«Ρωγμές, ρήγματα και αντιστάσεις στην κυρίαρχη ψυχιατρική»: Παρουσίαση του βιβλίου του Θεόδωρου Μεγαλοοικονόμου στο «Polis Art Cafe»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Εκδόσεις Άγρα σας προσκαλούν
στην παρουσίαση του βιβλίου

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΜΕΓΑΛΟΟΙΚΟΝΟΜΟΥ

ΡΩΓΜΕΣ, ΡΗΓΜΑΤΑ
ΚΑΙ
ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΙΣ
ΣΤΗΝ ΚΥΡΙΑΡΧΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ

που θα πραγματοποιηθεί
τη Πέμπτη 14 Νοεμβρίου 2019 στις 8.00 μ.μ.
στο POLIS ART CAFE
(Πεσμαζόγλου 5, Αίθριο Στοάς Βιβλίου, Αθήνα)


Για το βιβλίο θα μιλήσουν:

ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΑΤΣΑ, ψυχίατρος, εκδότρια του περιοδικού «Τετράδια Ψυχιατρικής», τέως επιστημονική υπεύθυνη της Μονάδας Απεξάρτησης 18 ΑΝΩ του Ψ.Ν.Α.
ΚΩΣΤΑΣ ΜΠΑΪΡΑΚΤΑΡΗΣ, τέως αναπληρωτής καθηγητής Ψυχολογίας Α.Π.Θ.
ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΚΑΡΑΤΖΑΦΕΡΗΣ, ψυχίατρος, μέλος του διεθνούς δικτύου Hearing Voices και συντονιστής ομάδων αυτοβοήθειας του ελληνικού τμήματος
ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΣΤΕΛΛΟΣ, Πολιτικός επιστήμονας, μέλος του υπό σύσταση σωματείου ΔΑΛΥΨΥ

και ο συγγραφέας του βιβλίου

«Γκραφίτι και πολιτική διεκδίκηση»: Φωτογραφικό λεύκωμα των Δημήτρη Θεοδόση και Παυσανία Καραθανάση

Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο

Απ’ τα πιο όμορφα δώρα των τελευταίων ημερών, είναι το συγκριμένο φωτογραφικό λεύκωμα, που εκδόθηκε μόλις τον περασμένο Μάιο και θα σας παρουσιάσω σήμερα εδώ. Κι αυτό επειδή συνδυάζει πολλά δικά μου ενδιαφέροντα και προφανώς κάτι ήξερε ο άνθρωπος που το διάλεξε.

Κυκλοφορεί απ’ τις «Εκδόσεις στο Περιθώριο» και μ’ έκανε να ψάξω περισσότερα για τους δημιουργούς του για να τα μοιραστώ μαζί σας. Αυτό από μόνο του, κατά την προσωπική μου γνώμη, πάντα δείχνει πολλά για την αξία των βιβλίων.

Ως άνθρωπος λοιπόν που φωτογραφίζω ερασιτεχνικά, συχνότατα και γκράφιτι, που μ’ ενδιαφέρουν πολύ οι πόλεις κι η αντιπαράθεση με τους κυρίαρχους λόγους που προσπαθούν να τις ελέγξουν (πώς να μην θυμηθούμε εδώ και το Φουκώ;) και βέβαια ως άτομο που πιστεύω στην αξία των συλλογικών δράσεων και διεκδικήσεων, δεν θα μπορούσα παρά να το μελετήσω με πολύ μεγάλο ενδιαφέρον.

Στο πρόσφατο παρελθόν μάλιστα, πέρα από σχετικές ταινίες και ντοκιμαντέρ που παρακολούθησα, διάβασα κι ένα βιβλίο του Αρτούρο Πέρεθ Ρεβέρτε με κεντρικό ήρωα ένα γκραφιτά («Η υπομονή του ελεύθερου σκοπευτή», μετάφραση: Τιτίνα Σπερελάκη, εκδόσεις: “Πατάκη”, 2014) και σημείωσα μερικές φράσεις που ταιριάζουν με το θέμα μας:

«Μια φορά σχολίασε πως, σύμφωνα με τις αρχές, το γκράφιτι καταστρέφει το αστικό τοπίο· εμείς όμως πρέπει ν’ ανεχόμαστε τις φωτεινές επιγραφές, τις πινακίδες, τις διαφημίσεις, τα λεωφορεία με τις ηλίθιες ανακοινώσεις και μηνύματα… Οικειοποιούνται κάθε διαθέσιμη επιφάνεια, μου είπε. Ακόμα και τα έργα αναστύλωσης κτιρίων καλύπτονται με διαφημιστικά καραβόπανα. Κι εμάς μας αρνούνται το χώρο για τις απαντήσεις μας. Γι’ αυτό η μόνη τέχνη που διανοούμαι, επαναλάμβανε, είναι να τα καταστρέφουμε όλα αυτά. Να τελειώνουμε με τους Φιλισταίους…»

Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο

Αυτά τα ζητήματα επί της ουσίας πραγματεύονται κι οι δημιουργοί κι όχι μόνο, όπως θα διαπιστώσετε διαβάζοντας το κείμενο στο οπισθόφυλλο. Αλλά καλύτερα είναι, θεωρώ, να εξηγηθούν πρώτα ορισμένες ορολογίες, όπως το γιατί βλέπετε στον τίτλο του λευκώματος τι λέξη «γκραφίτι» και όχι «γκράφιτι». Και να τι γράφει ο ένας τους, δηλαδή ο κοινωνικός ανθρωπολόγος, Παυσανίας Καραθανάσης:

«Στα ελληνικά ο αγγλικός όρος graffiti χρησιμοποιείται συχνά τονισμένος στην πρώτη συλλαβή: «Γκράφιτι». Στο κείμενο επιλέγω να χρησιμοποιώ τον όρο στα ελληνικά τονισμένο στη δεύτερη συλλαβή («γκραφίτι»), δηλαδή σε αντιστοιχία με τον αγγλικό όρο, όταν αναφέρομαι στο φαινόμενο (που είναι άλλωστε παγκόσμιο) και χρησιμοποιώ το/τα «γκράφιτι» όταν αναφέρομαι σε ένα ή περισσότερα κομμάτια-έργα».

Με την ευκαιρία να σας αναφέρω ότι αν έχετε απορίες σχετικά με τις «ταγκιές», τα «στένσιλ», τα «paste-up» ή αν απλώς θέλετε να μάθετε περισσότερα σχετικά με το πότε εμφανίστηκαν τα πρώτα γκραφίτι και που, τι είναι το gentrification και γιατί μας ενδιαφέρει, δεν έχετε παρά να διαβάσετε τα κείμενα του προαναφερόμενου που θα βρείτε στην Academia.

Ο έτερος δημιουργός τώρα, ο Δημήτρης Θεοδόσης (βρήκα εδώ μια ενδιαφέρουσα συνέντευξή του), εξηγεί σχετικά με τις προθέσεις του τα εξής:

«Με ελάχιστες εξαιρέσεις, πιστεύω πλέον ότι, το μόνο είδος γκραφίτι που αξίζει να συνεχίζω να φωτογραφίζω, είναι αυτό που θέτει κοινωνικούς και καλλιτεχνικούς προβληματισμούς, αυτό που στέκεται αρωγός των κάθε είδους καταπιεσμένων, αυτό που αναπνέει τον ίδιο ρυπαρό αέρα με τα θύματα του καπιταλισμού. Τα γκράφιτι που δημιουργούνται από αυτούς που αντιστέκονται με κάθε τρόπο, στην νέα σκοτεινή εποχή στην οποία ολοένα βυθιζόμαστε».

Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο

Ταυτίζομαι λοιπόν και παρακολουθώ μ’ ενδιαφέρον την εξέλιξη της Αθήνας σε «Μέκκα της Τέχνης του δρόμου στην Ευρώπη» και τη σχετική συζήτηση για τα υπέρ και τα κατά. Όσο για τον επίλογο, λέω να σας παραθέσω απλώς το κείμενο απ’ το οπισθόφυλλο της εξαιρετικής αυτής έκδοσης και να ευχηθώ κάθε επιτυχία στους δημιουργούς:

Τα τελευταία δέκα χρόνια, εποχή που χαρακτηρίστηκε από την «κρίση», παρατηρείται μια αλλαγή στις παρεμβάσεις στους τοίχους και τις άλλες δημόσιες επιφάνειες της Αθήνας.
Η τάση πολιτικοποίησης του γκράφιτι και της τέχνης του δρόμου συνδυάζεται με την τάση χρήσης αισθητικών μέσων στις, κατά τα άλλα, τυπικά πολιτικές παρεμβάσεις. Η δυναμική που εκφράζεται στους τοίχους αντανακλά, όμως, τη δυναμική μιας πολύπλευρης πολιτικής διεκδίκησης που αναπτύχθηκε στους δρόμους και στις γειτονιές.
Η «κρίση», η ενίσχυση της ακροδεξιάς, ο φεμινισμός, η υποστήριξη των ΛΟΑΤΚΙ, τα εργασιακά δικαιώματα και η εμπορευματοποίηση της πόλης είναι θέματα που αφορούν τους/τις δημιουργούς, πολιτικούς ακτιβιστές/τριες και καλλιτέχνες/ιδες.
Ωστόσο, το ενδιαφέρον τοπικών και διεθνών μέσων ενημέρωσης προωθεί, παράλληλα, μια εικόνα της Αθήνας ως «Μέκκα της τέχνης του δρόμου στην Ευρώπη» και συμβάλλει στην κοινωνική κατασκευή της ως ένα «τρέντι» και «εναλλακτικό» τουριστικό προορισμό.
Τι ρόλο παίζει η πολιτική παρέμβαση στο πλαίσιο τέτοιων αλλαγών; Πώς μπορεί να αντισταθεί στις δυνάμεις που επιχειρούν να αφομοιώσουν τις παρεμβάσεις, καθιστώντας τες μέρος ενός αισθητικοποιημένου και εμπορευματοποιημένου τοπίου;
Η «βρομιά» και οι «μουτζούρες» στους τοίχους δεν μπορούν παρά να αποτελούν μικρές αντιστάσεις στην αισθητικοποίηση της πόλης, που θέλει την Αθήνα μια τουριστικοποιημένη και «καθαρή» «πρωτεύουσα της τέχνης του δρόμου». Οι πολιτικές παρεμβάσεις, όμως, όπως τα κομμάτια που σχολιάζονται στο βιβλίο, εκφράζουν αντιστάσεις γιατί, πέρα από το «λέρωμα» των τοίχων, αποτελούν μέρος ευρύτερων κινημάτων και διεκδικήσεων. Έτσι, καταφέρνουν να δημιουργήσουν τις συνθήκες ανάπτυξης κριτικής, λόγων και συζητήσεων, που υποσκάπτουν τους κυρίαρχους λόγους στη δημόσια σφαίρα, τροφοδοτώντας με εικόνες και νοήματα το φαντασιακό της πολιτικής διεκδίκησης.

Το νέο βιβλίο του Θεόδωρου Μεγαλοοικονόμου κυκλοφόρησε απ’ τις εκδόσεις «Άγρα»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΜΕΓΑΛΟΟΙΚΟΝΟΜΟΥ

ΡΩΓΜΕΣ, ΡΗΓΜΑΤΑ
ΚΑΙ
ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΙΣ
ΣΤΗΝ ΚΥΡΙΑΡΧΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ

Εκδόσεις Άγρα, Οκτώβριος 2019
Αριθμός σελίδων : 448, Τιμή : 22,00 Ευρώ
ISBN: 978-960-505-386-4

ΤΟ ΚΡΙΣΙΜΟ ΕΡΩΤΗΜΑ, το μεγάλο διακύβευμα του σήμερα στον χώρο της ψυχικής υγείας είναι το πώς η ψυχιατρική, που, κάτω από την άμεση ή έμμεση χειραγώγηση της από το φαρμακοβιομηχανικό σύμπλεγμα, έχει βουλιάξει στον βιολογικό αναγωγισμό, στις διαγνωστικές ετικέτες, στον μονόδρομο του ψυχοφάρμακου, στη διαχείριση και στην καταστολή αντί για την απάντηση στις ανάγκες των υποκειμένων, θα μπορέσει ν’ ανοιχτεί σε άλλους, ριζικά εναλλακτικούς και χειραφετητικούς ορίζοντες.


Σε συνθήκες βαθιάς οικονομικής, κοινωνικής και πολιτισμικής κρίσης διεθνώς, με έναν διαρκώς εντεινόμενο ρατσισμό απέναντι στην όποια διαφορετικότητα, όταν όλο και ευρύτερα στρώματα του πληθυσμού πετιούνται σ’ έναν κοινωνικό καιάδα ως περιττοί και πλεονάζοντες, πώς θα μπορέσει η ψυχιατρική να αντλήσει από τις χειραφετητικές πρακτικές και αντιλήψεις ενός σχετικά πρόσφατου παρελθόντος, και να γίνει μια άλλη ψυχιατρική, που δεν θα χάνει τον άρρωστο πίσω από την αρρώστια, που θα μπορεί να δει και να νιώσει ότι το παράλογο είναι μέσα μας όπως και ο λόγος; Πώς θα μάθει να διαλέγεται και να διαπραγματεύεται αντί να επιβάλλει;


Και πατώντας στη χειραφετητική κληρονομιά του ’60 και του ’70, που μοιάζει να έχει ξεχαστεί, πώς θα τη φέρει και πάλι στο προσκήνιο, όχι με σκοπό τη μηχανική της αντιγραφή, αλλά για να την ξεπεράσει, επινοώντας και ανακαλύπτοντας τις χειραφετητικές διαδρομές και διεξόδους στις νέες συνθήκες όπως αυτές έχουν διαμορφωθεί.

Κείμενα για τις υπαρξιακές και κοινωνικές ρίζες του ψυχικού πόνου, την κατασκευή της σχιζοφρένειας, τη βιολογικοποίηση της παιδικής «ζωηρότητας», τα ψυχοφάρμακα, τις νευροεπιστήμες, τις ιδεολογίες του ψυχιατρικού εκσυγχρονισμού, τα ψυχιατρικά ιδρύματα, τις «μη κερδοσκοπικές» οργανώσεις και την ιδιωτικοποίηση της ψυχικής υγείας, την ιδρυματική βία, την ψυχιατρική και το δίκαιο, την ελληνική ψυχιατρική μεταρρύθμιση, την ψυχιατρικοποίηση και την ψυχολογικοποίηση της οικονομικής κρίσης κ.ά.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Ο ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΜΕΓΑΛΟΟΙΚΟΝΟΜΟΥ γεννήθηκε στην Αθήνα το 1947. Σπούδασε ιατρική στο ΕΚΠΑ και, ως ψυχίατρος, από το 1982, ήρθε σε επαφή με το κίνημα της εναλλακτικής ψυχιατρικής, εμπνευσμένο από τον Ιταλό Φράνκο Μπαζάλια. Εργάστηκε διαδοχικά σε τρία ψυχιατρεία: στο Δρομοκαΐτειο (1986-1990), στο Κρατικό Θεραπευτήριο Λέρου (1990-1999) και στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής (1999-2014), παίρνοντας πρωτοβουλίες για μεθόδους και προγράμματα ριζικής αποδόμησης και ξεπεράσματος των ιδρυματικών πρακτικών στην κατεύθυνση της αποϊδρυματοποίησης. Ανέπτυξε συνεχή και συστηματική δραστηριότητα για την ανάπτυξη ενός εναλλακτικού κινήματος στην ψυχική υγεία, από κοινού με άτομα που διέθεταν ψυχιατρική εμπειρία, μαζί με οικογένειες, λειτουργούς ψυχικής υγείας και κοινωνικά κινήματα. Έχει δημοσιεύσει πολλά επιστημονικά άρθρα σε περιοδικά και συλλογικές εκδόσεις. Στις Εκδόσεις Άγρα κυκλοφορεί επίσης το βιβλίο του «Λέρος: Μια ζωντανή αμφισβήτηση της κλασικής ψυχιατρικής» (2016).

Συζήτηση με αφορμή το graphic novel Γιαννούλης Χαλεπάς, ο μύθος της νεοελληνικής γλυπτικής των Δημήτρη Βανέλλη Θανάση Πέτρου: Απ’ το «Δίκτυο Ακούγοντας Φωνές» και τις Εκδόσεις «Πατάκη»

ΚΑΛΕΣΜΑ

Το Δίκτυο Ακούγοντας Φωνές
και οι Εκδόσεις Πατάκη σας προσκαλούν
την Τετάρτη 9 Οκτωβρίου 2019 στις 19:30
στο καφέ Παραρλάμα
(Εμπεδοκλέους 34, Παγκράτι)
σε μια συζήτηση με αφορμή το graphic novel
Γιαννούλης Χαλεπάς,
ο μύθος της νεοελληνικής γλυπτικής

των
Δημήτρη Βανέλλη
Θανάση Πέτρου

Αυτό το καλοκαίρι μέλη του Δικτύου Ακούγοντας Φωνές συναντήσαμε  το graphic novel των Θανάση Πέτρου και Δημήτρη Βανέλλη από τις εκδόσεις Πατάκη και μέσα από αυτή τη συνάντηση ξεκίνησε μια κουβέντα που φιλοδοξούμε να συνεχίσουμε δημόσια. 

Ερωτήματα σχετικά με τη δημιουργικότητα και την τρέλα ξεπήδησαν, ερωτήματα που συζητούνται εδώ και αιώνες. Παράλληλα όμως μέσα στα γενικά ερωτήματα, την ατέρμονη και εν πολλοίς παραπλανητική συζήτηση περί γονιδίων και τον άκρατο βιολογικό αναγωγισμό συχνά χάνουμε τον άνθρωπο. Όπως διαβάζουμε και στο οπισθόφυλλο του βιβλίου: «Λένε ότι η ιδιοφυΐα βρίσκεται πολύ κοντά στην παράνοια. Πράγματι, αρκετοί μεγάλοι καλλιτέχνες κατέληξαν σε ιδρύματα με αμφίβολη θεραπευτική αξία. Στη ζωή του Γιαννούλη Χαλεπά όμως –του σημαντικότερου ίσως Νεοέλληνα γλύπτη– δεν υπάρχουν μόνο μια ελπιδοφόρα άνοιξη και μια κατάβαση στην κόλαση. Υπάρχει και μια αναπάντεχη ανάσταση, μια απρόσμενη επανεμφάνιση της ιδιοφυΐας, η οποία μάλιστα μας έδωσε έργα πολύ πιο προσωπικά από τα παλιά.» Και ως Δίκτυο μας ενδιαφέρει ο άνθρωπος και η ιστορία του…

Κι αυτή η ιστορία συναντιέται με άλλες ιστορίες στο σήμερα και στο παρελθόν, ιστορίες με κοινωνική, πολιτική υπαρξιακή. Ζητήματα όπως τα άσυλα και ο καταναγκασμός συνεχίζουν να μας απασχολούν:  «Ο πάσχοντες θέλουν σωφρονίζεσθαι, όχι, ως άλλοτε συνειθίζετο, με μαστίγια και αλύσσους, αλλά με καλούς τρόπους και με ορθούς συλλογισμούς. Εάν όμως οι τρόποι ούτοι δεν αρκέσωσιν, όπως χαλινωθή η μανία των, τότε θέλει χρήσις των δυναστικών κλινών (…) και, εν κατεπείγουσι ανάγκη, των χειροδεσμεύσεων». Όπως και οι ταξικές διαφορές: «Αν δεν έχει κανείς να πληρώσει η θέση του στο φρενοκομείο επιδεινώνεται. Λιγότερο και χειρότερο φαγητό, κουρέλια και ρούχα..»

Συναντηθήκαμε και προσπαθήσαμε να αφήσουμε απέξω τα δικά μας ερμηνευτικά σχήματα και να συζητήσουμε για το νόημα που έχουν όλα αυτά σήμερα, για την ιστορία της ψυχιατρικής από την εποχή του «μεγάλου εγκλεισμού» μέχρι σήμερα, για την αξία της υγείας και την υπερτίμηση της, για το δίπολο ασθένεια/υγεία, για αυτά που μας τρελαίνουν και για αυτά που μας βοηθάνε να ανακάμψουμε, για το ρόλο της κοινωνίας, τον τρελό στην πόλη και το χωριό, για τους τόνους μελάνι που έχουν χυθεί σε ερμηνείες και θεωρίες. 

Συναντηθήκαμε και θα ξανασυναντηθούμε την Τετάρτη 9/10/2019 στις 19:30 γιατί  διαβάζοντας το βιβλίο όλα μοιάζουν σαν εκείνο το στίχο που λέει πως «τίποτα δεν έχει αλλάξει και τίποτα δεν είναι όπως παλιά.»

Για να ρίξουν λίγο νερό στο μύλο της συζήτησης εισηγήσεις θα κάνουν οι:

Θανάσης Πέτρου, Δημήτρης Βανέλλης,

Τεμπέλη Αικατερίνη (συγγραφέας, ψυχολόγος),

Χαϊδεμενάκη Λουκία (ψυχολόγος),

Λυκούργος Καρατζαφέρης (ψυχίατρος),

Λεμονιά Αβαγιάννη  (μέλος Δικτύου Ακούγοντας Φωνές)


Δίκτυο Ανθρώπων που Ακούνε Φωνές

Κυριάκος Μουτίδης: ΣΩΡΕΙΤΗΣ

“…εγω και το κακο αιμα της πολης…”

Άργησα πολύ ειν’ η αλήθεια να γράψω τις σκέψεις μου γι’ αυτό το βιβλίο, τη δεύτερη δηλαδή ποιητική συλλογή του Κυριάκου Μουτίδη κι ας την είχα στα χέρια μου σχεδόν αμέσως αφότου εκδόθηκε απ’ την «Locotrip» και παρέα μου όλους αυτούς τους μήνες.

Ο μόνος λόγος που συνέβη αυτό, είναι επειδή ισχύει όσον αφορά τη θεματολογία και τις προθέσεις του ό,τι ακριβώς είχα γράψει και για την προηγούμενη (που εξακολουθώ να διαβάζω). Τον απασχολεί δηλαδή η σύγχρονη κενότητα, η αντίσταση στον κομφορμισμό, η ανεπάρκεια της γλώσσας ως όργανο επικοινωνίας κι όλα όσα έγραφα τότε.

Και κάπου σ’ αυτή τη διαπίστωση “χάθηκα” όμορφα, παρατηρώντας λεπτομέρειες και διαφορές στα ποιήματά του, ώστε να μπορέσω να “δω” πιο μακριά απ’ ότι την πρώτη φορά.

Και θα μοιραστώ μαζί σας όσα νομίζω πως ανακάλυψα σ’ αυτό το λαβύρινθο των αινιγμάτων που δημιουργεί ο καταιγισμός των σχεδόν εύθρυπτων, εικόνων του: “η οραση ειναι τρενο / Που περνα απο σταθμους / χωρις πουθενα να σταματά…”. Εκείνος βέβαια προειδοποιεί κάπου: “δεν υπαρχει καθρεφτης / να δεις το μυαλο μου…” Αλλά όποιος γράφει λίγο ή πολύ φανερώνεται.

Κι έτσι χαμογέλασα με στίχους όπως αυτός: “…ουτε ποδοσφαιρο ουτε μπασκετ / τελειως αμπαλος / τι σοι αγορι εισαι συ για;” που μοιάζουν σαν κριτική η οποία τον αφορά και στάθηκα πολύ σ’ άλλους που εικάζω ότι είναι ακόμη πιο αυτοβιογραφικοί κι εκφράζουν μια ψυχική απομόνωση, μια ηθελημένη απόσταση απ’ τον ορίζοντα των γεγονότων που αδιάλειπτα όμως παρατηρεί και κριτικάρει , βάζοντας σε διάφορα σημεία του βιβλίου του, τους πολύχρωμους σελιδοδείκτες μου. Αλλά ας αρχίσω να εξηγώ περισσότερα, αμέσως τώρα.

Στο “Ισαμε… ή ίσταμαι” λοιπόν, για να ξεκινήσουμε απ’ τα πιο απλά, η αρίθμηση ποικίλλει συνεχώς. Χρησιμοποιούνται ακόμη και νότες αντί για ψηφία. Στο “Σωρειτη” απ’ την άλλη, οι αριθμοί εμφανίζονται πλάγια, στη μέση των σελίδων, αλλά υπάρχουν επίσης έντονα στοιχεία σε κάποια ποιήματα, σκιάσεις και λοιπά γραφιστικά παιχνίδια τέλος πάντων λαμβάνουν χώρα. Κυρίως, όμως, βλέπουμε σχέδια για πρώτη φορά.

Κάποια που μοιάζουν εμμονικά να επαναλαμβάνονται με μικρές παραλλαγές (κι εγώ ως γνωστόν εκτιμώ πολύ τις εμμονές) κι άλλα εντελώς διαφορετικά, για τα οποία υπεύθυνος είναι ο ίδιος άνθρωπος : εκείνος που βρίσκεται και πίσω απ’ τους στίχους δηλαδή. Βρήκε έναν τρόπο να εκφράσει ας πούμε, μια ακόμη του πλευρά.

Απ’ την άλλη κυριαρχεί κι εδώ, όπως και στο πρώτο του βιβλίο, η ανάγκη που τον ωθεί να εξαρθρώνει (δική του λέξη δανείζομαι) τη γραμματική, ν’ αναιρεί κάθε κανόνα της γλώσσας. Δεν υπάρχουν πουθενά τόνοι, φράσεις ενώνονται σε μία λέξη, για παράδειγμα: “πληγωνομαιμεσενα”, “μιαςμοντερναςζωηςμαυρης” κ.α., ή δημιουργούνται νέες έννοιες όπως η αγαπημένη μου που αναφέρεται στην “πραγμα-τιποτενικότητα”.

Ο ίδιος ξεκαθαρίζει αρκετά το τοπίο σε σχέση με τον τρόπο που γράφει απ’ την αρχή, όχι με διάθεση αποποίησης ευθυνών βέβαια, αλλά μάλλον μ’ αυστηρότητα και παίρνοντας τις αποστάσεις του απ’ το ποιητικό κατεστημένο, στο “Πραγματα Συζητωντας”:

.

Γραφω… γατι που ξερνα χορταρια

μπαλες χολης, σαλιου και γαστρικων υγρων

Νομιζετε εσεις, οτι εχω χρονο

Να πατησω φρενο

Νασκησω λογισμο

Να καλωπισω τις λεξεις

Οχι… τις φτυνω

τις εμεσω στο χαρτι

δε προλαβαινω

οπως σφηνες με το παπακι

αναμεσα σε τρολευ, φορτηγα, ταξι

εγω και το κακο αιμα της πολης

…κινδυνος -συναγερμος- κινδυνος..

σταματω και σημειωνω στο ποδι

οταν αλλιως δεν γινεται

οταν φουσκωνουν οι φλεβες μου

ρεει ζωη μπροστα μου

να φορας, να ζεις, να φοράς, να πεθαινεις…”

.

Κι είναι εξίσου σαφής και στη “Φορμαλευδη”, όπως και στη “Μουρμουρα” σχετικά με το σπάσιμο κάθε είδους φόρμας:

.

αυτός που μιλησε διαφορετικα

εγκαινιασε τα οπλα κατα της εξουσιας

εκσφενδονιζε φθογγους

ριχνοντας τα τειχη

επινοησε λαγουμια απο ρηματα

που υπονομευσαν τις ακροπολεις

τις φωλιες κάθε ιερατείου…

.

Πέρα απ’ τη φόρμες όμως, περισσότερο φυσικά μ’ απασχόλησαν τα πυκνά του νοήματα. Η δεξαμενή άλγους, απ’ την οποία αντλεί εμπειρίες και καταγράφει την αποσύνθεση, τη ρυπαρότητα, ενίοτε με προσήλωση κι ενίοτε με κούραση και σκεπτικισμό. Κι άλλοτε με διάθεση νοσταλγίας -παρά τις εσωτερικές συγκρούσεις-, καταφεύγει σε απολεσθέντες Παραδείσους τόπων πλήρους ελευθερίας ή και προσώπων που επιζούν στη σκέψη του, διαρκή παρόντα αν κι απόντα:

.

…καμια φορα παω να ξεχασω

τα γονατα σου

ισα καποιες φωτο γραφουν

το προσωπο σου

ξερω οτι δεν ειναι το ιδιο.. εξατμίζεσαι

αλλα τραβας τα μορια μου μαζι σου

στην ατμοσφαιρα

φειντ αουτ; δε νομιζω

σεχω διαρκως μαζι μου…

.

Ξεχώρισα πολλά ποιήματα, επομένως. Ορισμένα, δείχνουν την πίκρα της διάψευσης και την παραδοχή της έλλειψης, που εντόπισα και σε κείνο που αφιερώνεται στον Π. : “ξηλωνες ολοκληρες νυχτες / σωροι οι αιχμηρες πετρες / δεν υπηρξαν ποτε οι συντροφοι / που θα θαβαν όλη την αστυνομια / κατω απο αυτες”. Γι’ αυτό βλέπετε στην ανάρτηση τη “Θιακη”. Αλλά αν κι έχει συνείδηση της πλαστότητας της εποχής και της τρωτότητας των οραμάτων, δεν εγκαταλείπει τον αγώνα παρ’ όλα αυτά:

.

Ξερω οτι ξερεις οτι ποτε δεν

θα σταματησω

να ψαχνω αυτο που μπορει ποτε

να μην βρεθει…

.

Και στον “ΟΝΕΙρΟΠΑΡΜΕΝΟ”, κλείνοντας θαρρείς το μάτι σ’ όσες, όσους τον διαβάζουν με προσοχή, παρεμβάλλει στίχους που υπάρχουν και στο πρώτο του βιβλίο:

.

…οι λεξεις που αιμα παιρνουν

απο την καρδια μου

ξεραινονται απο τους χυμους τους

χωρις αγαπη

αποσαθρωμενα φερτα υλικα γινονται

στην παλιρροια της ιστοριας

και παλι

και παλι

Τα ονοματα μας ολοι θα γραψουμε ή κανένας

Η γλυκια μυρουδια του μπαρουτιου

Λιβανιζει

Το μαλακο βραχο που η ελπιδα μας

Χαραζει…

.

.

Κι εγώ που πρέπει κάποια στιγμή να ολοκληρώσω την ανάρτηση για να συνεχίζω να διαβάζω τα ποιήματά του -ελπίζοντας ότι θα τα ψάξετε κι εσείς, γιατί είναι σπουδαία-, διάλεξα να σας αφήσω αυτό, ως την επόμενη φορά που θα γράψω για τον Κυριάκο. Ο “Σωρείτης” του, κόντρα στο σκοτάδι, μου ‘φερε έστω κι από μια χαραμάδα ουρανού, πολύ φως:

.

ΠΑΤΗΤΟΥΡΑ

εχω περπατησει

εκει που αγαπω

εδω που μισω

περαστικος

σπρωγμενος σε μια μετοικεσια

μακρινη

γυρισα τον κοσμο

και δεν υπηρξα πουθενα

εκει ειμαι που ο πονος μου

σκιάχτρα φτιαχνει

-εμεις που ενωνουμε τα χερια

εμεις που ακουμπαμε, αγκαλιαζομαστε

χορευουμε, ενωνομαστε

παιδιά που αναχωρουν

που το τιποτα τους λεει τιποτα

οσο και να το σαπιζεις

με όλα της αρρωστιας

παιδια που τρεχουν τριγυρω

και μου χαϊδευεις τα μαλλιά και φιλαω

το κοκκινο πανω σου

φωνες ψυθιριστες, παιχνίδια, αγαπη τοσο

παλια ολα οσο

και ο ανθρωπος…

.

.

*Οι φωτογραφίες της ανάρτησης τραβήχτηκαν από μένα. Η πρώτη στην Pοdgorica, στις 21/7/2019, η δεύτερη στην Αθήνα, στις 11/5/2019 και η τρίτη στη «Locomotiva» που και θα βρείτε το βιβλίο, στις 10/5/2019.

.

.,..

Παρουσίαση βιβλίου: «Tα βιβλία κάνουν καλό στα μωρά» της Marie Bonnafé

Η συγκεκριμένη ανάρτηση (και κάποιες ακόμη που θ’ ακολουθήσουν), αποτελεί κατά κάποιο τρόπο συνέχεια αυτής εδώ, για τη λογοτεχνία. Λειτουργεί δηλαδή συμπληρωματικά και γίνεται τώρα με αφορμή μια ακόμη, σχετική εκδήλωση του “Διαβάζοντας Μεγαλώνω” για την οποία με ενημέρωσε επ’ αυτού η στενή μου φίλη, Ευανθία Σακελλάρη, επίκουρη καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής.

Συγγραφέας του βιβλίου είναι η Marie Bonnafé, κόρη του Lucien Bonnafé, ενός ανθρώπου που άφησε τη δική του σφραγίδα στη Γαλλία, καθώς υπήρξε ψυχίατρος, αντιφασίστας, πολιτικός, στενός φίλων πολλών σουρεαλιστών (του André Breton, του Max Ernst, του Man Ray, του René Crevel) κ.α. Στο ψυχιατρείο Saint-Alban, της Lozère που εργαζόταν, κατέφυγε μάλιστα το 1943 κι ο Paul Éluard με τη συζυγό του, καθώς εκεί κρυβόταν πολλοί Εβραίοι κι αγωνιστές της Αντίστασης. Αντιλαμβάνεστε επομένως, για πόσο σημαντική μορφή μιλάμε. Ίσως σας γράψω κάποια στιγμή περισσότερα για ‘κείνον. Αλλά κι αν όχι, πήρατε μια ιδέα έστω.

Το μήλο λοιπόν έπεσε κάτω απ’ τη μηλιά, όπως συνηθίζουμε να λέμε, αφού η κόρη του ακολούθησε τα βήματά του κι είναι ψυχίατρος και ψυχαναλύτρια. Ίδρυσε μάλιστα μαζί με τον καθηγητή René Diatkine και τον Tony Lainé, το 1982, την A.C.C.E.S. (Actions culturelles contre les exclusions et les ségrégations). Η Οργάνωση αυτή λοιπόν, όπως θα καταλάβατε, όσ@ γνωρίζετε γαλλικά, υλοποιεί Πολιτισμικές Δράσεις, κατά των Αποκλεισμών και των Διακρίσεων.

Τα μέλη ενδιαφέρονται να φέρουν “σε επαφή τα μωρά και τα πολύ μικρά παιδιά με τα βιβλία, τα βιβλία ως αντικείμενα να τα παρατηρήσει κανείς, να τα φυλλομετρήσει και να τα επεξεργαστεί, βιβλία των οποίων το περιεχόμενο ζωντανεύει και γίνεται αντικείμενο διήγησης από επαγγελματίες που αγαπούν αυτά τα βιβλία, όπως και αυτά τα παιδιά και οι οποίοι μπορούν να μαγευτούν από το ενδιαφέρον που τα παιδιά αυτά αναπτύσσουν”, όπως αναφέρει στον πρόλογο της πρώτης έκδοσης του 1994, ο συνιδρυτής που προανέφερα. Και συνεχίζει: “Όχι μόνο τα παιδιά τα λιγότερο προνομιούχα είναι έτοιμα να ανακαλύψουν την απόλαυση του βιβλίου, αλλά κι οι γονείς…

Οι οποίοι γονείς συχνά εκφράζουν και τη δυσπιστία τους (“μα μπορούν να καταλάβουν κάτι, τόσο μικρά που είναι;” ή “θα τους χρησιμεύσει σε κάτι, αυτό;”), φέρνοντας στο φως τις δικές τους συγκρούσεις και εσωτερικές αντιστάσεις (“μα θα τα σκίσουν τα βιβλία, θα τα χαλάσουν” ‘η “που χρόνος τώρα ν’ ασχοληθούμε και μ’ αυτό;”) κ.ο.κ.

Για να δούμε κάποια απ’ αυτά τα ερωτήματα μαζί… Πολλά χρόνια πριν, ο Αυστριακός ψυχαναλυτής Bruno Bettelheim, έδειξε στο εξαιρετικό βιβλίο του “Η ψυχανάλυση των παραμυθιών”, πως η φανταστική λογοτεχνία μπορεί να βοηθήσει το παιδί να ταυτιστεί και να μεταβολίσει τις δικές του ενορμήσεις. Κι η Εmilia Ferreiro, ακολουθώντας τις θεωρίες του Piaget, πραγματοποίησε μεγάλες έρευνες σε πολύ διαφορετικούς πληθυσμούς, με αρχικό σκοπό ν’ αποδείξει ότι υπάρχει πρώιμο ενδιαφέρον για τον γραπτό λόγο και τα κατάφερε. Κι έκτοτε ακολούθησαν κι άλλες έρευνες σε Αγγλία, Γαλλία κ.ο.κ.

Επομένως το πρώτο ερώτημα, απαντάται ήδη κι όσο για τη χρησιμότητα, προτιμώ να σας παραθέσω ένα ακόμη απόσπασμα: “Ο πειρασμός του επωφελούς, όπως η επίμονη πίεση για πρώιμη έναρξη της μάθησης, μπορεί να πάρει πολλές μορφές. Οι δαίμονες της αποδοτικότητας, δυστυχώς τόσο διαδεδομένοι στους ενήλικες, θα εκδηλωθούν πολύ πιο συχνά όταν πρόκειται για πληθυσμούς με κοινωνικο-οικονομικές δυσκολίες ή για παιδιά που αντιμετωπίζουν μεγάλες δυσκολίες στην ανάπτυξή τους (…)

Αν πρέπει τα βιβλία για μωρά να μετατραπούν σε εγχειρίδια καλής συμπεριφοράς ήδη από την πιο μικρή ηλικία, αυτό είναι κάτι πραγματικά λυπηρό”.

Δεν χρειάζεται λοιπόν το μυαλό σας να εγκλωβίζεται στην ανάγκη μιας “χρήσιμης δραστηριότητας” που «πρέπει» να ενταχτεί στο πρόγραμμά σας, ούτε χρειάζεται να υπάρχει στόχος. Εξηγεί η συγγραφέας με σαφήνεια ότι: “Να δώσουμε βιβλία στα βρέφη δεν σημαίνει με τίποτα να τους προτείνουμε μια πρώιμη μορφή εκμάθησης της ανάγνωσης. Σημαίνει να ανακτήσουμε το παιχνίδι με τις ιστορίες μέσω μιας ψυχαγωγικής επαφής με το βιβλίο, αυτό το εντυπωσιακό αντικείμενο, το οποίο συχνά περιορίζεται σε έναν πολύ μικρό αριθμό ανθρώπων, κλεισμένο σε στενά πολιτισμικά πλαίσια.

Τα βιβλία θα πρέπει να είναι παρόντα στην καθημερινότητα όλων των μικρών παιδιών, χωρίς κανένα εξαναγκασμό και χωρίς να αναζητούμε κανένα όφελος, παρά μόνο την απόλαυση που βιώνουν τα βρέφη κι οι ενήλικες με τις πρώτες ιστορίες, όπως και με τα παιδικά τραγούδια (…) Αυτή η πρώτη επαφή με τη φαντασία, που κινητοποιεί η ανάγνωση των πρώτων βιβλίων στα μικρά παιδιά, αποτελεί εξίσου ένα ουσιαστικό μέσο που θα τους επιτρέψει να εξελιχτούν καλύτερα και να σταθούν καλύτερα στην κοινότητα όπου θα ζήσουν και θα μεγαλώσουν (…) Δίχως το παιχνίδι με τη φαντασία, το βρέφος δεν μπορεί να κατακτήσει ούτε τη γλώσσα ούτε την πνευματική ζωή”.

Ποια βιβλία άραγε είναι κατάλληλα για μωρά, ίσως ν’ αναρωτηθείτε τώρα; Τα πάνινα, τα ξύλινα, αυτά με το σκληρό εξώφυλλο; Και πώς πρέπει να τους διαβάζουμε; Εξηγώντας, χρωματίζοντας τη φωνή μας, προσθέτοντας δικά μας στοιχεία στις ιστορίες;

Οι απαντήσεις υπάρχουν στο βιβλίο, μαζί φυσικά με τις αιτιολογήσεις για κάθε περίπτωση. Καταγράφεται μάλιστα η εμπειρία όσων έχουν ασχοληθεί εδώ και αρκετά χρόνια με την ανάγνωση σε βρέφη, αφού η πρώτη έκδοση έγινε το 1994 μεν όπως σας ανέφερα ήδη, αλλά “το βιβλίο αυτό δεν απέκτησε ούτε μία ρυτίδα”, όπως πολύ ποιητικά γράφει ο καθηγητής Bernard Golse. Και συμφωνώ απόλυτα μ’ αυτό. Στη χώρα μας ακούγεται ακόμη και τώρα εξαιρετικά πρωτοποριακή ιδέα το να διαβάζουμε σε βρέφη, δεν συμφωνείτε;

Απ’ τον κύριο Golse, θα παραθέσω ένα απόσπασμα αντί δικού μου επιλόγου, αφού σας πω ότι το βιβλίο κυκλοφόρησε το 2017, απ’ την ΕνΤόμω/ ΣΥΜΕΠΕ (Επιστημονικός Σύλλογος Μέριμνας Παιδιού κι Εφήβου), σε μετάφραση του παλιού μας καθηγητή απ’ το Α.Π.Θ., Γρηγόρη Αμπατζόγλου, της παιδιάτρου Μαρίας Μπούρη και της κυρίας Χριστίνας Χατζηδημητρίου:


“Το βιβλίο έχει νόημα μόνο ως αντικείμενο ενός μοιράσματος συναισθημάτων μεταξύ του βρέφους και του ενήλικα που αφηγείται. Αν η ανάγνωση δεν προσφέρει απόλαυση στον αφηγητή, τότε δεν θα προσφέρει απόλαυση ούτε στο βρέφος, ούτε στο παιδί
”.-

.

.

*Η φωτογραφία τραβήχτηκε από μένα στις 10/3/2018 στην καφετέρια του Νομισματικού Μουσείου, με τη βοήθεια της Βάνας, της Κατερίνας και της Μάρθας, που βοήθησαν στη «σκηνοθεσία» της. Τις ευχαριστώ.

.

.