Genius: Μια συναρπαστική σειρά για τη ζωή και το έργο του Albert Einstein – Η σχέση του με τον Freud, τον Jung και τον ψυχικά πάσχοντα γιo του Eduard / Μέρος ΙΙI

.

Eduard (2).jpg
O Einstein με τους γιους του. Δεξιά ο Eduard

.

Στην προηγούμενη ανάρτηση είχε γίνει λόγος μεταξύ άλλων, για τη συμβολή της Mileva Marić στο έργο του Albert Einstein και παρά  του ότι δεν μπορούμε να αναλύσουμε εδώ περαιτέρω αυτό το ζήτημα, μιας κι αλλού εστιάζω, θα αναφέρω μερικά πράγματα που βοηθούν θεωρώ να καταλάβουμε περισσότερα για το πλαίσιο της σχέσης και της συνεργασίας του ζευγαριού. Πιο συγκεκριμένα: φαίνεται πως η απόφαση να δημοσιεύονται οι εργασίες μόνο με  το όνομά του Einstein είχε ληφθεί από κοινού, με τη  Marić. Γιατί;

Επειδή, όπως υποστηρίζει η Radmila Milentijević (πρώην καθηγητής Ιστορίας στο City College της Νέας Υόρκης που δημοσίευσε το 2015 μια πολύ ολοκληρωμένη βιογραφία της Mileva), η  Marić πιθανότατα ήθελε να βοηθήσει τον Albert να κάνει όνομα, έτσι ώστε να βρει δουλειά και να την παντρευτεί. Ο Dord Krstić με τη σειρά του (πρώην καθηγητής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Λιουμπλιάνα που πέρασε 50 χρόνια διερευνώντας τη ζωή της Mileva) στο καλά τεκμηριωμένο βιβλίο του, δίνει μια ακόμη εξήγηση όταν γράφει πως, δεδομένης της επικρατούσας προκατάληψης κατά των γυναικών εκείνης της εποχής, μια δημοσίευση που θα συνυπόγραφε ένας άντρας με μια γυναίκα μπορεί να είχε λιγότερο επιστημονικό βάρος.

Ποτέ δεν θα μάθουμε μάλλον όλη την αλήθεια. Αλλά κανείς δεν κατέστησε σαφέστερο από τον ίδιο τον Albert Einstein ότι συνεργάστηκαν στην ειδική θεωρία της σχετικότητας (άγνωστο βέβαια σε ποιο βαθμό) με τη Marić  αφού της έγραψε στις 27 Μαρτίου 1901: «Πόσο χαρούμενος και περήφανος θα είμαι όταν εμείς οι δυο μαζί θα έχουμε φέρει την εργασία μας για τη σχετικότητα σε ένα νικηφόρο συμπέρασμα»How happy and proud I will be when the two of us together will have brought our work on relative motion to a victorious conclusion» ).

.

eduard-kWo-U103018973659371GH-568x320@LaStampa.it.jpg
Albert and Eduard Einstein

.

Η ρήξη όμως επήλθε όπως ήδη ξέρετε, το ζευγάρι χώρισε κι η γυναίκα του πήρε τους γιους τους και μετακόμισε στην Ελβετία. Απ’ τα στοιχεία που υπάρχουν είναι βέβαιο πως ο Einstein επισκεπτόταν τα παιδιά του, πως έκανε και κάποιες εκδρομές μαζί τους και πως αντάλλασσαν γράμματα. Για να επιστρέψουμε όμως στο γιο τους τον Eduard που όπως θα θυμάστε νοσηλεύτηκε στο «Burghölzli» στη Ζυρίχη, με διάγνωση  σχιζοφρένεια.

Ήταν θαυμαστής του Freud όσο σπούδαζε, σε τέτοιο βαθμό ώστε να έχει στο υπνοδωμάτιό του το πορτρέτο του κι ο πατέρας του τον ενθάρρυνε τότε ν’ ακούσει και τις διαλέξεις του παραδεχόμενος μάλιστα πως υπό το φως κάποιων προσωπικών του εμπειριών είχε πειστεί τουλάχιστον για τις βασικές θέσεις του Βιεννέζου ψυχαναλυτή. Η  κατάθλιψη όμως του Eduard (έχανε μαθήματα, κλεινόταν σε σκοτεινά δωμάτια κι απέφευγε τους φίλους του λόγω μιας ερωτικής απογοήτευσης που είχε απ’ τη σχέση του με κάποια μεγαλύτερη σε ηλικία, γυναίκα) κι η επακόλουθη ακούσια νοσηλεία του άλλαξαν τα πάντα.

O Einstein τον συμβούλεψε να βρει ένα άλλο κορίτσι ή ν’ ασχοληθεί με μια δουλειά, να κινείται συνεχώς ώστε να το ξεπεράσει, αλλά τίποτα απ’ αυτά δεν βοήθησε και το καλοκαίρι του 1930 άρχισε να δέχεται απ’ το γιο του μια σειρά από εξαιρετικά σκληρά γράμματα κι αποφάσισε να πάει να τον δει. Ούτε απ’ αυτή τους τη συνάντηση πάντως δεν βγήκε τίποτα καλό. Η Mileva φρόντισε για δύο ακόμη χρόνια τον Eduard στο σπίτι, πριν αποφασίσει να τον βάλει στο «Burghölzli» .

.

Einstein to his son letter.png
Γράμμα του Einstein στο γιο του Eduard (Tete)

.

Κι όπως ίσως θυμάστε, είχα αφήσει αναπάντητο το ερώτημα, αν πράγματι είχε την ευθύνη του εκεί ο Carl Jung, όπως βλέπουμε στη σειρά. Ο Einstein λοιπόν όντως γνωρίζονταν με τον δεύτερο, μέσω του Dr. Hopf, που ήταν μαθητής του λαμπρού επιστήμονα. Είχαν φάει μαζί κάποιες φορές και μάλιστα σε ένα από τα γεύματα είχε παρευρεθεί κι ο Eugen Bleuler. Ο Jung αν και δεν κατάλαβε πολλά απ’ όσα του ανέπτυξε ο Einstein για τη θεωρία της σχετικότητας, ισχυρίστηκε μετέπειτα πως τον επηρέασε όσον αφορά τη δική του θέση για την  ψυχική συγχρονικότητα. Δεν ξανασυναντήθηκαν έκτοτε και προσωπικά δεν βρήκα καμία αναφορά που να υποστηρίζει πως ο Jung υπήρξε γιατρός του Eduard.

.

d390d-1einstein.jpg

.

Το 1948 πέθανε η Mileva. «Το χειρότερο είναι ότι ο Eduard είναι εκεί μόνος του» έγραψε ο Einstein, «χωρίς μια χείρα βοηθείας, στην άθλια κατάσταση του. Αν το ήξερα, δεν θα είχε έρθει ποτέ σε αυτόν τον κόσμο»  The worst is that Eduard is there alone without a caring hand, in his wretched condition. If only I had known, he would never have come into this world»). Kι απ’ αυτή του τη φράση κάποιοι βιογράφοι υπέθεσαν πως δεν το ήθελε το παιδί του. Δεν νομίζω όμως πως ισχύει αυτό, βάση των πηγών που μελέτησα.

Άλλωστε χαιρόταν να λαμβάνει ποιήματα, σημειώσεις, σκίτσα του και μάλιστα σε επιστολές που ήρθαν στο φως πριν περίπου μια δεκαετία αποδείχτηκε πως είχε γράψει για κείνον επίσης ότι: «The more refined of my sons, the one I considered really of my own nature, was seized by an incurable mental illness» .

Ο Eduard πέθανε το 1965  και ο πατέρας του δεν τον είχε δει για πάνω από 30 χρόνια, αλλά φρόντιζε για τα έξοδα της νοσηλείας του μετά το θάνατο της πρώην γυναίκας του κι όπως είχε πει η δεύτερη σύζυγός του ήταν μεγάλο χτύπημα στη ζωή του αυτό που συνέβη με το μικρό του γιο.

.

geschichte_der_psychiatrie_vogel_volkszaehlung_weltgroesste_echse@1x.jpg
Eduard Einstein

.

Ο άλλος γιος του, ο μεγαλύτερος σε ηλικία, ήταν ο Hans Albert Einstein. Αλληλογραφούσε όπως αναφέρθηκε ήδη κι αυτός  με τον πατέρα του, εκείνος του ανέφερε την πορεία της δουλειάς του και του εξέφραζε τις ανησυχίες του για τον αδερφό του, αν και σταδιακά ο Hans Albert όπως δείχνουν τα γράμματά του απομακρυνόταν απ’ το σπουδαίο επιστήμονα. Ο Hans Albert με τη σειρά του υπήρξε καθηγητής υδραυλικής μηχανικής στο UC Berkeley και ο πρώτος εμπειρογνώμονας του κόσμου στον τομέα της μεταφοράς ιζημάτων. Αυτό μπορεί να μην ακούγεται τόσο εντυπωσιακό όσο τα επιτεύγματα του πατέρα του, αλλά δείχνει πως ήταν αρκετά έξυπνος. Τα παιδιά του Hans Albert είχαν και πάλι πολλά προβλήματα υγείας, γεγονός που παρατηρήθηκε στην πρώτη γενιά απογόνων του Einstein. Βλέπετε, ο Hans Albert είχε τέσσερα βιολογικά παιδιά, αλλά επέζησε μόνο ένα απ’ αυτά, ο Bernhard Einstein.

Ο Bernhard ήταν ένας πολύ έξυπνος άνθρωπος. Έγινε φυσικός, εργάστηκε στην μηχανική για την Texas Instruments TXN και την Litton Industries, και έλαβε κάμποσα διπλώματα ευρεσιτεχνίας στη διάρκεια της ζωής του. Αυτό είναι αρκετά καλό, αλλά δεν είναι τόσο μεγάλο επίτευγμα σαν αυτά του παππού του. Ο Bernhard με τη σειρά του  έκανε πέντε παιδιά, αλλά κατάφερα να μάθω μόνο πως ένας τους, o Thomas,  είναι γιατρός στο Los Angeles. Υποθέτω ότι είχαν ζωή παρόμοια με εκείνη του πατέρα τους: αρκετά επιτυχημένη με τα συνήθη πρότυπα, αρκετά αποτυχημένη σε σύγκριση μ’ αυτήν του Einstein. Αυτό που είναι σίγουρο μιας κι αναφέρεται στις εφημερίδες είναι η διαμάχη των κληρονόμων του σχετικά με την πώληση προσωπικών του αντικειμένων. Γεγονός που δεν νομίζω να εκπλήσσει κανέναν αλλά οπωσδήποτε είναι εξαιρετικά θλιβερό.

.

795a717dfeb5d742531a5291cebb9777.jpg
Ο Albert Einstein με το γιο του Hans Albert και τον εγγονό του Bernhard (1932)

.

Ξεχώρισα πάντως και βάζω στα θετικά της σειράς το ότι δείχνει το πως αντιμετώπισε ο λαμπρός αυτός επιστήμονας την άνοδο του Χίτλερ στη ναζιστική τότε Γερμανία (έχει μια τραγική επικαιρότητα δυστυχώς το θέμα), το ότι αναδεικνύει τη συμβολή της γυναίκας του στην ανάπτυξη των θεωριών του (αλλά υπογραμμίζει και την αντιμετώπιση που είχαν συνακόλουθα οι γυναίκες εκείνη την εποχή, τόσο εκείνες που πάλευαν ν’ ασχοληθούν με την επιστήμη αλλά κι όσες είχαν αντισυμβατικές απόψεις για τις ερωτικές σχέσεις κι έτσι όπως είναι αναμενόμενο γίνεται λόγος και για την Μαρία Κιουρί) και τέλος το ότι θίγει τη δυσκολία του να είναι κανείς χαρισματικός στον τομέα του και γονιός ταυτόχρονα. Δύο φράσεις μάλιστα συγκράτησα απ’ όσες ειπώθηκαν, που μας βάζουν σε σκέψη, συμπυκνώνοντας πολλά στοιχεία τόσο της ζωής του Einstein όσο και της εποχής του:

«Η ζωή δεν υπολογίζεται σαν εξίσωση. Οι καλές πράξεις δεν εκμηδενίζουν τις σατανικές».

Και: «Δεν καταφέραμε να κρατήσουμε δίπλα μας τις εξυπνότερες από ‘μας, έτσι

Αν εξαιρέσω πάντως όσα έμαθα για κείνον, πολύ θετικό βρήκα το ότι φωτίστηκαν και στιγμές της Ιστορίας όπως η μάχη του Ύπρ (στην οποία για πρώτη φορά έγινε χρήση χημικών ουσιών) αλλά και αμφιλεγόμενα πρόσωπα όπως αυτό του  Φριτς Χάμπερ (βραβευμένου με Νόμπελ Χημείας αλλά παράλληλα και εγκληματία πολέμου), του οποίου η σύζυγος αυτοκτόνησε με το υπηρεσιακό του περίστροφο αφού απέτυχε να τον πείσει να μη χορηγήσει το χλώριο στα γαλλικά, αγγλικά και καναδικά στρατεύματα). Εσείς όταν παρακολουθήσετε τη σειρά, όπως άλλωστε και το ακόλουθο ντοκιμαντέρ, ίσως σταθείτε αλλού και πάλι όμως κάτι θα μάθετε. Ως την επόμενη φορά λοιπόν, να είστε καλά. –

.

.

.

*H φωτογραφία του Einstein με τους γιους του είναι από εδώ. Tο γράμμα του Einstein το βρήκα εδώ και μπορείτε να διαβάσετε και την αγγλική του μετάφραση. και τέλος η φωτογραφία με το γιο του Hans Albert και τον εγγονό του είναι από εδώ.

.

Πηγές:

.

.

.

Genius: Μια συναρπαστική σειρά για τη ζωή και το έργο του Albert Einstein – Η σχέση του με τον Freud, τον Jung και τον ψυχικά πάσχοντα γιo του Eduard / Μέρος ΙΙ

.

LH43_Einstein_01.jpg
Mileva, young Eduard and Hans-Albert

.

Για να πιάσουμε όμως το νήμα της ιστορίας από εκεί που το είχαμε αφήσει στην προηγούμενη ανάρτηση που θα βρείτε εδώ. Ο δεύτερος γιος του Einstein λοιπόν, ήταν ο Eduard. Εξαιρετικός μαθητής, φαινόταν να έχει κληρονομήσει το μουσικό ταλέντο του πατέρα του αλλά παράλληλα ήταν πολύ ευαίσθητο παιδί και με συνεχή προβλήματα υγείας. Σπούδασε όταν ενηλικιώθηκε ιατρική κι ήθελε να γίνει ψυχίατρος. Παρουσίασε όμως συμπτώματα σχιζοφρένειας στα είκοσί του κι η μητέρα του αναγκάστηκε το 1930 να θέσει τον αγαπημένο της «Tete», υπό ψυχιατρική παρακολούθηση, αρχικά για δύο χρόνια.  

Η Mileva  επέλεξε το «Burghölzli«, ένα σανατόριο/ψυχιατρικό άσυλο για ψυχικά πάσχοντες στη Ζυρίχη, στο οποίο εκτός απ’ τον Carl Jung που ανέφερα ήδη, δούλεψε και ο Eugene Bleuler (εκεί μάλιστα φαίνεται πως έκανε λόγο για πρώτη φορά περί «σχιζοφρένειας» -προκειμένου ν’ αντικαταστήσει τον όρο “dementia-praecox” («πρώιμη άνοια»)- και τον εισήγαγε ακολούθως επισήμως σε μια διάλεξη στο Βερολίνο, στις 24 Αυγούστου 1908).

Όμως ο Carl Jung είχε παραιτηθεί απ’ το 1909 επειδή η πρότασή του για ένα «ψυχοπαθολογικό ερευνητικό εργαστήριο» (“psychopathologic research laboratory”) απορρίφθηκε, επομένως είχε τη δυνατότητα ν’ αναλάβει ως ασθενή του τον Eduard όπως βλέπουμε στη σειρά, που εισήχθη στο «Burghölzli» πολλά χρόνια αργότερα; Ή απλά τον επισκέφτηκε μερικές φορές; Θα δούμε μαζί τα γεγονότα.

.

Jung.jpg
Carl G. Jung at the Burgholzli Mental Hospital, Zurich, ca. 1909. Sigmund Freud Collection

.

Στο προσωπικό του σανατορίου πάντως ανήκαν και οι:  Wilhelm Griesenger, (που ήταν και ιδρυτής του άλλωστε), Karl Abraham, Adolf Meyer, Ludwig Binswanger, Eugene Minkowski, Hermann Rorschach, Manfred Bleuler κ.α  Τα μεγαλύτερα δηλαδή ονόματα των Ελβετών ειδικών της τότε εποχής.

Πήρε εξιτήριο από κει ο Eduard λοιπόν αλλά νοσηλεύτηκε ξανά . Υπεβλήθη σε ποικίλλες θεραπείες κι ο  μεγάλος αδερφός του Hans Albert Einstein είχε πει πως λόγω των πολλών φαρμάκων και των ηλεκτροσόκ που υπέστη, δεν μπόρεσε πια να ανακάμψει. Τον κατέστρεψαν όλ’ αυτά. Στη σειρά γίνεται λόγος επίσης για υδροθεραπείες και ινσουλινικό σοκ. Η δεύτερη θεραπεία επιβεβαιώνεται απ’ τα στοιχεία που υπάρχουν στο βιβλίο «Le cas Eduard Einstein» του Laurent Seksil.

Μάλιστα αναφέρεται πως εξαιτίας των συγκεκριμένων ιατρικών εξόδων η Mileva έχασε τρία μικρά κτήρια που είχε αγοράσει με τα χρήματα του βραβείου Nobel που είχε κερδίσει ο Einstein, απ’ τα οποία και βιοποριζόταν.

.

1200px-Klinik_Burghölzli.jpg
Burghölzli

.

Σ’ αυτό το σημείο θα πρέπει να κάνω μια παρένθεση και να εξηγήσω, πως αυτός ο οικονομικός διακανονισμός έγινε προκειμένου εκείνη να του δώσει διαζύγιο, ώστε να παντρευτεί την πρώτη ξαδέρφη του Elsa Löwenthal με την οποία διατηρούσε ερωτικό δεσμό απ’ το 1912.

Η σχέση του με τη Mileva ήταν τόσο διαταραγμένη  που ο Einstein ίσως σε μια προσπάθεια να την εξαναγκάσει να του δώσει το διαζύγιο, απαίτησε με έγγραφό του, το οποίο δημοπρατήθηκε το 1996 στη Νέα Υόρκη, για να παραμείνουν έστω τυπικά παντρεμένοι να του σερβίρει τρία γεύματα ημερησίως στο δωμάτιό του, να μην απαιτεί καμία προσωπική επαφή μαζί του, να εγκαταλείψει πάραυτα την κρεβατοκάμαρά τους, να σταματάει αμέσως να μιλάει όταν εκείνος της το ζητά, να μην τον προσβάλλει ποτέ μπροστά στα παιδιά κ.α.

Εξαιρετικά σκληροί όροι και πως να μην επηρεαστεί έτσι όλη η ζωή της οικογένειας του; Μέσα απ’ τα γράμματά του όπως αναφέρεται σ’ αυτό το άρθρο φαίνεται πως ήταν μερικές φορές τρυφερός κι άλλες βάναυσος σύζυγος, κάποτε αφοσιωμένος πατέρας κι άλλες αδιάφορος και σκληρός. Αυτό που κατάλαβα εγώ πάντως μελετώντας πολλά κείμενα και σχετικά κεφάλαια βιβλίων είναι πως οι βιογράφοι βασίζονται σε συγκεκριμένες στιγμές για να βγάλουν συμπεράσματα. Για παράδειγμα έκλαψε όταν έφυγε η γυναίκα του παίρνοντας μαζί της και τα παιδιά του, αλλά αφότου ο Eduard του είπε ότι τον μισεί, ενώ νοσηλευόταν, δεν τον ξαναείδε ποτέ πια.

.

.

Απ’ το διαζύγιο επηρεάστηκαν και οι δύο γιοί του Einstein. Και πως να μην συμβεί αυτό; Φυσικά κάποτε ο Albert και η Mileva έζησαν έναν πολύ μεγάλο έρωτα (προς μεγάλη απογοήτευση των γονιών του Einstein κι ειδικά της μητέρας του) κι η αποτύπωση των συναισθημάτων τους μέσα απ’ την ανταλλαγή επιστολών, δεν αφήνει καμία αμφιβολία. Επειδή όμως προσωπικά δεν θεωρώ πως σ’ αυτή την ανάρτηση έχει νόημα να δώσω παραπάνω έκταση σ’ αυτή την περίοδο της σχέσης τους παρά μόνο να αναφέρω τα γεγονότα που έπαιξαν ρόλο στην συναισθηματική κατάρρευση του γιου τους, όσες/οι θέλετε να μάθετε περισσότερα δεν έχετε παρά να διαβάσετε το βιβλίο που τιτλοφορείται: “Albert Einstein / Mileva Marić – Τhe Love Letters”.

Στο βιβλίο εξάλλου βασίστηκε και η μικρού μήκους ταινία της Anastasia Larvoll, My Little Witch, που προβλήθηκε στη Σερβία και το video της μπορείτε να παρακολουθήσετε παραπάνω με αγγλικούς υπότιτλους. Αυτό που έχει σημασία να θυμόμαστε είναι πως μετά την διάλυση του γάμου και τη μετακόμιση της Mileva με τους γιους της στη Ζυρίχη, έφυγε κι ο Einstein για την Αμερική. Τ’ αγόρια μεγάλωναν δηλαδή χωρίς τον πατέρα τους που και στον δεύτερο γάμο του δεν ευτύχησε ακριβώς κι είχε πάμπολλες εξωσυζυγικές σχέσεις, αλλά αυτό είναι άλλη ιστορία. Ας πούμε πως είχε γενικότερα δυσκολίες στην επαφή του με τους άλλους κι απολάμβανε περισσότερο τη μοναξιά του.

.

Ελσα.jpeg
Elsa and Albert Einstein

.

Μια νευρική κατάρρευση φαίνεται πως είχε κι η Mileva, όταν χώρισε οριστικά  με κείνον  αφού» η μικρή μάγισσα» του,  η «κουκλίτσα» του, όπως την αποκαλούσε κάποτε ήταν πια  ένα «εχθρικό, χυδαίο πλάσμα«, «μια υπάλληλος που δεν μπορώ να απολύσω» όπως έλεγε κι έγραφε στα γράμματά του.  Κι οπωσδήποτε  πέρα απ’ την πικρία της για την όλη κατάληξη της προσωπικής τους ιστορίας, είχε και θυμό για την αποσιώπηση της συμβολής της στο επιστημονικό του έργο.

Σας προτείνω να δείτε το ακόλουθο ντοκιμαντέρ πάντως, ν’ αναζητήσετε σχετικές πηγές κι έτσι θα κρίνετε που γέρνει κατά τη γνώμη σας η ζυγαριά μέχρι να ετοιμάσω εγώ τη συνέχεια αυτής της ανάρτησης και να σας αναφέρω τι υποστηρίζουν οι ιστορικοί για το θέμα.

.

.

(συνεχίζεται εδώ)

.

.

*H φωτογραφία του Burghölzli είναι από εδώ, η φωτογραφία του Carl Jung από εδώ , η φωτογραφία του Eduard Einstein από εδώ και τέλος η φωτογραφία των Elsa και Albert Einstein από εδώ.

  

.

.

.

Genius: Μια συναρπαστική σειρά για τη ζωή και το έργο του Albert Einstein – Η σχέση του με τον Freud, τον Jung και τον ψυχικά πάσχοντα γιo του Eduard / Μέρος Ι

.

.

Ομολογώ πως για την προσωπική ζωή του Albert Einstein, γνώριζα ελάχιστα πράγματα κι ως τώρα εκείνο το οποίο είχα βρει περισσότερο ενδιαφέρον ήταν η αλληλογραφία του με τον πατέρα της ψυχανάλυσης, Sigmund Freud καθώς και η συνάντησή τους  που έλαβε χώρα το 1927 στο Βερολίνο.

Είχαν γνωριστεί το 1926, αντάλλασαν επιστολές σποραδικά, αλλά όπως αναφέρει ο Thomas Levenson στο βιβλίο του Einstein in Berlin, ο λαμπρός επιστήμονας έδειχνε σκεπτικισμό απέναντι στην ψυχανάλυση κι ας αναγνώριζε στον Freud πως είχε ανακαλύψει μια ευφυέστατη προσέγγιση.

Στα 75 γενέθλια μάλιστα του μεγάλου ψυχαναλυτή του έγραψε πως είχε διαβάσει τις εργασίες του και απόλαυσε σ’ αυτές μια «ομορφιά και διαύγεια» που μόνο μ’ αυτήν του μεγάλου  Schopenhauer θα μπορούσε να συγκρίνει. Για μένα αναμφίβολα αυτή η σύγκριση δείχνει πολλά για το πως έβλεπε τη θεωρία του Freud.

Διάβασα λοιπόν χωρίς την παραμικρή έκπληξη πως η λεπτομερής αρχιτεκτονική των θεωριών του δεν τον έπειθε κι έτσι αρνήθηκε δύο φορές μάλιστα, να στηρίξει τον Freud στην υποψηφιότητά του για το Nobel Ιατρικής.

Σε κείνη τη συνάντηση πάντως που έγινε σε πολύ καλό κλίμα φαίνεται πως ο Einstein είπε πως προτιμά να παραμείνει στο σκοτάδι, μη έχοντας κάνει ψυχανάλυση, σε αντίστοιχη πρόταση που του έγινε κι ο Freud με τη σειρά του σχολίασε αργότερα σε επιστολή του προς φίλο του με χιούμορ πως ο Einstein «καταλαβαίνει τόσο από ψυχολογία όσο εγώ από φυσική, έτσι είχαμε μια πολύ ευχάριστη συζήτηση».

Τι άλλο γνώριζα πέρα απ’ αυτά; Πως ο Einstein  κυκλοφορούσε ατημέλητος, πως τον αμφισβήτησαν πολύ αρχικά αλλά μετέπειτα έγινε ένα είδος ροκ σταρ στον τομέα του κι όλ’ αυτά σε γενικές γραμμές.

Κι αυτό, επειδή μ’ είχε απασχολήσει δεόντως το επιστημονικό του έργο, κυρίως λόγω της έλξης μου για την κοσμολογία και σ’ αυτό είχα εστιάσει, όπως υποθέτω και κάποιες/οι από ‘σας αφού διαλέξαμε το αντίστοιχο μάθημα στο Mathesis. Έτσι παρακολούθησα με μεγάλο ενδιαφέρον την πρώτη σεζόν της νέας σειράς του National Geographic που έκανε πρεμιέρα τον περασμένο Απρίλιο (στις 25/4/2017, πιο συγκεκριμένα) και τη βρήκα κάτι παραπάνω από συναρπαστική.

Γυρισμένη σε πανέμορφα φυσικά τοπία, με εξαιρετική φωτογραφία, προσεγμένα κουστούμια και βέβαια ηθοποιούς με δεινή υποκριτική ικανότητα. Βασίζεται στο βιβλίο του Walter Isaacson που έχει τίτλο Einstein : his life and universe που φυσικά αξίζει να διαβάσετε και το σενάριο της ανέπτυξαν περαιτέρω οι: ο Noah Pink και Kenneth Bille.

.

Albert_Einstein_and_his_wife_Mileva_Maric.jpg
Albert and Mileva Einstein, 1912

.

Τι έμαθα απ’ όσα επεισόδια παρακολούθησα ως τώρα και μπορώ να σας το γράψω; Για τη γέννηση της κόρης του Liserl, του πρώτου του παιδιού δηλαδή του οποίου η τύχη δεν έχει εξακριβωθεί παρά τα όσα θα δείτε στη σειρά, τη σχέση του με την αρχικά συμφοιτήτριά του κι αργότερα σύζυγό του και μητέρα των παιδιών του Σέρβα  Mileva Marić, (αξιοσημείωτο είναι πως το 1892, ο πατέρας της επιδίωξε και πήρε την άδεια του τότε Υπουργού Παιδείας για να της επιτρέψει να παρακολουθήσει μαθήματα φυσικής που προορίζονται για αγόρια), τις δυσκολίες που αντιμετώπισε μέχρι να γίνουν αποδεκτές οι ιδέες του και πολλά ακόμη που ευελπιστώ πως θ’ ανακαλύψετε μόνες/οι σας.

Το επεισόδιο λοιπόν στο οποίο θα εστιάσω εγώ σήμερα, είναι το πέμπτο στη σειρά και σχετίζεται μ’ όλα αυτά. Γιατί διάλεξα όμως ειδικά το συγκεκριμένο;

Για τρεις λόγους: επειδή εκεί εμφανίζεται ο Carl Jung ως θεραπευτής του δεύτερου γιου του Einstein, Eduard, αλλά κι ο τόσο σημαντικός συγγραφέας Franz Kafka έστω και λίγο και τέλος επειδή μεγάλο μέρος του έχει γυριστεί στην Πράγα, μια πόλη στους δρόμους της οποίας πάντα αισθανόμουν, ανεξήγητα, σαν στο σπίτι μου.

Κατά την περίοδο που διαδραματίζεται το επεισόδιο αυτό, ο γιος του Einstein που σπούδαζε ιατρική έχει αποπειραθεί ν’ αυτοκτονήσει, ομολογεί ευθαρσώς στον Jung πως μισεί τον πατέρα του ενώ νοσηλεύεται ήδη σε κλινική που χρησιμοποιεί σύμφωνα με τις επιστημονικές αντιλήψεις της εποχής την υδροθεραπεία.

Ο δε Einstein βρίσκεται στο σημείο του ν’ αντιληφθεί ότι χρειάζεται τη συνεργασία ενός αστρονόμου και στην ιστορία θα μπει ο Erwin Finlay-Freundlich.

Τη συνέχεια όμως θα σας την γράψω, την επόμενη φορά.

.

.

(συνεχίζεται εδώ)

.

*Η φωτογραφία της ανάρτησης των Freud-Einstein είναι από εδώ και του ζεύγους Einstein είναι από εδώ.

.

Παρουσίαση βιβλίου: Α Beautiful Mind – Μέρος ΙΙ

.

.

*Το Μέρος Ι μπορείτε να το διαβάσετε εδώ.

.

Ο Nash κατάλαβε γρήγορα πως παιζόταν το παιχνίδι στο McLean κι άρχισε να προσποιείται (ίσως και πράγματι ελαφρώς βελτιωμένος) πως είναι καλύτερα, πως δεν αποτελεί απειλή για κανέναν, πως κατανοεί το παράλογο των προηγούμενων ιδεών του κτλ. Παράλληλα προσέλαβε δικηγόρο κι αυτός με τη σειρά του ψυχίατρο. O ψυχίατρος,  που ήταν ο γνωστός και φημισμένος στην εποχή του Albert Warren Stearns (είχε γνωμοδοτήσει και στην υπόθεση Sacco -Vanzetti), τον εξέτασε δύο φορές και δεν είδε τίποτα ψυχωτικό στην συμπεριφορά του. Πρότεινε λοιπόν την έξοδο του κι αφού ούτε οι γιατροί του έφεραν αντίρρηση, μετά από πενήντα μέρες εγκλεισμού και μια βδομάδα μετά τη γέννηση του γιου του, πήρε εξιτήριο.

Η γυναίκα του υποσχέθηκε να γίνουν διακανονισμοί, ώστε να τον παρακολουθήσει μετέπειτα κάποιος ειδικός. Eίχε φύγει απ’ το σπίτι που ζούσαν μαζί κι έμενε πια σ’ ένα διαμέρισμα με μια φίλη της. Με την έξοδο του ο Nash, έκανε ένα πάρτι για να το γιορτάσει κι αναφερόταν σ’ αυτό ως Mad Hatter’s Tea (αν σας ενδιαφέρει μπορείτε να δείτε εδώ περισσότερα για την σχετική ορολογία). H Alicia βοήθησε στην οργάνωση του πάρτι κι ας είχε γεννήσει μια βδομάδα πριν.

Απ’ τα πρώτα πράγματα που έκανε εκείνος αργότερα, ήταν να παραιτηθεί απ’ το ΜΙΤ και να ζητήσει να παίρνει μια μικρή σύνταξη. Θεωρούσε τους ανθρώπους εκεί συνένοχους στον ακούσιο εγκλεισμό του. Εκείνοι με τη σειρά τους, φοβόταν για το μέλλον του, αν έμενε χωρίς ασφάλεια με τόσο ακριβά νοσήλεια, προσπάθησαν να τον μεταπείσουν, αλλά ήταν μάταιο. Τελικά παραιτήθηκε κι η γυναίκα του τον ακολούθησε στην Γαλλία, τον Ιούλιο του ’59, αφήνοντας στην φροντίδα της μητέρας της το νεογέννητο, που αποκαλούσαν Baby Epsilon (μαθηματικό αστείο) και δεν είχαν συζητήσει πως θα το ονομάσουν.

Μια βδομάδα περίπου μετά την άφιξη τους,  εκείνος πήγε στο Λουξεμβούργο και προσπάθησε να παραιτηθεί της αμερικανικής του υπηκοότητας, εμπνεόμενος από κάτι παρόμοιο που είχε κάνει κάποιος Garry Davis. Ήταν φανερό πως είχαν αρχίσει πάλι τα προβλήματα. Η μητέρα του Virginia, όταν το έμαθε, έπεσε σε κατάθλιψη, άρχισε να πίνει τόσο, που κατέρρευσε τελικά ( έπαθε νευρικό κλονισμό) και εισήχθη για νοσηλεία (παρέμεινε στο νοσοκομείο για δύο βδομάδες).

Στη συνέχεια το ζευγάρι πήγε στη Γενεύη, όπου σχεδόν αμέσως η Alicia τον άφησε (απ’ τα παράξενα σημεία της ιστορίας τους, καθώς είχε πάει μαζί του για να τον προσέχει κι αυτός ήταν ο λόγος που άφησε πίσω και το μωρό τους) και πήγε με μια ξαδέρφη της στην Ιταλία διακοπές, για μερικές εβδομάδες. Φαίνεται πως ο Nash έμεινε μόνος για πέντε μήνες μήνες και στο διάστημα αυτό προσπαθούσε αδιάκοπα γράφοντας γράμματα (στα οποία κολλούσε εισιτήρια του μετρό, αποκόμματα εφημερίδων κτλ) κι απευθυνόμενος σε διάφορες αρχές, να ζητήσει πολιτικό άσυλο. Άνοιξε επίσης λογαριασμούς σε διάφορες τράπεζες, με λίγα χρήματα και συχνά χρησιμοποιούσε ψεύτικα ονόματα. Τελικά κατέστρεψε μόνος το διαβατήριο του κι αρνιόταν να βγάλε καινούριο. Μετά από μια σειρά παρόμοιων γεγονότων, απελάθηκε απ’ τη Γαλλία.

Δυο χρόνια σχεδόν μετά την πρώτη του εισαγωγή ξαναμπήκε ακουσίως σε ψυχιατρείο, στο Τrenton State Hospital, όπου όλα ήταν διαφορετικά, σε σχέση με το McLean. Δυόμιση χιλιάδες ασθενείς βρίσκονταν εκεί, έξι ψυχίατροι ήταν υπεύθυνοι για 600 άντρες κι ένας για 500 χρόνιους ασθενείς. Μοιραζόταν το δωμάτιο με τριάντα ή σαράντα άλλους, δεν μπορούσε να φοράει καν τα ρούχα του ή να έχει ένα ντουλάπι για τα πράγματα του. Ήταν εν ολίγοις ένα ψυχιατρείο, σαν αυτά της χώρας μας. Ο γιατρός που τον ανέλαβε λεγόταν Baumecker και δεν του άρεσε καθόλου, γιατί το επώνυμο του άρχιζε από Β κι είχε κάτι εναντίον αυτού του γράμματος. Tο δε νοσηλευτικό προσωπικό τον αποκαλούσε ..Johnny.

Tο γιατί εισήχθη εκεί, αντί σε ιδιωτική ψυχιατρική κλινική, εφόσον η γυναίκα του και η μητέρα του θα μπορούσαν να έχουν κάνει μια τέτοια επιλογή, είναι ένα ακόμη ασαφές σημείο, στην όλη ιστορία του. Ήταν απ’ τα χειρότερα μέρη που θα μπορούσε να βρεθεί πάντως, καθώς εκεί χρησιμοποιούσαν ως θεραπείες: ηλεκτροσόκ, ινσουλινικά κώματα και βαριές φαρμακευτικές αγωγές. Με ενέργειες ανθρώπων απ’ το Princeton που ενδιαφέρθηκαν μεταφέρθηκε στην μονάδα των ινσουλινικών κωμάτων, που ήταν ότι καλύτερο είχε να προσφέρει το νοσοκομείο.

Για έξι βδομάδες, πέντε μέρες τη βδομάδα του γινόταν σχετικές ενέσεις. “Μαρτύριο” ήταν για κείνον αυτές οι θεραπείες όπως είπε αργότερα. Και δεν είναι παράξενο, εφόσον κατά τη διάρκεια αυτών των θεραπειών εκτός όλων των άλλων που μπορούσαν να συμβούν, κάποιες φορές έσπαζαν τα κόκαλα των ασθενών και κάποιοι δεν βγήκαν ποτέ απ’ το προκαλούμενο κώμα. Η θεραπεία αυτή είχε εφαρμοστεί κάποτε και στο Δαφνί κι ας σας ενδιαφέρει εδώ θα διαβάσετε περισσότερα για το θέμα.

Γενικώς, έτσι πια γινόταν με τη ζωή του. Βελτιωνόταν, έβγαινε, προσπαθούσαν οι φίλοι του απ’ το Πανεπιστήμιο να του βρουν μια δουλειά να ορθοποδήσει, ξανάμπαινε στο ψυχιατρείο κτλ. Η Alicia κουρασμένη, ζήτησε και πήρε διαζύγιο, εκείνος κατέληξε να ζει με τη μητέρα του μέχρι που η Virginia πέθανε και μετέπειτα να γυρίζει ντυμένος παράξενα στο Princeton. Τον ήξεραν όλοι εκεί ως το Φάντασμα. Κι ενώ παρέμενε παγωμένος σε μια ονειρική κατάσταση ζητιανεύοντας τσιγάρα και ψιλά όπως γράφει η συγγραφέας, απλώνοντας συνήθως γύρω του ένα σωρό κουρελιασμένα χαρτιά κι οι περισσότεροι τον νόμιζαν νεκρό από καιρό, κατά τις δεκαετίες ’70 και ’80 οι θεωρίες του άρχισαν ν’ απασχολούν σχεδόν τους πάντες: μελετήθηκαν σε σχέση με την εφαρμογή τους στην οικονομία, την εξελικτική βιολογία, τις πολιτικές επιστήμες κ.α. Μάλιστα, μιας και ζούμε σε προεκλογική περίοδο, ίσως να θελήσετε να διαβάσετε ένα άρθρο που θα βρείτε εδώ για τη σχέση των εκλογών με τη θεωρία των παιγνίων.

.

.

Όσο για το πως εξελίχτηκαν οι σχέσεις του με τη σύζυγο του, με τον μεγάλο γιο του, το εκτός γάμου παιδί του δηλαδή, αλλά και τον δεύτερο που κατέληξε κάποια στιγμή να νοσηλευτεί στο ίδιο ψυχιατρείο που είχε μπει κάποτε και ο πατέρας του (μιας και όπως κληρονόμησε την ευφυΐα του, κληρονόμησε και τη διαταραχή του), θα τα μάθετε διαβάζοντας το πολύ ενδιαφέρον αυτό βιβλίο. Αναφέρονται αναλυτικά οι εισαγωγές του στα διάφορα ψυχιατρεία, οι θεραπείες που του έκαναν, αλλά κι η έρευνα του, οι σχέσεις του κι οι συναντήσεις του με άλλα ιερά τέρατα των Μαθηματικών, όπως ο Albert Einstein κι o John von Neumann. Θα μάθετε επίσης το παρασκήνιο της βράβευσης του και το πως εξελίσσεται η ζωή του τα τελευταία χρόνια.

Προσωπικά, στάθηκα αρκετά σε διαδραματίστηκαν στο ΜΙΤ, καθώς ήρθε κοντά με δύο ανθρώπους, που κι αυτοί έδιναν τις μάχες τους με τις διαταραχές τους: τον Norbert Wiener και τον Norman Levinson. Η κόρη του δεύτερου επιπλέον, έπασχε από μανιοκατάθλιψη κι ο πατέρας της σιχαινόταν τους ψυχιάτρους. Την ίδια στάση άρχισε να έχει από τότε κι ο Nash, μιμούμενος σχεδόν λένε κάποιοι τον Levinson. Αλλά κι αργότερα, έκανε στενή παρέα με τον Amasa Forrester, που αντιμετώπιζε με μεγάλη συμπάθεια τους ψυχικά πάσχοντες κι είχε τον τρόπο του να συνδέεται μαζί τους. Ίσως κατάλαβε περισσότερα πράγματα για τον ψυχισμό του Nash, από άλλους.

Για το τέλος άφησα ένα μεγάλο ερώτημα που υπάρχει σχετική με την ανάρρωση του. Πως είναι δυνατόν είπαν κάποιοι να θεραπευτεί απ’ τη σχιζοφρένεια, χωρίς μάλιστα να παίρνει κανένα απολύτως φάρμακο (ενώ στην ταινία βλέπετε να λέγεται εσκεμμένα κάτι διαφορετικό). Μήπως δεν ήταν ποτέ ψυχωσικός; Πολλοί απαντούν πως ήταν με βάση τα κριτήρια του DSM που όπως γνωρίζετε οι συχνοί εδώ επισκέπτες, δεν έχω σε ιδιαίτερη εκτίμηση. Θα σας πω λοιπόν, πως απ’ όσα διάβασα, προσωπικά δεν αμφιβάλλω πως ο άνθρωπος αυτός ήταν διαταραγμένος και πως όλη του η ζωή διαλύθηκε εξαιτίας όσων αντιμετώπιζε.

Δεν είναι επίσης όμως, ούτε ο πρώτος, ούτε ο τελευταίος που ανακάμπτει από τόσο σοβαρή ψυχική ασθένεια. Κι αυτό δεν το ισχυρίζομαι εγώ. Το επιβεβαιώνουν οι έρευνες που παραθέτει η συγγραφέας. Μεταξύ αυτών και η έρευνα των Winokur και Chuang σε 170 ασθενείς, η οποία έδειξε πως 30 χρόνια μετά την έναρξη της νόσου, ένα 8% μπορούν να θεωρούνται πως είναι πια καλά. Ίσως παίζουν το ρόλο τους οι ορμονικές αλλαγές, που λαμβάνουν χώρα λόγω ηλικίας, ίσως κι άλλα πράγματα που ακόμη δεν μπορούμε να κατανοήσουμε πλήρως…

Ο Nash λοιπόν απέφυγε σθεναρά τη λήψη αντιψυχωτικών φαρμάκων απ’ το ’70 και μετά, όπως έχει εξηγήσει πάμπολλες φορές, άρα και τις παρενέργειες τους κι ίσως αυτό να ήταν που συνετέλεσε στο να μην μειωθεί η ευφυΐα του. Οπωσδήποτε όμως τον βοήθησε και το γεγονός πως για πολλά χρόνια κινούνταν σ’ ένα περιβάλλον, όπως αυτό του Princeton, που δεν ήταν απειλητικό, αλλά αντίθετα οικείο, υποστηρικτικό κι ασφαλές. Κι η γυναίκα του άλλωστε είπε εκ των υστέρων, πως μάλλον ήταν λάθος οι ακούσιες νοσηλείες του. Δεν του προσέφεραν στην πραγματικότητα τίποτα, πέρα από οδύνη.

Ο ίδιος λέει πως κατάφερε με μεγάλη προσπάθεια ν’ απορρίπτει τις παραληρητικές ιδέες του και ν’ ασχολείται μόνο με τις λογικές, τα μαθηματικά προβλήματα κτλ. Αν ανατρέξετε σε συνεντεύξεις του που μπορείτε να διαβάσετε εδώ, εδώ κι εδώ, θα διαπιστώσετε και μόνοι σας, πόσο συγκροτημένος είναι ο λόγος του και φυσικά αξίζει να δείτε τα ντοκιμαντέρ που υπάρχουν στην ανάρτηση, όταν θα έχετε χρόνο, για να μάθετε περισσότερα.

Ο άνθρωπος που από παιδί δυσκολευόταν να αναπτύξει στενές σχέσεις με τους άλλους, που δεν υπήρξε καλός μαθητής, που ελάχιστοι συμφοιτητές του τον είχαν δει να διαβάζει, που δεν παρακολουθούσε τα μαθήματα του Πανεπιστημίου, που απαρτιώθηκε απ’ τη σχιζοφρένεια, που.. που… κατάφερε να πάρει πίσω τη ζωή του. Ή έστω, ένα μέρος της. Αλλά κι αυτό, δεν είναι λίγο. Είναι αντιθέτως, πολύ σπουδαίος άθλος. Γι’ αυτό και θέλω να κλείσουμε με δικά του λόγια, μ’ αυτά που διάβασα εδώ και μου έκαναν εντύπωση:

«...Τώρα μοιάζει να σκέφτομαι λογικά και πάλι με τη μορφή που είναι χαρακτηριστική στους επιστήμονες. Όμως αυτό δεν χαροποιεί, όπως θα χαροποιούσε κάποιον που βρήκε τη φυσική του υγεία. Μια πλευρά αυτού είναι ότι η λογικότητα της σκέψης βάζει όρια στη σχέση του ανθρώπου με τον κόσμο… Δεν θα τολμούσα να πω ότι υπάρχει ευθεία σχέση μεταξύ μαθηματικών και τρέλας, αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι μεγάλοι μαθηματικοί υπέφεραν από μανιακά χαρακτηριστικά, ντελίριο και συμπτώματα σχιζοφρένειας…».

Καλή σας ανάγνωση.

.

.

.

.

 

Παρουσίαση βιβλίου: Α Beautiful Mind – Μέρος Ι

.

Πιστεύω πως η ψυχική ασθένεια ή η τρέλα μπορεί να είναι και μια απόδραση. Οι άνθρωποι δεν εκδηλώνουν μια ψυχική ασθένεια επειδή βρίσκονται στην ευτυχέστερη των καταστάσεων συνήθως. Ένας γιατρός παρατήρησε ότι ήταν σπάνιο όταν οι άνθρωποι ήταν πλούσιοι να γίνονται σχιζοφρενείς. Αν ήταν φτωχοί ή δεν είχαν πολλά χρήματα, τότε ήταν πιο πιθανό. Και αυτό είναι φυσικό. Αν τα πράγματα πάνε πολύ καλά, μπορείς να είσαι ικανοποιημένος με τον κόσμο όπως είναι, όπως φαίνεται πως είναι. Αν τα πράγματα δεν πάνε τόσο καλά, μπορεί να είσαι αυτός που θα φανταστεί κάτι καλύτερο.

 John Nash

.

A Beautiful Mind

.

Συνήθως, όταν ένα βιβλίο μεταφέρεται στην μεγάλη οθόνη, πολλά αλλάζουν. Κι οι συγκρίσεις είναι αναπόφευκτες. Στην περίπτωση όμως, για την οποία θα γίνει εδώ λόγος σήμερα, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Κι αυτό συμβαίνει επειδή στη χώρα μας πάμπολλοι άνθρωποι παρακολούθησαν πριν αρκετά χρόνια την συγκινητική ταινία για τον ιδιοφυή John Forbes Nash, αλλά λίγοι ασχολήθηκαν με το βιβλίο, στο οποίο βασίστηκε. Κι έμειναν με την εντύπωση έκτοτε,  πως όσα είδαν, δείχνουν την αληθινή ιστορία του βραβευμένου με Nobel και Steel, επιστήμονα, που διαγνώστηκε ως σχιζοφρενικός. Δεν είναι όμως έτσι. Kι αυτό μου έδωσε την αφορμή για να σας αναλύσω τις διαφορές της ταινίας με την πραγματικότητα.

Η ταινία μπορεί να είναι αξιόλογη και ν’ αξίζει κάποιος να την παρακολουθήσει, αλλά δεν παύει να είναι φτιαγμένη στο Hollywood και ας μην ξεχνάμε πως προοριζόταν όταν βγήκε στις αίθουσες τo 2001, για βραβείο Όσκαρ. Πράγμα που σημαίνει πως αλλοιώθηκαν συγκεκριμένα γεγονότα για χάρη της μυθοπλασίας. Και δεν ήταν ένα και δύο. Ας αρχίσουμε λοιπόν να εξετάσουμε κάποια απ’ αυτά.

Η γνωριμία λοιπόν του John Nash με τη σύζυγο του Alicia Larde, θα σας το χαλάσω ξέρω, αλλά δεν ήταν τόσο ρομαντική. Ούτε κι η κοινή τους ζωή είχε πολλά τέτοια στοιχεία. Όταν η όμορφη Alicia, μία απ’ τις 17 μόνο γυναίκες που σπούδαζαν τότε στο ΜΙΤ τον γνώρισε, εκείνος είχε ήδη ένα παιδί εκτός γάμου και μια ερωμένη με την οποία δεν ήξερε τι ακριβώς  ήθελε να κάνει στη ζωή του. Επιπλέον, είχε και μερικούς «special friends» όπως εξηγεί η συγγραφέας Sylvia Nasar.

Προσωπικά, δεν θα στεκόμουν καθόλου στο θέμα της φημολογούμενης ομοφυλοφιλίας του, για την οποία ο ίδιος αρνείται να διευκρινίσει οτιδήποτε και είναι δικαίωμα του, αν δεν καταλάβαινα πως μπορεί να έπαιξε μεγάλο ρόλο στην διάλυση του εύθραυστου ψυχικού του κόσμου. Ας μην ξεχνάμε τι πέρασαν άλλοι επιστήμονες, όπως ο Alan Turing για παράδειγμα (συμπτωματικά αυτό το διάστημα προβάλλεται μια ταινία για τη ζωή του), όταν μαθεύτηκε σε κείνα τα χρόνια, πως ο σεξουαλικός τους προσανατολισμός ήταν διαφορετικός. Η Nasar, αναφέρει λοιπόν ένα περιστατικό σύλληψης του, επειδή βρέθηκε σε στενή επαφή ας πούμε με έναν άλλο άνδρα, το οποίο έγινε αφορμή για να χάσει μια σημαντική θέση σ’ ένα πρόγραμμα του Ναυτικού για το οποίο δούλευε. Και φυσικά οι φήμες έκτοτε τον ακολουθούσαν.

Όντως μπορεί να ήταν ψυχοπιεστική όλη αυτή η κατάσταση. Κι έπαιξαν ρόλο οπωσδήποτε κι άλλα γεγονότα στην κατάρρευση του. Πλησίαζε τα τριάντα και δεν είχε κερδίσει τα βραβεία που περίμενε, παρά τη μεγάλη φήμη του κι υπάρχει η κοινά διαδεδομένη αντίληψη στο χώρο των μαθηματικών, πως αν δεν παρουσιάσεις ως αυτή την ηλικία λαμπρά επιτεύγματα, μετά είναι πια πολύ αργά. Είχε πει χαρακτηριστικά:

«Εκείνη την εποχή, έχαιρα κάποιας αναγνώρισης. Σημείωνα κάποια πρόοδο επαγγελματικά, αλλά δεν ήμουν πραγματικά στην κορυφή. Δεν έχαιρα κορυφαίας αναγνώρισης, και έτσι όταν άρχισα να σκέφτομαι παράλογα, φανταζόμουν τον εαυτό μου σαν να ήμουν επιπέδου Νούμερο 1. Ήμουν το πιο σημαντικό άτομο του κόσμου, και άνθρωποι όπως ο Πάπας ή ο πρόεδρος ήταν σαν εχθροί, που προσπαθούσαν να με μειώσουν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο«.

Ο ίδιος, έριξε σε κάποια ομιλία που έδωσε σε ψυχιάτρους, την ευθύνη της συναισθηματικής του αποσταθεροποίησης και την έναρξη της ψύχωσης, στην προσπάθεια του να λύσει τις αντιφάσεις της κβαντικής θεωρίας, με την οποία ασχολήθηκε το καλοκαίρι του ’57. Τον είχε πειράξει οπωσδήποτε λένε κάποιοι και το γεγονός πως ένας άλλος μαθηματικός είχε λύσει πριν απ’ αυτόν, ένα θεώρημα που έλυσε κι ο ίδιος και το ανακάλυψε αργότερα (πρόκειται για τον Ennio De Giorgi).

Κι αργότερα προσπαθώντας να λύσει την  υπόθεση του Riemann κατέληξε σε αδιέξοδο. Ήταν η εποχή, που τον είχε πιάσει μανία με τα χρήματα, επένδυσε τις οικονομίες της μητέρας του, τις έχασε κι απολογήθηκε γι’ αυτό. Επιπλέον η σύζυγος του είχε μείνει έγκυος κι η αντίστροφη μέτρηση άρχισε.

Η λίστα των παράξενων συμπεριφορών που επέδειξε μετά την Πρωτοχρονιά του ’58 κι ως τον Φλεβάρη που όλοι πια κατάλαβαν πως κάτι δεν πάει καλά είναι μεγάλη. Κι αν δεν ήταν πάντα εκκεντρικός, θα είχαν καταλάβει νωρίτερα κάποιοι άνθρωποι τι του συνέβαινε. Αλλά το απέδιδαν σ’ αυτό το στοιχείο του χαρακτήρα του. Πουθενά δεν αναφέρεται στον βιβλίο πάντως πως έβλεπε πρόσωπα που δεν υπήρχαν (σ’ αντίθεση με όσα μπορεί να δείτε στην ταινία) κι ο ίδιος το έχει αποσαφηνίσει όπως μπορείτε να διαβάσετε εδώ: «ποτέ δεν έβλεπα τίποτα«. Αυτό που συνέβαινε συχνά ήταν πως μιλούσε χωρίς ν’ απευθύνεται σε κάποιον συγκεκριμένα.

Κι έχει εξηγήσει πως:

«Μέσα στην τρέλα μου, νόμιζα πως είχα ένα πολύ σημαντικό ρόλο, και, φυσικά, αυτό περιλαμβάνει την ιδέα του αγγελιοφόρου. Αυτή είναι μια Μουσουλμανική σύλληψη ιδιαίτερα με το Μωάμεθ. Είναι ο αγγελιοφόρος του Αλλάχ. Αυτό είναι, πιστεύω, μια καθιερωμένη έκφραση. Επομένως έβλεπα τον εαυτό μου σαν να είναι αγγελιοφόρος ή σαν να είχα μια ειδική αποστολή. Το έβλεπα στη λογική ότι υπήρχαν υποστηρικτές, αλλά κι αντίπαλοι, κι έτσι πίστευα πως αν με έβαζαν στο νοσοκομείο, θα ήταν πραξικόπημα από τους αντίπαλους.

Είχα αυτή την αίσθηση της καταδίωξης. Είχα την ιδέα ότι μερικοί από τους ανθρώπους –νομίζω πως ο Αϊζενχάουερ ήταν ακόμα πρόεδρος τότε –κι ο Πάπας κι οι δυνάμεις που θα μπορούσαν να είναι εχθρικές απέναντί μου [sic]. Φανταζόμουν ένα κρυμμένο κόσμο όπου οι Κομμουνιστές κι οι μη-Κομμουνιστές ήταν μπλεγμένοι σε αυτό το πράγμα –ήταν κάτι σαν μηχανορράφοι.

Στην αρχή-αρχή μου ήρθε η ιδέα ότι θα λάμβανα ένα μήνυμα με κάποιο τρόπο. Αργότερα ένιωθα πως μπορεί να λάμβανα μια θεία αποκάλυψη βλέποντας ένα συγκεκριμένο αριθμό που θα εμφανιζόταν. Μια μεγάλη σύμπτωση μπορούσε να ερμηνευθεί ως μήνυμα από τον ουρανό«.

.

.

Άρχισε να πιστεύει λοιπόν, πως όσοι φορούσαν κόκκινες γραβάτες συμμετείχαν σε κάποια μυστική συνωμοσία (ήταν μάλλον κρυπτοκουμμουνιστές – τα χρόνια του Μακαρθισμού άραγε συνέβαλαν στο να κάνει τέτοιες συνδέσεις;), έστελνε γράμματα στους πρεσβευτές διαφόρων χωρών γράφοντας με τέσσερα διαφορετικά χρώματα συνήθως (μπλε, μαύρο, κόκκινο και πράσινο), εξηγώντας πως θα ιδρύσει κυβέρνηση, έλεγε πως οι εξωγήινοι του στέλνουν μηνύματα που μόνο αυτός μπορεί ν’ αποκρυπτογραφήσει, αρνήθηκε μια θέση προφασιζόμενος πως δεν μπορεί ν’ ασχοληθεί μ’ αυτήν καθώς σκόπευε να γίνει ..Αυτοκράτορας της Ανταρκτικής, ρωτούσε επίμονα την Alicia διάφορα πράγματα με τόνο που έδειχνε πως πίστευε ότι του έκρυβε κάτι, την απειλούσε πως θα πάρει όλες τις οικονομίες τους και θα φύγει στην Ευρώπη, ζωγράφισε ένα βράδυ όλο το υπνοδωμάτιο τους με μαύρες κηλίδες, όσα έλεγε σχετικά με μαθηματικά ήταν ασυναρτησίες, φλυαρούσε κι έδινε φριχτές, αλλόκοτες ομιλίες.

Η γυναίκα του φοβήθηκε κι ενημέρωσε τη μητέρα του Virginia και την αδερφή του Martha (δύο πρόσωπα πολύ σημαντικά, που δεν εμφανίζονται στην ταινία). Στην αρχή, προσπάθησε να τον βοηθήσει ν’ ανταπεξέλθει, ώστε να μην καταλάβουν οι άλλοι το πρόβλημα, γιατί φοβόταν για το κοινό τους μέλλον και για το μέλλον του παιδιού που κυοφορούσε, αλλά σύντομα κατέφυγε σε ψυχίατρο για συμβουλές. Κι αργότερα, πήρε και δεύτερη γνώμη. Δεν ήθελε όμως ν’ ακούσει για φάρμακα και ηλεκτροσόκ, γιατί φοβόταν οποιαδήποτε θεραπεία μπορούσε να βλάψει το μυαλό του, την ευφυΐα του.

Υπερίσχυσε όμως ο φόβος της για τη δική της ασφάλεια και του μωρού που θα έφερνε στον κόσμο και καθώς η κατάσταση του Nash επιδεινώθηκε προσπάθησε να τον πείσει με τη βοήθεια ειδικών να μπει εθελοντικά στο ψυχιατρείο, καθώς εκείνη την περίοδο το στίγμα ενός ακούσιου εγκλεισμού ήταν τεράστιο. Τον έκλεισαν τελικά, στο McLean Hospital, εκείνη και άνθρωποι απ’ το ΜΙΤ, προσπαθώντας να προλάβουν τα χειρότερα. Ένα βράδυ του Απρίλη, δύο αστυνομικοί τον προσήγαγαν, αν κι αντιστάθηκε σθεναρά.

Το McLean όμως τότε όπως και τώρα, ήταν συνδεδεμένο με την Ιατρική Σχολή του Harvard και σ’ αυτό νοσηλεύτηκαν κατά καιρούς κι άλλοι διάσημοι, όπως η Sylvia Plath κι ο Ray Charles. Στη συνείδηση του κόσμου δεν ήταν τόσο ψυχιατρικό νοσοκομείο, αλλά ένα είδος σανατορίου για ποιητές, καθηγητές, ανθρώπους που χρειάζονταν γενικά μια ιδιαίτερη φροντίδα για να ανακάμψουν ας πούμε. Ο Nash δεν δέχτηκε να υπογράψει το έγγραφο εθελοντικής εισαγωγής για 10ημερη παρακολούθηση καθώς πίστευε τότε πως δεν ήταν φυσικά τρελός αλλά “ο πρίγκηπας της ειρήνης”, ο ηγέτης ενός παγκόσμιου κινήματος ειρήνης.

Η μητέρα του ειδοποιήθηκε και ήρθε, αλλά έκλαιγε συνεχώς και δεν ήταν σε θέση να προσφέρει καμιά βοήθεια ή στήριξη στην έγγυο νύφη της. Ο  Nash μεταφέρθηκε στο Bowditch Hall, μια κλειστή πτέρυγα για άντρες, στην οποία σύντομα εισήχθη κι ο διάσημος ήδη τότε ποιητής Robert Lowell, με τον οποίο έκαναν στενή παρέα.

Eίχε δικό του δωμάτιο με θέα, η πόρτα του έκλεινε, είχε φωτάκι που μπορούσε να έχει ανοιχτό τη νύχτα, το νοσηλευτικό προσωπικό κι οι φοιτητές που τον επισκεπτόταν, τον αποκαλούσαν «κύριο Καθηγητή», το φαγητό ήταν εξαιρετικό, η ατμόσφαιρα πολιτισμένη και δεν υπήρχαν κραυγές ή βίαια επεισόδια ή ζουλρομανδύες. Αλλά του είχαν αφαιρεθεί τα εσώρουχα, η ζώνη, τα παπούτσια για λόγους ασφαλείας κι ο καθρέφτης που ξυριζόταν ήταν από μέταλλο κι όχι από γυαλί.

Η γυναίκα του είχε προτρέψει τους πάντες να τον επισκεφτούν κι είχε φτιαχτεί πρόγραμμα επισκέψεων. Όλοι αισθανόταν την ευθύνη να τον κάνουν να αισθανθεί καλύτερα, ώστε να επανακάμψει το δυνατόν συντομότερα. Του δινόταν θοραζίνη κι η διάγνωση ήταν παρανοική σχιζοφρένεια. Υπήρχε ομοφωνία των ψυχιάτρων, απ’ την αρχή της εισαγωγής του: ήταν σαφώς ψυχωτικός.

Και σύμφωνα με τους ψυχαναλυτές που υπερίσχυαν τότε εκεί, όλα είχαν προκληθεί απ’ την ομοφυλοφιλία του. Ήταν κάτι που πίστευαν εκείνη την περίοδο όπως διευκρινίζει η συγγραφέας, για κάθε άντρα που εισαγόταν εκεί ως ψυχωτικός. Δεν αποτέλεσε εξαίρεση ο Νash. Ο Alfred H. Stanton που διεύθυνε άλλωστε, ήταν φοιτητής του Harry Stack Sullivan, κορυφαίου μαθητή του Freud. Έβαλε τέλος στις λοβοτομές και στα ηλεκτροσόκ και η ψυχανάλυση μπήκε στην πρώτη γραμμή στην θεραπεία των ψυχώσεων στο McLean, στην εποχή του.

.

.

(συνεχίζεται εδώ)

.

.

.

.

.

Παρουσίαση βιβλίου: Logicomix – Περιπέτεια στη χώρα της Λογικής…

.

update 13/12/2015

.

.

Η αλήθεια είναι ότι άρχισα να διαβάζω αυτό το βιβλίο, με επιφύλαξη. Δεν είχα βλέπετε ποτέ, καλή σχέση με τα μαθηματικά. Αλλά είχα και έχω με την Λογική, ίσως γιατί βρίσκεται στον αντίποδα της Τρέλας. Κι αυτό συνέβαλλε, στο να το απολαύσω τόσο πολύ.

Εμπνευσμένη η ιδέα του Απόστολου Δοξιάδη και της παρέας του, δηλαδή του Χρίστου Χ. Παπαδημητρίου, του Αλέκου Παπαδάτου και της Annie Di Donna, να παρουσιαστεί το μυθιστόρημα αυτό, όπως θέλουν να το ονομάζουν κι όπως επιμένουν ότι είναι, σε μορφή κόμικς.

Γιατί δανείζοντας το ρόλο του παραμυθά στον φιλόσοφο Μπέρτραντ Ράσελ, καταφέρνουν να κάνουν ενδιαφέρουσα την αφήγηση, κατανοητές τις θεωρίες και προσιτές  σε όλους, γνώσεις που δεν είναι τόσο απλό να εκλαϊκευτούν.

Η θεωρία συνόλων, το παράδοξο του Ράσελ, τα θεωρήματα της μη-πληρότητας, εξηγούνται με εύληπτο τρόπο στον αναγνώστη και το κυριότερο: του δίνουν το εφαλτήριο  για να διαβάσει περισσότερα πράγματα επ’ αυτών, αλλά και για τον Κύκλο της Βιέννης, τον Ιντουισιονισμό κ.α.

Ακόμα κι οι θεωρίες του Βιτγκενστάιν, με τις οποίες κι εγώ για τους δικούς μου λόγους έχω ασχοληθεί, φαντάζουν στο Logicomix πιο προσιτές για έναν αναγνώστη που ίσως πρώτη φορά έρχεται σ’ επαφή με τις σκέψεις του μεγάλου αυτού φιλοσόφου.

Φυσικά δεν χρειάζεται να πλέξω εγώ το εγκώμιο αυτού του βιβλίου, που παγκόσμια διακρίθηκε, αλλά κάνω αυτή την ανάρτηση, γιατί το είδα κι από μια οπτική γωνία που μ’ ενδιαφέρει εκ των πραγμάτων πολύ.

Κι αυτό οφείλεται απ’ ότι αντιλαμβάνομαι κυρίως στον κ. Δοξιάδη, ο οποίος διαβάζοντας το άρθρο του Τζιαν-Κάρλο Ρότα, σχετικά με τα αφύσικα ψηλά ποσοστά ψύχωσης στις περιπτώσεις των Πατέρων της Λογικής, έριξε φως με τον τρόπο του και σ’ αυτή την πλευρά του θέματος.

Όπως αναφέρει, είναι ενδιαφέρον αυτό το στοιχείο, ειδικά επειδή ελάχιστοι από τους άλλους μαθηματικούς πάσχουν ψυχικά.

«Λέω ότι στην ιστορία των μαθηματικών δεν υπάρχει ψύχωση, εκτός από αυτόν τον συγκεκριμένο τομέα. Η μαθηματική λογική είναι ένας μικρός κλάδος των μαθηματικών. Στα πρώτα 50 χρόνια η κύρια ιστορία του κλάδου αυτού γράφτηκε από δέκα ανθρώπους. Οι πέντε από αυτούς νοσηλεύτηκαν σε ψυχιατρικά ιδρύματα και οι άλλοι δύο είχαν έντονο ψυχιατρικό ιστορικό. Και σε κάνει να αναρωτηθείς: Γιατί δεν υπάρχει τρέλα στα μαθηματικά και υπάρχει ειδικά εκεί; Η σκέψη που αναπτύσσω είναι ότι ορισμένες προσωπικότητες με έντονα σημάδια ψυχοπαθολογίας προσελκύστηκαν από τον συγκεκριμένο τομέα γιατί εκείνη την εποχή προσέφερε κάποια στοιχεία βεβαιότητας που λειτούργησαν ψυχοθεραπευτικά επάνω τους. Ετσι ο λόγος που φτιάχτηκε η Μαθηματική Λογική ήταν από τις νευρώσεις των δημιουργών της. Αρα, αν θέλετε, με κάποια έμμεση έννοια – σχεδόν δαρβινική – το υποκειμενικό στοιχείο μπαίνει και στα μαθηματικά. Δαρβινική, διότι διαλέγονται από τη νεύρωσή τους» (απόσπασμα συνέντευξης που παραχωρήθηκε στην Κατερίνα Δαφέρμου, για την  Εφημερίδα «Το Βήμα», στις 24/2/2008)

Δεν θα ήταν σωστό να σας πω περισσότερα, ακριβώς για να τα διαβάσετε στο βιβλίο, όπου υπάρχει ένα εμπεριστατωμένο Σημειωτάριο, που αφορά και στην διαπλοκή Λογικής-Τρέλας (όπου γίνεται αναφορά και στον αγαπημένο μου -ας όψεται η Τεχνητή Νοημοσύνη- Alan Turing).

Κι αν θέλετε να καταλάβετε περισσότερα για την σχέση γενικότερα των Μαθηματικών με την Ψυχολογία, αφιερώστε λίγο χρόνο για να συμβουλευτείτε το διαφωτιστικό σχόλιο του Μωυσή Α. Μπουντουρίδη, Αναπληρωτή Καθηγητή Μαθηματικών του. Πανεπιστηµίου Πατρών, που θα βρείτε παρακάτω.

Επιτρέψτε μου τέλος, να κλείσω αυτή την ανάρτηση, με μια παρήγορη κατά την γνώμη μου φράση, που υπάρχει στο Logicomix, αφού βεβαίως σας προτρέψω να κάνετε κλικ σε όλους τους συνδέσμους:

«Αν ακόμη και στη Λογική και στα Μαθηματικά, στους τομείς της μέγιστης βεβαιότητας, δεν υπάρχει απόλυτη διασφάλιση, πως γίνεται να τη βρούμε στο χάος των ανθρωπίνων ζητημάτων -είτε των προσωπικών, είτε των δημοσίων!«.

Καλή σας ανάγνωση.

.

.

.

.

.

.