Αυστριακή Πινακοθήκη: Österreichische Galerie Belvedere – Oskar Kokoschka (Μέρος Δ’)

Την προηγούμενη φορά, σας υποσχέθηκα σ’ αυτή την ανάρτηση, πως θα σας γράψω περισσότερα για τον Oskar Kokoschka και να που ήρθε η ώρα. Αν έχετε δει βέβαια την ταινία «Η νύφη του ανέμου» (2001) την οποία σκηνοθέτησε ο Bruce Beresford θα ξέρετε ήδη δύο σημαντικά στοιχεία για τη ζωή του: ότι δηλαδή η σχέση του με την μεγαλύτερή του Alma Mahler (που υπήρξε κόρη του ζωγράφου Emil Schindler, σύζυγος του γνωστού συνθέτη και φίλη του Klimt) ήταν θυελλώδης κι ότι ήταν πολύ εξαρτημένος απ’ τη μητέρα του. Αν πάλι δεν έχετε δει την ταινία, σήμερα τα μαθαίνετε όλα.

Oskar Kokoschka, The Bride of the Wind (1914)

Το έργο του «The tempest» ή «The Bride of the Wind» (απ’ αυτό η ταινία πήρε τον τίτλο της) που ζωγράφισε στα 1914 όντας πολύ ερωτευμένος μαζί της -και δεν είναι το μόνο που την απεικονίζει-, είναι απ’ αυτά που αν και ήθελα πάρα πολύ να το δω, δεν βρίσκεται στο Βelvedere (κι ας έχει το Μουσείο μια σημαντική συλλογή έργων του Kokoschka ), αλλά στη Βασιλεία (στο Kunstmuseum ). Διασώθηκε αφού είχε χαρακτηριστεί ως εκφυλισμένο απ’ τους Ναζί (που έδειξαν ιδιαίτερο μένος απέναντι στις δημιουργίες κι αυτού του καλλιτέχνη). Tο χαρακτήρισαν «σκουπίδι», το συμπεριέλαβαν στις «Schandausstellungen» (εκθέσεις προορισμένες να εμπνεύσουν την αηδία) όπου και διατέθηκε προς πώληση (ευτυχώς) μαζί με άλλους πίνακες.

Έχει γραφτεί μάλιστα απ’ τον Elias Canetti στο βιβλίο του «Party in the Blitz:the English years» πως είχαν κάνει αίτηση τότε τόσο ο Χίτλερ όσο κι ο Kokoschka στη Βιεννέζικη Ακαδημία. Ο πρώτος απορρίφθηκε ενώ ο δεύτερος εισήχθη κι ίσως αυτός να ήταν ο λόγος για την απαξίωση του καθεστώτος απέναντί του. Δεν είμαι σε θέση να ξέρω αν ευσταθεί ο ισχυρισμός κι αν όντως αισθανόταν μια κάποια περίεργη ενοχή για όσα έγιναν μετέπειτα απ’ τον Χίτλερ, o ζωγράφος. Οπωσδήποτε όμως προσθέτει κάτι στο μύθο του Kokoschka κι αυτό το ενδεχόμενο.

Ο συγκεκριμένος πίνακας πάντως που προανέφερα («The Tempest»), είναι ένα απ’ τα αριστουργήματα της παγκόσμιας τέχνης και δείχνει όλο το πάθος και την ένταση με την οποία τον ζωγράφιζε εκείνος. Μια ένταση που χαρακτηρίζει κι άλλα απ’ τα έργα του. Όπως τον «Τίγρη» για παράδειγμα που δεν επιτρεπόταν να φωτογραφίσουμε στην Αυστριακή Πινακοθήκη, αλλά σας τον παραθέτω απ’ τον κατάλογο του Μουσείου. Αισθάνεσαι την απειλή κοιτώντας τον ακόμη κι απ’ τη φωτογραφία. Που να τον δείτε και μπροστά σας.

Oskar Kokoschka, The Tiger (1926)

Γενικά πολλά απ’ τα έργα του Kokoschka δεν σου προκαλούν ακριβώς ευχάριστα συναισθήματα (δεν υπονοώ σε καμία περίπτωση πως θα έπρεπε) όπως οι γυναίκες του Klimt για παράδειγμα, μήτε δείχνουν πρόσωπα και κορμιά βασανισμένα ή ξέχειλα από ερωτισμό και σεξουαλικότητα σαν αυτούς του Schiele. Αν εξαιρέσουμε τουλάχιστον κάποια απ’ αυτά που αφορούν την Άλμα Μάλερ. Της οποίας -να σημειώσω για την ιστορία-, πως και τον πατριό της είχε απεικονίσει σ’ ένα εξαιρετικό πορτρέτο. Ήταν, ο επίσης ζωγράφος Carl Moll, στο σπίτι του οποίου γνωρίστηκαν οι δυό τους και ο πίνακας αυτός, υπάρχει στο Belvedere, μαζί με έργα του τελευταίου.

Είναι όμως πίνακες γεμάτοι συμβολισμούς, αλληγορίες κι έχουν ψυχολογικό βάθος. Κάποιους τους διακρίνει επιπλέον μια παραδοξότητα που εμένα τουλάχιστον μ’ ενδιαφέρει ομοίως πολύ. Άλλοι πάλι σαν την τοπιογραφία του «The port of Pague» (1936) που επίσης υπάρχει στο Μουσείο, σε κάνουν να σκεφτείς την προσωπική του ιστορία και την εξορία του σ’ αυτό τον τόπο. Τη μοναξιά που πρέπει να ένιωθε μέχρι να συναντήσει τη γυναίκα που ερωτεύτηκε εκεί, την Olda Palkovská, την οποία μετέπειτα παντρεύτηκε στο Λονδίνο.

Κι όσο για την ένταση που προανέφερα φαίνεται τόσο στις πινελιές του όσο και στον τρόπο που χρησιμοποίησε το χρώμα. Αλλού το έκρυβε (όπως το κόκκινο στο «The tempest») κι αλλού το αναδείκνυε. Είναι σαφές νομίζω σε όποια-ον κοιτάξει για λίγο έναν πίνακά του, όπως αυτός που βλέπετε ακριβώς παρακάτω.

Oskar Kokoschka,  The power of music (1918)

Ίσως ο στόχος του να ήταν να προκαλεί και με τα έργα του, όπως προκάλεσε την συντηρητική βιεννέζικη κοινωνία ξυρίζοντας κάποτε το κεφάλι του, όπως όταν κυκλοφορούσε με την κούκλα-ομοίωμα της πρώην πια ερωμένης του Άλμας Μάλερ σε χορούς και δεξιώσεις ή ίσως πάλι όλ’ αυτά να ήταν μια απόρροια της εσωτερικής του έντασης, του τρόπου που είχε βρει για να διαχειρίζεται τον ψυχισμό του.

Αν διαβάσετε συνεντεύξεις του πάντως θ’ ανακαλύψετε κι άλλα στοιχεία για κείνον: τον θαυμασμό που είχε για την ελληνική τέχνη, το πόσο συνέδεε το έργο του με τις φροϋδικές θεωρίες και τον εξπρεσιονισμό γενικότερα με τον πατέρα της ψυχανάλυσης, την πολιτική πλευρά της τέχνης του, το ότι έγραψε και θεατρικά έργα κ.α. Ήταν ένας πολυσχιδής καλλιτέχνης που αν δεν τον γνωρίζατε, αξίζει να τον «μάθετε». Αν βρεθείτε δε στη Βιέννη μπορείτε να συμπληρώσετε τις γνώσεις σας με μια επίσκεψη στην Albertina όπου υπάρχει η μεγαλύτερη συλλογή δημιουργιών του. Κι εγώ την επόμενη φορά θα σας γράψω για μερικούς ακόμη εξίσου σπουδαίους καλλιτέχνες, που τα έργα τους είδα στο Belvedere.

 

 

 

(Συνεχίζεται εδώ)

.

 

*Η φωτογραφία του έργου «The tempest» είναι από εδώ. Οι άλλες τραβήχτηκαν από μένα.

.

.

Advertisements