Τα νέα στοιχεία για το πείραμα του Ρόζενχαν σχετικά με την αξιοπιστία των ψυχιατρικών διαγνώσεων – Μέρος Ι

David Rosenhan

Απ’ την δεκαετία του ’70, όπου η Ψυχιατρική έχαιρε απίστευτης εκτίμησης και δεν σκεφτόταν εύκολα κάποιος να την αμφισβητήσει, ο David Rosenhan, έκανε ένα πείραμα (για το οποίο έχω γράψει εδώ πριν χρόνια αρκετά πράγματα, αλλά θα σας θυμίσω παρακάτω τα βασικότερα σημεία του), στο οποίο απέδειξε περίτρανα την έλλειψη αξιοπιστίας των ψυχιατρικών διαγνώσεων.

 Το πείραμα του είχε τίτλο:  On being sane in insane place («Εχέφρονες σε μέρη για παράφρονες»/«Λογικοί σε τρελάδικα») κι έγινε η αφορμή για πολλές αλλαγές, αν μη τι άλλο, στη βίβλο των ψυχιάτρων, το περίφημο D.S.M. (Diagnostic Statistic Manual), για το οποίο κατά καιρούς απ’ αυτό το blog, κι εγώ έχω εκφράσει τις αντιρρήσεις μου. Η μεγαλύτερη ωστόσο αξία του πειράματος, είναι ότι έβαλε τα θεμέλια για να αμφισβητηθούν οι επιστημονικές γνωματεύσεις και ν’ αναδειχτούν τα στερεότυπα, βάση των οποίων οι ψυχίατροι ταξινομούν τους ‘ασθενείς’, πράγμα το οποίο άλλωστε εξακολουθεί να συμβαίνει ως τις μέρες μας.

Τις τελευταίες δεκαετίες όμως, υπάρχει η τάση να «ξεσκονίζονται» τα πιο γνωστά πειράματα της Ψυχολογίας. Δηλαδή να ερευνώνται εξονυχιστικά οι πειραματικές συνθήκες, να αναζητούνται τα πρόσωπα τα οποία έλαβαν μέρος σ’ αυτά (τα υποκείμενα όπως λέγονται στις επιστημονικές εργασίες) και να ελέγχεται έτσι η αξιοπιστία τους γενικότερα. Αυτό έγινε τόσο με τα πειράματα του Stanley Milgram (Στάνλει Μίλγκραμ) περί συμμόρφωσης κι υποταγής (εδώ, εδώ κι εδώ οι σχετικές αναρτήσεις), όσο και με το πείραμα του David Rosenhan (Ντέιβιντ Ρόζενχαν) κ.α. Οι ερευνητές μάλιστα δεν μπόρεσαν να αναπαράγουν μερικά από τα πιο γνωστά πειράματα της Ψυχολογίας, ώστε να υπάρξουν τα ίδια ή παρόμοια αποτελέσματα, με αποτέλεσμα να γίνεται λόγος για «replication crisis» . Πριν δούμε μαζί τι καινούριο προέκυψε για το πείραμα του Rosenhan, για το οποίο άλλωστε γίνεται λόγος εδώ σήμερα, να οι λεπτομέρειες για το αρχικό πείραμα (που αν ήδη τις γνωρίζετε μπορείτε να τις παρακάμψετε και να προχωρήσετε στην επόμενη παράγραφο).

Ο Rosenhan, που τότε δεν κατείχε καμία θέση κύρους (μετέπειτα δίδαξε στο Stanford), ζήτησε από 8 ανθρώπους (μια νοικοκυρά, ένα ζωγράφο, τρεις ψυχολόγους, έναν ψυχίατρο, έναν μεταπτυχιακό φοιτητή και έναν παιδίατρο), να υποκριθούν τους ψυχικά πάσχοντες, για να δει αν οι ψυχίατροι των αντίστοιχων ψυχιατρείων στα οποία θα παρουσιαζόντουσαν οι ψευδοασθενείς, μπορούσαν όντως να καταλάβουν την ‘απάτη’.  Οι οδηγίες που είχαν τα άτομα αυτά, ήταν οι εξής: πέντε μέρες, πριν από την ημερομηνία που θα παρουσιαζόντουσαν στα διάφορα ιδρύματα, να σταματήσουν να κάνουν ντους, να ξυρίζονται και να βουρτσίζουν τα δόντια τους. Κι όταν θα παρουσιαζόντουσαν, να έλεγαν ότι ακούν μια φωνή που τους λέει κάτι σαν «γκντουπ!» (στο πείραμα οι αμερικάνικες λέξεις ήταν σαν βγαλμένες από καρτούν π.χ. «Quack», κι οι φωνές υποτίθεται πως έλεγαν“empty,” “hollow,” και “thud” δηλαδή «άδειο», «κοίλο», «κάτι που κάνει θόρυβο»). Πέραν αυτών των οδηγιών, τους ζήτησε να απαντήσουν ειλικρινά σε κάθε ερώτηση που θα τους γίνει απ’ το νοσηλευτικό και ιατρικό προσωπικό, αποκρύπτοντας μόνο το αληθινό τους όνομα καθώς και το επάγγελμά τους και να μην προσποιηθούν κανένα, μα κανένα άλλο σύμπτωμα. Σε περίπτωση που τους γινόταν εισαγωγή, αμέσως έπρεπε να πουν πως η φωνή εξαφανίστηκε και αισθάνονται περίφημα.  Το παράδειγμά τους ακολούθησε κι ο ίδιος ο ερευνητής, μιας και ήθελε ιδίοις όμασι να διαπιστώσει, τι θα συμβεί. Αναρωτιέστε για το αποτέλεσμα; Όλοι τους εισήχθησαν σε ψυχιατρεία με διάγνωση σχιζοφρένειας πλην ενός που διεγνώσθη ως μανιοκαταθλιπτικός, έλαβαν φαρμακευτική αγωγή (πάμπολλα χάπια τους δίνονταν τρεις φορές τη μέρα κι ευτυχώς είχαν εκπαιδευτεί να τα φτύνουν)  και παρέμειναν ως νοσηλευόμενοι από 7 ως 52 μέρες (μέσος όρος 19 μέρες εγκλεισμού), αν και πλέον συμπεριφέρονταν απολύτως φυσιολογικά. Μάλιστα, το ότι κρατούσε σημειώσεις ο Rosenhan,  θεωρήθηκε ως ένα ακόμα σύμπτωμα της σχιζοφρένειας του! Αναρωτιέστε αν αντιλήφθηκαν ορισμένοι έστω, ότι αυτοί οι 8  ‘ασθενείς’ προσποιούνταν; Μα βέβαια. Οι άλλοι νοσηλευόμενοι! Οι οποίοι τους πλησίαζαν και τους δήλωναν ξεκάθαρα πως έχουν καταλάβει πως δεν είναι τρελοί και άρα για άλλο λόγο βρίσκονται εκεί. Ένας μάλιστα ρώτησε τον Rosenhan, αν κάνει κρυφά,  έλεγχο στο νοσοκομείο…

Τι έγινε μετά τη δημοσίευση αυτού του πειράματος; Πολλά. Ο Rosenhan δέχτηκε κριτική, οι ψυχίατροι εξανέστησαν, το σύστημα θορυβήθηκε κι από κάποιο νοσοκομείο έγινε η ‘πρόταση’ στον ερευνητή, να στείλει μες τους επόμενους 3 μήνες, όσους ψευδοασθενείς θέλει κι οι ψυχίατροι, θα τους ξεσκεπάσουν. Εκείνος δέχτηκε την πρόκληση τους κι όταν πέρασε το τρίμηνο, το προσωπικό του νοσοκομείου, ανέφερε στον Rosenham, ότι με επιτυχία είχαν ανακαλύψει 41 ψευδοασθενείς! Μόνο που εκείνος, δεν τους είχε στείλει κανέναν…

Έτσι αποδείχτηκε ότι οι ψυχίατροι δεν μπορούσαν να διαγνώσουν ποιος ήταν «τρελός» και ποιος όχι κι ότι οι ψυχιατρικές διαγνώσεις ήταν αυθαίρετες. Το πείραμα επηρέασε τις αντιλήψεις για το βιοκεντρικό μοντέλο της ψυχικής ασθένειας, ώθησε στην αποϊδρυματοποίηση, ενίσχυσε το κίνημα της αντιψυχιατρικής και αύξησε την πίεση για τα δικαιώματα των ασθενών-ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας.

Κάποιες δεκαετίες μετά, η ψυχολόγος Lauren Slater, η οποία και πολλές περγαμηνές επιστημονικές διαθέτει και η ίδια πέρασε απ’ το ψυχιατρικό σύστημα (ως χρήστρια υπηρεσιών ψυχικής υγείας) και ενδιαφέροντα βιβλία έχει γράψει, επανέλαβε το πείραμα. Σ’ ένα δικό της βιβλίο λοιπόν, που κυκλοφορεί και στη χώρα μας με τον τίτλο: «Το κουτί της ψυχής» (μετάφραση: Δέσποινα Αλεξανδρή, εκδόσεις «Οξύ»), βρήκα τη ..συνέχεια αυτής της ιστορίας.

Τόλμησε μάλιστα η ίδια να γίνει το πειραματικό υποκείμενο (ακολουθώντας τα βήματα που αναφέρω κι εγώ πριν παρουσιαστεί στα διάφορα ψυχιατρεία) και ω του θαύματος, διαγνώστηκε ως άτομο με «ψυχωσική κατάθλιψη» , αλλά τουλάχιστον δεν της έγινε εισαγωγή. Κι αυτό πραγματικά έχει σημασία να το λάβουμε υπόψη. Καταλαβαίνουμε όλ@, πόσο μετράει.

Ωστόσο, της συνταγογραφήθηκαν συνολικά 60 αντικαταθλιπτικά κι 25 αντιψυχωτικά (risperdal σχεδόν όλες τις φορές). Είχε φροντίσει να ενημερώσει μάλιστα για το ΄πείραμα’ της, τον καθηγητή Robert Spitzer του Εργαστηρίου Βιομετρικής, του Πανεπιστημίου της Columbia, ο οποίος απογοητεύτηκε οικτρά με τ’ αποτελέσματα και προσπαθώντας να τα εξηγήσει είπε, πως οι ψυχίατροι στην εποχή μας δείχνουν υπέρμετρο ζήλο στις συνταγογραφήσεις και δεν τους αρέσει (των γιατρών γενικά) να λένε ‘δεν ξέρω’.

Αποτελεί πράγματι μια εξήγηση, αλλά σίγουρα υπάρχουν κι άλλες, που σχετίζονται με την εμπλοκή των φαρμακευτικών εταιρειών με το σύστημα κτλ

Ποιος είναι όμως ο Robert Spitzer και γιατί έχει τόση σημασία η δική του γνώμη; Είναι ο ψυχίατρος που κατά κύριο λόγο, ανέλαβε να κριτικάρει το πείραμα για το οποίο γίνεται λόγος στην ανάρτηση, αυτός που προσπάθησε να αποκαταστήσει την χαμένη ‘τιμή’ της ψυχιατρικής κι αυτός που μαζί με μια ομάδα άλλων ψυχιάτρων αναθεώρησε το DSM, ώστε να μην γίνονται πια τα χονδροειδή λάθη που έγιναν όσο διαρκούσε το πείραμα κι αμέσως μετά.

Το έλεγξε εξονυχιστικά, περιόρισε τα διαγνωστικά κριτήρια, χάραξε αυστηρές κατευθυντήριες γραμμές κτλ κτλ. Το DSM-III δηλαδή, είναι και δικό του (για να μην πω ως επί το πλείστον), δημιούργημα. Γι’ αυτό και η Slater, συνομίλησε μαζί του. Ο Spitzer, είχε αισιόδοξα προβλέψει πως δεν θα είχε επιτυχία ένα τέτοιο πείραμα πια, πως δεν θα την δεχόταν σε ψυχιατρικά νοσοκομεία, πως δεν θα της γινόταν εισαγωγή και πως η διάγνωση της θα έμπαινε ‘σε εκκρεμότητα’. Τα συμπεράσματα δικά σας βέβαια, μετά απ’ όσα διαβάσατε κι όσα κάποι@ ξέρετε ότι συμβαίνουν στην εποχή μας τόσο στα δημόσια ψυχιατρεία, όσο και στις ιδιωτικές δομές.

Και τώρα τι καινούριο ανακαλύφθηκε; Θα το δούμε μαζί παρακάτω. Η Susannah Cahalan λοιπόν, είναι το πρόσωπο που ταρακούνησε τα νερά της Ιστορίας της Ψυχολογίας κι ασχολήθηκε πάλι μ’ αυτό το πείραμα. Η Cahalan, έχει ζήσει ήδη μια τρομακτική εμπειρία για την οποία έγραψε το βιβλίο «Brain on Fire»: παρουσίασε συμπτώματα ψυχικής ασθένειας που έμοιαζαν με σχιζοφρένεια, αλλά αποδείχτηκε ότι τελικά είχε κάποιο αυτοάνοσο. Αν κι έλαβε τη θεραπεία που χρειάστηκε, η βασανιστική αυτή δοκιμασία (την αναλύει και στο επόμενο βιβλίο της) διέκοψε το δρόμο της προς την ιατρική και διατάραξε την αίσθηση που είχε για τον εαυτό της.

Έτσι στράφηκε προς την έρευνα -σκέφτηκε ότι ίσως κι άλλοι με την ασθένειά της πήραν παρόμοια λανθασμένη διάγνωση και αναγκάστηκαν να υποστούν την εισαγωγή και παραμονή τους σε ψυχιατρικά ιδρύματα- κι αφού επί 4 χρόνια έψαξε τα δεδομένα για τη τη δική της ασθένεια, ασχολήθηκε και με το πείραμα του Rosenhan. Κι όπως αναφέρεται στο άρθρο της Jennifer Szalai των New York Times που δημοσιεύτηκε στις 27/11/209, έγραψε ένα πολυεπίπεδο βιβλίο, τo «The Great Pretender: The Undercover Mission That Changed Our Understanding of Madness» που μοιάζει με εκτύπωση του Escher : Σ’ αυτό, σ’ ένα επίπεδο αναλύει το προφίλ του Rosenhan και της μελέτης του, σε ένα άλλο τη δική της εμπειρία κατά τη διάρκεια της έρευνας για το βιβλίο και σε ένα τρίτο τη γεμάτη ιστορία της Ψυχιατρικής και την συνεχή επιδίωξη για επιστημονική γνώση (βρήκε μεταξύ άλλων, όπως είδα η ίδια, αρχεία εισαγωγών σε ψυχιατρεία με τις εξής αιτιολογήσεις: «υπερβολικός αυνανισμός», «υπερβολική χρήση καπνού», «χτύπημα από μουλάρι στο κεφάλι», «συνεχής κατανάλωση καραμελών μέντας», κ.α.).

Αρχικά έψαξε να βρει τους ανθρώπους που έλαβαν μέρος στο πείραμα, τους οκτώ εθελοντές, όλοι τους ανώνυμοι που προσδιορίστηκαν μόνο με ψευδώνυμα στις σημειώσεις του Rosenhan. Σύντομα έμαθε ότι ο ψευδο-παθητικός που ονομαζόταν «David Lurie» ήταν ο ίδιος ο Rosenhan (δεν είχε κρύψει πάντως τη συμμετοχή του στο πείραμα), ο οποίος πέθανε το 2012, μετά από μια σειρά εξουθενωτικών εγκεφαλικών επεισοδίων. Χρησιμοποιώντας τις σημειώσεις του και τις 200 ​​σελίδες ενός ανέκδοτου χειρογράφου που είχε ετοιμάσει ο ίδιος για το πείραμα (το εξασφάλισε από πρώην συναδέλφους του), ημερολόγια (που βρήκε απ’ τον γιο του), συνεντεύξεις που πήρε απ’ τους τότε βοηθούς του και μελετώντας τα αρχεία ασθενών, κατέληξε στα συμπεράσματά της.

Συναντήθηκε με δύο εθελοντές επίσης. Μόνο ένας τους συμπεριλήφθηκε στη μελέτη τότε, όμως. Ο δεύτερος αποκλείστηκε επειδή είχε «πλαστογραφήσει στοιχεία της προσωπικής του ιστορίας», κατά τον Rosenhan. Τι σήμαινε αυτό; Όπως ανακάλυψε η Cahalan, ο συγκεκριμένος εθελοντής αποκλείστηκε επειδή δεν είχε αρνητική εικόνα για το ψυχιατρείο: «ΤΟΥ ΑΡΕΣΕΙ», έγραφε ο ερευνητής στις σημειώσεις του. Τι εννοούσε; Ότι ο εθελοντής είχε γίνει δεκτός στο ψυχιατρείο κατά τη διάρκεια μιας δύσκολης περιόδου στη ζωή του και βρέθηκε να επωφελείται από αυτό που χαρακτήρισε ως «υποστηρικτικό περιβάλλον».

Ο Rosenhan όμως είχε μια υπόθεση, ένα στόχο να φανεί πόσο άθλια είναι αυτά τα ιδρύματα που κακοποιούν με την εξουσία τους, το πόσο αυθαίρετες είναι οι διαγνώσεις των ψυχιάτρων και αυτά τα στοιχεία θα περιέπλεκαν τα πράγματα. Του ήταν άχρηστα επομένως, όσα ανέφερε ο συγκεκριμένος εθελοντής κι έτσι τον απέκλεισε. Γίνονται αυτά δυστυχώς, στις έρευνες. Δεν ήταν βέβαια η μοναδική παρατυπία αυτή, που βρήκε η δημοσιογράφος. Στη συνέχεια της ανάρτησης , θα σας γράψω και τι ακόμη ανακάλυψε και στο τέλος της θα βρείτε όλες τις πηγές που χρησιμοποίησα για να σας γράψω όλ’ αυτά (απ’ τις πηγές αυτές προέρχονται κι οι φωτογραφίες που βλέπετε).

.

(συνεχίζεται εδώ)

.

.

.

Δημοσιεύθηκε από

aikaterinitempeli

Η Αικατερίνη Τεμπέλη γεννήθηκε στη Σάμο, αλλά έζησε μερικά απ’ τα πιο ενδιαφέροντα χρόνια της ζωής της στη Θεσσαλονίκη και στο Ηράκλειο, όπου σπούδασε αντίστοιχα Ψυχολογία και Κοινωνική Εργασία. Στην Αθήνα εκπαιδεύτηκε στην οικογενειακή θεραπεία (Μονάδα Οικογενειακής Θεραπείας-ΨΝΑ) και στην βραχεία ψυχοθεραπεία. Παρακολούθησε μαθήματα υποκριτικής για 2 χρόνια στο “Θέατρο των Αλλαγών” και μονωδίας για 3 χρόνια στο “Ολυμπιακό Ωδείο” Ηρακλείου. Εργάστηκε για πάνω από μια δεκαετία στο ραδιόφωνο (Ράδιο Κρήτη, 9,84, Studio 19, ΕΡΑ Ηρακλείου, 102-ΕΡΤ 3 κ.ά.) ως παραγωγός και παρουσιάστρια ραδιοφωνικών εκπομπών, καθώς και σε γνωστά περιοδικά κι εφημερίδες ως δημοσιογράφος. Το 1993 κέρδισε το Α' Πανελλήνιο βραβείο, σε γραπτό διαγωνισμό της Deutsche Welle, με θέμα το ρατσισμό κι εκπροσώπησε τη χώρα μας στην Κολωνία. Τον επόμενο χρόνο, το 1994, πήρε Διάκριση στον Παγκρήτιο Διαγωνισμό Ποίησης. Σήμερα ζει στην Αθήνα και ταξιδεύει πάντα στις ζωές των άλλων. Τις νύχτες γράφει στίχους, που μελοποιεί συνήθως ο Παναγιώτης Λιανός. "Το ποτάμι στον καθρέφτη" είναι το τρίτο της βιβλίο και κυκλοφορεί απ' την "Άνεμος εκδοτική". Προηγήθηκαν "Η σκόνη των άστρων" (2010) και το "Βενετσιάνικο χρυσάφι" (2007) . Και τα δύο εκδόθηκαν απ' τις εκδόσεις "Μοντέρνοι Καιροί".

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s