Višegrad – Andrićgrad: Βόλτα στο Γεφύρι του Δρίνου και στις καινούριες γειτονιές του – Mέρος ΙΙ

Μονάχα μια φορά το χρόνο το γεφύρι πλημμύριζε φως πέρα ως πέρα. Αυτό γινόταν στις 18 Αυγούστου το βράδυ, κάθε χρόνο, στα γενέθλια του αυτοκράτορα Φραγκίσκου Ιωσήφ. Οι αρχές στόλιζαν από την παραμονή το γεφύρι με γιρλάντες από φύλλα και λουλούδια και σειρές από μικρά πεύκα, και με το που σκοτείνιαζε, άναβαν όλα τα φανάρια και μια ολόκληρη σειρά από μικρά φωτάκια που φώτιζαν τον κόσμο όλο. Τα μικρά διάσπαρτα φωτάκια, εκατοντάδες κονσερβοκούτια γεμισμένα με λίπος και στεαρίνη, έφεγγαν πάνω στα πεζούλια του γεφυριού. Φωτιζόταν το μεγαλύτερο μέρος του, ενώ οι άκρες κι οι κολώνες που το στηρίζουν ήταν στο σκοτάδι, κι έτσι το φωτεινό κομμάτι του γεφυριού φαινόταν ξεκομμένο και μετέωρο στο κενό. Οι γιορτές όμως τελειώνουν γρήγορα και τα φώτα σβήνουν. Την άλλη μέρα κιόλας το γεφύρι είναι πάλι ίδιο, όπως και τις καθημερινές…

Ίβο Άντριτς

(απόσπασμα απ’ το μυθιστόρημα «Το γεφύρι του Δρίνου», μτφ: Χρήστος Γκουβής, εκδ: «Καστανιώτη», 1997)

Višegrad, Ιούλιος του 2018 (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Ακόμα τις καθημερινές είναι όμορφο αυτό το γεφύρι. Και τις μέρες και τις νύχτες που φωτίζεται με σύγχρονους πια τρόπους. Και το χειμώνα με τις μολυβένιες συννεφιές και το καλοκαίρι που οι αχτίδες του ήλιου υπογραμμίζουν κάθε χρώμα. Περισσότερο απ’ όλα όμως, το κυρίαρχο πράσινο. Οι τουρίστες πηγαίνουν για βαρκάδα στο ποτάμι, ανεβαίνουν στο κάστρο ή κάνουν βόλτα με το τρένο, οι ντόπιοι κατεβαίνουν για ψάρεμα ή για να ταξιδέψουν τις σκέψεις τους στα κρυστάλλινα νερά του Δρίνου, περπατώντας το.

Višegrad , Το ιστορικό γεφύρι του ποταμού Δρίνου, Ιούλιος του 2018 (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Οι ταξιδιώτες που γνωρίζουν την ιστορία του τόπου, ψάχνουν να δουν από κοντά το μικρό σπίτι του Ίβο Άντριτς, το μνημείο που του έφτιαξε ο γλύπτης Ljupko Antunovic απ’ το Sarajevo και ζητούν πληροφορίες στο Πολιτιστικό Κέντρο σχετικά με το πως μπορούν να δουν την «σχολική τάξη του Ίβο Άντριτς» (δηλαδή ένα χώρο διακοσμημένο όπως συνηθιζόταν να είναι τα Δημοτικά Σχολεία στις αρχές του 19ου αιώνα, αφιερωμένο σε κείνον, όπου υπάρχουν και φωτογραφίες του). Περιττό να γράψω πως αν δεν έχετε διαβάσει το σπουδαίο βιβλίο του, αξίζει να βάλετε στόχο τώρα να το κάνετε. Όλα όσα έγραψε έχουν μεγάλο ενδιαφέρον, φυσικά, αλλά για ευνόητους λόγους σήμερα στο προσκήνιο είναι «Το γεφύρι του Δρίνου».

Višegrad , Γενική άποψη της πόλης, όπου φαίνεται στα δεξιά κι η ορθόδοξη σερβική εκκλησία της Παρθένου Μαρίας, Δεκέμβρης του 2019 (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Το Višegrad των σχεδόν 12 χιλιάδων κατοίκων (οι 5.862 εξ’ αυτών κατοικούν στο κέντρο κι οι υπόλοιποι στην ευρύτερη περιοχή), σύμφωνα με την υπογραφή του 2013, έχει πια στην συντριπτική του πλειοψηφία χριστιανικό πληθυσμό (γι’ αυτό άλλωστε κι αποτελεί τμήμα της Σερβικής Δημοκρατίας όπου τελευταία πληθαίνουν οι συζητήσεις περί απόσχισης ) κι ας μη λείπουν τα τζαμιά απ’ το τοπίο. Η ορθόδοξη σερβική εκκλησία της Παρθένου Μαρίας είναι ένα πολύ όμορφο, λευκό κτίριο, χτισμένο απ’ το 1884 που φαίνεται κι απ’ το Δρίνο. Στο Μοναστήρι της ιστορικής πόλης του Dobrun (γνωστό κι ως Kruševo) δεν πήγα, αλλά αν σας ενδιαφέρει να έχετε υπόψη την ύπαρξή του. Για τα spa και τι λοιπές ανέσεις που δεν άπτονται των ενδιαφερόντων μου, δε μπορώ να σας διαφωτίσω, αλλά θα βρείτε πληροφορίες εύκολα αν ψάξετε. Πιο χρήσιμο ίσως πάντως είναι να σας προτείνω να περάσετε απ’ το Visegrad House, όπου θα βρείτε λογής λογής τοπικά παραδοσιακά προϊόντα.

Andrićgrad, μνημείο Ivo Andrić, Δεκέμβρης 2019 (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Ο μεγαλύτερος όγκος των τουριστών πάντως είναι βέβαιο ότι πηγαίνει πια στο Andrićgrad, μια πόλη μες την πόλη, σχεδιασμένη απ’ τον Emir Kusturica κι αφιερωμένη στον Ίβο Άντριτς (υπάρχει κι αντίστοιχο ινστιτούτο), που βρίσκεται πολύ κοντά στο κέντρο του Višegrad. Κι ο λόγος που έφτασε ως εδώ η διήγησή μου και τώρα σας γράφω γι’ αυτήν, είναι η αμηχανία που μου προκαλεί. Πρόκειται για ένα πολύ μεγάλο project τελειωμένο θεωρητικά, αλλά όχι πλήρως μάλλον ακόμη (άκουσα τουλάχιστον δύο ξεναγούς διαφορετικών γκρουπ να «απολογούνται» για κτίρια που δεν έχουν ολοκληρωθεί). Διαθέτει ξενοδοχεία, εστιατόρια, κινηματογράφους, γκαλερί, βιβλιοπωλείο, εκκλησία κ.α. Έχει πολύ ενδιαφέρουσες γωνιές, οπωσδήποτε (γράφει κι ο Γιώργος Στάμκος στο βιβλίο του περισσότερα γι’ αυτό).

Andrićgrad, η θέα του δρόμου Mlada Bosna απ’ τον πρώτο όροφο του Cafe Goya, Δεκέμβρης 2019 (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Παρ’ όλα αυτά, δεν κρύβω κιόλας, πως όσο λάτρεψα το χαριτωμένο φολκλόρ στο Küstendorf (δηλαδή στο «χωριό του Εμίρ Κουστουρίτσα για το οποίο σας έχω γράψει τις εντυπώσεις μου εδώ), τόσο αποστασιοποιήθηκα στο Andrićgrad, μετά από αρκετές βόλτες. Κάθισα λοιπόν με την ησυχία μου στο Cafe Goya, που σίγουρα μου άρεσε πολύ, προσπαθώντας ν’ αποφύγω τους σωματοφύλακες που συνωστίζονταν εκεί γύρω, μιας κι επίσημοι απ’ την κυβέρνηση είχαν μόλις φτάσει στη Σερβική Πρεσβεία κι ύστερα επέστρεψα στο Višegrad. Παρά το ότι με αγγίζει πολύ η ενωτική (ας την χαρακτηρίσω έτσι) φιλοσοφία του Kusturica, οι λόγοι δημιουργίας αυτού του μέρους δηλαδή όπου έγινε προσπάθεια να συνδυαστούν στυλ διαφορετικών εποχών, για τα δικά μου γούστα είναι πολύ τουριστικό . Δεν λέει τίποτα όμως αυτό. Εσείς να πάτε, αν έχετε την ευκαιρία (δείτε εδώ κι άλλες φωτογραφίες). Γιατί καλύτερα γενικώς, είναι να ‘χει ο καθένας μας δική του γνώμη.

Andrićgrad, Η ορθόδοξη Εκκλησία, Δεκέμβρης 2019 (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Κλείνοντας την ανάρτηση πάντως, θα σας εξομολογηθώ ότι φεύγοντας απ’ το Višegrad τον περασμένο Δεκέμβρη, με θυμάμαι να περνάω έξω απ’ το Πολιτιστικό Κέντρο, (όπου στεγάζεται η Βιβλιοθήκη «Ivo Andric» η οποία διαθέτει περισσότερα από 40.000 βιβλία, εκτίθενται έργα τέχνης στην τοπική Πινακοθήκη, γίνονται ποικίλες εκδηλώσεις) και να παρατηρώ το παλιό, αποσυρμένο τρένο. Καθώς έβλεπα με την άκρη του ματιού μου την φωτεινή επιγραφή «Ι love Visegrad» ν’ αναβοσβήνει, μοιραία αναρωτήθηκα αν θα με φέρει ξανά ο δρόμος, στα ίδια μέρη. –

Višegrad , Η θέα της πόλης από μακριά κι ο ποταμός Δρίνος, Ιούλιος του 2018 (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

*Όλες οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν από μένα το 2018 και το 2019 κι έχουν ανέβει ήδη στους προσωπικούς λογαριασμούς που διατηρώ σε flickr και instagram, αντίστοιχα.

ΠΗΓΕΣ:

-https://visegradturizam.com/ci/atrakcije/spomen-ucionica-ive-andrica/

-http://www.atrium-see.eu/index.php?option=com_k2&view=item&id=171:cultural-center-in-visegrad&Itemid=157

-https://www.andricgrad.com/

-http://www.andricevinstitut.org/

-https://www.theguardian.com/world/2012/oct/11/serb-director-emir-kusturica-visegrad-andricgrad

-http://thesrpskatimes.com/andricgrad-the-clash-of-cultures-at-the-bridge-in-visegrad-photo-video/

«Ο μύθος της χημικής ίασης» της Joanna Moncrieff: Βιβλιοπαρουσίαση στη Λέσχη Αμπάριζα στις 7 Μαρτίου στις 8 μ.μ.

Βιβλιοπαρουσίαση και συζήτηση με τους:

Θ. Μεγαλοοικονόμου – Ψυχίατρος,
Λ. Καρατζαφέρη – Ψυχίατρος – μέλος του δικτύου Hearing Voices
Μ. Λυκοβουνιώτη – μέλος του δικτύου Hearing Voices.

.

Λέσχη Αμπάριζα, Ελευθέρου Ανθρώπου 49, Άνω Γλυφάδα

Višegrad – Andrićgrad: Βόλτα στο Γεφύρι του Δρίνου και στις καινούριες γειτονιές του – Mέρος Ι

Ο μαστρ-Αντόνιγε έφερε από τη Δαλματία περίφημους τεχνίτες σχοινάδες και καπάρωσε όλη την παραγωγή λιναριού απ’ όλες τις γειτονικές περιοχές. Οι τεχνίτες αυτοί έστριβαν μέσα σε ειδικές παράγκες το λινάρι κι έφτιαχναν χοντρά σκοινιά, πολύ γερά. Οι Έλληνες μαραγκοί πάλι, με σχέδια δικά του και του Τοσούν εφέντη, έφτιαχναν ξύλινους γερανούς με τροχαλίες, τους έβαζαν πάνω σε σχεδίες και μ’ εκείνα τα χοντρόσκοινα σήκωναν και τα πιο βαριά αγκωνάρια και τα πήγαιναν δίπλα στις κολόνες που ξεφύτρωναν στη σειρά μέσα από την κοίτη του ποταμού. Για να μεταφερθεί ένα τέτοιο αγκωνάρι από την όχθη στη θέση του, στα θεμέλια του γεφυριού έπαιρνε και τέσσερις μέρες…

Ίβο Άντριτς

(απόσπασμα απ’ το μυθιστόρημα «Το γεφύρι του Δρίνου», μτφ: Χρήστος Γκουβής, εκδ: «Καστανιώτη», 1997)

.

Το περίφημο γεφύρι του Δρίνου στο Višegrad

Σήμερα μας παίρνει μερικά λεπτά να το περπατήσουμε απ’ άκρη σ’ άκρη. Το Γεφύρι του Δρίνου, εννοώ, των 197,5 μέτρων με τις κομψές καμάρες. Αυτό που ξεκίνησε να κατασκευάζεται το 1571 κι ολοκληρώθηκε το 1577, αυτό για το οποίο ο Ίβο Άντριτς (Ivo Andrić) έγραψε το συναρπαστικό ομότιτλο βιβλίο του το 1945 και που η UNESCO περιέλαβε στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς του 2007. Αλλά πόσο χρόνο χρειάστηκε για να φτιαχτεί και πόσες λαχτάρες έζησαν τότε οι τεχνίτες του, στο Višegrad (της σημερινής ανατολικής Βοσνίας, που βρίσκεται στην επικράτεια της Σερβικής Δημοκρατίας: άλλο «μπέρδεμα» κι αυτό), είχε σκεφτεί άραγε κάποια/ος/ο μας πριν διαβάσει τις σχεδόν 500 σελίδες του μεγάλου λογοτέχνη;

Ο Ivo Andrić σε τοιχογραφία στο Višegrad (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Εγώ τουλάχιστον αυτό σκεφτόμουν όσο το διέσχιζα με την ησυχία μου παρά το τσουχτερό κρύο, τον περασμένο Δεκέμβρη. Παρόμοιες σκέψεις έκανα και τον Ιούλη του 2018 που πάλι βρέθηκα στην πόλη κι έβλεπα ερχόμενη απ’ το Sarajevo απ’ την μια πλευρά του δρόμου τις σημαίες της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης κι απ’ την άλλη αυτές της Σερβικής Δημοκρατίας. Την περίπλοκη αυτή πολιτική κατάσταση δεν θα σας την αναλύσω τώρα εγώ, αλλά αν διαβάσετε αυτά που υπάρχουν εδώ γραμμένα, θα καταλάβετε. Σημασία έχει πως το γεφύρι ενώνει τις δυο όχθες του ποταμού, που κάποτε οι ταξιδιώτες τον περνούσαν μόνο με βάρκα. Κι αν φούσκωνε ο Δρίνος έπρεπε να περιμένουν πολύ και βέβαια να διανυκτερεύσουν στην περιοχή. Και κάποιος αποφάσισε να τους λύσει το πρόβλημα.

Το άγαλμα του Mehmed Paša Sokolović στο Višegrad (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Δεν ήταν άλλος απ’ τον τότε Μεγάρο Βεζύρη, τον Mehmed Paša Sokolović, το άγαλμα του οποίου βλέπετε στην παραπάνω φωτογραφία. Κοιτάζει προς το μέρος του γεφυριού και πώς αλλιώς να τον παρίσταναν; Δικαιούται να το καμαρώνει έστω κι έτσι. Εκείνος έδωσε την εντολή στον αρχιτέκτονα Koca Mimar Sinan να το σχεδιάσει επειδή ήθελε να αποτίσει μ’ αυτό τον τρόπο φόρο τιμής στην πατρίδα του καθώς γεννήθηκε στο χωριό Sokolovići κοντά στο Rudo το 1505 ή το 1506, σε ορθόδοξη οικογένεια, αλλά λόγω του «Devsirme («η συμβολή στο αίμα» όπως λεγόταν, το παιδομάζωμα όπως το γνωρίζουμε εμείς) κατέληξε αξιωματικός του οθωμανικού στρατού και έγινε πολύ ισχυρός. Ο σκοπός του ήταν να βοηθηθεί, μ’ αυτό το έργο, η ανάπτυξη του εμπορίου της περιοχής και ν’ αποτελέσει το γεφύρι σύμβολο ευημερίας. Στο κέντρο υπάρχουν δύο αναθηματικές πλάκες (αυτές της ακόλουθης φωτογραφίας) που θα δείτε κι εσείς, όταν με το καλό πάτε. Είναι από λευκό μάρμαρο και περιλαμβάνουν στίχους του ποιητή Nihadi στα αραβικά (εδώ η μετάφραση), για τον κατασκευαστή και το έτος κατασκευής της γέφυρας.

Το κέντρο του γεφυριού με τις λευκές μαρμάρινες πλάκες στα αραβικά (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Το γεφύρι βέβαια αφού ολοκληρώθηκε, χρειάστηκε ν’ ανακαινιστεί πολλές φορές μετέπειτα. Δηλαδή το 1664, 1875, 1911, 1940 και τη διετία 1950-52. Τρεις από τις έντεκα καμάρες του καταστράφηκαν κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και πέντε υπέστησαν βλάβη κατά τη διάρκεια του Β Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά οι ζημιές στη συνέχεια αποκαταστάθηκαν. Πολλές αιματηρές συγκρούσεις βέβαια διαδραματίστηκαν κοντά του και γύρω του στη διάρκεια του πολέμου της Γιουγκοσλαβίας κι αρκετοί άνθρωποι ένθεν και ένθεν -ακόμη και μικρά παιδιά λένε κάποιες πηγές- πυροβολήθηκαν, σφαγιάστηκαν ή ρίχτηκαν στο ποτάμι απ’ τις καμάρες του, τότε.

To φράγμα της Bajina Bašta όπως φαίνεται απ’ το εθνικό πάρκο της Σερβίας, Tara (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Στις 19 Απριλίου του 2010 συμφωνήθηκε νέα ανακαίνιση της γέφυρας και το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς, όταν τα νερά της λίμνης Perućac κατέβηκαν αρκετά, λόγω των εργασιών συντήρησης στο φράγμα της Bajina Bašta βρέθηκαν τα πρώτα λείψανα στα νερά του Δρίνου σ΄αυτό το σημείο Ως το φθινόπωρο μετρήθηκαν περίπου 400. Ελάχιστοι νεκροί ήταν απ’ τον Α’ και Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η συντριπτική πλειοψηφία είναι θύματα, όπως πιστεύεται, του πολέμου του Κοσσυφοπεδίου. Είναι απ’ τα γεγονότα που δεν θα ‘θελα να γνωρίζω ομολογώ, που τα σκέφτομαι αναπόφευκτα όταν είμαι εκεί και βλέπω τους ντόπιους να προσπαθούν να συνεχίσουν τη ζωή τους. Βγάζοντας φωτογραφίες, προσέχοντας τα γκράφιτι των ερωτευμένων (υπάρχουν και τέτοια ευτυχώς), αντιχαιρετώντας τους περαστικούς και σχεδιάζοντας στο νου μου τα κεφάλαια του βιβλίου που γράφω γι’ αυτά τα μέρη, κάνω κι εγώ τη δική μου προσπάθεια να ξεχάσω κι αφήνω την ομορφιά του τοπίου να με παρασύρει. Γιατί δεν έχω άλλο αντίδοτο απ’ αυτό, στη φρίκη.

Η τεχνητή λίμνη Perućac, αποτελεί το φυσικό σύνορο μεταξύ Σερβίας και Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

.

(συνεχίζεται)

.

.

*Όλες οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν από μένα το 2018 και το 2019 κι έχουν ανέβει στους λογαριασμούς μου στο flickr και στο instagram. Όσο για τις πηγές που χρησιμοποίησα, θα τις βρείτε στο τέλος της επόμενης ανάρτησης.

.

.

Τα νέα στοιχεία για το πείραμα του Ρόζενχαν σχετικά με την αξιοπιστία των ψυχιατρικών διαγνώσεων – Μέρος II

David Rosenhan

Θα δούμε λοιπόν μαζί τώρα, τη συνέχεια αυτής της ιστορίας. Κι αν δεν διαβάσατε το πρώτο μέρος θα βρείτε εδώ την ανάρτηση. Είχαμε μείνει στο σημείο όπου η συγγραφέας, Susannah Cahalan, ανακάλυψε ότι τα δεδομένα, οι εντυπώσεις κάποιου απ’ τους 8 συμμετέχοντες στο πείραμα, δεν συμπεριελήφθησαν στην επιστημονική ανακοίνωση όταν δημοσιεύτηκαν τα πορίσματα, επειδή είχε θετική άποψη για το ψυχιατρείο (ένιωσε ότι του άρεσε εκεί, ότι βρήκε ένα «υποστηρικτικό περιβάλλον», καθώς τότε αντιμετώπιζε διάφορα προβλήματα).

Δεν ήταν αυτή η μόνη παρατυπία όμως. Ο δεύτερος εθελοντής, απ’ τον οποίο πήρε συνέντευξη η Cahalan, της είπε ότι πέρασε 8 ημέρες σε ένα ψυχιατρικό νοσοκομείο, όμως μόνο οι 2 μέρες που νοσηλεύτηκε στο τμήμα οξέων ήταν δύσκολες – και όχι λόγω κακής μεταχείρισης. Παρά τις προφυλάξεις, κατά λάθος του έδωσαν μια δόση του αντιψυχωσικού φαρμάκου Thorazine και βίωσε μια σειρά δυσάρεστων παρενεργειών. Οι επόμενες 6 ημέρες ήταν αδιάφορες και τελείωσαν όταν θυμήθηκε ότι ήθελε να παρακολουθήσει ένα αγώνα μοτοκρός. Έφυγε όπως της διηγήθηκε χωρίς πολύ κόπο και χωρίς καμία διάγνωση. Για τους έξι άλλους που πήραν μέρος στο πείραμα (αν όντως υπήρξαν και δεν τους υποδύθηκε το ίδιο ίσως άτομο με διαφορετικά ψευδώνυμα), δεν μπόρεσε να βρει τίποτα. Ήταν ελάχιστα τα στοιχεία για κείνους στις σημειώσεις του πειραματιστή.

Εκτός αυτών, ο David Rosenhan παραποίησε και τα στοιχεία που αφορούσαν το δικό του εγκλεισμό. Άλλα βρήκε η Cahalan ότι έγραψε για κείνον ο ψυχίατρος που τον είδε όταν εισήχθη στο Haverford State Hospital το 1969 κι άλλα είπε ο ίδιος ο πειραματιστής ότι συνέβησαν. Όσ@ διαβάζετε αυτή τη στιγμή και δεν έχετε εμπλοκή με το χώρο της ψυχικής υγείας, επομένως δεν γνωρίζετε γενικότερα το πως γίνονται τα πειράματα, θέλω να ξέρετε ότι αυτά συμβαίνουν (και στη φαρμακοβιομηχανία π.χ. κατά κόρον). Κακώς, δεν το συζητώ, αλλά συμβαίνουν. Κι ο λόγος είναι πως όταν ερευνάς κάτι και κάνεις μια υπόθεση γι’ αυτό, θέλεις βέβαια ν’ αποδειχτεί ότι έχεις δίκιο κι όχι το αντίθετο. Το γράφω όσο πιο απλά μπορώ, για να γίνεται κατανοητό απ’ όλ@.

Αυτό λοιπόν έκανε και ο περί ου ο λόγος. Γέμισε τα κενά («filling in gaps with outright fabrications», όπως αναφέρει η Cahalan) στα επίσημα έγγραφα, κι είτε από απροσεξία, είτε από αλαζονεία, είτε… είτε… έδωσε στη δημοσιότητα μιαν κάπως διαφορετική εκδοχή, για τη δική του περίπτωση, ως πειραματικού υποκειμένου, ως συμμετέχοντα στο πείραμα. Βέβαια διαβάζοντας αυτές τις γραμμές απ’ το η ημερολόγιό του, που έχουν ισχύ και σήμερα δυστυχώς για τους έγκλειστους (απουσία προσωπικού χώρου, αδυναμία αυτοδιαχείρισης κτλ), δεν γίνεται να τον αμφισβητήσω εντελώς: «Ένιωσα άβολα, δεν ήξερα που ήταν το μπάνιο, πού θα κοιμόμουν ή πού ήταν τα πράγματα μου. Τι κάνουμε εδώ; ρώτησα τον εαυτό μου. Υπάρχει κάποιο τηλέφωνο; Μπορώ να καλέσω τη γυναίκα μου και τα παιδιά μου; Πότε θα δω έναν γιατρό; (…) Έπρεπε να περιμένω μέχρι τις 10:45 έναν νοσηλευτή να μου δείξει πού θα πάω να κοιμηθώ, μου έδωσαν πολύ λίγη προσοχή, σαν να μην υπήρχα».

Αλλά οι εποχές ήταν άλλες τότε και οι τρόποι διεξαγωγής των πειραμάτων πιο χαλαροί. Είπε κι αλήθειες λοιπόν ο Rosenhan, έκανε όμως και παρατυπίες. Συνέβαιναν αυτά κι όπως σας έλεγα παραπάνω και σήμερα συμβαίνουν, σε άλλα πεδία (βολικά αποκρύπτονται ή υποβαθμίζονται π.χ. οι παρενέργειες ψυχοφαρμάκων και τονίζεται η θετική τους επίδραση) Γι’ αυτό, μη το συγχέετε αυτό που έκανε εκείνος ως επικεφαλής του πειράματος τότε, με την προσπάθεια της Lauren Slater, που επίσης έκανε το πείραμα μόνη της πριν μερικά χρόνια επειδή έγραφε ένα βιβλίο, ήταν κι η ίδια χρήστρια υπηρεσιών ψυχικής υγείας κτλ. Είναι διαφορετικοί οι στόχοι, οι επιδιώξεις και φυσικά είναι άλλη η θέση της Slater κι άλλη του Rosenhan.

Κι αφού σύντομα το διευκρίνισα κι αυτό το σημείο, συνεχίζω και προσθέτω κι εγώ μερικές δικές μου σκέψεις, σχετικά με τις μαρτυρίες των συμμετεχόντων. Ο ένας τους πλησίαζε τα 100 όταν τον βρήκε η Cahalan, ένας άλλος είχε διαγνωστεί με καρκίνο, βρισκόταν μάλιστα στο τελικό στάδιο. Τι θέλω να πω; Πως έχουν περάσει πια πολλά χρόνια από τότε κι η αναδρομική μας μνήμη έχει βρεθεί ότι σφάλει πολλές φορές (ακόμη κι η βραχυπρόθεσμη: αυτόπτες μάρτυρες ενός γεγονότος είναι συνηθισμένο να δίνουν διαφορετικές εκδοχές σχετικά με το τι «πραγματικά» συνέβη, επομένως…) Οι ψευδο-αναμνήσεις τόσο μεμονωμένων ατόμων όσο και οι συλλογικές (παραμνησία, φαινόμενο Μαντέλα κτλ) ερευνώνται χρόνια τώρα στην Ψυχολογία κι έτσι επιτρέψτε μου να έχω κάποιες λίγες αμφιβολίες, όχι βέβαια για την παραποίηση των εγγράφων, σε καμία περίπτωση, αλλά για τα όσα είπαν τουλάχιστον τα πειραματικά υποκείμενα. Δεν αλλάζει έτσι κι αλλιώς όμως αυτό, το συμπέρασμά μου ότι ο πειραματιστής δεν μας είπε όλη την αλήθεια.

Άλλωστε κι ο ίδιος κάποτε παραδέχτηκε το εξής: “we tend to invent ‘knowledge’ and assume that we understand more than we actually do. We seem unable to acknowledge that we simply don’t know» («έχουμε την τάση να εφεύρουμε τη ‘γνώση’ και να υποθέτουμε ότι καταλαβαίνουμε περισσότερα, απ’ όσα στην πραγματικότητα καταλαβαίνουμε. Φαίνεται ότι δεν μπορούμε να αναγνωρίσουμε, να δεχτούμε, ότι απλά δεν γνωρίζουμε»). Τελικά όλοι, ψυχίατροι και ψυχολόγοι δεν θέλουμε να λέμε «δεν ξέρω», αλλά όντως είναι πολλά αυτά που δεν γνωρίζουμε και κάποτε θα πρέπει να ξεκινήσουμε να το παραδεχόμαστε ή έστω όσ@ τουλάχιστον δεν το κάνουμε ήδη.

Όπως λέω συνήθως όμως, δε χρειάζεται να συμφωνήσετε με όσα έγραψα εγώ. Ούτε καν. Διαβάστε εσείς το βιβλίο και βγάλτε σε κάθε περίπτωση, τα δικά σας πορίσματα. Ρέει εύκολα, δεν θα έλεγα ότι έχει ιδιαίτερα δύσκολη ορολογία και διαβάζεται σαν βιβλίο μυστηρίου, στο οποίο η συγγραφέας ψάχνει ν’ ανακαλύψει την αλήθεια. Σίγουρα μέρος της επιτυχίας του βασίζεται και σ’ αυτό. Η Cahalan συμπερασματικά, όπως κατάλαβα, ούτε τον κατηγορεί ακριβώς τον Rosenhan, ούτε τον συγχωρεί. Σ’ ένα σημείο θα συμφωνήσω ίσως μαζί της πάντως: στο ότι επισημαίνει πως ίσως να είχε γίνει πιο σωστά η αποϊδρυματοποίηση/απονοσοκομειοποίηση στην Αμερική, αν δεν υπήρχε η βιασύνη λόγω της πίεσης απ’ αυτό το πείραμα και καταλήγει στο ότι πιστεύει πως ο Rosenhan έδειξε κάτι πραγματικό («I believe that he exposed something real»), όπως αναφέρεται στο άρθρο της Jennifer Szalai των New York Times. Κι ειλικρινά το ίδιο πιστεύω κι εγώ, λαμβάνοντας όμως οπωσδήποτε υπόψη όχι μόνο όλ’ αυτά που ήδη διαβάσατε, αλλά κι άλλες πηγές που συμβουλεύτηκα και θα τις βρείτε στο τέλος της ανάρτησης.

Το πιστεύω γιατί την εποχή εκείνη κι ο Erving Goffman κι άλλοι πολλοί μας έδειξαν παρόμοια πράγματα με τον Rosenhan για τα ψυχιατρικά ιδρύματα. Επειδή επίσης οι συνέπειες απ’ τη δημοσίευση του πειράματος οδήγησαν στην αλλαγή του DSM όπως ήδη σας εξήγησα στο Μέρος Ι (άρα υπήρχαν κακώς κείμενα που κι άλλοι όπως ο Robert Spitzer -που ερεύνησε εξονυχιστικά το πείραμα κι όμως, πράγμα που εγείρει ερωτήματα, δεν ανέφερε καμιά παρατυπία- είχαν υπόψη τους και δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία ακριβώς τα συμπεράσματα του Rosenhan. Kαι τέλος, επειδή κυρίως ακόμη και στις μέρες μας γίνεται συχνά λόγος για την τάση των ψυχιάτρων να «χωρέσουν» τους ασθενείς σε μια κάποια διαγνωστική κατηγορία και να παθολογικοποιήσουν κάθε έκφανση της συμπεριφοράς τους (χωρίς καν να τους ενδιαφέρει ν’ ακούσουν την προσωπική τους ιστορία), ειδικά αν οι πάσχοντες προέρχονται απ’ τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα. Διαφορετικά μπορούν να θεωρηθούν απλώς «γοητευτικά εκκεντρικοί». Το ταξικό στοιχείο, θέλουμε δεν θέλουμε, παρεισφρέει παντού. Κι οι ψυχολόγοι όχι, δεν εξαιρούμαστε δυστυχώς. Αλλά πάντα επιμένω να εστιάζω στα φωτεινά παραδείγματα. Κι ευτυχώς τέτοια υπάρχουν. Υπάρχουν.-

.

Πηγές:

1. D. L. Rosenhan, Science, Vol 179, 250 (1973).

2. . R. L. Spitzer, Arch. Gen. Psychiatry, Vol 33, 459 (1976).

3. S.Cahalan, The Great Pretender : The Undercover Mission That Changed Our Understanding of Madness, (Grand Central Publishing , 2019)

4. E. Goffman, Asylums: Essays on the Social Situation of Mental Patients and Other Inmates (Anchor Books, 1961).

5. L. Slater, Το κουτί της ψυχής (μετάφραση: Δέσποινα Αλεξανδρή, εκδόσεις «Οξύ», 2009).

Καθώς και τα ακόλουθα δημοσιεύματα:

Investigating a Famous Study About the Line Between Sanity and Madness

‘The Great Pretender’ seeks the truth ‘on being sane in insane places’

The Great Pretender by Susannah Cahalan review – psychologist in the dock

El hombre que obligó a cambiar los manuales de psicología

Τα νέα στοιχεία για το πείραμα του Ρόζενχαν σχετικά με την αξιοπιστία των ψυχιατρικών διαγνώσεων – Μέρος Ι

David Rosenhan

Απ’ την δεκαετία του ’70, όπου η Ψυχιατρική έχαιρε απίστευτης εκτίμησης και δεν σκεφτόταν εύκολα κάποιος να την αμφισβητήσει, ο David Rosenhan, έκανε ένα πείραμα (για το οποίο έχω γράψει εδώ πριν χρόνια αρκετά πράγματα, αλλά θα σας θυμίσω παρακάτω τα βασικότερα σημεία του), στο οποίο απέδειξε περίτρανα την έλλειψη αξιοπιστίας των ψυχιατρικών διαγνώσεων.

 Το πείραμα του είχε τίτλο:  On being sane in insane place («Εχέφρονες σε μέρη για παράφρονες»/«Λογικοί σε τρελάδικα») κι έγινε η αφορμή για πολλές αλλαγές, αν μη τι άλλο, στη βίβλο των ψυχιάτρων, το περίφημο D.S.M. (Diagnostic Statistic Manual), για το οποίο κατά καιρούς απ’ αυτό το blog, κι εγώ έχω εκφράσει τις αντιρρήσεις μου. Η μεγαλύτερη ωστόσο αξία του πειράματος, είναι ότι έβαλε τα θεμέλια για να αμφισβητηθούν οι επιστημονικές γνωματεύσεις και ν’ αναδειχτούν τα στερεότυπα, βάση των οποίων οι ψυχίατροι ταξινομούν τους ‘ασθενείς’, πράγμα το οποίο άλλωστε εξακολουθεί να συμβαίνει ως τις μέρες μας.

Τις τελευταίες δεκαετίες όμως, υπάρχει η τάση να «ξεσκονίζονται» τα πιο γνωστά πειράματα της Ψυχολογίας. Δηλαδή να ερευνώνται εξονυχιστικά οι πειραματικές συνθήκες, να αναζητούνται τα πρόσωπα τα οποία έλαβαν μέρος σ’ αυτά (τα υποκείμενα όπως λέγονται στις επιστημονικές εργασίες) και να ελέγχεται έτσι η αξιοπιστία τους γενικότερα. Αυτό έγινε τόσο με τα πειράματα του Stanley Milgram (Στάνλει Μίλγκραμ) περί συμμόρφωσης κι υποταγής (εδώ, εδώ κι εδώ οι σχετικές αναρτήσεις), όσο και με το πείραμα του David Rosenhan (Ντέιβιντ Ρόζενχαν) κ.α. Οι ερευνητές μάλιστα δεν μπόρεσαν να αναπαράγουν μερικά από τα πιο γνωστά πειράματα της Ψυχολογίας, ώστε να υπάρξουν τα ίδια ή παρόμοια αποτελέσματα, με αποτέλεσμα να γίνεται λόγος για «replication crisis» . Πριν δούμε μαζί τι καινούριο προέκυψε για το πείραμα του Rosenhan, για το οποίο άλλωστε γίνεται λόγος εδώ σήμερα, να οι λεπτομέρειες για το αρχικό πείραμα (που αν ήδη τις γνωρίζετε μπορείτε να τις παρακάμψετε και να προχωρήσετε στην επόμενη παράγραφο).

Ο Rosenhan, που τότε δεν κατείχε καμία θέση κύρους (μετέπειτα δίδαξε στο Stanford), ζήτησε από 8 ανθρώπους (μια νοικοκυρά, ένα ζωγράφο, τρεις ψυχολόγους, έναν ψυχίατρο, έναν μεταπτυχιακό φοιτητή και έναν παιδίατρο), να υποκριθούν τους ψυχικά πάσχοντες, για να δει αν οι ψυχίατροι των αντίστοιχων ψυχιατρείων στα οποία θα παρουσιαζόντουσαν οι ψευδοασθενείς, μπορούσαν όντως να καταλάβουν την ‘απάτη’.  Οι οδηγίες που είχαν τα άτομα αυτά, ήταν οι εξής: πέντε μέρες, πριν από την ημερομηνία που θα παρουσιαζόντουσαν στα διάφορα ιδρύματα, να σταματήσουν να κάνουν ντους, να ξυρίζονται και να βουρτσίζουν τα δόντια τους. Κι όταν θα παρουσιαζόντουσαν, να έλεγαν ότι ακούν μια φωνή που τους λέει κάτι σαν «γκντουπ!» (στο πείραμα οι αμερικάνικες λέξεις ήταν σαν βγαλμένες από καρτούν π.χ. «Quack», κι οι φωνές υποτίθεται πως έλεγαν“empty,” “hollow,” και “thud” δηλαδή «άδειο», «κοίλο», «κάτι που κάνει θόρυβο»). Πέραν αυτών των οδηγιών, τους ζήτησε να απαντήσουν ειλικρινά σε κάθε ερώτηση που θα τους γίνει απ’ το νοσηλευτικό και ιατρικό προσωπικό, αποκρύπτοντας μόνο το αληθινό τους όνομα καθώς και το επάγγελμά τους και να μην προσποιηθούν κανένα, μα κανένα άλλο σύμπτωμα. Σε περίπτωση που τους γινόταν εισαγωγή, αμέσως έπρεπε να πουν πως η φωνή εξαφανίστηκε και αισθάνονται περίφημα.  Το παράδειγμά τους ακολούθησε κι ο ίδιος ο ερευνητής, μιας και ήθελε ιδίοις όμασι να διαπιστώσει, τι θα συμβεί. Αναρωτιέστε για το αποτέλεσμα; Όλοι τους εισήχθησαν σε ψυχιατρεία με διάγνωση σχιζοφρένειας πλην ενός που διεγνώσθη ως μανιοκαταθλιπτικός, έλαβαν φαρμακευτική αγωγή (πάμπολλα χάπια τους δίνονταν τρεις φορές τη μέρα κι ευτυχώς είχαν εκπαιδευτεί να τα φτύνουν)  και παρέμειναν ως νοσηλευόμενοι από 7 ως 52 μέρες (μέσος όρος 19 μέρες εγκλεισμού), αν και πλέον συμπεριφέρονταν απολύτως φυσιολογικά. Μάλιστα, το ότι κρατούσε σημειώσεις ο Rosenhan,  θεωρήθηκε ως ένα ακόμα σύμπτωμα της σχιζοφρένειας του! Αναρωτιέστε αν αντιλήφθηκαν ορισμένοι έστω, ότι αυτοί οι 8  ‘ασθενείς’ προσποιούνταν; Μα βέβαια. Οι άλλοι νοσηλευόμενοι! Οι οποίοι τους πλησίαζαν και τους δήλωναν ξεκάθαρα πως έχουν καταλάβει πως δεν είναι τρελοί και άρα για άλλο λόγο βρίσκονται εκεί. Ένας μάλιστα ρώτησε τον Rosenhan, αν κάνει κρυφά,  έλεγχο στο νοσοκομείο…

Τι έγινε μετά τη δημοσίευση αυτού του πειράματος; Πολλά. Ο Rosenhan δέχτηκε κριτική, οι ψυχίατροι εξανέστησαν, το σύστημα θορυβήθηκε κι από κάποιο νοσοκομείο έγινε η ‘πρόταση’ στον ερευνητή, να στείλει μες τους επόμενους 3 μήνες, όσους ψευδοασθενείς θέλει κι οι ψυχίατροι, θα τους ξεσκεπάσουν. Εκείνος δέχτηκε την πρόκληση τους κι όταν πέρασε το τρίμηνο, το προσωπικό του νοσοκομείου, ανέφερε στον Rosenham, ότι με επιτυχία είχαν ανακαλύψει 41 ψευδοασθενείς! Μόνο που εκείνος, δεν τους είχε στείλει κανέναν…

Έτσι αποδείχτηκε ότι οι ψυχίατροι δεν μπορούσαν να διαγνώσουν ποιος ήταν «τρελός» και ποιος όχι κι ότι οι ψυχιατρικές διαγνώσεις ήταν αυθαίρετες. Το πείραμα επηρέασε τις αντιλήψεις για το βιοκεντρικό μοντέλο της ψυχικής ασθένειας, ώθησε στην αποϊδρυματοποίηση, ενίσχυσε το κίνημα της αντιψυχιατρικής και αύξησε την πίεση για τα δικαιώματα των ασθενών-ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας.

Κάποιες δεκαετίες μετά, η ψυχολόγος Lauren Slater, η οποία και πολλές περγαμηνές επιστημονικές διαθέτει και η ίδια πέρασε απ’ το ψυχιατρικό σύστημα (ως χρήστρια υπηρεσιών ψυχικής υγείας) και ενδιαφέροντα βιβλία έχει γράψει, επανέλαβε το πείραμα. Σ’ ένα δικό της βιβλίο λοιπόν, που κυκλοφορεί και στη χώρα μας με τον τίτλο: «Το κουτί της ψυχής» (μετάφραση: Δέσποινα Αλεξανδρή, εκδόσεις «Οξύ»), βρήκα τη ..συνέχεια αυτής της ιστορίας.

Τόλμησε μάλιστα η ίδια να γίνει το πειραματικό υποκείμενο (ακολουθώντας τα βήματα που αναφέρω κι εγώ πριν παρουσιαστεί στα διάφορα ψυχιατρεία) και ω του θαύματος, διαγνώστηκε ως άτομο με «ψυχωσική κατάθλιψη» , αλλά τουλάχιστον δεν της έγινε εισαγωγή. Κι αυτό πραγματικά έχει σημασία να το λάβουμε υπόψη. Καταλαβαίνουμε όλ@, πόσο μετράει.

Ωστόσο, της συνταγογραφήθηκαν συνολικά 60 αντικαταθλιπτικά κι 25 αντιψυχωτικά (risperdal σχεδόν όλες τις φορές). Είχε φροντίσει να ενημερώσει μάλιστα για το ΄πείραμα’ της, τον καθηγητή Robert Spitzer του Εργαστηρίου Βιομετρικής, του Πανεπιστημίου της Columbia, ο οποίος απογοητεύτηκε οικτρά με τ’ αποτελέσματα και προσπαθώντας να τα εξηγήσει είπε, πως οι ψυχίατροι στην εποχή μας δείχνουν υπέρμετρο ζήλο στις συνταγογραφήσεις και δεν τους αρέσει (των γιατρών γενικά) να λένε ‘δεν ξέρω’.

Αποτελεί πράγματι μια εξήγηση, αλλά σίγουρα υπάρχουν κι άλλες, που σχετίζονται με την εμπλοκή των φαρμακευτικών εταιρειών με το σύστημα κτλ

Ποιος είναι όμως ο Robert Spitzer και γιατί έχει τόση σημασία η δική του γνώμη; Είναι ο ψυχίατρος που κατά κύριο λόγο, ανέλαβε να κριτικάρει το πείραμα για το οποίο γίνεται λόγος στην ανάρτηση, αυτός που προσπάθησε να αποκαταστήσει την χαμένη ‘τιμή’ της ψυχιατρικής κι αυτός που μαζί με μια ομάδα άλλων ψυχιάτρων αναθεώρησε το DSM, ώστε να μην γίνονται πια τα χονδροειδή λάθη που έγιναν όσο διαρκούσε το πείραμα κι αμέσως μετά.

Το έλεγξε εξονυχιστικά, περιόρισε τα διαγνωστικά κριτήρια, χάραξε αυστηρές κατευθυντήριες γραμμές κτλ κτλ. Το DSM-III δηλαδή, είναι και δικό του (για να μην πω ως επί το πλείστον), δημιούργημα. Γι’ αυτό και η Slater, συνομίλησε μαζί του. Ο Spitzer, είχε αισιόδοξα προβλέψει πως δεν θα είχε επιτυχία ένα τέτοιο πείραμα πια, πως δεν θα την δεχόταν σε ψυχιατρικά νοσοκομεία, πως δεν θα της γινόταν εισαγωγή και πως η διάγνωση της θα έμπαινε ‘σε εκκρεμότητα’. Τα συμπεράσματα δικά σας βέβαια, μετά απ’ όσα διαβάσατε κι όσα κάποι@ ξέρετε ότι συμβαίνουν στην εποχή μας τόσο στα δημόσια ψυχιατρεία, όσο και στις ιδιωτικές δομές.

Και τώρα τι καινούριο ανακαλύφθηκε; Θα το δούμε μαζί παρακάτω. Η Susannah Cahalan λοιπόν, είναι το πρόσωπο που ταρακούνησε τα νερά της Ιστορίας της Ψυχολογίας κι ασχολήθηκε πάλι μ’ αυτό το πείραμα. Η Cahalan, έχει ζήσει ήδη μια τρομακτική εμπειρία για την οποία έγραψε το βιβλίο «Brain on Fire»: παρουσίασε συμπτώματα ψυχικής ασθένειας που έμοιαζαν με σχιζοφρένεια, αλλά αποδείχτηκε ότι τελικά είχε κάποιο αυτοάνοσο. Αν κι έλαβε τη θεραπεία που χρειάστηκε, η βασανιστική αυτή δοκιμασία (την αναλύει και στο επόμενο βιβλίο της) διέκοψε το δρόμο της προς την ιατρική και διατάραξε την αίσθηση που είχε για τον εαυτό της.

Έτσι στράφηκε προς την έρευνα -σκέφτηκε ότι ίσως κι άλλοι με την ασθένειά της πήραν παρόμοια λανθασμένη διάγνωση και αναγκάστηκαν να υποστούν την εισαγωγή και παραμονή τους σε ψυχιατρικά ιδρύματα- κι αφού επί 4 χρόνια έψαξε τα δεδομένα για τη τη δική της ασθένεια, ασχολήθηκε και με το πείραμα του Rosenhan. Κι όπως αναφέρεται στο άρθρο της Jennifer Szalai των New York Times που δημοσιεύτηκε στις 27/11/209, έγραψε ένα πολυεπίπεδο βιβλίο, τo «The Great Pretender: The Undercover Mission That Changed Our Understanding of Madness» που μοιάζει με εκτύπωση του Escher : Σ’ αυτό, σ’ ένα επίπεδο αναλύει το προφίλ του Rosenhan και της μελέτης του, σε ένα άλλο τη δική της εμπειρία κατά τη διάρκεια της έρευνας για το βιβλίο και σε ένα τρίτο τη γεμάτη ιστορία της Ψυχιατρικής και την συνεχή επιδίωξη για επιστημονική γνώση (βρήκε μεταξύ άλλων, όπως είδα η ίδια, αρχεία εισαγωγών σε ψυχιατρεία με τις εξής αιτιολογήσεις: «υπερβολικός αυνανισμός», «υπερβολική χρήση καπνού», «χτύπημα από μουλάρι στο κεφάλι», «συνεχής κατανάλωση καραμελών μέντας», κ.α.).

Αρχικά έψαξε να βρει τους ανθρώπους που έλαβαν μέρος στο πείραμα, τους οκτώ εθελοντές, όλοι τους ανώνυμοι που προσδιορίστηκαν μόνο με ψευδώνυμα στις σημειώσεις του Rosenhan. Σύντομα έμαθε ότι ο ψευδο-παθητικός που ονομαζόταν «David Lurie» ήταν ο ίδιος ο Rosenhan (δεν είχε κρύψει πάντως τη συμμετοχή του στο πείραμα), ο οποίος πέθανε το 2012, μετά από μια σειρά εξουθενωτικών εγκεφαλικών επεισοδίων. Χρησιμοποιώντας τις σημειώσεις του και τις 200 ​​σελίδες ενός ανέκδοτου χειρογράφου που είχε ετοιμάσει ο ίδιος για το πείραμα (το εξασφάλισε από πρώην συναδέλφους του), ημερολόγια (που βρήκε απ’ τον γιο του), συνεντεύξεις που πήρε απ’ τους τότε βοηθούς του και μελετώντας τα αρχεία ασθενών, κατέληξε στα συμπεράσματά της.

Συναντήθηκε με δύο εθελοντές επίσης. Μόνο ένας τους συμπεριλήφθηκε στη μελέτη τότε, όμως. Ο δεύτερος αποκλείστηκε επειδή είχε «πλαστογραφήσει στοιχεία της προσωπικής του ιστορίας», κατά τον Rosenhan. Τι σήμαινε αυτό; Όπως ανακάλυψε η Cahalan, ο συγκεκριμένος εθελοντής αποκλείστηκε επειδή δεν είχε αρνητική εικόνα για το ψυχιατρείο: «ΤΟΥ ΑΡΕΣΕΙ», έγραφε ο ερευνητής στις σημειώσεις του. Τι εννοούσε; Ότι ο εθελοντής είχε γίνει δεκτός στο ψυχιατρείο κατά τη διάρκεια μιας δύσκολης περιόδου στη ζωή του και βρέθηκε να επωφελείται από αυτό που χαρακτήρισε ως «υποστηρικτικό περιβάλλον».

Ο Rosenhan όμως είχε μια υπόθεση, ένα στόχο να φανεί πόσο άθλια είναι αυτά τα ιδρύματα που κακοποιούν με την εξουσία τους, το πόσο αυθαίρετες είναι οι διαγνώσεις των ψυχιάτρων και αυτά τα στοιχεία θα περιέπλεκαν τα πράγματα. Του ήταν άχρηστα επομένως, όσα ανέφερε ο συγκεκριμένος εθελοντής κι έτσι τον απέκλεισε. Γίνονται αυτά δυστυχώς, στις έρευνες. Δεν ήταν βέβαια η μοναδική παρατυπία αυτή, που βρήκε η δημοσιογράφος. Στη συνέχεια της ανάρτησης , θα σας γράψω και τι ακόμη ανακάλυψε και στο τέλος της θα βρείτε όλες τις πηγές που χρησιμοποίησα για να σας γράψω όλ’ αυτά (απ’ τις πηγές αυτές προέρχονται κι οι φωτογραφίες που βλέπετε).

.

(συνεχίζεται εδώ)

.

.

.

«ΕΝΑ ΟΛΟΓΡΑΜΜΑ – Ζωγραφίζοντας κείμενα του Subcomandante Marcos»: Παρουσίαση του βιβλίου της Titania Matina στη «Λοκομοτίβα»