100 χρόνια απ’ την έκδοση του «Οδυσσέα» του Τζέιμς Τζόις

Copy No.1, Ulysses – James Joyce (courtesy National Library of Ireland)

Στις 13 Ιανουαρίου ήταν η επέτειος του θανάτου του Τζέιμς Τζόις, αλλά αντί να σας γράψω τότε κάτι προτίμησα να κάνω αυτή την ανάρτηση σήμερα, μιας και συμπληρώνονται φέτος εκατό χρόνια απ’ την έκδοση του εμβληματικού βιβλίου του: «Οδυσσέας». Για το σκοπό αυτό, έχει φτιαχτεί μια ειδική πλατφόρμα που συγκεντρώνει τις πληροφορίες για τις εκδηλώσεις που γίνονται παγκόσμια. Να οι λεπτομέρειες:

«Η ψηφιακή πλατφόρμα Ulysses100 αναπτύχθηκε από το Μουσείο Λογοτεχνίας της Ιρλανδίας (MoLI κι εδώ θα βρείτε μια σχετική ανάρτηση στα ελληνικά για το Μουσείο), σε συνεργασία με την κυβέρνηση της Ιρλανδίας, για την προώθηση και τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με εκδηλώσεις που σχετίζονται με την εκατονταετηρίδα από τη δημοσίευση του Οδυσσέα του Τζέιμς Τζόις. Πολλές εκδηλώσεις, εκθέσεις και καλλιτεχνικές επιτροπές έχουν προγραμματιστεί για φέτος σε όλο τον κόσμο, και ελπίζουμε ότι αυτός ο ιστότοπος θα επιτρέψει στους επισκέπτες να έχουν εύκολη πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με – και να συμμετέχουν – σε αυτές τις εκδηλώσεις. Ο ιστότοπος ενημερώνεται εβδομαδιαία και θα προωθεί εκδηλώσεις μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης χρησιμοποιώντας το hashtag # Ulysses100 .

(…) Το Ulysses100 είναι επίσης ένας συλλεκτικός μηχανισμός για την καταγραφή των δραστηριοτήτων της εκατονταετηρίδας για μελλοντική μελέτη και έρευνα – ο ιστότοπος θα παραμείνει ενεργός στο διαδίκτυο το 2022 και το 2023, οπότε και το περιεχόμενό του θα είναι διαρκώς προσβάσιμο μέσω του ψηφιακού αρχείου του μουσείου στο moli.ie. Ελπίζουμε να συμπληρώσουμε περαιτέρω την τοποθεσία μετά την εκατονταετηρίδα με επιπρόσθετο υλικό που σχετίζεται με γεγονότα και γεγονότα της εκατονταετηρίδας, όπου είναι δυνατόν».

Αν διοργανωθεί επομένως και στη χώρα μας κάποια εκδήλωση, μπορείτε να τη δηλώσετε εκεί. Έχετέ το υπόψη κι ως τότε, να σας θυμίσω μερικά πράγματα γι’ αυτό το βιβλίο, που αναφέρω στη σειρά των αναρτήσεων για τη σχέση του Τζόις με τους Έλληνες της Τεργέστης.

Είχα υπογραμμίσει εδώ λοιπόν, το πόσο επέμενε σχετικά με το μπλε χρώμα του εξωφύλλου του “Οδυσσέα”, το οποίο έπρεπε ν’ αντιστοιχεί οπωσδήποτε μ’ αυτό της σημαίας μας. Ήξερε πολύ καλά τι ήθελε και χρειάστηκαν αρκετές προσπάθειες ώστε οι άνθρωποι που ασχολήθηκαν με το σχεδιασμό να φτάσουν στο επιθυμητό για ‘κείνον αποτέλεσμα.

Όταν τελικά ο στόχος επιτεύχθηκε, στις 2 Φεβρουαρίου του 1922, ανέμισε κι η ελληνική σημαία έξω απ’ το θρυλικό βιβλιοπωλείο Shakespeare & Company στο Παρίσι, για να σηματοδοτήσει το γεγονός της έκδοσης του βιβλίου. Κι αν σας ενδιαφέρουν όλες αυτές οι μικρές λεπτομέρειες, μέχρι να τα ξαναπούμε, μπορείτε να διαβάστε και την περιγραφή της Edna O’ Brien σχετικά με το πως έφτασε το βιβλίο ως το τυπογραφείο:

His demands concerning paper, binding, and typeface were inflexible. He wanted the cobalt blue of the Greek flag on his cover, but locating the correct dye to reproduce that exact blue meant that Darantière had first to journey to Germany, and then submit samples to Joyce, and Joyce didn’t feel that the white lettering on blue had the magic impact of white islands on a blue archipelago of water. Joyce insisted that Darantière send him five sets of page proofs. He constantly made changes on them, and the corrected pages were so scarred with stars and lineations that the beleaguered printer threatened to withdraw. Through it all, Sylvia Beach remained sanguine. The Greek flag fluttered outside her shop, alerting passersby to the great pending event”.

.

*Η φωτογραφία της ανάρτησης προέρχεται από εδώ.

Νέες κυκλοφορίες: «Η Ιστορία της Σάμου, 800 – 188 π.Χ.» του Graham Shipley

Η νήσος της Σάμου λάμπει μέσα στα οινοσκουρόχρωμα νερά του Αιγαίου σαν πολύτιμο κόσμημα. Αποκαλύπτεται, στις Περιόδους της Αρχαϊκής και της Κλασικής Αρχαιότητας, ένας ιστορικός τάπητας στον οποίον συνυφαίνονται έντονες προσωπικότητες και απαράμιλλα επιτεύγματα υπό το συμπαγές στημόνι του ζωηρού πράσινου τοπίου της. Είναι η ιστορία καινοτόμων φιλοσόφων και εφευρετικών τεχνιτών, που επιτυγχάνουν άθλους μηχανικής και θαύματα αρχιτεκτονικής, καθώς και αδίστακτων τυράννων και ηρωικών μαχητών της ελευθερίας. Έως σήμερα, μόνο ένα βιβλίο διακρίνεται για τη δεξιοτεχνική απόδοση της Πρώιμης Σάμου σε όλο το μεγαλείο της δόξας της – εκείνο του Καθηγητή Graham Shipley, Ιστορία της Σάμου, 800-188 π.Χ.

Naoíse Mac Sweeney

Με χαρά πληροφορήθηκα την τόσο σπουδαία αυτή έκδοση, απ’ την Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Σάμου.

O Graham Shipley, καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Leicester, έχει κι άλλες εξαιρετικές εκδόσεις σχετικές με τη χώρα μας, στο ενεργητικό του.

Το συγκεκριμένο βιβλίο που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1987 (απ’ την Oxford University Press), μεταφράστηκε τώρα στα ελληνικά απ’ τον Δημήτρη Πυργιώτη.

Αναζητήστε το.

Συζήτηση στη Locomotiva για το βιβλίο της Μαρίας Φαφαλιού «Γυναίκες στη Φυλακή» & προβολή ντοκιμαντέρ της Εύας Στεφανή: 20/1/2022 στις 7 μ.μ.

Στ’ άστρα…

Καθώς πληθαίνουν οι δυσκολίες στη γη, γίνονται βαρετά τα social media με τις καθημερινές διενέξεις και συζητιέται συνεχώς το «Don’t look up», όλο και περισσότερο βρίσκω ανακούφιση στα τ’ ουρανού. Δεν υπήρχε περίπτωση λοιπόν, η πρώτη ανάρτηση της χρονιάς να μην είναι στραμμένη στ’ άστρα. Με διάφορους τρόπους εκεί «επιστρέφω» συχνά πυκνά. Η αλήθεια είναι επίσης, ότι μια σειρά συγκεκριμένων συμπτώσεων, έπαιξε κι αυτή το ρόλο της.

(φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Τους τελευταίους μήνες παρακολουθώ λοιπόν, ένα φανταστικό και πολύ ωραία δομημένο μάθημα αστροφυσικής στο Mathesis, με τη Βάσω Παυλίδου και τον Κώστα Τάσση, για το οποίο συμβουλεύομαι παράλληλα το θαυμάσιο βιβλίο του Παύλου Καστανά «Προς τ’ άστρα». Το ζητούμενο είναι άλλωστε (όπως εγώ πιστεύω) να βγαίνουμε απ’ τη ζώνη ασφαλείας μας και να μαθαίνουμε καινούρια πράγματα κι είναι κάτι που το κάνω πάντα με μεγάλη χαρά. Μα αστροφυσική, θα μου πείτε; Ναι, γιατί όχι; Δεν είναι δύσκολο κανένα γνωστικό αντικείμενο, αν έχουμε τη διάθεση να καταλάβουμε κι όρεξη να διαβάσουμε. Μη σας πω ότι μετά την Κοσμολογία, μου φάνηκαν όλα πιο ευκολοκατανόητα και ο τρόπος που διδάσκουν αυτοί οι δύο άνθρωποι, με χιούμορ και πολλά παραδείγματα, λύνει κάθε απορία.

Πρόσφατα επίσης, είδα αυτό το ντοκιμαντέρ απ’ την Ertflix για το Γιοχάνες Κέπλερ, που εστιάζει στη σχέση του με τον Τύχο Μπράχε κι όσα συνέβησαν στην αυλή του Αυτοκράτορα Ροδόλφου Β΄ τότε στην Πράγα (αν σας ενδιαφέρει να το παρακολουθήσετε θα είναι διαθέσιμο μέχρι τις 13/1). Στο ίδιο κανάλι, θα βρείτε κι αυτήν την κατατοπιστική σειρά για «Το Σύμπαν». Πέρα απ’ τα όσα θα μάθετε, θα κάνετε και τις συνδέσεις σας με το «Don’t look up» που σας ανέφερα στην αρχή.

Orion Nebula. Photo Credits: Theofanis N. Matsopoulos

Τέλος, εδώ και αρκετά χρόνια, θαυμάζω τις φωτογραφίες του Θεοφάνη Ματσόπουλου κι αν δεν έχετε υπόψη τη δουλειά του, αξίζει να μάθετε περισσότερα. Η σελίδα του είναι αυτή και θα βρείτε αρκετά ενδιαφέροντα video που θα σας ταξιδέψουν. Πού αλλού; Στ’ άστρα.

Καλή μας χρονιά.

Παρουσίαση βιβλίου: «Εκπνοή» του Ted Chiang

(φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Το βιβλίο που σήμερα παρουσιάζεται εδώ, το διάβασα το καλοκαίρι που μας πέρασε και το θεωρώ αναμφίβολα απ’ τα καλύτερα βιβλία της χρονιάς. Ο συγγραφέας του Ted Chiang, είναι απ’ τους πιο σπουδαίους εν ζωή εκπροσώπους του είδους που προσδιορίζουμε ως επιστημονική φαντασία, με ένα σημαντικότατο κατά τη γνώμη μου προβάδισμα: όσα επινοεί μπορούν πράγματι να συμβούν στο -όχι μακρινό- μέλλον μας. Δεν προσεγγίζει, με φιλοσοφική διάθεση πάντα, άπιαστα δηλαδή ενδεχόμενα, αλλά πιθανότητες που για όσ@ παρακολουθούμε τα τεκταινόμενα στο χώρο της τεχνητής νοημοσύνης, θα είναι γεγονότα σε μερικές δεκαετίες.

«(…) Ο πολυβραβευμένος Chiang», όπως αναφέρει το δελτίο τύπου των εκδόσεων Ίκαρος, απ όπου κυκλοφορεί τι βιβλίο, σε μετάφραση της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου, «εξερευνά σε εκπληκτικό βάθος οικεία ερωτήματα, που απασχολούν τον άνθρωπο εδώ και αιώνες: Μπορούμε άραγε να ταξιδέψουμε στον χρόνο; Έχει ο άνθρωπος πραγματικά ελεύθερη βούληση; Πώς επηρεάζει η μνήμη και η ανάμνηση αυτό που είμαστε; Ποια πλάσματα θεωρούνται έμβια; Ή ακόμη τι θα συνέβαινε αν ήμασταν σε θέση να παρακολουθήσουμε εναλλακτικές εκδοχές της ζωής μας

Κι η ενασχόληση με κάποια απ’ αυτά τα ερωτήματα, φτάνει ως την Ψυχολογία. Γιατί αυτή η επιστήμη ασχολείται επίσης με τη Μνήμη (πολλές μελέτες έχουν γίνει για παράδειγμα σχετικά με τις αλλοιώσεις της μνήμης, τις ψευδείς αναμνήσεις, κτλ), φυσικά με τη Βούληση κ.ο.κ. Έτσι, απ’ αυτό το πρίσμα, ήταν επόμενο το να ξεχωρίσω το διήγημα που τιτλοφορείται: «Η αλήθεια των δεδομένων, η αλήθεια του συναισθήματος». Κι υπάρχει ένα σημείο, στην σελίδα 272 (διαβάστε την πρώτη και δεύτερη παράγραφο και θα καταλάβετε) , όπου ο Ted Chiang, θέτει κι ένα ακόμη ερώτημα: τι θα γινόταν αν όλ@ μας θυμόμασταν τα πάντα, όπως έγιναν και τι θα συνέβαινε τότε στην αίσθηση του εαυτού μας; Ποια η αξία άραγε, μιας τέλειας ανάμνησης; Μήπως αν λείψουν αυτές οι αλλοιώσεις της μνήμης, που ανέφερα, κάτι άλλο θα διαρραγεί; Ας το σκεφτούμε (διαβάζοντας κι όσα γράφει στην σελίδα 296 στην τρίτη παράγραφο).

Αν λάβουμε υπόψη δε και τη σύγκλιση κβαντικής φυσικής και ψυχολογίας που συζητιέται τις τελευταίες δεκαετίες, γίνεται ακόμη πιο κατανοητό το γιατί βρήκα συναρπαστικό ακολούθως, το διήγημα «Η αγωνία είναι ο ίλιγγος της ελευθερίας».

Παρακολούθησα επίσης συζητήσεις όπως αυτή, όπου συμμετείχε ο συγγραφέας και διευκρίνισε πόσο διαφορετική είναι η στατιστική κι οι αλγόριθμοι απ’ αυτό που ονομάζουμε τεχνητή νοημοσύνη. Προσθέστε και την αδιάλειπτο ενδιαφέρον μου για το σύμπαν (τα της Μεγάλης Σιγής, να γράψω με την ευκαιρία, ότι τα εξηγεί εδώ θαυμάσια ένα απ’ τα blog που διαβάζω), τις νέες τεχνολογίες και θα έχετε όλη την εικόνα. Κάποι@ άλλωστε, θα θυμάστε σίγουρα ότι στο δεύτερο βιβλίο μου («Η σκόνη των άστρων»), υπήρχαν αναφορές στην ELIZA, ένα πρόγραμμα που μιμούνταν ψυχοθεραπεύτρια ανθρωπιστικής κατεύθυνσης και στις σημειώσεις μου τότε, ανέφερα πολλά για την Artificial Intelligence. Ας μην επεκταθώ άλλο, όμως. Είμαι βέβαιη ότι καταλάβατε τα δικά μου κίνητρα.

Ας πάμε λοιπόν σ’ ένα συγκεκριμένο διήγημα του βιβλίου, τώρα, που έχει ιδιαίτερη σημασία για ‘μας τις/τους ψυχολόγους κι είναι το: «Η αυτόματη νταντά του Ντέισι». Σ’ αυτό ο συγγραφέας περιγράφει μια μηχανή, όπως θα καταλάβατε, που είχε σχεδιαστεί υποτίθεται για τη φροντίδα των βρεφών και διέθετε προγράμματα για λίκνισμα και τάισμα. Η Αυτόματη Νταντά (φανταστικό τεχνούργημα, σας θυμίζω), βγήκε προς πώληση το Μάρτιο του 1901 και τι συνέβη στη συνέχεια, θα το μάθετε διαβάζοντας το βιβλίο.

Γιατί άραγε έγραψα ότι έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ψυχολογία; Για να εξηγήσω ώστε να καταλάβετε όλ@, άσχετα απ’ το αν έχετε σχετικές γνώσεις ή όχι… Ο λόγος λοιπόν είναι το ότι η πλοκή του μας θυμίζει τις απόψεις του Τζον Μ. Ουότσον (John Broadus Watson ή Γουάτσον, όπως συνήθως αναφέρεται στα ελληνικά) συμπεριφορικού ψυχολόγου, που πίστευε ότι «η μητρική αγάπη είναι επικίνδυνο όργανο» κι απέτρεπε τους γονείς απ’ το να χαϊδεύουν τα παιδιά τους και να τους δείχνουν στοργή. Αν και θεωρούσε τότε ότι είχε δίκιο, όλα τα δικά του παιδιά (είχε τέσσερα, δύο από κάθε γάμο του) υπέφεραν από κατάθλιψη ως ενήλικες, έκαναν απόπειρες, όπως η Mary/Polly κι ένα τελικά, ο William, αυτοκτόνησε. Όπως αντιλαμβάνεστε, πάντα πρέπει να φιλτράρετε όσα ακούτε απ’ τους ειδικούς, αφού κανείς μας δεν είναι αλάθητος.

Κι επίσης, δευτερευόντως, το συγκεκριμένο διήγημα, έχει σημασία και για έναν ακόμη λόγο: επειδή μας θυμίζει ένα μύθο, απ’ αυτούς που εξακολουθούν να κυκλοφορούν, ότι δηλαδή η κόρη του συμπεριφοριστή ψυχολόγου Μπάροουζ Φρέντερικ Σκίνερ (Burrhus Frederic Skinner), μεγάλωσε με ψυχολογικό τραύμα κι αυτοκτόνησε, αφού κατά κάποιο τρόπο έπαιξε ρόλο το γεγονός ότι ο πατέρας της την χρησιμοποιούσε ως πειραματόζωο, για να τη μελετήσει, κοιμίζοντας την σ’ ένα ειδικά σχεδιασμένο «κουτί» και τοποθετώντας την σε κατασκευές ανάλογες μ’ αυτές που έβαζε ποντίκια και περιστέρια για να την παρακολουθήσει κτλ. Η Ντέμπορα Σκίνερ Μπουζάν (Deborah Skinner Buzan) όμως, είναι ζωντανή, δηλώνει υγιέστατη κι έγραψε μάλιστα ένα βιβλίο, για να διαφυλάξει τη μνήμη του πατέρα της και να ξεκαθαρίσει τα γεγονότα. Αποτιμά επίσης, ως θετική εμπειρία την παραμονή της σ’ αυτό το «κουτί».

Σίγουρα, καταλάβατε πια, γιατί το βιβλίο του Chiang, μας ενδιαφέρει πολύ, έτσι; Αφού ολοκληρώνεται λοιπόν, κάπου εδώ αυτή η ανάρτηση, να γράψω κι ότι η πιο παραμυθένια ιστορία είναι για μένα, η πρώτη: «Ο έμπορος και η πύλη του αλχημιστή». Κι αυτή βέβαια, είναι εξίσου φιλοσοφημένη. Γενικώς, είναι ένα βιβλίο που αξίζει οπωσδήποτε να διαβάσετε και μετράω στα συν του συγγραφέα, το ότι αναφέρει στο τέλος καθέναν απ’ τον οποίο εμπνεύστηκε για να γράψει, καθετί που τον παρακίνησε, γεγονός που δε βλέπουμε καθόλου συχνά να συμβαίνει. Παράδειγμα συγγραφικού ήθους σε μια εποχή που βρίθει λογοκλοπών, αντιγραφών και … «παραλλαγών» παντός είδους.

Καλή σας ανάγνωση.

Τα καλύτερα και πιο ενδιαφέροντα βιβλία του 2021

(φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Μιας και φτάνουμε στο τέλος της χρονιάς, ας δούμε μαζί ποια είναι τα καλύτερα και πιο ενδιαφέροντα βιβλία -κατά τη γνώμη μου πάντα- που προτάθηκαν από ‘δω (κάποια που διάβασα κι ας μην πρόλαβα να τα παρουσιάσω ως τώρα, τα βλέπετε στην παραπάνω φωτογραφία). Μιας και τα διαλέγω μόνη μου και σε κανέναν εκδότη δε χρωστάω να γράψω καλές κριτικές για τις νέες κυκλοφορίες του, αυτή η λίστα έχει αν μη τι άλλο, μια ιδιαίτερη αξία. Όσο για τη σειρά κατάταξης , σχετίζεται μόνο με τη χρονική στιγμή κατά την οποία δημοσιεύτηκαν οι αναρτήσεις και ξεκινά αντίστροφα, δηλαδή απ’ την αρχή του χρόνου.

Ποίηση: 1) «Εξελιγμός» του Κυριάκου Μουτίδη, 2) «éclat éclair» του Κωστή (Τριανταφύλλου), 3) Ανθολογία Νέων Γεωργιανών Ποιητών, συλλογικό, 4) «Μαύρες Ρίζες», συλλογικό

Λογοτεχνία: 1) «Μάμα Κάρι» του Νικόλα Περδικάρη, 2) «Ακολουθήστε τες» του Τέου Ρόμβου.

Ψυχολογία/Ψυχιατρική: 1) «Υπομονή θέλει» των Θανάση Πέτρου και Μαρίας Παναγιώτου, 2) «Πανελλαδική Συσπείρωση για την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση – Ανιχνεύοντας διαδρομές κινηματικής αντίστασης στην κυρίαρχη ψυχιατρική», συλλογικό, 3) «Λογοτέχνες με Ψυχική Νόσο και Εγκλεισμό» του Γεράσιμου Α. Ρηγάτου

(φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Ερευνες: «Γυναίκες στη φυλακή» της Μαρίας Φαφαλιού.

(φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Επιστημονική φαντασία: «Εκπνοή» του Ted Chiang.

Ξένες εκδόσεις: 1) «Nora» της Nuala O’ Connor, 2) «The Van Gogh Sisters» του Willem-Jan Verlinder, 3) «The Madman’s Library: The Strangest Books, Manuscripts and Other Literary Curiosities From History» του Edward Brooke-Hitching, 4) «Unwell Woman – Misdiagnosis and Myth in a Man-made World» της Elinor Cleghorn, 5) «Every body» της Olivia Laing.

Πέρα απ’ αυτά όμως, έκανα όλη τη χρονιά αναρτήσεις για το Δάντη Αλιγκιέρι, ένα αφιέρωμα στον Φραντς Κάφκα, έγραψα για τη σχέση του Τζέιμς Τζόις με την Ελλάδα και τους Έλληνες και γι’ αυτήν του Μαρσέλ Προυστ με το Μπαλμπέκ, ανέφερα κάποιες πληροφορίες για τον Λεονάρντο Σάσα, κ.α. Επομένως, αν κάτι σας ενδιαφέρει απ’ αυτά, μπορείτε ν’ ανατρέξετε στους σχετικούς συνδέσμους.

Και βέβαια δε θα μπορούσα να κλείσω αυτή την αναδρομική ανάρτηση, χωρίς ν’ αναφέρω ότι διάβασα κυρίως δύο fanzin το 2021: αυτό της «Λοκομοτίβα» στο οποίο γράφω κιόλας (εδώ κι εδώ θα βρείτε όλες τις λεπτομέρειες) κι αυτό της κατάληψης «Παπουτσάδικο» (εδώ κι εδώ οι σχετικές αναρτήσεις). Σίγουρα και τη χρονιά που μας έρχεται, θα διαβάσω και θα σας γράψω και γι’ άλλα ενδιαφέροντα βιβλία. Καλά να ‘μαστε…