Αυστριακή Πινακοθήκη: Österreichische Galerie Belvedere – Ιστορία και Τέχνη (Μέρος Β’)

.

Belvedere 16

.

Δεν ξέρω πόσες, πόσοι το θυμάστε απ’ τα μαθήματα του σχολείου ή απ’ όσα διαβάσατε μετέπειτα (επειδή έχετε ίσως τέτοια ενδιαφέροντα), αλλά αφού οι Οθωμανοί κατέκτησαν τα Βαλκάνια, έφτασαν μέχρι έξω απ’ τη Βιέννη. Κι εκεί νικήθηκαν. Πολλοί και διάφοροι έλαβαν μέρος σ’ αυτές τις μάχες τότε και μεταξύ τους κι ο Πρίγκηπας Ευγένιος της Σαβοΐας που ως Διοικητής υπερασπίστηκε την πόλη το 1683.

.

Belvedere 8

.

Γιατί σας τον αναφέρω; Επειδή αρχικά σε κείνον ανήκε το κτήμα αυτό που μετέπειτα ονομάστηκε Belvedere, εξαιτίας της ωραίας του θέας. Στην πρώτη φωτογραφία μάλιστα βλέπετε το Κάτω Μπελβεντέρε (ξεκίνησε να κατασκευάζεται το 1712) όπως φαίνεται απ’ το Άνω (άρχισε να χτίζεται το 1717), τους κήπους του βέβαια, καθώς και τον πορτοκαλεώνα με τους στάβλους και την πόλη.

.

Belvedere 10

.

Σήμερα στεγάζεται εκεί η Αυστριακή Πινακοθήκη με τις διάφορες συλλογές της κι είχα υποσχεθεί πως θα σας γράψω περισσότερα για το συγκεκριμένο κτηριακό συγκρότημα, σε γενικές γραμμές όμως, γιατί ελπίζω να καταλαβαίνετε πως κάθε κτίσμα έχει και τη δική του ιστορία. Υπάρχουν μάλιστα ολόκληροι τόμοι που μπορείτε αν θέλετε να συμβουλευτείτε σχετικά.

.

Belvedere 11β

.

Για να επιστρέψουμε όμως στον Πρίγκηπα Ευγένιο…Ο Αυτοκράτορας Λεοπόλδος τον Αψβούργων τον αντάμειψε πλουσιοπάροχα για την ανδρεία του στις μάχες που προαναφέραμε κι έτσι μπόρεσε όχι μόνο ν’ αγοράσει αυτό το χώρο το 1697 και να ξεκινήσει την ανοικοδόμηση ποικίλλων κτηρίων, αλλά και να καλέσει Ιταλούς καλλιτέχνες για να τον διακοσμήσουν (Marcantonio Chiarini, Francesco Solimena, Gaetano Fanti, Carlo Carlone ), Γάλλους κηπουρούς απ’ τις Βερσαλλίες (Dominique Girard) για να φτιάξουν τους κήπους του κ.ο.κ.

.

Belvedere 4

.

Η δουλειά όλων αυτών των ανθρώπων είναι που θαυμάζουμε ως σήμερα, χωρίς βέβαια να ξεχνάμε πως την ίδια περίοδο ο λαός υπέφερε τα πάνδεινα και χιλιάδες απλοί στρατιώτες πήραν ως μόνη ..ανταμοιβή ένα τάφο, ενίοτε και πρόχειρο. Η Βιέννη άλλωστε είναι η πόλη που κατεξοχήν σε κάνει να σκεφτείς τις ταξικές διαφορές και τα κοινωνικά χάσματα, τη χυδαιότητα του πλούτου, όσο και τα ναζιστικά μορφώματα που αναπτύχθηκαν εκεί.

.

Belvedere 5

.

Όταν πέθανε ο Πρίγκηπας Ευγένιος, το κτηριακό αυτό συγκρότημα αγοράστηκε απ’ την Μαρία Θηρεσία (το 1752) που έβαλε τις δικές της πινελιές στη διακόσμησή του (όπως στο Χρυσό Δωμάτιο για παράδειγμα). Μάλιστα δόθηκε κι ένας μεγάλος χορός μεταμφιεσμένων το 1770 για να γιορταστούν οι γάμοι της κόρης της, Μαρίας Αντουανέτας, με τον διάδοχο του θρόνου της Γαλλίας, τον μετέπειτα Λουδοβίκο XVI και στους εορτασμούς έλαβαν μέρος 16.000 καλεσμένοι.

.Belvedere 6

.

Αργότερα όμως, το 1776, με κοινή απόφαση της Μαρίας Θηρεσίας και του γιου της Ιωσήφ του II η Αυτοκρατορική Πινακοθήκη μεταφέρθηκε στο Μπελβεντέρε κι έγινε επισκέψιμη για το κοινό. Το 1781 λοιπόν άνοιξε ένα απ’ τα πρώτα δημόσια μουσεία του κόσμου εκεί και συγκεκριμένα στο Κάτω Μπελβεντέρε. Υπήρξαν κάποιες μετακινήσεις έργων αργότερα, κάποιες επαναφορές ακολούθως αφού μέλη της οικογένειας των Αψβούργων διέμεναν εκεί και το 1888 όλες οι συλλογές μεταφέρθηκαν στο καινούριο τότε Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης. Κατά την εποχή του Φραγκίσκου Ιωσήφ του Ι, ο οποίος έκανε τόπο κατοικίας του το Κάτω αποφασίστηκε ότι στο Άνω Μπελβεντέρε θα διέμενε ο ανιψιός του και διάδοχος του Αυστριακού θρόνου Φραγκίσμος Φερδινάνδος, πράγμα που έγινε, μέχρι που ο δεύτερος δολοφονήθηκε στο Σαράγεβο μαζί με την σύζυγό του, το 1914.

.

Belvedere 12

.

Έκτοτε δεν χρησιμοποιήθηκε ως κατοικία μοναρχών και το 1913 δημιουργήθηκε στο Κάτω Μπελβεντέρε η Κρατική Πινακοθήκη Μοντέρνας Τέχνης. Αργότερα, με την πτώση του οίκου των Αψβούργων, το κτηριακό συγκρότημα πέρασε στα χέρια του κράτους. Στη διάρκεια του πολέμου που ακολούθησε τα κτήρια υπέστησαν διάφορες ζημιές και το Μουσείο έκλεισε μέχρι το 1953. Το 1955 πάντως υπογράφηκε εκεί, στο Άνω Μπελβεντέρε, η ιστορική συμφωνία μεταξύ Μ. Βρετανίας, Γαλλίας, ΗΠΑ και Ρωσίας,  με την οποία η Αυστρία ανακτούσε την εθνική ανεξαρτησία της. Οι χώροι επισκευάστηκαν σιγά σιγά και σήμερα φιλοξενούν τη μεγαλύτερη συλλογή έργων του Κlimt όπως ήδη σας έχω αναφέρει, αλλά και τη μεγαλύτερη έργων των Oskar Kokoschka και Egon Schiele. Απ’ αυτό το σημείο θα πιάσουμε το νήμα της ιστορίας, την επόμενη φορά.

.

(Συνεχίζεται εδώ)

.

.

*Οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν από μένα, ανέβηκαν το καλοκαίρι στο instagram και πρόσφατα στο flickr . Μπορείτε να δείτε και πολλές ακόμη, εκτός απ’ αυτές που χρησιμοποιήθηκαν για την ανάρτηση λοιπόν, στο προφίλ μου που θα βρείτε εδώ.

.

.

.

Γιατί αγοράζουμε περισσότερα βιβλία απ’ όσα μπορούμε να διαβάσουμε;

Βιβλία, βιβλιοθηκη
(φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

.

.

Αυτό το ερώτημα απασχολεί αρκετούς βιβλιόφιλους τελικά ανά τον κόσμο. Κι επειδή σ’ αυτή την κατηγορία ανήκω κι εγώ, των ανθρώπων δηλαδή που έχουν περισσότερα βιβλία απ’ όσα θα προλάβουν να διαβάσουν όσο ζουν κι αγοράζω κι άλλα, μελέτησα με μεγάλο ενδιαφέρον κάποια σχετικά άρθρα που δημοσιεύτηκαν αυτό το διάστημα κυρίως στους New York Times, αλλά και στον Guardian παλιότερα κ.ο.κ.

Είναι λοιπόν ίσως μια ένδειξη αποτυχίας αυτή μας η συνήθεια; Δείχνει κακό υπολογισμό του χρόνου, αποτελεί οικονομική σπατάλη ή μήπως αντίθετα σχετίζεται με την ανάγκη μας για εξέλιξη; Με την επιθυμία μας να κατέχουμε αλλά και να κληροδοτήσουμε κάτι αξιόλογο; Με τη φιλοδοξία μας ακόμη να τα μάθουμε όλα, κατά το δυνατόν; Ίσως όλ’ αυτά μαζί και πολλά ακόμη.

Tο ξέρατε αλήθεια πως υπάρχει μια λέξη για εμάς που έχουμε στοίβες αδιάβαστων βιβλίων στα κομοδίνα, τα γραφεία μας κτλ. Η λέξη αυτή είναι το tsundoku. Και προσδιορίζει το «πρόσωπο που κατέχει πολλή μη αναγνωσμένη λογοτεχνία». Προέρχεται από την Ιαπωνία της δεκαετίας του 19ου αιώνα, της εποχής Meiji δηλαδή.

Κι υπάρχει και μια άλλη νέα λέξη: antilibrary. Αυτή αφορά τα αδιάβαστα βιβλία της βιβλιοθήκης μας τα οποία θεωρούνται πιο πολύτιμα απ’ τα διαβασμένα. Συγκεκριμένα ο Nassim Nicholas Taleb υποστηρίζει πως αποτελούν μιαν “αντί-βιβλιοθήκη”, ένα ερευνητικό εργαλείο που πρέπει να περιέχει όλα όσα δεν γνωρίζουμε.

Επικαλείται μάλιστα τον Uberto Eco, που όταν θαύμαζαν την τεράστια βιβλιοθήκη του και τον ρωτούσαν αν έχει διαβάσει όλ’ αυτά τα βιβλία απαντούσε ενοχλημένος, απροσδόκητα: “Όχι. Αυτά είναι που πρέπει να διαβάσω ως το τέλος του μήνα. Τα άλλα τα κρατάω στο γραφείο μου”. Τα αδιάβαστα βιβλία κρύβουν την έκπληξη λοιπόν, εκεί μας περιμένει η νέα γνώση. Είναι μια άποψη κι αυτό, έτσι; Πολύ ενδιαφέρουσα μάλιστα.

Δεν μου φαίνεται πάντως προσωπικά, όπως και του Kevin Mims πως είναι κατάλληλος αυτός ο όρος: antilibrary. Αλλά μικρή σημασία έχει. Καλύτερα να δούμε μαζί τι λέει ο ίδιος άνθρωπος που μας θυμίζει ότι λέξη για τα -ας πούμε- μισο-διαβασμένα βιβλία, τα μερικώς αναγνωσμένα για να το γράψω διαφορετικά, όπως τις ποιητικές συλλογές, τα λεξικά, τις ανθολογίες, ακόμη και τα βιβλία με διηγήματα, δεν υπάρχει:

Η βιβλιοθήκη ενός ατόμου”, υποστηρίζει ο Mims λοιπόν “είναι μια συμβολική αναπαράσταση του μυαλού του. Ένας άνθρωπος που εγκαταλείπει την βιβλιοθήκη του ίσως θεωρεί πως ξέρει πια όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζει και πως ό,τι δεν γνωρίζει δεν μπορεί να τον βλάψει. Δεν έχει καμιά επιθυμία να συνεχίσει ν’ αναπτύσσεται διανοητικά. Ενώ ο άνθρωπος που συνεχώς διευρύνει την βιβλιοθήκη του, κατανοεί τη σημασία που έχει να παραμένει περίεργος, ανοιχτός σε νέες ιδέες και φωνές”.

Συμφωνείτε; Η δική μου γνώμη είναι πάντως πως ισχύει αυτό που λέει. Κι η αντίσταση προς το καινούριο, που δεν περιορίζεται μόνο στις αναγνωστικές μας συνήθειες, δείχνει γενικά παγιωμένες αντιλήψεις και κλειστά κυκλώματα σκέψης. Χρειάζεται μια επαγρύπνηση για να μην πέφτουμε σε τέλματα κι απομονώσεις όσο ο κόσμος μεταβάλλεται.

Κι η δια βίου μάθηση, μας κάνει σίγουρα σοφότερους, πιο διαλλακτικούς, ίσως κι εξυπνότερους κι υγιέστερους. Ο χρόνος όμως βάζει εμπόδια στις αναγνωστικές μας ορέξεις. Οι περισσότεροι άνθρωποι πια είμαστε πολυάσχολοι, οι υποχρεώσεις μας είναι ποικίλες κι οι ώρες που μπορούμε να διαθέσουμε αποκλειστικά για μας όλο και συρρικνώνονται.

Το διάβασμα μοιάζει δυστυχώς σαν μια κουλτούρα που πεθαίνει στη ψηφιακή μας εποχή κι οι λίγες, λίγοι που αντιστεκόμαστε δεν μπορούμε ν’ ανταποκριθούμε στον ολοένα αυξανόμενο εκδοτικό οργασμό. Ωστόσο αξίζει να επιστρέφουμε και στα παλιά μας βιβλία κι όχι μόνο να επιδιώκουμε να ξεκοκαλίσουμε κάθε τι νέο. Έχουμε άλλωστε λίγο-πολύ όλοι μας μια Quantum Library.

Τι ακριβώς έχουμε; θ’ αναρωτηθήκατε εύλογα. Να εξηγήσω εδώ, τώρα, πως σ’ αυτήν την βιβλιοθήκη που ονομάζεται Quantum, συμπεριλαμβάνονται εκείνα τα ήδη αναγνωσμένα βιβλία που μας προσφέρουν νέες γνώσεις ή διορατικότητα με κάθε επανάληψη ανάγνωσης. Επομένως και τα παλιά βιβλία έχει νόημα να ξαναδιαβάσουμε. Είτε επειδή τα διαβάσαμε πρόωρα κι έτσι ή δεν τα καταλάβαμε ή τα ξεχάσαμε, είτε επειδή απλώς μας αρέσουν και νιώθουμε όμορφα στην οικειότητα των φράσεών τους που ωστόσο κάτι διαφορετικό μας κάνουν πλέον να προσέξουμε.

Ναι, αλλά πότε θα μου πείτε; Πώς θα τα προλάβουμε παλιά και καινούρια βιβλία; Τι πρέπει να γίνει λοιπόν; Να μεγαλώνουν οι ενοχές μας και να καταπιεζόμαστε ώστε να πετύχουμε και τον μηνιαίο/ετήσιο αναγνωστικό μας στόχο, μες τους τόσους άλλους για τους οποίους πασχίζουμε καθημερινά; Ή τάχα να διαβάζουμε γρήγορα, διαγώνια, πεταχτά κτλ, όπως προτείνουν διάφοροι στις μέρες μας που επινοούν ανάλογα τρικ;

Όχι βέβαια. Διαφωνώ απολύτως. Η ανάγνωση έχει νόημα όταν μας δίνει χαρά, μας ηρεμεί και την απολαμβάνουμε. Όταν μπορούμε να εμβαθύνουμε, να “μπούμε” στις ζωές των μυθιστορηματικών ηρώων, να ταξιδέψουμε μαζί τους. Όταν μας δημιουργεί ερωτήματα φιλοσοφικά, ηθικά, που καλούμαστε ν΄ απαντήσουμε κι έτσι να εξελιχτούμε. Μόνο τότε.

Και μου άρεσε πολύ η άποψη της Jessica Stillman που σε ελεύθερη μετάφραση λέει περίπου ότι τα αδιάβαστα βιβλία μας δείχνουν αν μη τι άλλο την επίγνωση της άγνοιάς μας για διάφορα ζητήματα. Αλλά το να γνωρίζουμε πόσα αγνοούμε, μας κάνει αυτόματα να διαφέρουμε απ’ τη συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων.

Κι αυτό δεν είναι καθόλου λίγο. Ας κάνουμε λοιπόν το καλύτερο που μπορούμε, ας βρούμε χρόνο καταργώντας μια συνήθεια όπως το να βλέπουμε τηλεόραση ή μειώνοντας μιαν άλλη όπως το ηλεκτρονικό σερφάρισμα, χωρίς άγχος γι’ αυτή τη μικρή ή μεγάλη -ανάλογα πως το βλέπει ο καθένας μας- απόλαυση που είναι η ανάγνωση. Χωρίς τον κρυφό πόθο δηλαδή να μειώσουμε σιγά-σιγά τον αριθμό των αδιάβαστων βιβλίων που μας στοιχειώνουν. Αρκετό άγχος δεν έχει ήδη η ζωή μας; Γιατί να προσθέτουμε κι άλλο;

 

Πηγές:

All Those Books You’ve Bought but Haven’t Read? There’s a Word for That

Why You Should Surround Yourself With More Books Than You’ll Ever Have Time to Read

Book reading — a dying culture

The art of buying books and never reading them

What unread books can teach us

Umberto Eco’s Antilibrary: Why Unread Books Are More Valuable to Our Lives than Read Ones

Rethinking Your Personal Library: An Introduction To Quantum And Antilibrary

 

.

.

.

.

.

.