Ο Τελευταίος Βερμέερ: Μια ενδιαφέρουσα ταινία που βασίζεται σε αληθινά γεγονότα

Με το να έχει γίνει θέμα αυτές τις μέρες η κλοπή κι η εύρεση των πινάκων του Πικάσο και του Μοντριάν, θυμήθηκα την συγκεκριμένη ταινία που σκηνοθέτησε ο Dan Friedkin το 2019 και σας την προτείνω.

Βασίζεται σε αληθινά γεγονότα, όπως τα κατέγραψε στο βιβλίο του ο Jonathan Lopez κι αφορά τον πιο διάσημο πλαστογράφο των τελευταίων αιώνων, τον Ολλανδό, Han Van Meegeren, που λεγόταν ότι κατάφερε να πουλήσει δήθεν πίνακα του Vermeer ακόμη και στον Hermann Goering. Συνακόλουθα βέβαια, μαθαίνουμε και κάποια πράγματα για όσα διαδραματίζονται στην αγορά έργων τέχνης.

Καθώς όμως η σχέση του Han Van Meegeren, με το ναζισμό ήταν περίπλοκη κι ο ίδιος αρκετά «σκοτεινή» προσωπικότητα, σας συνιστώ να διαβάσετε κι αυτή την συνέντευξη του Lopez, που έκανε εξαιρετική δουλειά ψάχνοντας τις πρωτότυπες πηγές της εποχής, ώστε να καταλάβετε που τελειώνει ο μύθος και που αρχίζει η αλήθεια. Το αμέσως καλύτερο βέβαια, είναι να διαβάσετε και το ίδιο το βιβλίο.

Νέες κυκλοφορίες: «Unwell Woman – Misdiagnosis and Myth in a Man-made World» | Ένα βιβλίο για τους αδιάγνωστους γυναικείους πόνους και τις κακές ιατρικές πρακτικές

Η Βρετανή Elinor Cleghorn, αναγκάστηκε να επισκεφθεί πολλούς γιατρούς, προσπαθώντας να μάθει από τι υπέφερε όντας σε νεαρή ηλικία, κι οι περισσότεροι απέδιδαν την κατάσταση της στη γυναικεία φύση της, μιλώντας αόριστα για ..τις ορμόνες της. Μετά από 10 χρόνια, όταν πια είχε βρεθεί ότι πάσχει από λύκο, μια αυτοάνοση ασθένεια, είχε και το κίνητρο να ψάξει να βρει τι συνέβαινε ανά τους αιώνες με τις γυναίκες που κατέφευγαν στα διάφορα ιατρεία απελπισμένες κι έφευγαν απ’ αυτά, χωρίς διάγνωση κι ελπίδα ότι θα γίνουν καλά. Κι όπως διάβασα εδώ, πολλές φορές οι πόνοι τους, ειδικά αν δε μπορούσε να βρεθεί η αιτία τους, θεωρούνταν συμπτώματα ψυχικών διαταραχών. Αυτό, όπως καταλαβαίνετε, δε με ξάφνιασε καθόλου, αλλά αποτέλεσε μια καλή αφορμή για να ανατρέξω στους συνδέσμους του άρθρου του Smithsonian magazine, να μάθω ακόμη περισσότερα και να σας τα γράψω σήμερα εδώ.

Η συγγραφέας λοιπόν, με ειδίκευση στην ιστορία της ιατρικής, στην αντίστοιχη αναδρομή που κάνει στο βιβλίο της, προσπαθώντας να ξεδιαλύνει τους μύθους απ’ τις αλήθειες και να δείξει πώς διαμορφώθηκαν κάποιες αντιλήψεις, αναφέρεται φυσικά στον Ιπποκράτη που πίστευε ότι όλες οι γυναικείες ασθένειες σχετίζονται με τη μήτρα. Μια ιδέα, που βρήκε πρόσφορο έδαφος για ν’ αναπτυχθεί κατά το 19ο αιώνα στο Δυτικό κόσμο, τότε που για οποιονδήποτε λόγο κι αν πήγαιναν οι γυναίκες στο γιατρό, έπαιρναν τη διάγνωση της υστερίας. Έπαιξε βέβαια ρόλο και το γεγονός ότι ο ιατρικός χώρος ήταν ανδροκρατούμενος, είχαν διαδοθεί πολύ κι οι θεωρίες του Sigmund Freud κι έτσι γινόταν λάθος διαγνώσεις και προτείνονταν φρικιαστικές «θεραπείες», όπως κλειτοριδεκτομή, λοβοτομή κ.α.

Γίνονταν οπωσδήποτε και διακρίσεις αλλού είδους, ιδιαιτέρως ρατσιστικές μάλιστα στη διάρκεια της αποικιοκρατίας, όταν επικρατούσε η διαδεδομένη άποψη πως οι γυναίκες απ’ την Αφρική νιώθουν λιγότερο πόνο (έτσι αποτρόπαια πειράματα έγιναν σε σκλάβες), ενώ οι λευκές είναι πιο αδύναμες κ.ο.κ. Κι ο λόγος ακόμη των γιατρών κυριαρχούνταν από προκαταλήψεις και σεξιστικά στερεότυπα κι έτσι απευθύνονταν υποτιμητικά στις γυναίκες, σαν να μιλούσαν σε άπραγα παιδιά, κάτι που δυστυχώς δε μπορούμε να πούμε ότι έχει εκλείψει. Κι επιπρόσθετα, στις Ηνωμένες Πολιτείες, ακόμη (δηλαδή μιλάμε για έρευνες κι επίσημα στατιστικά στοιχεία του 2020), οι αφροαμερικανές γυναίκες έχουν δυόμισι φορές περισσότερες πιθανότητες να πεθάνουν από αιτίες που σχετίζονται με την εγκυμοσύνη, σε σχέση με τις λευκές γυναίκες.

Είδαμε επίσης μαζί αν θυμάστε εδώ, ότι και σ’ άλλες περιπτώσεις, όπως κατά την περίοδο που επικράτησε ο φασισμός στην Ιταλία, οι θηλυκότητες έμπαιναν στο στόχαστρο όταν δεν ανταποκρινόταν στους προκαθορισμένους απ’ το καθεστώς «παραδοσιακούς» ρόλους τους και με την εύκολη -κι απολύτως λανθασμένη- διάγνωση των «τρελών γυναικών», εγκλείονταν στα ψυχιατρεία. Ξεκάθαρα λοιπόν, η ιατρική έκανε κακό σε πάμπολλες περιπτώσεις στις γυναίκες κι αυτό το βλέπουμε σε σχετικές έρευνες και στη μεγάλη συζήτηση που έχει ανοίξει τις τελευταίες δεκαετίες για τα φάρμακα: πώς είναι δυνατόν δηλαδή, να μη λαμβάνονται υπόψη οι διαφορές των φύλων. Έτσι, μελέτες που γίνονταν μόνο σε άνδρες δικαιολογούνταν από την πεποίθηση ότι αυτό που θα λειτουργούσε για άνδρες θα λειτουργούσε και για τις γυναίκες. Κι αυτή η εσφαλμένη υπόθεση είχε καταστροφικά αποτελέσματα. Στο ακόλουθο βιβλίο, που είναι σχετικό μ’ αυτό που παρουσιάζω σήμερα, αναφέρονται συγκεκριμένα στοιχεία.

Για να δούμε μαζί κάποια δεδομένα λοιπόν, που έχουν καταγραφεί και τα βρήκα εδώ: «Οι αυτοάνοσες ασθένειες, για παράδειγμα, επηρεάζουν περίπου το 8% του παγκόσμιου πληθυσμού, αλλά το 78% αυτών που επηρεάζονται είναι γυναίκες. Οι γυναίκες έχουν τρεις φορές περισσότερες πιθανότητες από τους άνδρες να αναπτύξουν ρευματοειδή αρθρίτιδα και τέσσερις φορές περισσότερες πιθανότητες να διαγνωστούν με σκλήρυνση κατά πλάκας, μια αυτοάνοση ασθένεια που προσβάλλει το κεντρικό νευρικό σύστημα. Οι γυναίκες αποτελούν τα δύο τρίτα των ατόμων με νόσο Αλτσχάιμερ και είναι τρεις φορές πιο πιθανό να έχουν θανατηφόρα καρδιακή προσβολή από τους άνδρες. Οι γυναίκες έχουν τουλάχιστον δύο φορές περισσότερες πιθανότητες να υποστούν χρόνιες παθήσεις όπως ινομυαλγία, σύνδρομο χρόνιας κόπωσης και χρόνια ασθένεια Lyme (…) Οι γυναίκες διαγιγνώσκονται με καρδιακή νόσο επτά έως δέκα χρόνια αργότερα από τους άνδρες, καθώς παρουσιάζουν εκτός από πόνο στο στήθος ή δυσφορία και μερικά από τα άλλα κοινά συμπτώματα, ιδιαίτερα δύσπνοια, ναυτία, έμετο και πόνο στην πλάτη ή στη γνάθο».

Αυτά, ξανατονίζω, είναι δεδομένα, όπως δεδομένο είναι και το γεγονός ότι ορισμένες παρενέργειες φαρμάκων πλήττουν κυρίως τις γυναίκες. Η Maya Dusenbery λοιπόν με τη σειρά της, στο βιβλίο που προανέφερα, βλέπετε παραπάνω το εξώφυλλό του και τιτλοφορείται «Doing Harm» δείχνει πως «οι γυναίκες υποφέρουν, επειδή η ιατρική κοινότητα γνωρίζει σχετικά λιγότερα για τις ασθένειες και το σώμα τους και πολύ συχνά δεν εμπιστεύεται τις αναφορές τους για τα συμπτώματά τους (σημ: τρανό παράδειγμα η ενδομητρίωση). Η ερευνητική κοινότητα έχει παραμελήσει καταστάσεις που επηρεάζουν δυσανάλογα τις γυναίκες και έδωσε μικρή προσοχή στις βιολογικές διαφορές μεταξύ των φύλων σε όλα, από το μεταβολισμό των φαρμάκων έως τους παράγοντες της νόσου. Εν τω μεταξύ, μια μακρά ιστορία που βλέπει τις γυναίκες ως ιδιαίτερα επιρρεπείς στην «υστερία» αντηχεί μέχρι σήμερα, αφήνοντας τις γυναίκες να παλεύουν ενάντια στο στερεότυπο ότι είναι υποχονδριακές κι ότι όσον αφορά τις ασθένειες τους είναι πιθανό να είναι «όλα στο μυαλό τους», όπως επισημαίνεται εδώ.

Δε θα γράψω όμως περισσότερα. Θεωρώ ότι έγινε κατανοητό το ζήτημα μετά απ’ όλα αυτά. Θα σας προτείνω πάντως γι’ ανάγνωση κι αυτό το άρθρο που βρήκα εδώ στην εφημερίδα The Guardian, όπου η Δρ Kate Young, ερευνήτρια δημόσιας υγείας στο Πανεπιστήμιο Monash της Αυστραλίας, συμπεραίνει: «Για μεγάλο μέρος της τεκμηριωμένης ιστορίας, οι γυναίκες έχουν αποκλειστεί από την παραγωγή ιατρικής και επιστημονικής γνώσης, οπότε ουσιαστικά καταλήξαμε σε ένα σύστημα υγειονομικής περίθαλψης, μεταξύ άλλων στην κοινωνία, που έχει φτιαχτεί από άνδρες για άνδρες». Τέλος, η Janine Austin Clayton, αναπληρώτρια διευθύντρια για την έρευνα για την υγεία των γυναικών στα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των Ηνωμένων Πολιτειών (NIH), δήλωσε στους New York Times ότι το αποτέλεσμα όσων αναφέρθηκαν είναι να: «Γνωρίζουμε κυριολεκτικά λιγότερα για κάθε πτυχή της γυναικείας βιολογίας σε σύγκριση με την ανδρική βιολογία». Κι αυτό είναι που πρέπει ν’ αλλάξει, μιας κι εξαιτίας αυτού, συχνά οι γυναίκες φεύγουν απ’ τα ιατρεία με συνταγές γι’ αντικαταθλιπτικά αντί των ενδεδειγμένων για τις παθήσεις τους, φαρμάκων.-

«Ταυτόχρονα»: Έκθεση Ομάδας Φωτογραφίας Καλλιθέας | Στη Δημοτική Πινακοθήκη «Σοφία Λασκαρίδου» ως τις 7 Ιουλίου 2021

Συμμετέχει και η πολύ στενή μου φίλη, Ρεβέκκα Θεοδωροπούλου. Βάλτε στο πρόγραμμά σας μια επίσκεψη εκεί… ‘

Ώρες λειτουργίας: 6-9 μ.μ.