700 χρόνια απ’ το θάνατο του Δάντη: Η επιρροή του στη σύγχρονη κουλτούρα – Μέρος Ι

Αύριο συμπληρώνονται 700 χρόνια απ’ το θάνατο του Δάντη κι όλη τη χρονιά εδώ ανέβαιναν σχετικές αναρτήσεις. Τι απομένει να σας γράψω, λοιπόν; Πολλά. Γιατί ο πατέρας της Ιταλικής Ποίησης και Γλώσσας είναι παρών κι επηρεάζει τη σύγχρονη κουλτούρα (ποπ και όχι μόνο), με τρόπο αξιοθαύμαστο. Τραγούδια βασίζονται στο έργο του, βιβλία αλλά και ταινίες που έχουν τον ίδιο ως πρωταγωνιστή κυκλοφορούν, η μορφή του δίνει έμπνευση σε ζωγράφους, γίνεται graffiti κ.ο.κ. Για να τα δούμε όλα σιγά-σιγά μαζί με λεπτομέρειες κι ας αρχίσουμε με τη λογοτεχνία… Στην Ιταλία λοιπόν κυκλοφορεί μια σειρά ιστορικών θρίλερ του Giullo Leoni, στα οποία ο Δάντης παρουσιάζεται ως ερευνητής εγκλημάτων. Το πρώτο βιβλίο αυτής της σειράς έχει τίτλο «I delittti della medusa» («Τα εγκλήματα της Μέδουσας») και βλέπετε παραπάνω το εξώφυλλο του. Στο «Dear Dante» («Αγαπητέ Δάντη») του Αμερικανού Anthony Maulucci, πρωταγωνιστεί ο John, καθηγητής αναγεννησιακών σπουδών και αμφιφυλόφιλος πατέρας, που ζει στην Τοσκάνη και γράφει ένα βιβλίο για τον Δάντη. Το εξώφυλλο του βιβλίου μάλιστα κοσμεί ο υπέροχος πίνακας που βλέπετε παρακάτω κι είδα από κοντά στο Λούβρο (θα τα γράψω κι αυτά κάποια στιγμή) .

Κυκλοφορούν επίσης κι άλλα βιβλία των οποίων την πλοκή σφραγίζει η προσωπικότητα του Δάντη, όπως το «Dante’s Numbers» του Βρετανού David HewsonΟι Αριθμοί του Δάντη») όπου στην πρεμιέρα μιας νέας κινηματογραφικής έκδοσης του Dante’s Inferno που λαμβάνει χώρα στους πανέμορφους χώρους της Villa Borghese, διαπράττεται ένα έγκλημα, εξαφανίζεται ένα κειμήλιο και καλείται ο Nic Costa για να βρει τους ενόχους και το παλιότερο της εκλιπούσης Jane Langton, που τιτλοφορείται “The Dante Game: A Homer Kelly Mystery” («Το Παιχνίδι του Δάντη» -Ένα μυστήριο του Homer Kelly»), στο οποίο ο καθηγητής Homer Kelly που διδάσκει σε Αμερικανικό σχολείο Φλωρεντίνων Σπουδών, πρέπει να παραμερίσει τα αναλυτικά του προγράμματα και να γίνει ντετέκτιβ, όταν δολοφονηθεί η Ιταλίδα υπηρέτρια του σχολείου και ο αγαπημένος της.

Όπως ήδη θα καταλάβατε, τέτοιου είδους βιβλία μπαίνουν εύκολα στη λίστα των ευπώλητων κι είναι φυσικό να κυκλοφορούν αρκετά, σε διαφορετικές χώρες αν κι οι υποθέσεις τους όπως είναι αναμενόμενο διαδραματίζονται ως επί το πλείστον, στην Ιταλία. Δε χρειάζεται επομένως ν’ αναφερθώ σ’ άλλα παρόμοια. Καλύτερα να σας γράψω για το «Danteide» του Piero Trellini που διαφέρει εντελώς, μια και ο συγγραφέας του προσπαθεί σ’ αυτό το βιβλίο του που είναι κάτι σαν μυθιστόρημα και περιπέτεια μαζί, να μας δείξει τι είδε, τι άκουσε, τι διάβασε, ο Δάντης στην εποχή του. Γι’ αυτό το σκοπό μελέτησε τα έργα του -ξεκαθαρίζει όμως σε συνεντεύξεις του ότι το τελευταίο που τον ενδιέφερε ήταν να γράψει βιογραφία στην κλασική της μορφή- για να εκδώσει ένα βιβλίο 576 σελίδων πίσω από τις οποίες υπήρχαν 248 φάκελοι που περιείχαν 4953 έγγραφα. Έκανε μεγάλη έρευνα επομένως κι η σύνθεση των επιμέρους κεφαλαίων που έχουν πάντως μοντέρνο ύφος γραφής, γεννήθηκε από τη διασταύρωση χρονικών πηγών, σε συνδυασμό με μελέτες δημογραφίας, βιολογίας, κλιματολογίας, γενεαλογίας, εικονογραφίας, πολεοδομίας, οικονομίας και γεωργίας.

Στην Ιταλία κυκλοφορούν επίσης παιδικά βιβλία με πρωταγωνιστή τον πατέρα της Ιταλικής Ποίησης ( όπως π.χ. το «Il mio amico Dante», της φανταστικής περσόνας Stilton Geronimo), βιβλία για έφηβες κι έφηβους ( π.χ. το «Vai all’Inferno, Dante!» του Luigi Garlando, αλλά και παρωδίες του έργου του όπως αυτή του Toninelli Marcello που τιτλοφορείται «Dante-La Divina Commedia a Fumetti». Κυκλοφορεί επίσης το εικονογραφημένο και πολύ ιδιαίτερο «Inferno» των Franco Nembrini και Gabriele Dell’Otto και το «In cammino con Dante» του πρώτου που είναι καθηγητής λυκείου και κάνει εκλαϊκευμένες και πολύ επιτυχημένες διαλέξεις σ’ όλο τον κόσμο (από τη Σιβηρία ως τη Βραζιλία), προσπαθώντας να κάνει ευρέως γνωστό το Δάντη. Φυσικά υπάρχουν βιβλία που εστιάζουν στις γυναίκες της ζωής του, όπως το ακόλουθο κι άλλα πολλά.

Να πάμε όμως και στα δικά μας, να δούμε μερικές ιδιαίτερες μελέτες (όλες τις εκδόσεις των σχετικών έργων θα τις δείτε εδώ), τις οποίες προσωπικά βρίσκω ενδιαφέρουσες. Η πρώτη είναι αυτή της Federica Ambroso, που απ’ τις εκδόσεις «Ελκυστής», τιτλοφορείται «Από το σκοτεινό δάσος στο εκατόφυλλο ρόδο» κι έχει ως θέμα της την παρουσία του Δάντη στο έργο του Γιώργου Σεφέρη, η δεύτερη αυτή που κυκλοφορεί απ’ τις εκδόσεις «Πατάκη» σε μετάφραση-πρόλογο-σχόλια του Στέφανου Μπεκατώρου κι αφορά την παρουσία του Δάντη στο κριτικό έργο του Τ. Σ. Έλιοτ κι η τρίτη αυτή του Διονύση Καψάλη που κυκλοφορεί απ’ τις εκδόσεις «Άγρα» όπου «ανιχνεύεται δειγματοληπτικά η παρουσία της Θείας Κωμωδίας, το γενετικό υλικό της, στην ποίηση και την ποιητική σκέψη του ευρωπαϊκού λυρισμού, από τον Σέλλεϋ και τον Σολωμό ως τον Γέητς, τον Μαντελστάμ, τον Έλιοτ, τον Φρόστ, τον Μοντάλε, τον Μπρόντσκι και τον Σεφέρη». Στις ελληνικές μεταφράσεις πάντως, της Θείας Κωμωδίας κυρίως, αναφέρονται αυτό το κείμενο του αείμνηστου Δημήτρη Αρμάου κι αυτό της καθηγήτριας της Ιταλικής Λογοτεχνίας, Ζωής Ζωγραφίδου, που μπορείτε να κατεβάσετε και να τα μελετήσετε κι εσείς (συμπεριλαμβάνει και πολλές εικόνες ιστορικών εκδόσεων). Εξηγούν τους λόγους για τους οποίους περισσότεροι Επτανήσιοι μετέφρασαν αρχικά κείμενα του πατέρα της Ιταλικής Ποίησης και ποια είναι τα μεταφραστικά ζητήματα που παραμένουν ανοιχτά.

(συνεχίζεται…)

«Τα σταφύλια της οργής»: Ντοκιμαντέρ στην ErtFlix, για το εμβληματικό βιβλίο του Τζον Στάινμπεκ

Γράφτηκε σε 100 περίπου μέρες, πούλησε 500.000 αντίτυπα κατά την πρώτη του έκδοση, κάηκε από αγρότες αλλά κι από γαιοκτήμονες κι έκανε το συγγραφέα του να φοβάται για τη ζωή του και να μην πηγαίνει μόνος πουθενά.

Αυτά κι άλλα πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία θα μάθετε όσ@ παρακολουθήσετε το σχετικό ντοκιμαντέρ του 2019, για το σπουδαίο αυτό βιβλίο, που εκδόθηκε στις 14/4/1939 κι εξακολουθεί να είναι επίκαιρο.

Προβάλλεται απ’ την ErtFlix, θα το βρείτε εδώ και θα είναι διαθέσιμο ως τις 26 Αυγούστου 2021.

*Η φωτογραφία του εξωφύλλου του βιβλίου προέρχεται από εδώ και του συγγραφέα από εδώ.

Φραντς Κάφκα: Τα χειρόγραφα, τα σχέδια και οι προσωπικές επιστολές του ελεύθερα στο διαδίκτυο – Σταχυολογώντας εντυπώσεις…

Λίγο πριν το τέλος του φετινού Μάη, διάβασα απ’ τον ιστότοπο του BBC την είδηση: τα χειρόγραφα, τα σχέδια και οι προσωπικές επιστολές του Φραντς Κάφκα (Franz Kafka) είναι επιτέλους ελεύθερα προσβάσιμα στο διαδίκτυο, απ’ την Εθνική Βιβλιοθήκη του Ισραήλ, μετά από εντατική αποκατάσταση, καταλογογράφηση και ψηφιοποίηση κι αφού πολλά συνέβησαν (δίκες και διεκδικήσεις) μ’ επίκεντρο αυτά.

Όπως είναι γνωστό, όταν ο Κάφκα πέθανε ο επιστήθιος φίλος του Μαξ Μπροντ (Max Brod) παράκουσε την επιθυμία του εκλιπόντος να καταστρέψει τα γραπτά του κι έτσι μπορούμε σήμερα να τα διαβάζουμε όλ@ μας. Το πώς βρέθηκαν στο Ισραήλ θα το μάθετε απ’ τον πρώτο σύνδεσμο (όχι πως είναι δύσκολο να το φανταστούμε), απ’ όπου θα έχετε την ευκαιρία να δείτε και πολλές φωτογραφίες… Προσέξτε και τα σκίτσα του πάντως, μιας κι είχε κάποτε έστω και την εφήμερη επιθυμία ν’ ακολουθήσει σχετική καριέρα. Έχουν ενδιαφέρον.

Καθώς έτυχε λοιπόν από πέρυσι το καλοκαίρι να διαβάζω ξανά όλα τα έργα του Κάφκα κι επιπρόσθετα μερικές βιογραφίες του, θεώρησα ότι είναι καλή αφορμή η είδηση αυτή για την σημερινή ανάρτηση. Την ίδια περίοδο παρακολούθησα απ’ την οθόνη του υπολογιστή μου, έστω, τις εξαιρετικές παραστάσεις της ομάδας «Σημείο μηδέν», που βασίστηκαν σε έργα του. Σπουδαία δουλειά έχουν κάνει, ειλικρινά, τους αξίζουν πολλά συγχαρητήρια και θα το διαπιστώσετε κι εσείς. Διάλεξα μάλιστα να σας παραπέμψω στη «Σωφρονιστική αποικία», που όταν ο ίδιος ο Κάφκα τη διάβαζε σημειώνονταν λιποθυμίες κι όσ@ δεν άντεχαν απ’ το κοινό τις σκληρές του περιγραφές, αποχωρούσαν. Επομένως σκεφτείτε αν θέλετε αυτήν την παράσταση να δείτε ή κάποια απ’ τις άλλες της ίδιας ομάδας.

Διαβάζοντας, για να ξαναπιάσω το νήμα της ιστορίας εκεί που το άφησα πέρυσι τα βιβλία του, σταχυολογώντας εντυπώσεις απ’ το έργο του κι όσα γράφτηκαν για τη ζωή του, σκεφτόμουν μεταξύ άλλων, τις μεταφραστικές δυσκολίες. Να για παράδειγμα τι συμβαίνει: «Το χιούμορ για τον Κάφκα ήταν το απαραίτητο στοιχείο της καθημερινότητάς του, όπως φαίνεται από τις περιπέτειες του Καρλ στον Αγνοούμενο, τους θεατρινισμούς των βοηθών στον Πύργο ή στο πρώτο κεφάλαιο της Δίκης, όπου οι φρουροί συνέχεια σκοντάφτουν πάνω στον ολοένα και πιο σαστισμένο Γιόζεφ Κ. καθώς εκείνος ψάχνει για τα χαρτιά του και το μόνο που βρίσκει είναι η άδειά του για το ποδήλατο. Ο Μαξ Μπροντ αναφέρει πως όταν ο Κάφκα διάβαζε δυνατά αυτό το κεφάλαιο, τόσο εκείνος όσο και οι αναγνώστες του έσκαγαν στα γέλια. Αν κανείς διαβάσει αυτό το κομμάτι ως την αμηχανία ενός πομπώδους αξιωματούχου, δεν είναι δύσκολο να καταλάβει αυτή την αντίδραση.

Μολαταύτα, η λέξη humor (χιούμορ) στα γερμανικά δεν σημαίνει ούτε κωμωδία ούτε ευφυΐα, αλλά μια παραίτηση και παραδοχή των ατελειών της ζωής. Ένα τέτοιο ήπιο χιούμορ διαπερνά τις επιστολές του Κάφκα, ιδιαίτερα αυτές προς τον Μπροντ και άλλους άντρες φίλους του, ενώ συναντάται συχνά και στις ιστορίες του», σημειώνει ο Ritchie Robertson στο βιβλίο του «Kafka. A Very Short Introduction» (Oxford University Press, 2004), που κυκλοφόρησε κι απ’ τα «Ελληνικά Γράμματα» το 2006, σε μετάφραση της Αρχοντής Κόρκα). Ας το έχετε αυτό στο νου σας, επομένως. Στις μεταφραστικές δυσκολίες μάλιστα, αναφέρεται κι αυτό το βιβλίο, που τιτλοφορείται «The Cambridge Companion to Kafka» (κυκλοφόρησε το 2002 απ’ την Cambridge University Press) απ’ το οποίο ξεχώρισα επίσης τα κεφάλαια 2 και 11.

Στάθηκα και σ’ άλλα σημεία βέβαια που αναφέρουν οι μελετητές του -καθόλου τυχαία φυσικά- και γι’ αυτά σας γράφω, όπως το πόσο είχε εντυπωσιαστεί απ’ τον ριζοσπαστικό ψυχαναλυτή Ότο Γκρος (Otto Gross). O Μπροντ ήταν ο κοινός συνδετικός τους κρίκος κι έτσι όταν συναντήθηκαν το 1917:

«(…) συζήτησαν το ενδεχόμενο να δημιουργήσουν μία επιθεώρηση με τίτλο Pages on Combating the Will to Power (Σελίδες για την Καταπολέμηση της Θέλησης για Δύναμη). Ο Γκρος έπαιρνε ναρκωτικά, είχε πολλές ερωμένες (ανάμεσα στις οποίες τη Φρίντα Ουίκλι [Frida Weekley], μετέπειτα σύζυγο του Ντ. Χ. Λόρενς [D. H. Lawrence) και θεωρούσε τη συμβατική οικογένεια ως πηγή της πατριαρχικής εξουσίας, η οποία έπρεπε να ανατραπεί με επανάσταση. Μιλούσε από προσωπική εμπειρία: το 1913 ο πατέρας του, καθηγητής ποινικού δικαίου, τις διαλέξεις του οποίου είχε παρακολουθήσει ο Κάφκα στο πανεπιστήμιο, είχε κλείσει τον Ότο σε ψυχιατρική κλινική, ισχυριζόμενος ότι οι πεποιθήσεις του για τον ελεύθερο έρωτα αποδείκνυαν πως ήταν τρελός. Ο Ότο βγήκε από την κλινική ύστερα από τη δημόσια κατακραυγή που ήγειρε ο εγκλεισμός του. Η έμφαση που έδινε ο Γκρος στην πατρική εξουσία βοήθησε αναμφίβολα τον Κάφκα να γράψει την «Επιστολή προς τον Πατέρα».

Η ψυχανάλυση βέβαια συζητιόταν στην Πράγα απ’ το 1905, τόσο στον κύκλο του καφέ Louvre (Ferdinandstrasse 20, Narodni σήμερα) όπου σύχναζε κι ο ψυχολόγος Άλφρεντ Καστίλ και βέβαια ο Μαξ Μπροντ με τον νεαρό Κάφκα, όσο και στο σαλόνι της κυρίας Μπέρτα Φάντα, απ’ το 1906 (όπως αναφέρεται στο βιβλίο του Gérard-Georges Lemaire, που κυκλοφόρησε στην Ελλάδα απ’ τις εκδόσεις «Κασταλία», το 2009, σε μετάφραση Γιάννη Δημολίτσα), οπότε φυσικά υπήρχε μια εξοικείωση με τις φροϊδικές ιδέες. Ο ίδιος σημείωσε ότι ενώ έγραφε την Κρίση έκανε «σκέψεις για τον Φρόυντ, βέβαια». Αλλά εξηγεί ο Ritchie Robertson ότι «παρ’ όλα αυτά αισθανόταν ότι η ψυχανάλυση έδινε αβασάνιστες ερμηνείες οι οποίες σκόπιμα ικανοποιούσαν αρχικά, αλλά σύντομα σε άφηναν με τη δίψα που είχες και πριν -αν και φυσικά η ψυχανάλυση μπορούσε να ερμηνεύσει αυτή την αντίδραση ως απώθηση της ανεπιθύμητης αλήθειας. Εντούτοις, θεωρούσε ότι οι ισχυρισμοί της ψυχανάλυσης πως θεραπεύει τους ανθρώπους από τις νευρώσεις τους ήταν αποκτηνωτικοί.

Σε μία επιστολή προς τον Μπροντ παρέθεσε μία πρόταση από τον Κίρκεγκωρ ως σχετική με το Φρόυντ: «Κανένα ανθρώπινο ον δεν δύναται να διάγει μία αληθινή πνευματική ζωή ενώ παραμένει απολύτως υγιές στο σώμα και στο νου». Κι έγραψε και στη Milena Jesenská (μία ακόμη γυναίκα που κλείστηκε απ’ τον πατέρα της σε ψυχιατρείο γιατί δεν του άρεσε ο τρόπος ζωής της), που έβρισκε ακατανόητη την ανασφάλειά του:

«Προσπάθησε να την καταλάβεις αποκαλώντας την αρρώστια. Είναι ένα από τα πολλά συμπτώματα της αρρώστιας την οποία ισχυρίζεται ότι έχει ανακαλύψει η ψυχανάλυση. Εγώ δεν την αποκαλώ αρρώστια και το θεραπευτικό κομμάτι της ψυχανάλυσης το θεωρώ ανήμπορο σφάλμα. Όλες αυτές οι αποκαλούμενες αρρώστιες, όσο θλιβερές και να φαίνονται, είναι γεγονότα πίστης, όπου ένα ανθρώπινο ον σε συντριβή αγκυροβολεί σε κάποιο μητρικό έδαφος…»

Δε θα γράψω όμως περισσότερα, γι’ αυτό το θέμα, μιας που καταλαμβάνουν πάμπολλες σελίδες οι σχετικές μελέτες και σίγουρα αφορούν πιο εξειδικευμένο κοινό, αλλά ίσως κάποια στιγμή επανέλθω. Υπάρχουν άλλωστε και στο προσωπικό μου αρχείο πολλά για τον Κάφκα που καθόλου δεν τα χρησιμοποίησα κι έτσι αυτήν την ανάρτηση απλώς εισαγωγική θεωρήστε την. Θα υπογραμμίσω καταληκτικά όμως, αυτό: κάποια πράγματα που ξέρουμε για ‘κείνον, δεν έγιναν ακριβώς έτσι όπως μας τα μετέφερε ο Μαξ Μπροντ, αλλά κι άλλα πρόσωπα. Κι αυτό είναι λογικό, γιατί ο κάθε βιογράφος όπως κι ο κάθε σχολιαστής δίνει βάρος αλλού, ανάλογα πάντα και με τα δικά του ενδιαφέροντα και την κοσμοθεωρία του και διαφορετικά πράγματα θυμάται. Το έργο του Κάφκα άλλωστε προσφέρεται για ποικίλες αναλύσεις. Κι αυτό μόνο θετικό το βρίσκω.-

Νέες κυκλοφορίες: The Madman’s Library: The Strangest Books, Manuscripts and Other Literary Curiosities From History – Βιβλία γραμμένα με αίμα, τυπωμένα σε ανθρώπινο δέρμα κι άλλες αλλόκοτες ιστορίες εκδόσεων

Τα πιο παράξενα βιβλία, χειρόγραφα και άλλα λογοτεχνικά περίεργα από την ιστορία, μας παρουσιάζει σ’ αυτό το συναρπαστικό βιβλίο ο Edward Brooke-Hitching, που χρειάστηκε 10 χρόνια για να το ολοκληρώσει. Βιβλία που δεν είναι στην πραγματικότητα βιβλία, άλλα που φτιάχτηκαν από ασυνήθιστα υλικά, άλλα που δεν γράφτηκαν με μελάνι, άλλα που η χρήση τους τα κάνει να ξεχωρίζουν, άλλα που παρά την αληθοφάνειά τους το περιεχόμενό τους ανήκει στην σφαίρα της φαντασίας κ.ο.κ., είναι αυτά που τον απασχόλησαν.

Γιος εμπόρου σπάνιων βιβλίων, ο συγγραφέας, μυήθηκε από νωρίς στα μυστικά τους ακούγοντας ποικίλες ιστορίες για κάποιες πολύ ιδιαίτερες εκδόσεις κι είδε σιγά-σιγά το ενδιαφέρον του ν’ αυξάνεται, όπως εξηγεί σ’ αυτή την συνέντευξη. Έτσι έφτασε και στο να γράψει το βιβλίο για το οποίο γίνεται λόγος τώρα. Για να δούμε όμως μαζί μερικά πιο συγκεκριμένα ζητήματα που αναδύονται μ’ αυτή την αφορμή. Συμπεριλαμβάνει λοιπόν στην έκδοση αυτή, βιβλία που δεν είναι ακριβώς βιβλία, όπως ήδη ανέφερα, άρα θα πρέπει να σκεφτούμε το τι ορίζουμε ως βιβλίο, καταρχήν.

Εδώ θα δείτε λοιπόν τη φωτογραφία ενός κρανίου στο οποίο είναι γραμμένη μια προσευχή, ο συγγραφέας κάνει λόγο για πήλινους κώνους, για ..φέτες τυριού τοποθετημένες μαζί και για να μην μακρηγορήσω άλλο επ’ αυτού, το υλικό λοιπόν απ’ το οποίο φτιάχνεται ένα βιβλίο, το χαρτί ως πρώτη ύλη, μας οδηγεί συνειρμικά και σε μέρος του ορισμού του κι όταν δεν χρησιμοποιείται, αρχίζουν οι προβληματισμοί για το αν ένα αντικείμενο είναι ή όχι βιβλίο. Ακολουθούν τα μελάνια, οι τεχνικές βιβλιοδεσίας, κ.ο.κ, που βοηθούν στο να συγκεκριμενοποιήσουμε τον ορισμό. Όταν αντί για μελάνι πάντως, χρησιμοποιείται αίμα ανθρώπων ή ζώων, δεν αλλάζει και πολύ -καλώς ή κακώς-, ό,τι ορίζουμε ως βιβλίο.

Και ναι υπάρχουν τέτοια βιβλία. Στα 1800, έγινε το ναυάγιο του Blenden Hall κι ο καπετάνιος του που διασώθηκε βρέθηκε σ’ ένα νησί, όπου ναι μεν έτυχε να υπάρχει γραφείο και φύλλα εφημερίδας που είχαν ξεπλυθεί και άρα μπορούσε να γράψει σ’ αυτά, αλλά δεν είχε μελάνι. Χρησιμοποίησε λοιπόν αίμα πιγκουίνου για να αφηγηθεί την εμπειρία του. Στη δεκαετία του 1970, απ’ την άλλη, υπήρχε ένα κόμικ της εταιρείας Marvel που είχε γραφτεί με το αίμα των μελών του συγκροτήματος Kiss κι υπάρχει και μια ιστορία για ένα Κοράνι γραμμένο με το αίμα του Σαντάμ Χουσεΐν. Τέτοια κι άλλα πιο μακάβρια μαθαίνουμε απ’ αυτή την έκδοση.

Τι εννοώ; Εννοώ την anthropodermic bibliopegy, την τεχνική δηλαδή κατά την οποία χρησιμοποιείται ανθρώπινο δέρμα στη βιβλιοδεσία και για την οποία είχα διαβάσει κι αυτό το σχετικό άρθρο, πριν μερικά χρόνια. Ένα τέτοιο βιβλίο υπάρχει μάλιστα στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου του Harvard. Το προσωπικό του πανεπιστημίου πιστεύει ότι το βιβλίο, Des Destinees de l’Ame (Destinies of the Soul), ήταν καλυμμένο με το δέρμα μιας γυναίκας που ήταν ψυχικά ασθενής, πέθανε από φυσικές αιτίες και δεν την αναζήτησε κανείς. Ο συγγραφέας Arsene Houssaye λέγεται ότι έδωσε το βιβλίο στα μέσα της δεκαετίας του 1880 στον φίλο του, Δρ Ludovic Bouland, ο οποίος φαίνεται να είναι ο υπεύθυνος γι’ αυτό το .. «δέσιμο».

Περιττό να σχολιάσω πόσο με ταράζει μια τέτοια ιστορία, έτσι; Αποτελεί μία ακόμη απόδειξη για το με πόσους τρόπους τα άτομα με ψυχιατρική εμπειρία, μπορούν να πέσουν θύματα επιτήδειων «λογικών», νεκρά ή ζωντανά. Κι όχι μόνο εκείνα δυστυχώς αλλά κι άλλοι άνθρωποι που βρίσκονται στο κοινωνικό περιθώριο. Για παράδειγμα, στην Αγγλία, στο Bristol Record Office, υπάρχει ένα βιβλίο με κάλυμμα που φτιάχτηκε απ’ το δέρμα του 18χρονου John Horwood, ο οποίος κρεμάστηκε για τη δολοφονία της Eliza Balsum και το περιεχόμενό του αφορά ακριβώς αυτό το έγκλημα του 1821.

Και στο Μουσείο του Royal College of Surgeons of Edinburgh, βρίσκεται ένα ακόμη βιβλίο για το εξώφυλλο του οποίου χρησιμοποιήθηκε το δέρμα του διαβόητου δολοφόνου, William Burke. Μια τάση να εκλαμβάνονται ως φυλαχτά, μέρη του σώματος καταδικασμένων εγκληματιών ίσως να έπαιξε κι αυτή, το ρόλο της, όπως αναφέρεται στο άρθρο. Έχει πιστοποιηθεί επίσης, όπως αναφέρεται σ’ αυτό το κείμενο, ότι από ανθρώπινο δέρμα είναι φτιαγμένο και το βιβλίο του Andreas Vesalius που εκδόθηκε στα 1543 με τίτλο De Humani Corporis Fabrica Libri Septem (μεταφράστηκε ως On the Fabric of the Human Body και μπορείτε να το δείτε και να το διαβάσετε εδώ).

Υπάρχουν πάντως και βιβλία που αποδεικνύεται ότι παρά τις φήμες δεν είναι φτιαγμένα ευτυχώς από ανθρώπινο δέρμα και μια ομάδα επιστημόνων έχει βάλει στόχο να ελέγξει όσα περισσότερα μπορεί και να καταγράψει τις ιστορίες τους. Στον ιστότοπό της μαθαίνουμε ότι: «Οι ιστορικοί λόγοι πίσω από τη δημιουργία τους ποικίλλουν: οι γιατροί του 19ου αιώνα τα έφτιαχναν ως προσωπικά αναμνηστικά για τις συλλογές βιβλίων τους ή κατόπιν αιτήματος του κράτους για την περαιτέρω τιμωρία των εκτελεσθέντων κρατουμένων…» Και μ’ αυτές τις πληροφορίες, θα πάμε παρακάτω. Μάθετε ήδη πολλά για το συγκεκριμένο θέμα κι υπάρχουν πάντα κι οι πηγές στις οποίες παραπέμπω αν θέλετε να εμβαθύνετε κι άλλο.

Προσωπικά λέω να ολοκληρώσω αυτή την ανάρτηση αναφέροντας και τα βιβλία που είναι αξιοπερίεργα λόγω του περιεχόμενου τους, σύμφωνα πάντα με τον Edward Brooke-Hitching. Και ποια είναι αυτά; Βιβλία με απολύτως φανταστικό περιεχόμενο και περιγραφές ειδών που βέβαια δεν υπήρξαν ποτέ, όπως αυτό του Constantine Samuel Rafinesque ή αυτό του George Psalmanazar που αν και ξανθός με γαλανά μάτια διατεινόταν ότι ήταν ο πρώτος ιθαγενής απ’ τη Φορμόζα (τη σημερινή Ταϊβάν), βιβλία που με επικλήσεις σε δαίμονες υπόσχονται ανακαλύψεις αμύθητων θησαυρών, βιβλία για κάθε ..αμαρτία ειδικά προσαρμοσμένα σε κάθε αναγνώστρια, κάθε αναγνώστη κ.α.

Κι υπήρξαν στο παρελθόν και βιβλία ποικίλης χρήσης, ας πούμε, που μπορούσαν δηλαδή να χρησιμοποιηθούν ως όπλο, άλλα που διαφύλαξαν σπόρους (ξυλοθέτες η ονομασία τους), ακόμη και .. «βιβλία τουαλέτας» κυκλοφορούσαν, ιδανικά για ταξίδια όπως καταλαβαίνετε. Υπήρξαν βιβλία αόρατα στο γυμνό μάτι, άλλα που γράφτηκαν από φαντάσματα, άλλα που ήταν βρώσιμα, φυσικά πολλά που ήταν κρυπτογραφημένα κτλ. Χρειάζεται να γράψω κάτι ακόμη; Δε νομίζω. Αν είστε βιβλιόφιλ@, θα καταλάβατε ήδη απ’ τις πρώτες κιόλας γραμμές, γιατί αξίζει αυτή η έκδοση να υπάρχει στη βιβλιοθήκη σας. Θα σας χαιρετήσω λοιπόν λέγοντάς σας πως για μένα αυτή η ανάρτηση συνδέεται μ’ αυτό το αφιέρωμα που έχω γράψει και θα σας ευχηθώ καλό Σαββατοκύριακο.

Ντοκιμαντέρ με ελληνικούς υπότιτλους για τον Antonio Muñoz Molina: απ’ το Ινστιτούτο Θερβάντες

Η María del Puy Alvarado υπογράφει αυτό το ντοκιμαντέρ για τον Ανδαλουσιανο συγγραφέα που θα είναι διαθέσιμο και με ελληνικούς υπότιτλους, για το διάστημα από 30 Απριλίου ως 2 Μαΐου από εδώ, δηλαδή απ’ την σελίδα του Instituto Cervantes. Στο ντοκιμαντέρ εμφανίζεται και η τωρινή σύντροφός του, συγγραφέας, Elvira Lindo.

Ο Antonio Muñoz Molina (Αντόνιο Μουνιόθ Μολίνα) είναι απ’ τους πιο διακεκριμένους για το στυλ γραφής, Ισπανούς συγγραφείς, κι εδώ μπορείτε να δείτε τα βιβλία του που κυκλοφορούν στα ελληνικά. Προσωπικά τον αγάπησα απ’ όταν διάβασα το «Ο χειμώνας στη Λισσαβώνα» και με ενδιαφέρον θα παρακολουθήσω όσα είπε σ’ αυτό το ντοκιμαντέρ του οποίου την περίληψη σας παραθέτω:

«Κινηματογραφική προσωπογραφία του συγγραφέα Αντόνιο Μουνιόθ Μολίνα, μιας από τις μεγάλες μορφές της σύγχρονης ισπανόφωνης λογοτεχνίας, ο οποίος ζει μεταξύ Μαδρίτης και Νέας Υόρκης εδώ και πολλά χρόνια. Στην Ισπανία είναι η πατρίδα του, ο τόπος που μεγάλωσε και δεν εγκατέλειψε ποτέ, εκεί βρίσκεται η οικογένειά του, ο εκδότης του… Στη Νέα Υόρκη βρίσκεται ο ενθουσιασμός, η ανωνυμία των δρόμων της και η ήρεμη δημόσια ζωή, η δουλειά του καθηγητή λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και του διευθυντή του Ινστιτούτου Θερβάντες για δύο χρόνια. Εκεί είναι ένας πρεσβευτής της ισπανικής γλώσσας και λογοτεχνίας».

Μαργκερίτ Ντυράς: «Το φράγμα στον Ειρηνικό» – Μνήμες αποικιοκρατίας στην Ertflix ως τις 5/8/2021

Μπορεί να βραβεύτηκε για τον «Εραστή» στα 1970, αλλά νωρίτερα, στα 1950, οι άνθρωποι της επιτροπής του βραβείου Γκονκούρ (Prix Goncourt) δεν ήθελαν να της δώσουν το βραβείο για «Το φράγμα στον Ειρηνικό». Η αποδόμηση της αποικιοκρατίας στο συγκεκριμένο βιβλίο -για δύο χρόνια κατέγραφε προσωπικές της εμπειρίες απ’ την Ινδοκίνα-, ήταν αρκετός λόγος. Κι υπήρχαν κι άλλοι.

Παρακολούθησα το πολύ ενδιαφέρον αυτό ντοκιμαντέρ, σας το προτείνω και να τι γράφει το κανάλι γι’ αυτό:

«Το «Φράγμα στον Ειρηνικό» της Μαργκερίτ Ντυράς έχασε το βραβείο Γκονκούρ του 1950 γιατί κρίθηκε πολύ μαρξιστικό, ανατρεπτικό και αντιπατριωτικό. Εβδομήντα χρόνια αργότερα, αυτό το αριστούργημα της λογοτεχνίας, που ήταν από τις πρώτες καταγγελίες των φρικωδών μεθόδων της αποικιοκρατίας, συνεχίζει να έχει αντίκτυπο στη θεώρηση της μετααποικιακής εποχής. Ζωντανεύει εμπρός στα μάτια μας η εποχή του αφηγήματος με αυθεντικά αποσπάσματα αρχειακού υλικού της Ντυράς, οπτικού υλικού από στιγμιότυπα της εποχής και ταινίες και συνεντεύξεις ειδικών. Η ταινία μας αποκαλύπτει με ευαισθησία και πρωτοτυπία μια αυτοκρατορία όπου ο φυλετικός και ο έμφυλος ρατσισμός προκαθορίζουν το μέλλον χωρών και ανθρώπων».

Στο βιβλίο βασίστηκε τέλος, κι αυτή η ταινία, το trailer της οποίας υπάρχει παρακάτω.

Καλό Σαββατοκύριακο.

*H φωτογραφία του εξωφύλλου του βιβλίου είναι από εδώ.