωστεί με παρανοϊκή σχιζοφρένεια), διέταξε θεραπεία αντί ποινή φυλάκισης, ο πρωταγωνιστής δηλώνει: “Είμαι εντυπωσιασμένος. Μακάρι περισσότεροι δικαστές να ήταν τόσο ενήμεροι για τις ψυχικές ασθένειες”. Σε μια χώρα όπως η Αμερική, που είναι πολύ εύκολο να καταλήξει κάποιος ψυχικά πάσχων στη φυλακή, δεν είναι αμελητέο ν’ ακούγονται τέτοιες απόψεις, έστω και σε μια τηλεοπτική σειρά.

Και σ’ έτερο επεισόδιο, όταν ο Πιρς θυμώνει, ξεκαθαρίζει για κατηγορούμενο ψυχικά πάσχοντα: “Δεν μπορείτε να του επιβάλλετε θεραπεία επειδή νιώθετε άβολα! Έχει δικαιώματα. Να μην πάρει φάρμακα ή να μην εγκλειστεί, χωρίς τη θέληση του!”.

Οπωσδήποτε στους τρεις κύκλους της σειράς υπάρχουν επεισόδια καλύτερα δομημένα (ακόμη και με σαφές πολιτικό μήνυμα) κι άλλα με λιγότερο ενδιαφέρον, αλλά το γεγονός πως ο πρωταγωνιστής πάντα παλεύει με τους δαίμονες του, είναι αυτό που θεωρώ πως κάνει τη σειρά να διαφέρει, που μ’ έκανε να παραβλέψω πολλές, άλλες αδυναμίες της κι ο μοναδικός λόγος για τον οποίο την παρακολούθησα:

Τι είναι ‘φυσιολογικό’; Αν νιώθετε λυπημένοι, αν υπάρχει κάτι που σας στεναχωρεί ή βιώνετε νευροχημικές ανοσορροπίες, τι συμβαίνει; Οι περισσότερες μελέτες περίπτωσης δείχνουν ασθενείς με εγκέφαλο κάθε άλλο παρά ‘φυσιολογικό’ και δεν αμφισβητείται πως υποφέρουν. Αλλά… είναι όλα άσχημα; Μερικοί μπορεί να προστατεύονται λόγω της νευρολογικής τους κατάστασης από οδυνηρές αλήθειες που κανείς δεν θέλει να σκέφτεται. Άλλοι αναπτύσσουν μια πρόσχαρη διάθεση που τους βοηθάει ν’ αντιμετωπίζουν καταστάσεις ενοχλητικές. (…) Κι αν θεραπεύσουμε τους ανθρώπους με νευρολογικές, ψυχιατρικές διαταραχές και τους επαναφέρουμε στην εντός των εισαγωγικών ‘φυσιολογικότητα’, φυσικά και τους βοηθάμε, αλλά μπορεί μερικές φορές και να τους αφαιρούμε αυτό που τους κάνει μοναδικούς.Τους κλέβουμε ένα βασικό κομμάτι αυτού που είναι«.

Το σημείο αυτό μου θύμισε κάτι που έγραφε ο Κώστας Φιλανδριανός στο βιβλίο του «Δημόσιο Ψυχιατρείο Αθηνών – Το Δαφνί ..μια φανταστική πολιτεία» (που παρουσιάζεται εδώ) κι είναι αυτό το απόσπασμα:

«Πάρα πολλοί απ’ αυτούς, περίφημοι «τύποι» της εποχής, φημισμένοι ανά το Πανελλήνιο, (ο Γιάννης ο Θεός, -ο Ηλίας της Επιμελείας, -ο Δελαπατρίδης, -ο Βδελόπουλος, – Ο Ανδρέας ο Ουρανοβάμων, – η Βασίλισσα του Σαββά, – Ο Θανάσης ο Απλός, – ο Μικρό Μεγάλο Παστρεύει, -ο Γιάννης το Υπερντρέτνωτ, – ο Δαίδαλος κλπ, ελάχιστο δείγμα μιας ατέλειωτης σειράς), καθένας με τη χάρι του και τα …καμώματα του, συμπλήρωναν την εκτός τόπου και χρόνου αίσθηση, με την οποία ζούσε το αλλόκοτο εκείνο πλήθος… Πόσοι ανεπανάληπτοι «τύποι»… (Αλήθεια τι έγιναν τώρα οι «τύποι»;) Σήμερα δεν βλέπομε τέτοια πράγματα. Ο οδοστρωτήρας των ψυχοφαρμάκων ισοπέδωσε τις ψυχικές αρρώστιες, εξαφάνισε τις πηγαίες συμπτωματολογίες, μετέτρεψε τους αρρώστους σε απλά ομοιόμορφα νούμερα..»

Μήπως τους κλέβουμε όντως ένα κομμάτι αυτού που είναι με τις διάφορες αγωγές; Κι απ’ την άλλη, τους βοηθάμε πράγματι τόσο, ώστε να έχουν μια ‘φυσιολογική’ ζωή έστω και κατά τα δικά μας πρότυπα ή απλώς να επιβιώνουν; Τους εξασφαλίζουν πράγματι τα ψυχοφάρμακα ποιότητα ζωής; Πολλά τα ερωτήματα κι οπωσδήποτε η απάντηση είναι διαφορετική σε κάθε περίπτωση. Yπάρχουν άνθρωποι που βοηθιούνται απ’ αυτά κι άλλοι που διαλύονται. Και δεν μπορεί κανείς ν’ αγνοήσει και το ύπουλο παιχνίδι των φαρμακοβιομηχανιών, το οποίο επίσης θίγεται στη σειρά.

Όταν ο πρωταγωνιστής διαβάζει το απειλητικό μήνυμα κάποιου με την εξής διαπίστωση:“Οι φαρμακευτικές εταιρείες κι οι οργανισμοί έγκρισης φαρμάκων συνωμοτούν για ν’ αρρωσταίνουν τον αμερικανικό λαό” σχολιάζει “Αυτό είναι σίγουρα αλήθεια» και ρωτάει τον ντεντέκτιβ δίπλα του: «Το σύνδρομο ‘ανήσυχων ποδιών’ για παράδειγμα, δεν νομίζεις πως είναι επινόηση των εταιρειών για περισσότερα χάπια;” Αυθόρμητα σε κάνει να σκεφτείς ως τηλεθεατή, ως τηλεθεάτρια, πόσες ακόμη ‘διαταραχές’ θεωρείς επινοημένες κι εμένα για παράδειγμα μου έφερε στο νου άρθρα όπως αυτό.

Δεν θέλω να σας γράψω περισσότερα όμως, γιατί πιστεύω πως αξίζει να δείτε τη σειρά και να σχηματίσετε δική σας άποψη. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να παραβλέψουμε βέβαια πως πρόκειται για ένα τηλεοπτικό προϊόν που αποσκοπεί στο κέρδος, πως η τρέλα πάντα αποτελούσε ένα ελκυστικό θέμα για τη βιομηχανία του κινηματογράφου και της τηλεόρασης ακριβώς επειδή σαν ιδιαίτερη ανθρώπινη κατάσταση πουλάει όπως λέμε και πως έχουν διατυπωθεί ποικίλες ενστάσεις γι’ αυτή τη σειρά. Μάλιστα, εδώ κι εδώ κι εδώ μπορείτε να διαβάσετε μερικές κριτικές που ξεχώρισα. Η πρώτη είναι γραμμένη από έναν ιδιαίτερα ανοιχτόμυαλο πατέρα που ο γιος του έχει διαγνωστεί ως σχιζοφρενής κι επιχειρεί έναν παραλληλισμό των όσων δείχνει η σειρά με την πραγματικότητα που εκείνος βιώνει.  Aλλά ευτυχώς έχει και τα θετικά του όλο αυτό το εγχείρημα.

Δεν ευελπιστώ βέβαια πως θ’ αλλάξει η στάση ορισμένων, για τους ανθρώπους που πάσχουν από ψυχικές διαταραχές, επειδή θα δουν μια τέτοια σειρά. Δεν είμαι τόσο αφελής ή αισιόδοξη. Χρειάζονται συντονισμένες ενέργειες για να μειωθεί το στίγμα και συγκεκριμένη πολιτική στάση. Αλλά πως να παραβλέψουμε και τη δύναμη του μέσου; Ίσως γίνει αφορμή λοιπόν φυτρώσει ένας σπόρος αμφιβολλίας κι ορισμένοι ψάξουν περισσότερο να μάθουν τι συμβαίνει με τις ψυχικές διαταραχές. Ίσως έστω γίνει αντιληπτό πως κάποιοι τα καταφέρνουν να τις διαχειρίζονται κι απ’ αυτό το blog έχουν παρουσιαστεί τέτοια φωτεινά παραδείγματα. Εξάλλου, όπως υποστηρίζει ο πρωταγωνιστής: “Ο ορθολογισμός έχει υπερτιμηθεί”.

Για το τέλος κράτησα κάτι που λέει ο Ντάνιελ Πιρς σε ένα νέο παιδί. Μου θύμισε τους φοιτητές και φοιτήτριες που γνώρισα κι είχαν μόλις διαγνωστεί ως ψυχωσικοί, μου άρεσε σαν μήνυμα και θα καταλάβετε γιατί:

«-Οταν ήμουν στην ηλικία σου μου συνέβη κάτι.. κι εμένα. Νοσηλεύτηκα σε κλινική και νόμιζα ότι τελείωσε η ζωή μου. Όλα τα όνειρά μου κατέρρευσαν.
-Και τι κάνατε;
-Βρήκα ένα καινούριο όνειρο«.

Δεν είναι εύκολο για κανέναν μας να βρει ένα καινούριο όνειρο όταν η ζωή τον συνθλίβει με διάφορους τρόπους. Αλλά οπωσδήποτε αξίζει να το προσπαθήσουμε.

Να είστε καλά.

.

.

.

.

.

Advertisements

~ από aikaterinitempeli στο Ιουνίου 20, 2015.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s