«Γκραφίτι και πολιτική διεκδίκηση»: Φωτογραφικό λεύκωμα των Δημήτρη Θεοδόση και Παυσανία Καραθανάση

Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο

Απ’ τα πιο όμορφα δώρα των τελευταίων ημερών, είναι το συγκριμένο φωτογραφικό λεύκωμα, που εκδόθηκε μόλις τον περασμένο Μάιο και θα σας παρουσιάσω σήμερα εδώ. Κι αυτό επειδή συνδυάζει πολλά δικά μου ενδιαφέροντα και προφανώς κάτι ήξερε ο άνθρωπος που το διάλεξε.

Κυκλοφορεί απ’ τις «Εκδόσεις στο Περιθώριο» και μ’ έκανε να ψάξω περισσότερα για τους δημιουργούς του για να τα μοιραστώ μαζί σας. Αυτό από μόνο του, κατά την προσωπική μου γνώμη, πάντα δείχνει πολλά για την αξία των βιβλίων.

Ως άνθρωπος λοιπόν που φωτογραφίζω ερασιτεχνικά, συχνότατα και γκράφιτι, που μ’ ενδιαφέρουν πολύ οι πόλεις κι η αντιπαράθεση με τους κυρίαρχους λόγους που προσπαθούν να τις ελέγξουν (πώς να μην θυμηθούμε εδώ και το Φουκώ;) και βέβαια ως άτομο που πιστεύω στην αξία των συλλογικών δράσεων και διεκδικήσεων, δεν θα μπορούσα παρά να το μελετήσω με πολύ μεγάλο ενδιαφέρον.

Στο πρόσφατο παρελθόν μάλιστα, πέρα από σχετικές ταινίες και ντοκιμαντέρ που παρακολούθησα, διάβασα κι ένα βιβλίο του Αρτούρο Πέρεθ Ρεβέρτε με κεντρικό ήρωα ένα γκραφιτά («Η υπομονή του ελεύθερου σκοπευτή», μετάφραση: Τιτίνα Σπερελάκη, εκδόσεις: “Πατάκη”, 2014) και σημείωσα μερικές φράσεις που ταιριάζουν με το θέμα μας:

«Μια φορά σχολίασε πως, σύμφωνα με τις αρχές, το γκράφιτι καταστρέφει το αστικό τοπίο· εμείς όμως πρέπει ν’ ανεχόμαστε τις φωτεινές επιγραφές, τις πινακίδες, τις διαφημίσεις, τα λεωφορεία με τις ηλίθιες ανακοινώσεις και μηνύματα… Οικειοποιούνται κάθε διαθέσιμη επιφάνεια, μου είπε. Ακόμα και τα έργα αναστύλωσης κτιρίων καλύπτονται με διαφημιστικά καραβόπανα. Κι εμάς μας αρνούνται το χώρο για τις απαντήσεις μας. Γι’ αυτό η μόνη τέχνη που διανοούμαι, επαναλάμβανε, είναι να τα καταστρέφουμε όλα αυτά. Να τελειώνουμε με τους Φιλισταίους…»

Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο

Αυτά τα ζητήματα επί της ουσίας πραγματεύονται κι οι δημιουργοί κι όχι μόνο, όπως θα διαπιστώσετε διαβάζοντας το κείμενο στο οπισθόφυλλο. Αλλά καλύτερα είναι, θεωρώ, να εξηγηθούν πρώτα ορισμένες ορολογίες, όπως το γιατί βλέπετε στον τίτλο του λευκώματος τι λέξη «γκραφίτι» και όχι «γκράφιτι». Και να τι γράφει ο ένας τους, δηλαδή ο κοινωνικός ανθρωπολόγος, Παυσανίας Καραθανάσης:

«Στα ελληνικά ο αγγλικός όρος graffiti χρησιμοποιείται συχνά τονισμένος στην πρώτη συλλαβή: «Γκράφιτι». Στο κείμενο επιλέγω να χρησιμοποιώ τον όρο στα ελληνικά τονισμένο στη δεύτερη συλλαβή («γκραφίτι»), δηλαδή σε αντιστοιχία με τον αγγλικό όρο, όταν αναφέρομαι στο φαινόμενο (που είναι άλλωστε παγκόσμιο) και χρησιμοποιώ το/τα «γκράφιτι» όταν αναφέρομαι σε ένα ή περισσότερα κομμάτια-έργα».

Με την ευκαιρία να σας αναφέρω ότι αν έχετε απορίες σχετικά με τις «ταγκιές», τα «στένσιλ», τα «paste-up» ή αν απλώς θέλετε να μάθετε περισσότερα σχετικά με το πότε εμφανίστηκαν τα πρώτα γκραφίτι και που, τι είναι το gentrification και γιατί μας ενδιαφέρει, δεν έχετε παρά να διαβάσετε τα κείμενα του προαναφερόμενου που θα βρείτε στην Academia.

Ο έτερος δημιουργός τώρα, ο Δημήτρης Θεοδόσης (βρήκα εδώ μια ενδιαφέρουσα συνέντευξή του), εξηγεί σχετικά με τις προθέσεις του τα εξής:

«Με ελάχιστες εξαιρέσεις, πιστεύω πλέον ότι, το μόνο είδος γκραφίτι που αξίζει να συνεχίζω να φωτογραφίζω, είναι αυτό που θέτει κοινωνικούς και καλλιτεχνικούς προβληματισμούς, αυτό που στέκεται αρωγός των κάθε είδους καταπιεσμένων, αυτό που αναπνέει τον ίδιο ρυπαρό αέρα με τα θύματα του καπιταλισμού. Τα γκράφιτι που δημιουργούνται από αυτούς που αντιστέκονται με κάθε τρόπο, στην νέα σκοτεινή εποχή στην οποία ολοένα βυθιζόμαστε».

Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο

Ταυτίζομαι λοιπόν και παρακολουθώ μ’ ενδιαφέρον την εξέλιξη της Αθήνας σε «Μέκκα της Τέχνης του δρόμου στην Ευρώπη» και τη σχετική συζήτηση για τα υπέρ και τα κατά. Όσο για τον επίλογο, λέω να σας παραθέσω απλώς το κείμενο απ’ το οπισθόφυλλο της εξαιρετικής αυτής έκδοσης και να ευχηθώ κάθε επιτυχία στους δημιουργούς:

Τα τελευταία δέκα χρόνια, εποχή που χαρακτηρίστηκε από την «κρίση», παρατηρείται μια αλλαγή στις παρεμβάσεις στους τοίχους και τις άλλες δημόσιες επιφάνειες της Αθήνας.
Η τάση πολιτικοποίησης του γκράφιτι και της τέχνης του δρόμου συνδυάζεται με την τάση χρήσης αισθητικών μέσων στις, κατά τα άλλα, τυπικά πολιτικές παρεμβάσεις. Η δυναμική που εκφράζεται στους τοίχους αντανακλά, όμως, τη δυναμική μιας πολύπλευρης πολιτικής διεκδίκησης που αναπτύχθηκε στους δρόμους και στις γειτονιές.
Η «κρίση», η ενίσχυση της ακροδεξιάς, ο φεμινισμός, η υποστήριξη των ΛΟΑΤΚΙ, τα εργασιακά δικαιώματα και η εμπορευματοποίηση της πόλης είναι θέματα που αφορούν τους/τις δημιουργούς, πολιτικούς ακτιβιστές/τριες και καλλιτέχνες/ιδες.
Ωστόσο, το ενδιαφέρον τοπικών και διεθνών μέσων ενημέρωσης προωθεί, παράλληλα, μια εικόνα της Αθήνας ως «Μέκκα της τέχνης του δρόμου στην Ευρώπη» και συμβάλλει στην κοινωνική κατασκευή της ως ένα «τρέντι» και «εναλλακτικό» τουριστικό προορισμό.
Τι ρόλο παίζει η πολιτική παρέμβαση στο πλαίσιο τέτοιων αλλαγών; Πώς μπορεί να αντισταθεί στις δυνάμεις που επιχειρούν να αφομοιώσουν τις παρεμβάσεις, καθιστώντας τες μέρος ενός αισθητικοποιημένου και εμπορευματοποιημένου τοπίου;
Η «βρομιά» και οι «μουτζούρες» στους τοίχους δεν μπορούν παρά να αποτελούν μικρές αντιστάσεις στην αισθητικοποίηση της πόλης, που θέλει την Αθήνα μια τουριστικοποιημένη και «καθαρή» «πρωτεύουσα της τέχνης του δρόμου». Οι πολιτικές παρεμβάσεις, όμως, όπως τα κομμάτια που σχολιάζονται στο βιβλίο, εκφράζουν αντιστάσεις γιατί, πέρα από το «λέρωμα» των τοίχων, αποτελούν μέρος ευρύτερων κινημάτων και διεκδικήσεων. Έτσι, καταφέρνουν να δημιουργήσουν τις συνθήκες ανάπτυξης κριτικής, λόγων και συζητήσεων, που υποσκάπτουν τους κυρίαρχους λόγους στη δημόσια σφαίρα, τροφοδοτώντας με εικόνες και νοήματα το φαντασιακό της πολιτικής διεκδίκησης.

Δημοσιεύθηκε από

aikaterinitempeli

Η Αικατερίνη Τεμπέλη γεννήθηκε στη Σάμο, αλλά έζησε μερικά απ’ τα πιο ενδιαφέροντα χρόνια της ζωής της στη Θεσσαλονίκη και στο Ηράκλειο, όπου σπούδασε αντίστοιχα Ψυχολογία και Κοινωνική Εργασία. Στην Αθήνα εκπαιδεύτηκε στην οικογενειακή θεραπεία (Μονάδα Οικογενειακής Θεραπείας-ΨΝΑ) και στην βραχεία ψυχοθεραπεία. Παρακολούθησε μαθήματα υποκριτικής για 2 χρόνια στο “Θέατρο των Αλλαγών” και μονωδίας για 3 χρόνια στο “Ολυμπιακό Ωδείο” Ηρακλείου. Εργάστηκε για πάνω από μια δεκαετία στο ραδιόφωνο (Ράδιο Κρήτη, 9,84, Studio 19, ΕΡΑ Ηρακλείου, 102-ΕΡΤ 3 κ.ά.) ως παραγωγός και παρουσιάστρια ραδιοφωνικών εκπομπών, καθώς και σε γνωστά περιοδικά κι εφημερίδες ως δημοσιογράφος. Το 1993 κέρδισε το Α' Πανελλήνιο βραβείο, σε γραπτό διαγωνισμό της Deutsche Welle, με θέμα το ρατσισμό κι εκπροσώπησε τη χώρα μας στην Κολωνία. Τον επόμενο χρόνο, το 1994, πήρε Διάκριση στον Παγκρήτιο Διαγωνισμό Ποίησης. Σήμερα ζει στην Αθήνα και ταξιδεύει πάντα στις ζωές των άλλων. Τις νύχτες γράφει στίχους, που μελοποιεί συνήθως ο Παναγιώτης Λιανός. "Το ποτάμι στον καθρέφτη" είναι το τρίτο της βιβλίο και κυκλοφορεί απ' την "Άνεμος εκδοτική". Προηγήθηκαν "Η σκόνη των άστρων" (2010) και το "Βενετσιάνικο χρυσάφι" (2007) . Και τα δύο εκδόθηκαν απ' τις εκδόσεις "Μοντέρνοι Καιροί".

2 σκέψεις σχετικά με το “«Γκραφίτι και πολιτική διεκδίκηση»: Φωτογραφικό λεύκωμα των Δημήτρη Θεοδόση και Παυσανία Καραθανάση”

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s