ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ : ΠΑΡΩΔΙΑ «ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ» ΤΟ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ» ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

.

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

.
ΠΑΡΩΔΙΑ «ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ»

ΤΟ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ» ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

.

 

Υστερα από 15 μηνών παραλυτικής απραξίας στο χώρο της Ψυχικής Υγείας και ενώ το όλο σύστημα των υπηρεσιών βρίσκεται σε μια πορεία επιταχυνόμενης κατάρρευσης, η κυβέρνηση Σύριζα-Ανελ έδωσε στη δημοσιότητα μια πρώτη νομοθετική απόπειρα (πιο πολύ, πυροτέχνημα) με το νομοσχέδιο για την «Μεταρρύθμιση της Διοικητικής Οργάνωσης των Υπηρεσιών  Ψυχικής Υγείας».

.

Τη στιγμή που η αποψίλωση όλων των μονάδων από προσωπικό (με αποτέλεσμα την εκτός ορίων κόπωση του ελάχιστου εναπομείναντος προσωπικού) και η δραστική περικοπή των προϋπολογισμών, σε αλληλεπίδραση με την μηδέποτε αμφισβητηθείσα κατασταλτική ψυχιατρική (της πληθώρας των ακούσιων εγκλεισμών, των μηχανικών καθηλώσεων, των απομονώσεων, του μονόδρομου του ψυχοφάρμακου), οδήγησε σε διαδοχικά τραγικά επεισόδια (μεταξύ άλλων, στα γνωστά περιστατικά που συνέβησαν στο ΨΝΑ/Δαφνί), η ηγεσία του αρμόδιου Υπουργείου παρουσιάζει ένα νομοσχέδιο που, αφήνοντας άθικτη την υπάρχουσα κατάσταση, αποσκοπεί, απλώς, σε μια «συγκεντρωτικά ελεγχόμενη ‘αποκέντρωση’ των υπηρεσιών», τελείως ξεκομμένη από την υπάρχουσα πραγματικότητα και χωρίς καμιάν αναφορά σε αυτήν. Με μόνες, επί του πρακτέου, αρμοδιότητες, προς χρήση πιθανώς στο προσεχές μέλλον, αυτές που βοηθούν στην άσκηση πολιτικών δημοσιονομικής περιστολής, καθώς οι Περιφέρειες, στην αρμοδιότητα των οποίων προβλέπεται να περιέλθουν οι όποιες υπάρχουσες υπηρεσίες, αναφέρεται ρητά ότι, εκτός από σύσταση υπηρεσιών, θα μπορούν να αποφασίζουν για «την μείωση, την συγχώνευση, την μετακίνηση προσωπικού.

.

Το νομοσχέδιο περιορίζεται στην κατάργηση των Τομεακών Επιτροπών του ν. 2716/99 (αυτών που θα συντόνιζαν την λειτουργία των Τομέων Ψυχικής Υγείας-ΤΟΨΥ – αν υπήρχαν) και στην συγκρότηση νέων με διαφορετική σύνθεση, οι οποίες θα υπάγονται στις νεοδημιουργούμενες σχετικές επιτροπές σε επίπεδο Περιφέρειας (και αυτές, εν συνεχεία, θα έχουν σημείο αναφοράς το Υπουργείο Υγείας). Μια απλή, δηλαδή, διοικητική αναδιοργάνωση που ουδόλως αγγίζει τον τρόπο λειτουργίας του κυρίαρχου συστήματος, την κουλτούρα και την πρακτική του. Μιλά για Τομεακές Επιτροπές χωρίς, ύστερα από 30 χρόνια υποτιθέμενης «μεταρρύθμισης», να τολμά να προχωρήσει στην οργάνωση και έμπρακτη εφαρμογή και λειτουργία της Τομεοποίησης, δηλαδή, της δημιουργίας του «ολοκληρωμένου δικτύου κοινοτικών υπηρεσιών» (εναλλακτικών στον εγκλεισμό και με άξονα το Κέντρο Ψυχικής Υγείας), που θα έχει την ευθύνη για απάντηση στο σύνολο των αναγκών ψυχικής υγείας του πληθυσμού μιας συγκεκριμένης περιοχής (όχι μεγαλύτερης από 100.00 κατοίκους). Χωρίς την λειτουργία των υπηρεσιών στη βάση του «Τομέα ευθύνης», οι Τομεακές Επιτροπές δεν έχουν νόημα ύπαρξης, ακριβώς γιατί δουλειά τους θα ήταν να συντονίζουν και να οργανώνουν την τομεοποιημένη δικτύωση των υπηρεσιών – κάτι, δηλαδή, που πρακτικά θα έπρεπε να υπάρχει και να λειτουργεί, αλλά ποτέ δεν υπήρξε. Στις επιτροπές αυτές, οι «λήπτες των υπηρεσιών» και οι σύλλογοι των οικογενειών προβλέπεται να έχουν έναν, όπως πάντα, υποτυπώδη και καθαρά διακοσμητικό ρόλο.

.

Στο νομοσχέδιο, το Κέντρο Ψυχικής Υγείας (ΚΨΥ) αναφέρεται ως μονάδα πρωτοβάθμιας φροντίδας, πράγμα που αναδεικνύει μια θεμελιακή άγνοια από τους εν λόγω νομοθέτες ως προς τη φύση, τον ρόλο και την λειτουργία του ΚΨΥ, που παρέχει πρόληψη και φροντίδα και στα τρία επίπεδα, πρωτοβάθμιο, δευτεροβάθμιο και τριτοβάθμιο.

.

Μια άλλη πτυχή του «εγχειρήματος» είναι ότι, με τη σύνθεση που προβλέπεται στις διάφορες επιτροπές και με δεδομένη την κατάσταση που υπάρχει στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας – με την δομική απροθυμία των στελεχών του δημοσίου να ασχολούνται με επιτροπές, είτε από έλλειψη ενδιαφέροντος για το (υποτιθέμενο) αντικείμενό τους, είτε και γιατί, ούτως ή άλλως, δεν έχουν νόημα ύπαρξης ως μη έχουσες υλικό αντικείμενο – ενδέχεται, σε πολλές περιπτώσεις, τον έλεγχο της λειτουργίας των επιτροπών να τον ασκούν εκπρόσωποι των ΜΚΟ.

.

Η περιφεριοποίηση, η αποκέντρωση του όλου συστήματος, θα είχε νόημα αν υπήρχε σύστημα και μάλιστα κοινοτικά βασισμένο, με κοινοτικά προσανατολισμένη  κουλτούρα και πρακτική. Με την κυρίαρχη κουλτούρα και πρακτική και με απογυμνωμένη τη χώρα από τις όποιες υπηρεσίες ψυχικής υγείας, το να ξεκινάει κανείς ανάποδα, δηλαδή, από το «διοικητικό» (ανεξάρτητα από την, ούτως ή άλλως, χαμηλή ποιότητα του εν λόγω διοικητικού σχεδιασμού) και όχι από το είδος της ψυχιατρικής που ασκείται, δεν κάνει άλλο από το να αντιγράφει και στα καθ΄ ημάς τις νεοφιλελεύθερες λογικές της απονοσοκομειοποίησης. Η ανάληψη, πχ, των ΚΨΥ από τους Δήμους, αυτούς τους χρεωκοπημένους Δήμους, που έχουν  κλείσει όλες, τις όποιες (ανέκαθεν υποτυπώδεις) κοινωνικές υπηρεσίες είχαν και αδυνατούν να ανταποκριθούν στις στοιχειώδεις λειτουργίες τους, σ΄ αυτούς τους Δήμους, ήδη από την προ μνηνονίου εποχή, υπήρχε άνωθεν σχεδιασμός να μεταφερθούν τα ΚΨΥ και οι κοινοτικές γενικά υπηρεσίες.  Οι σχεδιασμοί αυτοί, προφανώς, δεν εξέλειπαν.

.

Αυτό που εν τέλει εξυπηρετείται μ΄ αυτά τα «σχέδια επί χάρτου», είναι η δημιουργία, για παρουσίαση στις Βρυξέλλες, ενός περιτυλίγματος μιας (μη υπάρχουσας) ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, που θα χρησιμοποιηθεί ως όχημα (και άλλοθι) για μια επαναδιαπραγμάτευση του συμφώνου Αντόρ-Λυκουρέντζου, η οποία θα συνίσταται σ΄ ένα πιο βαθμιαίο κλείσιμο των εναπομεινάντων ψυχιατρείων. Πιο «βαθμιαίο», ίσως, αλλά εξίσου βίαιο με το προ διετίας σχεδιαζόμενο, στο βαθμό που δεν υπάρχουν εναλλακτικές υπηρεσίες, αλλά και ούτε η πρόθεση να δημιουργηθούν, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την αλλαγή χρήσης ενός κτιρίου, αξίας 7.3 εκ. ευρώ, που χρηματοδοτήθηκε μέσω ΕΣΠΑ για την λειτουργία του ως ΚΨΥ από το ΨΝΑ και το οποίο χρησιμοποιείται, παράτυπα, για άλλους σκοπούς (μεταφορά σε αυτό των εξωτερικών ιατρείων του ΨΝΑ, καθώς και οικοτροφείων) προκειμένου να γίνει εξοικονόμηση των δαπανών από τα καταβαλλόμενα  ενοίκια.

.

Οι πραγματικές προθέσεις των κυβερνώντων φαίνονται, μεταξύ άλλων, και από το νόμο για την κάλυψη των ανασφάλιστων, που μεταχειρίζεται την συντριπτική πλειονότητα εξ΄ αυτών όπως τους ασφαλισμένους, οι οποίοι πληρώνουν μιαν όχι αμελητέα συμμετοχή στα φάρμακά τους, την οποία συχνά δεν αντέχουν, ενώ και οι ασθενείς με προνοιακή ασφάλιση, των οποίων έχει λήξει και πρέπει να ανανεωθεί η υγειονομική κάλυψη, και οι οποίοι πριν δεν πλήρωναν καθόλου για τα φάρμακά τους,  τώρα θα πρέπει, για τρεις τουλάχιστον μήνες, να πληρώνουν όπως οι ασφαλισμένοι, με απροσδιόριστο το μέλλον – αν, πχ, η τρόικα δώσει εντολή να καταργηθεί και γι΄ αυτούς  οριστικά η δωρεάν χορήγηση των φαρμάκων.

.

Απέναντι σ΄ αυτές τις πολιτικές εξόντωσης των ψυχικά πασχόντων και των οικογενειών τους πρέπει να υπάρξει δυναμική κοινωνική αντίδραση και αντίσταση, για να μη περάσουν αυτά τα μέτρα και να διεκδικηθεί ένα εναλλακτικό και χειραφετικό σύστημα ψυχικής υγείας. Με πλήρη σεβασμό των δικαιωμάτων και της υποκειμενικότητας των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία. 

.

 

25/4/2016

.
.

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

.

.

.
.
.

*Επισυνάπτεται η πρόταση της «Πρωτοβουλίας» για την Τομεοποίηση:

.
.

ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ* ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΜΕΟΠΟΙΗΣΗ

Αρχές και διαδικασία για την άμεση και πρακτική εφαρμογή της

.

Το «άνοιγμα στην κοινότητα», αν πρόκειται να είναι ουσιαστικό και όχι απλή επίφαση, είναι συνυφασμένο με το «άνοιγμα της πόρτας» του ψυχιατρικού τμήματος και την κατάργηση των κατασταλτικών μέτρων (μηχανικές καθηλώσεις απομονώσεις κλπ). Ένα, δηλαδή, άνοιγμα πραγματικό, χωρίς να συνοδεύεται (και έτσι έμπρακτα να ακυρώνεται) από μηχανικές καθηλώσεις, όπως συχνά γίνεται, που απλώς θα μετέφεραν τον περιορισμό της κλειδωμένης πόρτας πάνω στο ίδιο το σώμα του ψυχικά πάσχοντος.

Είναι στη βάση μιας τέτοιας διαδικασίας μετασχηματισμού και υπέρβασης του κυρίαρχου ψυχιατρικού θεσμού που η κίνηση «προς τα έξω» δεν μπορεί παρά να είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την Τομεοποίηση των υπηρεσιών.

Η «ευθύνη της υπηρεσίας για μια ορισμένη γεωγραφική περιοχή» δεν είναι αυτή που συνδέεται με την λειτουργία της φύλαξης στο ψυχιατρείο, ούτε αυτή που υπονοείται στην κλασσική ιατρική δεοντολογία και εκφράζεται με «ιατρικο-νομικούς» όρους, όπως, πχ, ως προς τις συνέπειες της θεραπείας, ή της παράλειψής της κλπ.

Η έννοια της «ευθύνης» σημαίνει εδώ ανάληψη της υπευθυνότητας για την ψυχική υγεία ενός ορισμένου πληθυσμού, αυτής της καθορισμένης περιοχής. Αυτή η έννοια της ευθύνης συνεπάγεται ότι η υπηρεσία δεν μπορεί να περιορίζεται στο λεγόμενο «ειδικό/τεχνικό» πλαίσιο, στην παροχή, δηλαδή, κλινικών/διαγνωστικών πράξεων, συμβουλευτικής, φαρμακο/ψυχο/θεραπειών κλπ (που, ούτως ή άλλως, αποτελεί μια προφανώς αναγκαία παροχή), αλλά ότι πρέπει να διευρύνει το φάσμα των παρεμβάσεών της και να θεμελιώνεται σε μια ενεργητική στάση προαγωγής όλων των στιγμών και των εργαλείων για την ψυχική υγεία της περιοχής της.

Ο, τι γίνεται μέσα στην κοινότητα πρέπει να την αφορά – κι΄ αυτό όχι γιατί «ανάληψη ευθύνης» σημαίνει ότι η υπηρεσία αποχωρίζει το πρόβλημα από την κοινότητα, ότι το κάνει δικό της, δική της «υπόθεση», το εξειδικεύει και το ιατρικοποιεί (ψυχολογικοποιεί κλπ), αλλά, αντίθετα : ό,τι γίνεται μέσα στην κοινότητα την αφορά, γιατί αυτού του είδους η υπευθυνότητα προϋποθέτει  την συμμετοχή της κοινότητας.

Ενώ η ευθύνη φυλακτικού τύπου αναφέρεται (έχει, δηλαδή, μια κίνηση) προς τα μέσα, προς τον ιδρυματικό εγκλεισμό των προβλημάτων που θέτει ο ψυχικά πάσχων, διυποκειμενικών και κοινωνικών, δηλαδή, των αντιφάσεων που διαπερνούν και εκφράζονται στην ψυχική του οδύνη, η κίνηση της ευθύνης για την ψυχική υγεία της δοσμένης περιοχής είναι προς τα έξω, προς την επαναφορά και τον εμπλουτισμό.

Κατά συνέπεια, η Τομεοποίηση δεν πρέπει να εννοηθεί και να υλοποιηθεί ως ένα είδος «διάχυσης» του (ειδικού, θεραπευτικού) ιδρύματος στην κοινότητα, με δηλωμένο στόχο (κυρίως ή και αποκλειστικό) την θεραπεία, αλλά αποτελεί μια υπόθεση, μια πρακτική, κοινωνικής ολοκλήρωσης και ενσωμάτωσης, με δυνατότητα χειραφέτησης, καθώς και αναγνώρισης της διαφορετικότητας και του δικαιώματός της να υπάρχει.

Το κύριο ζήτημα, επομένως, για μιαν ουσιαστική εφαρμογή της Τομεοποίησης θα ήταν, πρώτα απ΄ όλα, η δημιουργία των όρων για τον μετασχηματισμό της κυρίαρχης ψυχιατρικής κουλτούρας και των συνδεδεμένων με αυτήν πρακτικών,

Και, φυσικά, όχι, για μιαν ακόμη φορά, να αναχθεί η όποια εξαγγελία της σε μιαν απλή καταγραφή των Τομέων επί χάρτου, αλλά άμεση, πρακτική εφαρμογή της,με έναρξη λειτουργίας όλων των υπηρεσιών στη βάση της ανάληψης της ευθύνης για απάντηση στις ανάγκες ψυχικής υγείαςόλου του φάσματος του πληθυσμού μιας ορισμένης περιοχής.

Σ΄ αυτή τη βάση, θα μπορούσε να προχωρήσει άμεσα η εφαρμογή της, παίρνοντας ως αφετηρία για τον σχεδιασμό της, όπως είναι σήμερα η κατάσταση στο χώρο των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, τις μονάδες ψυχιατρικής νοσηλείας (στα ψυχιατρεία και στα γενικά νοσοκομεία).

Για το λεκανοπέδιο, πχ, θα μπορούσε να μοιραστεί ο πληθυσμός του (ανά Δήμο ή ενότητες Δήμων) δια του αριθμού των μονάδων νοσηλείας (με το Αιγινήτειο να συμπεριλαμβάνεται με δυο κλινικές) – λαμβάνοντας υπόψη και κάποιες ιδιαίτερες ανάγκες ανά περιοχή. Οι κλινικές στο Δαφνί και στο Δρομοκαίτειο θα μπορούσαν, πριν καν συζητηθεί το όποιο θέμα μετακίνησής τους σε γενικό νοσοκομείο, ν΄ αρχίσουν να λειτουργούν τομεοποιημένα, παίρνοντας εισαγωγές από μια ορισμένη γεωγραφική περιοχή. Το ίδιο και κάθε μια από τις ψυχιατρικές κλινικές των γενικών νοσοκομείων. Θα μπορούσαν να τεθούν σε λειτουργία 2-3, επιπλέον, ψυχιατρικές κλινικές σε γενικά νοσοκομεία όπου υπάρχουν ψυχίατροι χωρίς να λειτουργεί κλινική, καθώς δεν έχει υπάρξει μέριμνα να βρεθούν χώροι, προσωπικό κλπ. Μ΄ αυτό τον τρόπο θα μπορούσαν να υπάρξουν, σε πρώτη φάση, ΤΟΨΥ των 150.000 περίπου κατοίκων.

Φυσικά, ένας ΤΟΨΥ, προκειμένου οι υπηρεσίες του να είναι αποτελεσματικές και να μπορούν ν΄ ανταποκριθούν με ουσιαστικό τρόπο στα προτάγματα της κοινοτικής φροντίδας, δεν πρέπει, σύμφωνα με την διεθνή εμπειρία και τα επικρατούντα πρότυπα, να ξεπερνάει τους 100.000 κατοίκους. Αυτός ο στόχος (ΤΟΨΥ των 100.00) θα πρέπει να τεθεί από την πρώτη στιγμή και να προγραμματιστεί, προκειμένου να επιτευχθεί στο άμεσο προσεχές μέλλον και οι ΤΟΨΥ πάνω από 100.000 κατοίκους να αντιμετωπιστούν ως μια πραγματικά προσωρινή και μεταβατική κατάσταση.

Θα πρέπει, φυσικά, να ληφθούν υπόψιν και οι περιοχές που εξυπηρετούνται από Αθήνα και οι οποίες δεν έχουν καθόλου μονάδες ψυχιατρικής νοσηλείας. <Οπου υπάρχουν ψυχιατρικές κλίνες, θα πρέπει ν΄ αξιοποιηθούν και ο πληθυσμός του νομού να κατευθύνεται σ΄ αυτές. Ενίοτε πρέπει, αν η μονάδα είναι «αδύναμη» (γιατροί, λοιπό προσωπικό) να ληφθεί πρόνοια να ενισχυθούν, διαφορετικά θα συνεχίσουν άσκοπα να υπολειτουργούν μεταφέροντας το βάρος στο κέντρο. Οπου δεν υπάρχουν, θα πρέπει να ξεκινήσει άμεση η ίδρυση και λειτουργία τους.

Όπου υπάρχει Κινητή Μονάδα, να αναλαμβάνει δέσμευση, πολύ συγκεκριμένη [στενή και θεσμοθετημένη συνεργασία Θεραπευτικής Ομάδας (Θ.Ο.) της ψυχιατρικής κλινικής και της Θ.Ο. της Κινητής Μονάδας], για την μετανοσοκομειακή παρακολούθηση/ στήριξη. Θα χρειαστεί, φυσικά, ένας άμεσος σχεδιασμός και εξασφάλιση πόρων για την δημιουργία ΚΨΥ ανά ΤΟΨΥ διασυνδεδεμένου με τη μονάδα νοσηλείας και με όλο το δίκτυο των υπηρεσιών του τομέα προκειμένου να λειτουργήσει ως η βάση του συστήματος, ως ενός community based, αντί ως ενός hospital based συστήματος.

Είναι άκρως εσφαλμένη και καταστροφική αντίληψη που υποστηρίζει ότι το ΚΨΥ μπορεί να λειτουργεί και στιγματιστικά για τους ψυχικά πάσχοντες και ότι το ΠΕΔΥ μπορεί, καθ΄ οιονδήποτε τρόπο, ν΄ αντικαταστήσει τα ΚΨΥ.

Αφήνοντας στην άκρη τον σκιώδη, έως και ανυπόστατο, χαρακτήρα του υπάρχοντος ΠΕΔΥ, ως ομοιώματος ενός συστήματος Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, γνωρίζουμε πολύ καλά ότι, ακόμα και στην περίπτωση που γινόταν δυνατό να δημιουργηθεί ένα πλήρες και ολοκληρωμένο σύστημα Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, ο ρόλος και η λειτουργία του δεν θα μπορούσε να πάει πέρα από το να αποτελεί, όπως σε όλες τις χώρες της Ευρώπης, έναν ηθμό, ή πύλη εισόδου, προς το σύστημα της Ψυχικής Υγείας.

Αυτός ο ηθμός, ή, κατ΄ άλλους, «φίλτρο» (που κατ΄ ουδένα τρόπο δεν αποτελεί υποκατάσταση του κοινοτικά βασισμένου συστήματος Ψυχικής Υγείας – όπως δείχνει το παράδειγμα της Αγγλίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας και άλλων χωρών), απαιτεί να λειτουργήσει ένα πλήρες δίκτυο δημόσιων Κέντρων Υγείας (και γενικών γιατρών) που θα λειτουργούν σε τομεοποιημένη βάση, σε συνεργασία με τις υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας για την αναγκαία εποπτεία και συμβουλευτική.

Με την κατάσταση ως έχει, στην εναρκτήρια φάση μιας απόπειρας εφαρμογής της Τομεοποίησης, τα αιτήματα της κοινότητας που δεν χρειάζονται νοσηλεία (ή, ‘όχι ακόμα’ νοσηλεία), αυτά γενικώς που αντιμετωπίζονται σε πρωτοβάθμιο επίπεδο (με δεδομένη την κατάσταση στην Ελλάδα της primary care) : όπου υπάρχει ΚΨΥ, θα πρέπει να πηγαίνουν σ΄ αυτό, και όπου δεν υπάρχει (ακόμα) ΚΨΥ θα πηγαίνουν στα εξωτερικά ιατρεία της ψυχιατρικής κλινικής (και στον ΕΟΠΥΥ, ΠΕΔΥ κλπ).

Πρέπει, ωστόσο, σε κάθε περίπτωση, να είναι σαφές ότι το ΚΨΥ δεν είναι μια μονάδα που λειτουργεί απλώς σε πρωτοβάθμιο επίπεδο, αλλά, επίσης, σε δευτεροβάθμιο (προλαμβάνει νοσηλείες, με κατ΄ οίκον αντιμετώπιση υποτροπών, παρέμβαση στην κρίση κλπ και μπορεί να κάνει νοσηλείες στο χώρο του) και τριτοβάθμιο (ψυχοκοινωνική αποκατάσταση και στήριξη στον τόπο κατοικίας). Είναι αυτό που του δίνει τον ριζικά εναλλακτικό χαρακτήρα του απέναντι στο υπάρχον ιδρυματικό σύστημα.

Είναι, επομένως, η ολοκληρωμένη λειτουργία του ΚΨΥ (ως βασικού άξονα του δικτύου των υπηρεσιών), που συνιστά τον πυρήνα και την πεμπτουσία της μεταρρύθμισης και όχι η μεταφορά της κλινικής του ψυχιατρείου στο γενικό νοσοκομείο – αναγκαία μεν, αλλά, πάντως, όχι πρώτης προτεραιότητας όταν δεν έχουν γίνει όλα τα άλλα. Η μεταφορά της ψυχιατρικής κλινικής στο γενικό νοσοκομείο είναι το επιστέγασμα του μετασχηματισμού και όχι η πρώτη του πράξη.

Αν, με δεδομένη την κατάσταση της Ψυχικής Υγείας που υπάρχει στην Ελλάδα (την κυρίαρχη ψυχιατρική κουλτούρα, την έλλειψη ψυχιατρικών κλινών κλπ), προηγηθεί η τελική φάση (η μεταφορά των κλινικών στα γενικά νοσοκομεία), όχι μόνο δεν θα έχει υπάρξει πραγματική μεταρρύθμιση του θεσμού, αλλά πλήθος ψυχικά πασχόντων θα έχουν χάσει οριστικά την όποια δυνατότητα και πιθανότητα εναλλακτικής, κοινοτικής στήριξης και φροντίδας, με πραγματική (και όχι κατ΄ όνομα) κατοχύρωση των δικαιωμάτων τους, μένοντας έρμαιοι και στο «δρόμο», θεραπευτικό ή και κυριολεκτικό.

Ενας πραγματικός μετασχηματισμός (Τομεοποίηση, ΚΨΥ κλπ) απαιτεί οικονομικούς πόρους για προσλήψεις μόνιμου προσωπικού (πέρα από τη στήριξη των θεραπευτικών προγραμμάτων και δραστηριοτήτων κοκ). Όχι μόνο για την αποτελεσματική λειτουργία των αναγκαίων κοινοτικών υπηρεσιών (για την πλήρη ανάπτυξη των οποίων το υπάρχον προσωπικό ουδόλως επαρκεί), αλλά και για την ίδια την καθημερινή λειτουργία, στο «εδώ και τώρα», όλων των ψυχιατρικών μονάδων. Για την αντιμετώπιση του αργού, καθημερινού, βασανιστικού τους θανάτου.

Αλλωστε, και η ίδια η Τομεοποίηση (χωρίς καν να μιλήσουμε για τις ανάγκες των ΚΨΥ) απαιτεί την καθημερινή εφημερία της κάθε ψυχιατρικής κλινικής. Ποια κλινική έχει το αναγκαίο ιατρικό προσωπικό για να το κάνει; Καμιά. Η Τομεοποίηση μπορεί να γίνει εδώ και τώρα, υπό την προϋπόθεση να μη σχεδιαστεί ερήμην των άμεσα ενδιαφερόμενων λειτουργών (όπως, επίσης, και των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία και των συλλόγων οικογενειών), αλλά, ταυτόχρονα, προκειμένου να λειτουργήσει, προϋποθέτει τον αναγκαίο αριθμό προσλήψεων προσωπικού, πρωτίστως ιατρικού και νοσηλευτικού.

Εννοείται ότι θα πρέπει να απαγορευτεί η νοσηλεία ασθενών εκ Πελοποννήσου και Αιτωλοακαρνανίας σε μονάδες της Αθήνας. Αυτό μάλιστα είναι το μόνο που μπορεί ν΄ αρχίσει αμέσως, από σήμερα κιόλας, χωρίς να περιμένει κανείς την, όσο σύντομη κι΄ αν είναι, εφαρμογή της Τομεοποίησης.

Στο ξεκίνημα της εφαρμογής της Τομεοποίησης, ΚΨΥ θα έχουν μόνο οι ΤΟΨΥ στους οποίους υπάρχουν ΚΨΥ- αλλά με υποχρεωτική διασύνδεση, ώστε να δίνουν και το «καλό παράδειγμα» για το μέλλον, όταν υπάρξουν και άλλα ΚΨΥ. Εννοείται ότι πρέπει άμεσα να ξεκινήσει η διαδικασία για την ίδρυση ΚΨΥ στους ΤΟΨΥ που δεν έχουν και, ταυτόχρονα, τόσο τα υπό ίδρυση, όσο και τα υπάρχοντα ΚΨΥ να είναι επαρκώς στελεχωμένα (πολλά από τα υπάρχοντα είναι υπό κατάρρευση) ώστε να μπορούν να στηρίζουν τους ψυχικά πάσχοντες στον τόπο κατοικίας.

Θα χρειαστεί σίγουρα ένα σημαντικό χρονικό διάσημα για την εξοικείωση των υπηρεσιών και των θεραπευτικών ομάδων με τον νέο τρόπο λειτουργίας.

Θα υπάρξει αναγκαστικά ένα μεταβατικό στάδιο για κάποια περιστατικά, που είχαν συνηθίσει να παρακολουθούνται από ένα γιατρό ή μια Θ.Ο., που τώρα, όμως, δέχεται μόνο ασθενείς συγκεκριμένου ΤΟΨΥ (ενώ αυτά διαμένουν σε περιοχή άλλου ΤΟΨΥ), ώστε να «περάσουν» στην Θ.Ο. του ΤΟΨΥ όπου βρίσκεται η κατοικία τους.

Ως προς τις υπάρχουσες στεγαστικές δομές του Δημοσίου, που είχαν γίνει στο παρελθόν διάσπαρτα (όπου έβρισκαν κτίριο και όχι βάσει σχεδίου) θα προκύψει το πρόβλημα, στο βαθμό που πρέπει να λειτουργούν και αυτές διασυνδεδεμένα με την μονάδα νοσηλείας και το ΚΨΥ του ΤΟΨΥ, ότι θα βρίσκονται, ενίοτε, στην γεωγραφική περιοχή διαφορετικού ΤΟΨΥ από αυτόν στον οποίο βρίσκεται η μονάδα που τις ίδρυσε και τις λειτουργεί μέχρι σήμερα. Δεν πρέπει επ΄ ουδενί να υπάρξουν γραφειοκρατικές αποφάσεις αποκοπής των δομών αυτών από την συνολική Θ.Ο. που τις λειτουργούσε μέχρι τώρα.

Οσο για τις στεγαστικές δομές των ΜΚΟ, αυτές μπορούν και πρέπει να ενταχθούν στους ΤΟΨΥ της περιοχής στην οποία βρίσκονται (στην προοπτική, φυσικά, της ανάληψής τους από το Δημόσιο), σε άμεση και συγκεκριμένη διασύνδεση με το ΚΨΥ του ΤΟΨΥ, ή, όπου δεν υπάρχει ΚΨΥ, με την ψυχιατρική κλινική του γενικού νοσοκομείου. Το ίδιο ισχύει και για τα Κέντρα Ημέρας των ΜΚΟ, τα οποία πρέπει και αυτά να τεθούν υπό την ευθύνη των ΚΨΥ του ΤΟΨΥ στον οποίο ευρίσκονται και, σε όσους ΤΟΨΥ δεν υπάρχουν ακόμα ΚΨΥ, υπό την αιγίδα της θεραπευτικής ομάδας της ψυχιατρικής κλινικής του γενικού νοσοκομείου. Το Κέντρο Ημέρας είναι μέρος των λειτουργιών ενός ΚΨΥ και επομένως, δεν μπορεί, κατ΄ ουδένα τρόπο, να υποκαθιστά, εντός ενός ΤΟΨΥ την ανάγκη ύπαρξης ΚΨΥ.

Η έμφαση στα ανωτέρω είναι στα σχετικά με την Τομεοποίηση στο λεκανοπέδιο. Προφανώς, αυτά ισχύουν και για όλες τις άλλες περιοχές.

Τελευταίο σημείο, το εξής: είναι σκόπιμο και άκρως πιο λειτουργικό, οι Τομεακές Επιτροπές ν΄ αποτελούνται από εκπροσώπους των ίδιων των μονάδων που έχουν αναλάβει την κάλυψη των αναγκών της περιοχής και να υπάρχει σ΄ αυτές ικανή εκπροσώπηση των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία και των συλλόγων οικογενειών.

Προφανώς, θα πρέπει να υπάρχουν κατευθυντήριοι άξονες «από τα πάνω» βάσει μιας εθνικής πολιτικής επί του θέματος, πώς θα πρέπει να διασυνδέονται οι μονάδες κλπ.

.

25/4/2016

.

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

.

.

.

.

.

 

Πρόσφυγες-Μετανάστες : Ιδρυματικός Εγκλωβισμός και Κερδοσκοπικός Ανθρωπισμός – Του Κώστα Μπαϊρακτάρη

.

.

   Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν στις παρούσες συνθήκες στην Ελλάδα, αφ’ ενός τα συμβάντα που σχετίζονται με τα εγκλήματα που συντελούνται στη Μεσόγειο, στο Αιγαίο, στα βόρεια σύνορα και στην ηπειρωτική Ελλάδα σε βάρος των προσφύγων και μεταναστών και αφ’ ετέρου οι επιστημονικές-πολιτικές προσεγγίσεις, σε θεωρητικό και πρακτικό επίπεδο, έναντι όλων όσων συμβαίνουν εξαιτίας των γεωπολιτικών συγκρούσεων στην περιοχή μας.

.

   Γινόμαστε έτσι και για την Ελλάδα μάρτυρες μιας ιστορικής περιόδου η οποία -πέρα από τα όποια κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά της χαρακτηριστικά σε εθνικό και διεθνές επίπεδο- αναδεικνύει και επιστημονικά ζητήματα που μας αφορούν καθώς μας επιτρέπουν να εμβαθύνουμε σε ερωτήματα αναφορικά με τους τρόπους επινόησης θεωριών και πολιτικών κοινωνικού ελέγχου πληθυσμιακών ομάδων, κατασκευής θεσμών, εφαρμογής πρακτικών και τεχνολογιών άσκησης μικρο- και μακροεξουσίας σε ποικίλους, τόπους αποκλεισμού πληθυσμών – νέων θυμάτων γεωπολιτικών συρράξεων και αναταραχών. Συμβάντα τα οποία μας επιτρέπουν να κατανοήσουμε τις βαθύτερες διεργασίες κατασκευής, συντήρησης και αναπαραγωγής διακρίσεων, κοινωνικών στερεοτύπων και προκαταλήψεων, φαινομένων ρατσισμού και ξενοφοβίας όπως επίσης και μηχανισμών εσωτερίκευσης τους από το κοινωνικό σώμα. Μιας κοινωνίας όμως που οι πρόγονοί μας υπήρξαν και πρόσφυγες, και θύματα της ναζιστικής θηριωδίας και μετανάστες, ενώ κατά χιλιάδες νέοι και νέες εξαναγκάζονται σήμερα εξ αιτίας της κρίσης και των συνεχιζόμενων μνημονιακών πολιτικών να μεταναστεύουν.

.

   Γινόμαστε μάρτυρες μιας περιόδου όπου εκατοντάδες χιλιάδες συνάνθρωποί μας διακινδυνεύουν τη ζωή τους στο Αιγαίο (θάλασσα των Πνιγμένων) αναζητώντας το δικαίωμα να υπάρχουν, την ελευθερία, ένα καινούργιο όνειρο ή ένα νέο ξεκίνημα για τους ίδιους και τα παιδιά τους υπερβαίνοντας τη βιογραφική ρωγμή που υφίστανται συνεπεία των πολέμων. Μάρτυρες μιας ακραίας βαρβαρότητας των μνημονιακών κυβερνήσεων και των πολιτικών εντολοδόχων τους που εφαρμόζουν τις κλασσικές μεθόδους της συστημικής βιο-εξουσίας απέναντι σε χιλιάδες παιδικές ψυχές και τους οικείους τους στα λασπόνερα της Ειδομένης,, το λιμάνι του Πειραιά και στα απανταχού Κέντρα Κράτησης.

.

   Είμασταν όμως και μάρτυρες της παραδειγματικής αντίδρασης μιας μεγάλης μερίδας του νησιωτικού και ηπειρωτικού πληθυσμού που ανιδιοτελώς διακινδυνεύει την ζωή του για την διάσωση ανδρών, γυναικών και παιδιών καθώς και της αλληλέγγυας και φιλόξενης στάσης μεγάλης μερίδας του λαού απέναντι στους συνανθρώπους μας. Μιάς ανιδιοτελούς αλληλεγγύης που όμως συστηματικά και τεχνηέντως μετατρέπεται σε προκαταλήψεις και ξενοφοβία

.

   Ασφαλώς και οι ιμπεριαλιστικοί πόλεμοι αποτελούν εργαλεία και μέσα αναδιανομής του πλούτου ή επανακαθορισμού γεωπολιτικών σφαιρών επιρροής όπου οι λαοί συνειδητά οδηγούνται είτε στη σφαγή, είτε στην εξαθλίωση, είτε στην προσφυγιά. Ασφαλώς και ο φράχτες που υψώνονται στην Ελλάδα και στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες (σε μια Ε.Ε. που διέρχεται μια «προ της τελικής διάλυσης» κατάσταση συγκριτικά με αυτό που σήμερα ως πολιτική-οικονομική υπόσταση είναι) αποσκοπούν στο να αποτρέψουν βίαια το ταξίδι για μια καλύτερη ζωή των μεταναστών και των προσφύγων.

.

   Ωστόσο, οι σφαγές και οι διωγμοί συνοδεύονται διαχρονικά από «μέτρα φροντίδας» των επιζώντων (πληγέντων ή προσφύγων). Εδώ και μερικές δεκαετίες η «φροντίδα» αυτή ανατίθεται διεθνώς στον λεγόμενο «τρίτο τομέα» ή «τρίτο πυλώνα» δηλαδή στις Μ.Κ.Ο και σε όλες τις λεγόμενες μη-κερδοσκοπικές εταιρείες που αναλαμβάνουν κατ΄ αποκοπή ένα «ανθρωπιστικό» ή «υποστηρικτικό» «έργο», παράλληλα με τις άλλες επιχειρήσεις που αναλαμβάνουν έργα υποδομών, κ.ά. Βλέπουμε άλλωστε πώς ακριβώς ο κερδοσκοπικός ανθρωπισμός υποκίνησε στις μέρες μας δεκάδες Μ.Κ.Ο από την Ελλάδα και το εξωτερικό να κατακλύσουν τα νησιά, την Ειδομένη αλλά και τα ανά την Ελλάδα δήθεν «Κέντρα Φιλοξενίας» και τα Στρατόπεδα Συγκέντρωσης ανταποκρινόμενες στην ανάγκη του συστήματος για κατασκευή ενός ανθρωπιστικού προσωπείου στη διαχείριση του ελέγχου των προσφύγων και μεταναστών. Είναι χαρακτηριστικό ότι αυτές οι «μη κερδοσκοπικές» επιχειρήσεις δεν υπηρετούν σχέδια για την ενίσχυση των εθνικών δημόσιων και καθολικών συστημάτων υγείας, πρόνοιας και κοινωνικής πολιτικής αλλά διεισδύουν με το αζημίωτο στα κενά που προκύπτουν από τις εκάστοτε πολιτικές αποδόμησης των τομέων αυτών από το κυρίαρχο σύστημα (ιδιαίτερα, σε περιόδους κρίσης) και τρέφονται τελικά<από αυτή την αποσάθρωση. Εξ ου και ο χαρακτηρισμός τους κατ ευφημισμό ως «Φορείς της Κοινωνίας των Πολιτών». Οι περισσότερες από αυτές τις επιχειρήσεις είναι ασφαλώς κρατικοδίαιτες ή χρηματοδοτούνται από θεσμούς του κεφαλαίου (Ε.Ε., Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες, διάφορα ιδρύματα του τοπικού ή διεθνούς κεφαλαίου, εργολάβους, κατασκευαστικές επιχειρήσεις κ.λπ.) απασχολώντας εργαζόμενους με επισφαλείς σχέσεις εργασίας, χρησιμοποιώντας όμως παραπλανητικά και ανιδιοτελείς εθελοντές. Από αυτή την ιδιαίτερη φυσιογνωμία τους προκύπτει και η βασική αντιπαλότητα, συκοφάντηση ή/και παραγκωνισμός εκ μέρους των ΜΚΟ πρωτοβουλιών άτυπων ομάδων, πρωτοβουλιών και συλλογικοτήτων αλληλεγγύης προς τους πρόσφυγες και μετανάστες.

.

   Στη χειραγωγούμενη, ειδικά, και ελεγχόμενη από τους δανειστές και τοκογλύφους Ελλάδα επιβάλλεται ένα σχέδιο εγκλωβισμού των μεταναστών και των προσφύγων στον ελλαδικό χώρο. Η ανάθεση δε του ελέγχου του ανατολικού Αιγαίου στο ΝΑΤΟ αποσκοπεί στο να μετατρέψει τις ευρωπαϊκές χώρες σε μη «ελκυστικές» για πρόσφυγες και μετανάστες εμπλέκοντας ταυτόχρονα τον ελληνικό λαό στα πολεμικά παιχνίδια της περιοχής. Μέσα σ΄ αυτά τα πλαίσια, η ανύψωση συνοριακών φραχτών στις εισόδους διαφόρων χωρών για την απώθηση των συνανθρώπων μας αποκαλύπτει το πραγματικό νόημα των διακηρύξεων περί «ευρωπαϊκής αλληλεγγύης»:

.

  • Κέντρα Καταγραφής και Ταυτοποίησης
  • Κέντρα Μετεγκατάστασης και
  • Κέντρα Κράτησης και Επαναπροώθηση

 .

   Και οι τρεις τύποι κέντρων, παρά τις δομικές-λειτουργικές διαφοροποιήσεις αποτελούν επινοημένους θεσμούς που υπηρετούν τον εγκλωβισμό τους στην Ελλάδα. Ούτε τα ελάχιστα «σπίτια φιλοξενίας» αναλογικά με το πλήθος των αναγκών, που ενοικιάζονται από τους διεθνείς οργανισμούς, με απευθείας ανάθεση κύρια στις ΜΚΟ, , αποτρέπουν τον εγκλωβισμό , τον έλεγχο, την παραβίαση της ελευθερίας, , υπηρετώντας έτσι τις πολιτικές της Ε.Ε, της Ύπατης Αρμοστείας για τους Πρόσφυγες ή τους Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευση παρά τις περί του αντιθέτου λεκτικές ενστάσεις , ενστάσεις χωρίς πρακτικό όφελος για τους συνανθρώπους μας.

.

Leros
Ψυχιατρείο Λέρου 2016, Εγκλεισμός Προσφύγων και Μεταναστών

.

   Επιστημονικά είναι ενδιαφέρον να παρακολουθήσουμε την ιδεολογική-πολιτική διεργασία όπου η λειτουργία των παραπάνω θεσμών συντελείται και επιβάλλεται στο κοινωνικό σώμα και στις τοπικές κοινωνίες με τρόπο που να ενισχύει την κατασκευή φαινομένων ξενοφοβίας και ρατσισμού. Τα υπερυψωμένα συρματοπλέγματα, τα βραχιολάκια και η στρατοπεδική αρχιτεκτονική και λειτουργία αναδεικνύουν τον φυλακτικό χαρακτήρα των τόπων εγκλεισμού που ολοκληρώνεται με την αστυνόμευση και το πρόσχημα της προστασίας των πολιτών από τους εν δυνάμει «επικίνδυνους ξένους». Οι Μ.Κ.Ο, σύμφωνα πάντα με τον επιβαλλόμενο καταμερισμό εργασίας και ακολουθώντας μια τυποποιημένη «τεχνογνωσία», αναλαμβάνουν σε συνεργασία με τον Στρατό και την Αστυνομία την ενεργοποίηση μηχανισμών και την εφαρμογή τεχνικών καθημερινού ελέγχου της ψυχής, του σώματος και των αναγκών των εγκλείστων εφαρμόζοντας έτσι μεθοδευμένα και λεπτομερειακά την ιδεολογία και την πολιτική του ελέγχου. Οργανώνουν δηλαδή στην καθημερινότητα, την κάλυψη νέων ιδρυματικών αναγκών, τη διατήρηση της εσωτερικής ισορροπίας, την διαχείριση σχέσεων, τη διαχείριση αναμενόμενων συγκρούσεων που προκύπτουν από τις συνθήκες εγκλεισμού καθώς και τον ψυχολογικό έλεγχο των εγκλείστων και την αναμενόμενη σταδιακή ανάδειξη αυτών των συμβάντων σε ατομικά ψυχολογικά προβλήματα. Έχουμε να κάνουμε εδώ με νέου τύπου ιδρυματικές δομές οι οποίες σε σύγκριση με τις παλαιές (όπως, λ.χ., των ασύλων και ψυχιατρείων) αναφέρονται σε άτομα που δεν χαρακτηρίζονται από «αποκλίσεις» αλλά ορίζονται τεχνηέντως ως εν δυνάμει επικίνδυνοι για τον πληθυσμό ώστε να νομιμοποιηθεί κάθε περιοριστικό μέτρο απέναντί τους. Διαπιστώνουμε λοιπόν ότι οι συνάνθρωποί μας αυτοί ενώ δεν κατηγορούνται για οποιοδήποτε ποινικό αδίκημα τιμωρούνται με περιοριστικά- φυλακτικά μέτρα γιατί αναζητούν το όνειρό τους, δηλαδή το δικαίωμα να υπάρχουν. Εγκλωβίζονται λοιπόν σε μια χώρα που δεν επιθυμούν, την Ελλάδα, παρά την θέλησή τους και εγκλείονται σε νέες ιδρυματικές δομές, τα Κέντρα Κράτησης.

   Όταν αυτές οι απάνθρωπες πολιτικές εφαρμόζονται σε ανθρώπους που διακινδύνευσαν τη ζωή τους και ρίσκαραν τον θάνατο για το όνειρο και την ελευθερία, η αντίσταση είναι νομοτέλεια. Γιατί ο λόγος που πολλοί από τους συνανθρώπους μας θα αντισταθούν στον υποκριτικό ανθρωπισμό του συστήματος και θα ακυρώσουν τον εγκλεισμό σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, θα είναι η συνέχεια του ταξιδιού για μια αξιοπρεπή επιβίωση, όπως οι ίδιοι την επιλέγουν. Το ζητούμενο λοιπόν είναι η σύνδεση της αλληλεγγύης στους συνανθρώπους μας με τον άμεσο απεγκλωβισμό τους από μια χώρα που δεν είναι χώρα της επιλογής τους όπως επίσης και η ανάπτυξη ενός αντιπολεμικού μετώπου απέναντι στις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις που προκαλούν και εμπλέκονται στους πολέμους. Μόνον αυτή η σύνδεση θα ικανοποιεί τις πραγματικές τους ανάγκες, παράλληλα με την ανάπτυξη δράσεων που θα διευκολύνουν την ακύρωση του νέο-ιδρυματικού τους εγκλεισμού σε απάνθρωπές συνθήκες.

.

   Σε αυτή την συγκυρία ιδιαίτερη σημασία και συμβολισμό αποκτά η επιλογή της Λέρου ως τόπο εγκλεισμού μεταναστών και προσφύγων. Ένα νησί με ιστορικά επιβαρυμένο παρελθόν εγκλεισμού: ιταλικά στρατόπεδα, αναμορφωτήρια της Φρειδερίκης (για ορφανά του εμφυλίου), Αποικία Ψυχοπαθών (τόπος κοινωνικού θανάτου, βαρβαρότητας, φυσικής εξόντωσης από την ελληνική Ψυχιατρική) , τόπος εξορίας πολιτικών κρατουμένων στην διάρκεια της Χούντας και τώρα μετά την πρόσφατη συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας από Κέντρο Καταγραφής και Ταυτοποίησης σε Κέντρο Κράτησης προσφύγων και μεταναστών.

.

12362761_572695602884506_7476735946945692873_o
Ψυχιατρείο Λέρου 2016, Παραπήγματα εγκλεισμού και κράτησης Προσφύγων και Μεταναστών

.

Κώστας Μπαϊρακτάρης

Καθηγητής Ψυχολογίας Α.Π. Θ.

 

.

.

.

«Κέντρο Χαρακτικών Τεχνών – Μουσείο Βάσως Κατράκη» : Μια βόλτα στο Αιτωλικό

.

Κρυφά, ονειρευόμουνα να γίνω ζωγράφος, μα μου φαινότανε τόσο απίστευτα μεγάλο που δεν μπορούσε λογικά να χωρέσει στο μυαλό μου. Ό, τι έβλεπα, έλεγα:

– Εγώ αυτό μπορώ να το κάνω.

– Και πολλές φορές έβαζα τον εαυτό μου σε δοκιμασία.

Δεν ήξερα ακόμα ότι, άλλο πράμα είναι η Τέχνη.

Και μια μέρα, σφηνώθηκε ξαφνικά στο μυαλό μου ένα ερώτημα. Κι’ αν γίνω ζωγράφος;

Πώς έγινε έτσι άξαφνα αυτό, δεν το κατάλαβα. Χίλιες καμπάνες χτυπήσανε μέσα μου, κι έχασα τον κόσμο. Από τότε, δεν είχα τίποτε άλλό στο μυαλό μου νύχτα και μέρα.

Βάσω Κατράκη*

.

Κέντρο Χαρακτικών Τεχνών – Μουσείο Βάσως Κατράκη a.jpg

.

Όσες κι όσοι διαβάζετε αυτό το blog σταθερά, ίσως προσέξατε πως στην προηγούμενη ανάρτηση χρησιμοποίησα μια φωτογραφία που απεικονίζει χαρακτικό της Βάσως Κατράκη. Κι αυτό επειδή βρέθηκα πριν λίγο καιρό στο πανέμορφο Αιτωλικό και παρά το ότι οι πιθανότητες ήταν εναντίον μου, έσπευσα να επισκεφτώ το «Κέντρο Χαρακτικών Τεχνών» που βρίσκεται εκεί και να δω από κοντά τα έργα της στο Μουσείο που φέρει τ’ ονομά της. Ευτυχώς τα κατάφερα κι ακόμη υπάρχει μέσα μου ο απόηχος αυτής της επίσκεψης.

.

Είχα μάλιστα την τύχη να βρω εκεί έναν άνθρωπο που με μεγάλη προθυμία με ξενάγησε και μου εξήγησε πάρα πολλά πράγματα για κάθε έργο της, για την τεχνοτροπία της, τα εργαλεία της δουλειάς της κτλ. Δεν υπέγραψα ποτέ στο Βιβλίο Επισκεπτών όμως, δεν είναι απ’ τα πράγματα που συνηθίζω κι έτσι αισθάνθηκα την ανάγκη να καταθέσω λίγες λέξεις εδώ και για να τον Ευχαριστήσω με τον τρόπο μου, αλλά και για να σας φέρω σ’ επαφή έστω κι έτσι, μ’ αυτή τη σπουδαία καλλιτέχνιδα.

.

Κέντρο Χαρακτικών Τεχνών – Μουσείο Βάσως Κατράκη b.jpg

.

Όπως έλεγα μάλιστα πρόσφατα σε μια παρέα, μ’ εντυπωσίασε το γεγονός πως όλοι στον τόπο καταγωγής της αναφέρονταν σε κείνη με το μικρό της όνομα. Είναι η Βάσω τους, που δεν γνώρισα, αλλά προσπάθησα να καταλάβω μέσα απ’ το τόσο σημαντικό αποτύπωμά της στον κόσμο. Η Βάσω τους, που δεν έσπαγε τις μήτρες των έργων της, όπως με πληροφόρησαν (όταν υπάρχει η μήτρα, το έργο μπορεί ν’ αναπαραχθεί), αλλά τις κρατούσε κι εκτίθενται στο Μουσείο, μαζί με τα τόσο όμορφα βότσαλα που ζωγράφιζε στην εξορία για να στέλνουν τα χαιρετίσματά τους στους δικούς τους, οι συγκρατούμενοί της. Μαζί με τα σχέδια, τους πίνακές της, τα θεατρικά κουστούμια, τα γλυπτά της κ.α.

.

Βρήκα ευτυχώς αυτό το ντοκιμαντέρ που ενσωμάτωσα στην ανάρτηση κι έτσι θα μπορέσετε να την δείτε όσες-οι ενδιαφέρεστε  να εξηγεί πως και γιατί έφτιαξε κάποια έργα, σε πόσες και ποιες περιόδους θεωρούσε πως χωρίζεται η δουλειά της, τι υλικά χρησιμοποίησε και βέβαια θα μάθετε παράλληλα πολλές πληροφορίες για την πολυκύμαντη ζωή της.

.

.

Υπάρχει ακόμη εδώ ένα αυτοβιογραφικό απόσπασμα που μπορείτε συμπληρωματικά να διαβάσετε, εδώ ένα βιβλίο που μπορείτε να ξεφυλλίσετε κι εδώ μια επίσης εξαιρετική βιντεοσκοπημένη ξενάγηση, που θα σας λύσει περαιτέρω απορίες. Προσωπικά ξεχώρισα πολλά έργα της, φωτογράφισα** κάποια και μ’ εντυπωσίασε το τελευταίο της που θα δείτε παρακάτω, δεξιά. Είχε συνειδητοποιήσει πια, πως έφτανε το βιολογικό της τέλος.

.

Τόσο σπουδαίοι άνθρωποι όμως, τόσο επιδραστικοί καλλιτέχνες είναι ωσεί παρόντες. Μ’ αυτή την αίσθηση έφυγα εγώ τουλάχιστον απ’ το “Μουσείο Βάσως Κατράκη” και σας γράφω αυτές τις γραμμές έχοντας  ακόμη πάνω στο γραφείο μου το απόκομμα απ’ το εισιτήριο της εισόδου μου εκεί. Εύχομαι να μπορέσετε να το επισκεφτείτε κι εσείς. –

.

Κέντρο Χαρακτικών Τεχνών – Μουσείο Βάσως Κατράκη d.jpg

.

.

.

.

*Ολόκληρο το κείμενο εδώ.

**Οι φωτογραφίες της ανάρτησης τραβήχτηκαν από μένα και βρίσκονται στο flickr.

.

.

.

.

Πρόσφυγες και Ψυχική Υγεία : Τα αόρατα, υποτιμημένα τραύματα / Η Ιταλική εμπειρία και μερικές σκέψεις για την Ελλάδα

.

0020-177-800-600-80
Χαρακτικό της Βάσως Κατράκη

.

Πανελλήνια Ημέρα Προσφύγων σήμερα και παρά το ότι ποτέ δεν τους κατάλαβα αυτούς τους “εορτασμούς” δράττομαι της ευκαιρίας να σας μεταφέρω μερικά πράγματα που διάβασα σ’ αυτό το Ιταλικό άρθρο της Eleonora Camilli  και αφορούν την ψυχική υγεία των προσφύγων και τα “αόρατά τους τραύματα”. Δεν κάνω μετάφραση λέξη προς λέξη, αλλά περισσότερο μια ελεύθερη και περιληπτική απόδοση του κειμένου για λόγους οικονομίας χρόνου, χωρίς όμως να παραλείπω κάτι ουσιαστικό, όπως θα διαπιστώσετε όσες κι όσοι διαβάσετε το πρωτότυπο.

.

Εύκολα γίνεται λόγος λοιπόν, όπως αναφέρεται στο κείμενο, για τις μολυσματικές ασθένειες που μπορεί να έχουν οι πρόσφυγες όπως η ψώρα ή ο ιός Έμπολα (γνωρίζουμε κι εμείς άλλωστε εδώ στην Ελλάδα από τέτοιες αναφορές για “υγειονομική βόμβα” και λοιπές ξενοφοβικές τοποθετήσεις που πυροδοτούν παράλογους φόβους στον γενικό πληθυσμό κι εξυπηρετούν συγκεκριμένα συμφέροντα) παρά το ότι οι περισσότεροι απ’ αυτούς είναι υγιέστατοι, αλλά δεν συζητείται ευρέως το ζήτημα της ψυχολογικής τους επιβάρυνσης. Το πρόβλημα είναι υποτιμημένο, οι ειδικές υπηρεσίες είναι λίγες κι απευθύνονται συνήθως σε συγκεκριμένες κατηγορίες όπως είναι οι γυναίκες, οι ανήλικοι και τα θύματα εμπορίας.

.

Μπορεί επομένως η φυσική τους κατάσταση να είναι ως επί το πλείστον καλή, αλλά τα ψυχολογκά τους προβλήματα αυξάνονται εξαιτίας της βίας που έχουν βιώσει στην πατρίδα τους, του τραυματικού τους ταξιδιού προς τις χώρες υποδοχής και τους θανάτους μελών της οικογένειάς τους ή και συνταξιδιωτών τους. Υπολογίζεται πως ένας στους τρεις πρόσφυγες (το 32% για την ακρίβεια), σύμφωνα με τα στοιχεία της Istat για το 2013, παρουσιάζει κάποιο ψυχολογικό πρόβλημα. Παρόμοια είναι και τα στοιχεία που δίνουν οι Γιατροί χωρίς Σύνορα, από έρευνα πεδίου που έγινε στη Σικελία και βρέθηκε πως το 40% όσων πέρασαν (2.593 άνθρωποι συνολικά) απ’ το ιατρικό κέντρο στο λιμάνι της Augusta παρουσίαζε ψυχολογικές και γνωστικές διαταραχές.

.

Διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD) σε ποσοστό 10.2%, κατάθλιψη σε ποσοστό 46.1% και διαταραχή γενικευμένου άγχους σε ποσοστό 39.6% ήταν οι κυριότερες εξ’ αυτών. Το 25.6% τέλος, εμφάνισε ψυχοσωματικές ασθένειες. Η Διευθύντρια δε του NIHMP (Istituto nazionale per la promozione della salute delle popolazioni migranti ed il contrasto delle malattie della povertà), Maria Concetta Mirisola, αναφέρει πως όσον αφορά την ψύχωση πολλές διεθνείς μελέτες δείχνουν αυξημένη συχνότητα μεταξύ των μεταναστών κι ο επιπολασμός των ψυχικών διαταραχών σε γενικές γραμμές είναι ψηλότερος στο γυναικείο πληθυσμό.

.

Απ’ τα στοιχεία του Ινστιτούτου αυτού που εδρεύει στη Ρώμη κι απευθύνεται σε πολλαπλώς επιβαρυμένα άτομα, φαίνεται πως το 2015 η διαταραχή μετατραυματικού στρες ήταν μακράν η πιο συχνή πάθηση (41,1 τοις εκατό), ακολουθούμενη από την κατάθλιψη (22,6 τοις εκατό), τις ψυχοσωματικές ασθένειες (5,65 τοις εκατό) και τη διαταραχή γενικευμένου άγχους (5,46 τοις εκατό). Πολύ λιγότερο συχνή ήταν η ψύχωση (3,9 τοις εκατό).

.

Με τη σειρά του, ο επικεφαλής των Γιατρών χωρίς Σύνορα στην Ιταλία, Stefano Di Carlo, λέει πως δεν είναι ασυνήθιστο να δουν οι πρόσφυγες στη διάρκεια των επικίνδυνων ταξιδιών τους προς τις χώρες υποδοχής θανάτους άλλων, αλλά εκτός αυτού έχουν υποστεί και βία στα κέντρα κράτησης σε χώρες όπως η Λιβύη εξηγεί κι αναφέρεται στην περίπτωση ενός αγοριού που το είχαν χτυπήσει στην πλάτη με σιδερένιο σωλήνα.

.

Και βεβαίως υπάρχει και το ζήτημα της απογοήτευσης που βιώνουν όσοι έφυγαν από χώρες όπως η Συρία έχοντας ένα εξαιρετικά υψηλό βιοτικό επίπεδο αναζητώντας ένα καλύτερο μέλλον και ζουν σε άθλιες συνθήκες στις χώρες υποδοχής κι αυτό είναι κάτι που το βλέπουμε και στην Ελλάδα με τη δημιουργία hot spot και θίχτηκε εντόνως απ’ την Πρωτοβουλία Ψ σε πρόσφατη ημερίδα για τη Λέρο. Η συναισθηματική σύγκρουση, η ματαίωση και το τραύμα εξαιτίας αυτών των συνθηκών, είναι υπαρκτά φαινόμενα. Η υγεία των μεταναστών πραγματικά τίθεται σε κίνδυνο εξαιτίας των προαναφερόμενων συνθηκών κι οι εικόνες απ’ την Ειδομένη νομίζω και μόνο, αρκούν για να το καταλάβουμε όλοι αυτό.

.

Και φυσικά δεν αναφερόμαστε μόνο στην σωματική τους υγεία, αλλά και στην ψυχολογική, μιας και η περιθωριοποίηση που βιώνουν, η αβεβαιότητα για το μέλλον και οι καθημερινές δυσκολίες διαβίωσης είναι πηγές άγχους κι αναμφισβήτητα τους επιβαρύνουν ποικιλοτρόπως. Χρειάζεται έγκαιρη παρέμβαση και θεραπεία στα κέντρα υποδοχής, αλλά με τις συνθήκες που όλοι γνωρίζουμε πως επικρατούν καταλαβαίνετε πόσες δυσκολίες προκύπτουν. «Η διεθνής βιβλιογραφία δείχνει σαφώς ότι ο επιπολασμός του μετατραυματικού στρες αυξάνει πολύ (έως και 60 %) σε πρόσωπα που στερούνται της προσωπικής τους ελευθερίας” τονίζει η Maria Concetta Mirisola ενώ ο Stefano Di Carlo εξηγεί πως σχεδιάζουν να ενεργοποιήσουν πρωτόκολλο συνεργασίας με τις υγειονομικές αρχές για να υποστηριχτούν ψυχολογικά οι πρόσφυγες.

.

Για να γίνει όμως αυτό, απαιτείται διεπιστημονική προσέγγιση και δικτύωση, η οποία περιλαμβάνει επίσης την πολιτιστική διαμεσολάβηση. Είναι τεράστιας σημασίας ζήτημα το συγκεκριμένο ώστε να μπορεί κάποιος να προσεγγίσει άτομα που ίσως δεν έμαθαν ποτέ ν’ αναλύουν τον εσωτερικό τους κόσμο και να επεξεργάζονται τα συναισθήματά τους ή η μόνη τους επαφή μ’ αυτά τα κομμάτια του εαυτού τους γινόταν μέσω κάποιου σαμάνου στον τόπο τους. Κι όλα αυτά δεν πρέπει να ξεχνάμε πως πρέπει να γίνουν χωρίς οι ειδικοί να χαθούν στη μετάφραση. Οι πολιτιστικοί διαμεσολαβητές έχουν πράγματι σημαντικότατο ρόλο να επιτελέσουν. Λίγο όμως η έλλειψη προσωπικού, λίγο οι οργανωτικές δυσκολίες και φτάνουμε στο να συζητούνται όλα αυτά θεωρητικά αλλά στην πράξη να γίνονται ελάχιστα. “Πρέπει να υπάρξει μια ευρεία διάδοση της τεχνογνωσίας και των ορθών πρακτικών σε όλη την εθνική επικράτεια» καταλήγει ο επικεφαλής των ΓΧΣ της Ιταλίας κι είναι σαν να μιλάει και για την Ελλάδα.

.

Στην Ιταλία βέβαια σχεδιάζει το αντίστοιχο Υπουργείο Υγείας στοχευμένες παρεμβάσεις για αυτούς τους ευάλωτους πληθυσμούς (για τα άτομα που έχουν βασανιστεί, έχουν κακοποιηθεί σεξουαλικά κτλ). Εδώ, απ’ τη στιγμή βέβαια που τους «επαναπροωθούμε» στην Τουρκία, τι λόγος να γίνει για όλα αυτά; Ρητορικό το ερώτημα.

.

.

.

*Η φωτογραφία του έργου της Βάσως Κατράκη είναι από εδώ.

.

.

.

.

.