Ο Πικάσο και ο πόλεμος

“Picasso et la Guerre”, Paris, (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Η επικαιρότητα καθορίζει σίγουρα κάποιες φορές τις επιλογές μας. Κι αυτή τη φορά λοιπόν, έτσι έγινε. Με το ενδιαφέρον πολλών από ‘μας στραμμένο στη Συρία, τη Χιλή, την Ισπανία και σ’ άλλα μέρη του πλανήτη όπου μαίνονται συγκρούσεις, παραμονές μιας εθνικής επετείου, η ανάρτηση που σκέφτηκα ν’ ανεβάσω αφορά τον πόλεμο.

Και πιο συγκεκριμένα τον τρόπο που τον απεικόνισε ο Picasso, μέσα απ’ τα έργα του. Τον περασμένο Ιούλιο βλέπετε, ολοκληρώθηκε μια σχετική έκθεση που είχε αρχίσει στις 5 Απριλίου στο Παρίσι κι ήταν πολύ ενδιαφέρουσα. Γιατί ενώ γνωρίζουμε την εμβληματική «Guernica», υπάρχουν κι άλλα, πολλά έργα του μεγάλου ζωγράφου που αγνοούμε. Έργα που είτε δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια πολέμων, είτε έχουν αντιπολεμικό χαρακτήρα (και τα περιστέρια βέβαια σ’ αυτά έχουν την τιμητική τους).

Η έκθεση έλαβε χώρα στο Musée de l’Armée, στον τρίτο όροφο και συμπεριελάμβανε περίπου 350 εκθέματα (απ’ το 1939 μέχρι το 1973). Ο τίτλος της στα γαλλικά ήταν “Picasso et la Guerre” κι αυτόν μετέφρασα για τη σημερινή ανάρτηση. Προσέλκυσε πλήθος κόσμου (αν και στο Παρίσι τελευταία είχαν γίνει κι άλλες εκθέσεις μ’ επίκεντρο τον ίδιο καλλιτέχνη) και θεωρήθηκε πολύ επιτυχημένη.

Ευτυχώς υπάρχει ένα πολύ καλό video απ’ το χώρο με τα συγκεκριμένα έργα κι έτσι θα χρησιμοποιήσω πολύ λίγες απ’ τις δικές μου φωτογραφίες κι αυτές κυρίως για να σας «ξεναγήσω» στους εξωτερικούς χώρους του Μουσείου.

Ο Pablo Picasso λοιπόν, υπήρξε πάντα ενεργός πολιτικά στην εποχή του και η έκθεση αυτή εκτός από πρωτότυπη ήταν και διδακτική, όσον αφορά το πώς οι καλλιτέχνες μπορούν να αλλάξουν τις νοοτροπίες των ανθρώπων.

Παρουσιάστηκαν σ’ αυτήν μεταξύ άλλων, σχέδια μεσαιωνικών στρατιωτών που σχεδίασε το 1895, όταν ήταν μόλις 14 ετών. Πρόκειται για σκίτσα με μελάνι σε χαρτί που αφορούν τη μάχη του Covadonga όπου το 718-722 μ.Χ. οι Μουσουλμάνοι απωθήθηκαν από την Asturia, στην πρώτη νίκη των Xριστιανών στην Ισπανία.

Αν και ποτέ δεν υπηρέτησε στο στρατό (απαλλάχτηκε μέσω μιας μεγάλης οικονομικής συνεισφοράς, με πρωτοβουλία ενός θείου του όπως διάβασα), ο σπουδαίος καλλιτέχνης έζησε τρεις μεγάλες συγκρούσεις, τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους και τον Ισπανικό Εμφύλιο και απεικόνισε τον Πόλεμο της Κορέας, τον αγώνα για την Ανεξαρτησία της Αλγερίας καθώς και τον Ψυχρό Πόλεμο, μεταξύ άλλων, στα έργα του.

Όταν ξέσπασε ο Πρώτος Παγκόσμιος, ο Picasso άρχισε να αλληλογραφεί με τον ποιητή Guillaume Apollinaire ο οποίος είχε στρατολογηθεί και του έστειλε νέα από το μέτωπο. Οι επιστολές του δεύτερου (υπήρχαν στα εκθέματα) ήταν γεμάτες με πατριωτικά σχέδια και περιείχαν νέα των Braque, Derain, Cocteau, κ.α.

Πριν ζωγραφίσει τη «Guernica», το 1937, κατόπιν εντολής της δημοκρατικής κυβέρνησης του Francisco Largo Caballero για το ισπανικό περίπτερο της Παγκόσμιας Έκθεσης του Παρισιού, είχε βέβαια κάνει κι άλλα σχετικά προσχέδια. Θα δείτε και στα link που συμβουλεύτηκα όπως αυτό άλλωστε, αρκετές φωτογραφίες των έργων του.

Όπως μπορείτε να μάθετε επίσης, αν διαβάσετε το βιβλίο του Michèle Cone, «Artists under Vichy» (Princeton University Press, 1992), ο Picasso βρισκόταν υπό τη διαρκή απειλή να συμπεριληφθεί στη λίστα των «εκφυλισμένων καλλιτεχνών» του καθεστώτος, κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Musée de l’Armée, Paris, (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Εργαζόταν στο στούντιο του στη rue des Grands Augustins και ήταν σχετικά ασφαλής λόγω της φήμης και της ευμάρειάς του, αλλά ανακρίθηκε επανειλημμένα κι εκφοβίστηκε από τους Ναζί ως Ισπανός πρόσφυγας. Ο Ισπανός Πρέσβης ζήτησε μάλιστα ρητά από τους Γερμανούς τότε, να του απαγορεύσουν να εκθέσει.

Του είχε δοθεί νωρίτερα η επιλογή, από τον Alfred Barr και την Επιτροπή Διάσωσης Έκτακτης Ανάγκης, να φύγει απ’ τη Γαλλία για τη Νέα Υόρκη μαζί με άλλους καλλιτέχνες, αλλά αρνήθηκε κι αυτό του έδωσε μεγάλο κύρος στα μάτια των ομοτέχνων του.

Περισσότερα στοιχεία για όσα αναφέρονται στον κατάλογο της έκθεσης που κυκλοφορεί (Gallimard, 2019) μπορείτε να διαβάσετε εδώ, αν γνωρίζετε γαλλικά.

L’ Hôtel National des Invalides, Cathédrale Saint-Louis des Invalides, Paris, (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Με την ευκαιίρα ν’ αναφέρω, ότι το Musée de l’Armée, όπου και φιλοξενήθηκε η αυτή η έκθεση, διαθέτει έναν πολύ όμορφο κήπο κι αποτελεί μέρος του κτιριακού συγκροτήματος του L’ Hôtel national des Invalides, δηλαδή του Μεγάρου των Απομάχων που βρίσκεται στο 7ο διαμέρισμα του Παρισιού και ξεκίνησε να σχεδιάζεται την εποχή του Λουδοβίκου του 14ου. Στην εκκλησία μάλιστα του συγκροτήματος (Cathédrale Saint-Louis des Invalides), βρίσκεται ο τάφος του Μεγάλου Ναπολέοντα μαζί με άλλων επιφανών Γάλλων.

Έξω απ’ το συγκεκριμένο Μουσείο βέβαια (μπορείτε να επισκεφτείτε κι άλλα εκεί κι εννοώ ακριβώς στον ίδιο χώρο), στο πλάι της λεωφόρου, υπήρχε κι ένας άστεγος με τη σκηνή του. Περίεργο το πως «ξέφυγε» απ’ τους πάνοπλους οπλισμένους στρατιώτες που περιπολούν παντού στο Παρίσι και τους άλλους τόσους αστυνομικούς. Μου έκανε εντύπωση η κατάλευκη δαντέλα με την οποία είχε στολίσει τις εξαιρετικά φροντισμένες γλάστρες του. Τα δύο πρόσωπα μιας πόλης…

Αν το σκεφτείτε εξάλλου, τα θύματα των ποικίλλων πολέμων (συμπεριλαμβάνω και τους οικονομικούς φυσικά), είναι μπροστά στα μάτια μας κάθε μέρα κι ας μη θέλουμε κάποιες φορές, να τα δούμε. Αλλά…

Νίκολα Τέσλα: Ο Άνθρωπος από το Μέλλον: Έκθεση, ως τις 31/1/2020, στο «Μουσείο Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας Κοτσανά»

Δεν γινόταν να μην γράψω δυο λόγια γι’ αυτή την έκθεση που εγκαινιάστηκε την 1η του Οκτώβρη κι αφορά το Νίκολα Τέσλα, απ’ τη στιγμή που εδώ υπάρχει ολόκληρη ανάρτηση για το Μουσείο που είναι αφιερωμένο σε κείνον, στο Βελιγράδι.

Είναι απ’ τις προσωπικότητες και τους επιστήμονες που μ’ ενδιαφέρει η ζωή και το έργο τους κι έτσι σίγουρα θα την επισκεφτώ και τότε θα μοιραστώ μαζί σας τις εντυπώσεις μου.

Στον ιστότοπο του «Μουσείου Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας Κώστα Κοτσανά», θα βρείτε εσείς εντωμεταξύ, όλες τις χρήσιμες πληροφορίες και αν θέλετε να μάθετε περισσότερα για κείνον, μπορείτε φυσικά ν’ αναζητήσετε και τα βιβλία του Γιώργου Στάμκου.

.

.

Αρχαιολογικό Μουσείο Βαθέως Σάμου – Μέρος ΙΙ

.

Το Μέρος Ι μπορείτε να το διαβάσετε κάνοντας κλικ εδώ.

.

Ένα απ’ τα αυτά, τα εξέχοντα χαμένα αναθήματα για τα οποία σας έγραψα στην προηγούμενη ανάρτηση, είδε και περιέγραψε ο Ηρόδοτος. Ο λόγος για έναν χάλκινο λέβητα, που έφτανε σε ύψος τα 5 μέτρα, στηρίζονταν σε τρεις γονατιστές μορφές νέων και στο χείλος του έφερε προτομές γρυπών, τοπικής παραγωγής. Η αλήθεια είναι πως κι εγώ, ξόδεψα πολύ χρόνο παρατηρώντας παρόμοιους γρύπες. Εντυπωσιακοί το λιγότερο… Δεν θυμάμαι να έχω δει σε άλλο μουσείο της χώρας μας, τόσους πολλούς.

.

Γρύπες 2
Σφυρήλατες προτομές γρυπών τέλη 8ου αι.π.Χ – αρχές 7ου (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Και δεν έχω δει, γιατί στη Σάμο φτιάχνονταν κι εξάγονταν οι περισσότεροι κι ας μας ήρθαν απ’ την Ανατολή. Οι Γρύπες ήταν μυθικά τέρατα με μορφή πτηνού, που απωθούσαν τα κακά πνεύματα. Τροποποιήθηκε η μορφή τους στα εργαστήρια του νησιού όπου και βρέθηκε το πιο πλούσιο σύνολό τους (υπάρχουν τόσο σφυρήλατοι, όσο και χυτοί) απ’ τον 8ο και 7ο αι. π.Χ. Φτιάχνονταν με μήτρες κι έφταναν τα 0,80 μ. σε ύψος. Η Σάμος ήταν ένα απ’ τα κέντρα επεξεργασίας, παρασκευής κι εξαγωγής γρυπών ως και πέρα από την Ετρουρία. Έτσι και στο Ηραίο, τους έβλεπε κανείς σε πολλά σκεύη.

.

Για να συνεχίσουμε όμως την περιήγησή μας με τη βοήθεια της φαντασίας… Στο χώρο του ιερού λοιπόν, υπήρχε μεγάλος βωμός (οι αρχαιολόγοι κάνουν λόγο για οκτώ οικοδομικές φάσεις) με παραστάσεις θηρομαχιών και Σφιγγών μεταξύ άλλων, δεξαμενή καθαρμών, εκθέσεις των αφιερωμάτων των πιστών (αναθήματα χρυσά, αργυρά, από ελεφαντόδοντο σαν αυτό που βλέπετε παρακάτω και άλλα πολύτιμα υλικά, τα πιο σπουδαία εκ των οποίων εκθέτονταν στη βόρεια παρυφή της Ιεράς Οδού για να λούζει το φως του ήλιου και να τ’ αναδεικνύει έτσι), εργαστήρια, χώρους πώλησης ειδών σχετικών με τη λατρεία της θεάς κ.α.

.

Ελεφαντοστό έκθεμα 2 Σαμος
Ελεφαντοστέινο χτένι του 640-630 π.Χ (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Σπονδικές φιάλες, ηθμοί (σουρωτήρια) και αρύταινες (κουτάλες) για το κρασί, κρατήρες, οινοχόες και πόσα άλλα ακόμα… Να, για παράδειγμα, δείτε αυτό το αντικείμενο του 7ου π.Χ αι, τον Κέρνο της Σάμου, όπως είναι γνωστό. Σκεύος για σπονδές στις τελετές προς τιμήν της θεάς, διακοσμημένο με κύπελα, ρόδια και ζώα. Το ρόδι άλλωστε, συνδεόταν με τη γονιμότητα και την Ήρα. Κι όχι μόνο αυτό.

.

Κέρνος Σάμου
Κέρνος της Σάμου (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Φανταστείτε τώρα μια Αιγύπτια να καταφτάνει με τη μητέρα της στο ναό από μακριά, βλέποντας στο πρόσωπο της τοπικής θεάς τη δική της Μουτ και να της φέρνει για να της αφιερώσει έναν καθρέφτη (κάτοπτρο) με δίστιχη επιγραφή στα ιερογλυφικά (μοναδικό αυτό το εύρημα επί ελληνικού εδάφους, να ξέρετε). Οι σχέσεις των Αιγυπτίων άλλωστε με τους ντόπιους ήταν εξαιρετικές κι υπήρχε ολόκληρη συνοικία Σαμίων, στη Ναύκρατιν της Αιγύπτου.

Αυτή η προσκυνήτρια λοιπόν (είναι δυσανάγνωστο το όνομά της στο σημαντικότατο αυτό εύρημα) σίγουρα θα παρατηρούσε με δέος γύρω της τα υπέροχα γλυπτά κούρων και κορών τα οποία πλαισίωναν την Ιερά Οδό που προανέφερα και τέσσερα απ’ αυτά ήταν κολοσσιαία. Φύλακες υπέρτατοι. Τον έναν τους, στεγάζει το Μουσείο. Επιβλητικό άγαλμα, αρχικού ύψους 4.75 μέτρων του 580 π.Χ.

.

Κούρος Σάμου
Κούρος της Σάμου (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Ο κορμός του βρέθηκε το 1980 σε ανασκαφές κοντά στην Ιερά Οδό, το πρόσωπό του το 1984 και ο αριστερός μηρός είχε βρεθεί εκεί κοντά ήδη απ’ το 1973 εντοιχισμένος σε ελληνιστική οικία. Κατασκευάστηκε από ντόπιο καλλιτέχνη, χρησιμοποιήθηκε Σαμιώτικο λευκότεφρο, φλεβωτό μάρμαρο και ήταν βαμμένο με ερυθροκάστανη ώχρα. Με διαφορετικά χρώματα είχαν τονιστεί λεπτομέρειες στα μάτια, τα χείλη, το εφήβαιο και τα μαλλιά. Τα μαλλιά τους τα άφηναν μακριά οι άντρες στη Σάμο τότε και τα περιποιούνταν πολύ, γι’ αυτό τα βλέπετε να πέφτουν στην πλάτη του αγάλματος. Να ήταν άραγε μαύρα ή ξανθά; Ίχνη χρώματος πάντως κόκκινου και ανοιχτού ιώδες διακρίνονται καθαρά στο ακόλουθο κυπριακό ειδώλιο. Κρίμα βέβαια που δεν μπορούμε να τα δούμε όπως ήταν αρχικά όλα αυτά, αλλά τουλάχιστον τα φανταζόμαστε ως ένα βαθμό.

.

Κυπριακό ειδώλιο
Κυπριακό ειδώλιο όρθιας γυναίκας, πρώιμος 6ος αι. π.Χ. (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Αυτή νομίζω είναι η κατάλληλη στιγμή για να σας πω ότι το Μουσείο έχει πάμπολλα εκθέματα από μέρη μακρινότερα απ’ την Κύπρο. Επειδή, στα τέλη του 8ου αι. π. Χ., οι Σάμιοι έχουν ήδη πλοία ικανά για μεγάλα, υπερπόντια ταξίδια ταξιδεύουν προς τον Εύξεινο Πόντο, την Εγγύς Ανατολή και φτάνουν ως την Ισπανία (ο Κωλαίος έφτασε λοιπόν τον 7ο αι. π.Χ ως τις Ηράκλειες στήλες και τη Νότια Αγγλία). Απ’ την Ανδαλουσία είναι το χτένι ας πούμε που υπάρχει στη δεύτερη φωτογραφία της ανάρτησης. Και πολλά ακόμη ευρήματα είναι από ξένες χώρες όπως αυτό το πολύ ιδιαίτερο θυμιατήρι από στεατίτη και η χάλκινη παρωπίδα αλόγου απ’ τη Συρία που βλέπετε παρακάτω.

.

Θυμιατήρι απ' τη Συρία
Αφιερώματα απ’ τη Συρία 9ος-7ος αι. π.Χ. (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Αλλά να μην σας τα πω εγώ όλα, έτσι; Ρωτήστε για την Ήρα του Χηραμύη που βρίσκεται στο Λούβρο και ποια η σχέση της με άλλο άγαλμα που βρέθηκε στη Σάμο; Μάθετε ποιο είναι το πιο αρχαίο άγαλμα που βρέθηκε απ’ το Ηραίο, και ποια καινοτομία έφερε στην τέχνη ο Γενέλεως, ο πιο σπουδαίος Σάμιος καλλιτέχνης του μέσου του 6ου π.Χ. αι. Δείτε τη σπουδαία συλλογή με τα ξύλινα αντικείμενα που διατηρήθηκαν τόσους αιώνες, παρατηρήστε τον δαίμονα Μπες κι ό,τι άλλο τραβήξει την προσοχή σας κι αφήστε τις εξαιρετικά καταρτισμένες κυρίες Φωτία και Αριέττα να σας εξηγήσουν περισσότερα (τις Ευχαριστώ πολύ, με την ευκαιρία).

.

cover Σαμος

.

Κυρίως, διαβάστε το βιβλίο του Κωνσταντίνου Τσάκου και της Μαρίας Βιγλάκη το οποίο διατίθεται δωρεάν εδώ με αυτό το υπέροχο εξώφυλλο που βλέπετε παραπάνω και το οποίο απεικονίζει τον Ευρυτίων, τον βοσκό του Γηριόνη χτυπημένο από βέλος να κείτεται κάτω από φοίνικες σε εξωτικό τοπίο (λεπτομέρεια από χάλκινο έλασμα μόλις 0.48 μ. μάλλον του 7ου αι. π.Χ. ). Τον συμβουλευόμουν συνεχώς αυτόν τον σπουδαίο τόμο, όσο έγραφα τις δύο αυτές αναρτήσεις. Θα μάθετε έτσι για το Ιερό της Αφροδίτης που ίδρυσαν στον κάμπο της χώρας οι Εταίρες που ήρθαν στη Σάμο με τον Περικλή, τον 2ο αι. π.Χ., γιατί δεν έφαγαν τίποτα μια ολόκληρη μέρα οι Λακεδαιμόνιοι για να βοηθήσουν τους Σαμιώτες και τόσα άλλα… Ύστερα κάντε μια βόλτα στη θάλασσα, όπως έκανα εγώ.

.

.

Χάρηκα που είδα πως μπορεί κάποια-ος πια να νοικιάσει και ποδήλατο απ’ τις ειδικές στάσεις του Δήμου για να γυρίσει με την ησυχία του την πόλη κι είναι πολύ σημαντικό που το καλοκαίρι διοργανώνονται και τα Ηραία (παραπάνω το σχετικό video) κι έτσι κατά κάποιο τρόπο μπορεί όποια-ος θέλει να πάρει μια «γεύση» του τι γινόταν στην αρχαία εποχή. Για τις σύγχρονες γεύσεις άλλωστε, έχει πολλές επιλογές το νησί, απ’ το οποίο δεν πρέπει να φύγετε χωρίς να προμηθευτείτε μερικά μπουκάλια απ’ το φημισμένο και πολυβραβευμένο μοσχάτο κρασί.

.

.

Κι όταν σας λείπει η Σάμος όπως συμβαίνει και σε μένα, μπορείτε στο samosbook να μαθαίνετε τα νέα. Το ίδιο κάνω κι εγώ και δεν παραλείπω να θαυμάσω τις φωτογραφίες του Νίκου Τσούλου. Τον Ευχαριστώ που μου εμπιστεύτηκε μερικές για την ανάρτηση (ελπίζω την επόμενη φορά που θα έρθω Νίκο, να δω και έκθεση της Φωτογραφικής σας Ομάδας) κι Ευχαριστώ και τη στενή μου φίλη, Καίτη Γρυδάκη, για όλα όσα έκανε για μένα όχι μόνο τώρα αλλά και όταν κυκλοφόρησε «Η σκόνη των άστρων«, το βιβλίο μου που αναφέρεται και στο νησί. Εκείνη ξέρει γιατί.-

.

.

.

.

Aρχαιολογικό Μουσείο Βαθέως Σάμου -Μέρος Ι

.

Είσοδος Αρχαιολογικού Μουσείου Σάμου
Eίσοδος Παλαιού Κτηρίου (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Με μεγάλη χαρά είν’ η αλήθεια επισκέφτηκα το νησί, στις αρχές του Νοέμβρη. Είχα πολλά χρόνια να κατέβω στην πατρίδα και πολλά σχέδια για το πως θα περνούσα το λίγο χρόνο μου εκεί. Φτάνοντας στο αεροδρόμιο «Αρίσταρχος», σκεφτόμουν αν έπαιξε άραγε ρόλο στην ενασχόλησή μου με το σύμπαν, η σπουδαία παρακαταθήκη του αστρονόμου που πρώτος είπε αιώνες πριν πως η Γη γυρίζει γύρω απ’ τον ήλιο κι όχι το αντίθετο.

.

Κι όσο σκεφτόμουν τα τ’ ουρανού έστρεψα το βλέμμα μου προς τη Χώρα, την πρώτη πρωτεύουσα του νησιού και τόπου καταγωγής μου κατά το ήμισυ. Εκεί βρέθηκε μια μαρμάρινη πλάκα με αναθηματική επιγραφή, την οποία ήθελα να δω στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Βαθιού και θεωρώ πολύ ενδιαφέρουσα. Θα σας μιλήσω παρακάτω γι’ αυτήν… Πάντα με συγκινούν βλέπετε οι μικρές, προσωπικές ιστορίες.

.

Τις σκέψεις μου αυτές διέκοψε η άφιξη αγαπημένων ανθρώπων που με περίμεναν στο χώρο του αεροδρομίου κι αυτά είναι τα πιο όμορφα της ζωής. Οι ζεστές αγκαλιές και τα ειλικρινή χαμόγελα. Ξεκινήσαμε λοιπόν για το Βαθύ, περνώντας απ’ την περιοχή του Ευπαλίνειου ορύγματος (εδώ αναφέρω περισσότερα γι’ αυτό), τον λόφο με τα αρχαία τείχη κι οι εικόνες του λαμπρού παρελθόντος κατέλαβαν το μυαλό μου.

.

Ευπαλίνειο
Eυπαλίνειο όρυγμα (φωτογραφία: Νίκος Τσούλος)

.

Μυθική έμεινε η διαμονή στο νησί της Κλεοπάτρας και του Αντωνίου, που ξεφάντωναν και διασκέδαζαν καθημερινά τότε εκεί. Πέρασαν προφανώς την τελευταία τους ευτυχισμένη τους περίοδο στη Σάμο, πριν την ναυμαχία στο Άκτιο και τη συντριβή τους. Στα δικά τους παλάτια κατέλυσε έπειτα ο νικητής της ναυμαχίας, Οκταβιανός Αύγουστος, που εκτίμησε το ήπιο κλίμα. Και πόσους Ρωμαίους αυτοκράτορες δεν φιλοξένησαν έκτοτε αυτά τα λαμπρά αίθρια με τους κήπους και την άπλετη θέα στη θάλασσα…

.

Σ’ αυτό το λόφο (στη νοτιοδυτική πλευρά του λιμανιού του Πυθαγορείου) εικάζεται πως βρισκόταν και το παλάτι του Πολυκράτη (538-522 π.Χ), του αμφιλεγόμενου αυτού ηγεμόνα, που η σύγκρουσή του με τον Πυθαγόρα έγινε τότε η αφορμή για να αυτοεξοριστεί ο σπουδαίος φιλόσοφος στη Μεγάλη Ελλάδα.

.

Δεν ξέρω πόσες/οι που δεν σχετίζεστε με το νησί τον γνωρίζετε, αλλά ο Ηρόδοτος του αποδίδει το πιο σημαντικό οικοδομικό πρόγραμμα του 6ου αι. π.Χ. (ίσως όλης της τότε Ελλάδας). Το Ηραίο, το Ευπαλίνειο Όρυγμα που ήδη ανέφερα και πόσα άλλα…

.

Κάστρο
Αρχαία Τείχη (φωτογραφία: Νίκος Τσούλος)

.

Αλλά επειδή όπως σας εξομολογήθηκα μ’ αρέσουν οι μικρές, προσωπικές ιστορίες, ένα θα σας πω για να καταλάβετε το ποιόν του ανθρώπου: πρόσφερε τότε στο γιατρό Δημοκήδη για να τον έχει κοντά του δώδεκα φορές μεγαλύτερη αμοιβή, από κείνη που του έδινε ο Πεισίστρατος των Αθηνών. Κι η καθεμία, ο καθένας σας, ας βγάλει τα συμπεράσματά του: φιλοδοξία, νεοπλουτισμός,ανάγκη επίδειξης; Ίσως κι όλα αυτά μαζί και ποιος ξέρει τι ακόμα…

.

Με τέτοιες σκέψεις και πολλές συζητήσεις για οικεία πρόσωπα και φίλες/ους που διαμένουν ακόμη στη Σάμο, φτάσαμε στο Βαθύ κι ο ουρανός με υποδέχτηκε με τα πιο όμορφά του χρώματα, όσο οι δικοί μου φρόντιζαν να ξαναγευτώ αγαπημένες λιχουδιές. Μια βραδινή βόλτα, μ’ έκανε να αισθανθώ σαν να μην έφυγα ποτέ και περνώντας απ’ το Μουσείο στην επιστροφή για το σπίτι, αποφάσισα πως θα το επισκεπτόμουν πρωί πρωί. Κι έτσι έκανα.

.

Tο Αρχαιολογικό Μουσείο Βαθέως λοιπόν στεγάζεται σε δύο κτήρια (στο νέο στεγάζονται τα γλυπτά και στο παλαιό συγκεντρώθηκαν τα έργα μικροτεχνίας) κι επειδή είχα πολλά χρόνια να το εξερευνήσω, με καθοδήγησαν ανάλογα οι ευγενικές κυρίες που συνάντησα εκεί. Αφού φρόντισαν να μου δώσουν το ενημερωτικό φυλλάδιο πήγα να δω και να φωτογραφήσω τα διάφορα εκθέματα, που η συντριπτική τους πλειοψηφία προέρχεται απ το Ηραίο.

.

Ηραίο
Ηραίον (φωτογραφία: Νίκος Τσούλος)

.

Εσκεμμένα δεν το ανέφερα ως τώρα. Άλλωστε και τα λίγα που θα σας γράψω, δεν είναι αρκετά, αλλά θα πάρετε έστω μια ιδέα για το σπουδαίο αυτό ιερό της Ήρας. Σύμφωνα με το μύθο η θεά γεννήθηκε στις όχθες του ποταμού Ίμβρασου ή Παρθένιου, κάτω από μια λυγαριά. Η λατρεία της χρονολογείται από την ύστερη εποχή του Χαλκού, δηλαδή απ’ το β’ μισό της 2ης χιλιετίας π.Χ.

.

Η Ήρα, όχι η σύζυγος του Δία όπως ίσως θα σκεφτήκατε, αλλά η Μητέρα Θεά “των πάντων γενέθλαν” (γεννήτρια όλων) ήταν εκείνη που λατρευόταν εκεί, κατά τον Λέσβιο ποιητή Αλκαίο. Ο γάμος της με το Δία γιορτάζονταν βέβαια, αλλά για να μάθετε περισσότερα γι’ αυτές τις γιορτές, τα Ηραία ή Εκατόμβαια καθώς για τα Τόναια, πρέπει να ανατρέξετε στις σχετικές πηγές κι αξίζει να το κάνετε, πιστέψτε με ή να επισκεφτείτε το νησί το καλοκαίρι. Το γιατί, θα σας το εξηγήσω στην πορεία.

.

Προς το παρόν φανταστείτε ένα λαμπρό ναό με ιέρειες και ιερείς, όπως τον αντίκρισε ο Ηρόδοτος το 460 π.Χ., στον οποίο έφτανε κανείς απ’ την Ιερά Οδό. Με 155 κολώνες, ύψους 20 μέτρα έκαστη (εκ των οποίων σώζεται μόνο μία σήμερα). Όμορφα παγώνια, τα ιερά πτηνά της θεάς, κυκλοφορούσαν ελεύθερα παντού εκεί, όπου άνθρωποι απ’ όλο τον τότε γνωστό κόσμο έφταναν για να καταθέσουν τα πλούσια ή φτωχά αφιερώματά τους, ανάλογα με την κοινωνικοοικονομική τους θέση.

.

Γλυπτά σύμπλεγμα Σάμος
Το «σύνταγμα» του Γενέλεω (560-550 π.Χ). Αφιέρωμα ευκατάστατου Σαμίου που παρουσιάζει στη Θεά την οικογένειά του (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Θυμάστε εκείνη την μαρμάρινη πλάκα που σας έλεγα πως βρέθηκε στη Χώρα; Αναφέρει λοιπόν τι δώρισαν στη θεά δύο Σάμιοι, άποικοι της Περίνθου, κατά σειρά: μια χρυσή Γοργώ, μια αργυρή σειρήνα, μια αργυρή φιάλη, έναν χάλκινο λυχνούχο. Αντικείμενα πολύτιμα δηλαδή, αξίας 200 σαμιακών στατήρων, ποσό που υπολογίζεται στο 1/10 της περιουσίας που είχαν αποκτήσει κι ήταν εξαιρετικά μεγάλο για την εποχή. Αυτές οι προσωπικές ιστορίες που λέγαμε…

.

Κι άλλα πολλά περίεργα και πολύτιμα αντικείμενα έφτασαν στα αρχαία χρόνια στο Ηραίο, απ’ όλο τον τότε γνωστό κόσμο, αφού οι Σάμιοι ναυτικοί ταξίδευαν παντού. Κάποια βρέθηκαν, κάποια καταστράφηκαν κατά τη διάρκεια φυσικών καταστροφών, κάποια κλάπηκαν στη διάρκεια των πολέμων και θα τα βρείτε στα Μουσεία του Λούβρου, της Κωνσταντινούπολης, σε μουσεία της Ιταλίας και της Γερμανίας και πάμπολλα άλλα χάθηκαν.

.

(συνεχίζεται εδώ)

.

.

.

.

.

Αρχαιολογικό Μουσείο Θήβας: η Σφίγγα, ο Ηρακλής και μερικά αρχαία φαντάσματα…

.

Μουσείο Θήβας.JPG

.

Η επίσκεψή μου σ’ αυτό το Μουσείο, δεν ξεκίνησε καλά. Χρειάστηκε να πάω δύο φορές απ’ την Αθήνα στη Θήβα για να μπορέσω να δω τα σπουδαία εκθέματά του. Για να μην πάθετε κι εσείς τα ίδια λοιπόν καλό είναι να ξέρετε πως το τελευταίο εισιτήριο κόβεται 7.15 και το πωλητήριο κλείνει το αργότερο στις 7.50. Αν ρωτήσετε το γιατί, η φιλικότατη κι ευγενέστατη  κυρία που θα σας υποδεχτεί θα σας δείξει ένα κείμενο όπου θα εξηγούνται οι λόγοι.

arcaheological-museum-of-thiva-2

Το θεωρώ περιττό ν’ αναφερθώ σ’ αυτό το συγκεκριμένο κείμενο με περισσότερες λεπτομέρειες, αφενός γιατί η πολιτική του κάθε Μουσείου είναι σεβαστή κι αφετέρου επειδή ένα δίωρο προσωπικά δεν μου έφτασε για να περιεργαστώ όσα ήθελα, άρα και να έμπαινα στις 7.20 που έφτασα την πρώτη φορά στην είσοδό του δεν θα μπορούσα να φύγω ευχαριστημένη.

 

KODAK Digital Still Camera

.

Ωστόσο, ωστόσο… όταν αναγράφεται παντού πως το Μουσείο κλείνει στις 8, δεν μπορεί πιστεύω να μην ενημερώνεται το κοινό πως πρακτικά αυτό διαφοροποιείται. Κι επειδή δεν σπαταλούν όλες κι όλοι οι επισκέπτες τόσο χρόνο όσο εγώ, τρία τέταρτα ενδεχομένως να τους είναι αρκετά για να δουν κάποια εκθέματα. Ειδικά αν έχουν ταξιδέψει μια καθημερινή, απόγευμα κι από άλλη πόλη γι’ αυτό το σκοπό. Δεν πρόκειται για ασήμαντη λεπτομέρεια δηλαδή.

KODAK Digital Still Camera

.

Κι αφού το εξήγησα το πρόβλημα και τουλάχιστον σας ενημέρωσα, ας προσπαθήσω τώρα να σας διηγηθώ και μερικά απ’ τα όμορφα που είδα εκεί. Μην κοιτώντας το δέντρο χάσουμε το δάσος δηλαδή. Οι φωτογραφίες ΄βέβαια θα σας “πουν” περισσότερα εννοείται και σε καμία περίπτωση δεν κάνω τυπική περιγραφή δημοσιογραφικού τύπου σ’ αυτή την ανάρτηση. Αν θέλετε μια τέτοια διαβάστε καλύτερα αυτό το εξαιρετικά κατατοπιστικό κι ακριβές άρθρο. Εγώ την προσωπική μου άποψη σας γράφω, σε τι στάθηκα και τι πρόσεξα εστιάζω και τέτοιες εντυπώσεις μοιράζομαι μαζί σας.

archaeological-museum-of-thiva-4

Πριν μπω στο κτήριο λοιπόν έμεινα στον προαύλιο χώρο και διάβασα την ιστορία για το Μεγάλο Κάστρο του Σαιντ Ομέριου που χτίστηκε στη Βοιωτία στα τέλη του 13ου αιώνα και ως τον 19ο αιώνα λειτουργούσε ως φυλακή. Βλέπετε κι εσείς τη φωτογραφία παραπάνω και μπορείτε να μάθετε αν θέλετε περισσότερα έτσι. Ακολούθως την προσοχή μου τράβηξε μεταξύ άλλων, μια πινακίδα που εξηγούσε την ύπαρξη απελευθερωτικών κι αγωνιστικών επιγραφών.  Ας όψεται το μάθημα του κυρίου Άγγελου Χανιώτη στο Mathesis που μας έμαθε πολλά για τους Ελληνιστικούς χρόνους.

 

archaeological-museum-of-thiva-3

.

Μπαίνοντας τώρα στο Μουσείο με τη σύγχρονη ηλεκτρονική μου κάρτα συνάντησα προθυμότατους εργαζόμενους και διαπίστωσα πως είναι προσβάσιμο και για άτομα με ειδικές ανάγκες, όπως θα έπρεπε να είναι όλα τα Μουσεία δηλαδή. Τα εκθέματα για τη Σφίγγα ήταν τα πρώτα που είδα και φυσικά ο τραγικός μύθος του Οιδίποδα, της δυναστείας των Λαβδακιδών ξαναζωντάνεψε στο μυαλό μου.

.

archaeological-museum-of-thiva-7

Ο Ηρακλής που καταγόταν υποτίθεται απ’ αυτό τον τόπο (όπως άλλωστε και ο Θεός Διόνυσος) είναι με τη σειρά του ο πρωταγωνιστής σε αρκετά αγγεία, αλλά ξεχώρισα επειδή τον βρήκα απίστευτα όμορφο αυτό τον ερυθρόμορφο κρατήρα του 4ου αι. π.Χ, που αναπαριστά την αποθέωση του στον Όλυμπο και τον φωτογράφισα για να τον δείτε κι εσείς.Πως να μην θαυμάσει κανείς τον ανώνυμο καλλιτέχνη αυτού του αριστουργήματος; Μόνο τις λεπτομέρειες να προσέξετε αρκεί…

archaeological-museum-of-thiva-8

.

Ο μύθος λέει λοιπόν πως την πόλη ίδρυσε ο Κάδμος κι όσες/οι επισκεφθείτε τη Θήβα, φυσικά έχει νόημα να δείτε και τα ερείπια του Παλαιού Καδμείου, του οικοδομήματος δηλαδή που στέγαζε πολλά εργαστήρια στα οποία οι εξειδικευμένοι τεχνίτες της εποχής επεξεργαζόταν πολύτιμους και ημι-πολύτιμους λίθους, στο ένα από τα δύο Μυκηναϊκά ανάκτορα της περιοχής. Σ’ αυτό το ανάκτορο υπήρχε μάλιστα ο χώρος που οι αρχαιολόγοι ονόμασαν «Το Δωμάτιο του Θησαυρού».

.

archaeological-museum-of-thiva-19

Και φυσικά περιείχε πολλά χρυσά κοσμήματα κι άλλα από ελεφαντόδοντο, αχάτη και κύανο.  Γιατί ως φαίνεται η λαμπρότερη περίοδος στην ιστορία των Θηβών υπήρξε αυτή η εποχή: η Μυκηναϊκή κατά την οποία η πόλη ήταν ισχυρότατο εμπορικό κέντρο, αντάξιο των Μυκηνών, όπως διάβασα εδώ κι είχε αναπτύξει επαφές με περιοχές της Ανατολής (κάπως έτσι εξηγείται και η ύπαρξη τόσων σπουδαίων σφραγιδοκύλινδρων σ’ αυτό το άρθρο) και του Αιγαίου. Και τα Μυκηναϊκά ευρήματά  είναι που κυρίως με συνεπήραν. Όπως αυτή η πομπή γυναικών.

archaeological-museum-of-thiva-20

Τι άλλο μου άρεσε; Εκτός απ’ τις πλάκες της Γραμμικής Β’ στις οποίες στάθηκα αρκετά, περιεργάστηκα πολύ μα πάρα πολύ τις επιζωγραφισμένες πήλινες λάρνακες που βρέθηκαν στο νεκροταφείο της Τανάγρας. Σκηνές πυγμαχίας, ταυροκαθαψίων, κυνηγιού επιβεβαιώνουν την επίδραση της Μινωϊκής Κρήτης. Κι ίσως αυτά τα αρχαία φαντάσματα του Νότου να φταίνε που δεν μπορούσα να φύγω από ‘κει.

KODAK Digital Still Camera

Αλλά κι όταν προχώρησα μια ξεχωριστή ταφή με συγκίνησε. Η ταφή μιας γυναίκας με δύο νήπια. Απ’ τον 8ο αι. π.Χ και τον τύμβο της Παραλίμνης.  Φωτογραφίες σχετικές μπορείτε να δείτε στο flickr μιας και πλέον ολοκληρώνεται αυτή η ανάρτηση. Το μόνο που θέλω να γράψω πριν σας αφήσω για σήμερα με την ελπίδα πως σας παρακίνησα να κάνετε τη δική σας επίσκεψη, είναι πως φεύγοντας είδα δύο συγκεκριμένα εκθέματα. Ένα περίτεχνο  χάλκινο κάτοπτρο (καθρέφτη) του 480 π.Χ. κι έναν φτερωτό Έρωτα που ίπταται πάνω απ’ τα γαλάζια κύματα. Δε μου φάνηκε τυχαίο…

archaeological-museum-of-thiva-10

Αρχαιολογικό Μουσείο Σκύρου : Τομές στον Χρόνο

.

Archaeological Museum of Skyros 6

.

Για το Αρχαιολογικό Μουσείο Σκύρου σας έγραψα ήδη κάποια πράγματα σ’ αυτή και σ’ αυτή την ανάρτηση που αφορούσε τον προϊστορικό οχυρωμένο οικισμό της περιοχής του Παλαμαρίου, μιας και τα σχετικά ευρήματα φιλοξενούνται εκεί. Αξίζει όμως να σας αναφέρω μερικά ακόμη στοιχεία γι’ αυτό το μικρό χώρο που αποτελείται από δύο αίθουσες, αλλά περιλαμβάνει σημαντικά εκθέματα και επιπλέον την λαογραφική Συλλογή της Λ. Κωστίρη (εις μνήμη του αδερφού της αρχαιολόγου Ι. Παπαδημητρίου).

.

Archaeological Museum of Skyros 4

.

«Στην αυλή» αναγράφεται στην ιστοσελίδα του υπουργείου Πολιτισμού «εκτίθενται αρχιτεκτονικά μέλη και γλυπτά διαφόρων περιόδων καθώς και σαρκοφάγοι από την πρωτογεωμετρική και τη γεωμετρική περίοδο«. Σ’ αυτή την αυλή υπάρχει ένας ανάλογα μικρός κήπος με μια σκιερή λεμονιά. Κάθισα λίγο εκεί και παρατήρησα τα γλυπτά όταν βγήκα απ’ τις αίθουσες. Τι είχα δει όμως μέσα; Τι μου τράβηξε την προσοχή απ’ τα εκθέματα της μυκηναϊκής περιόδου, της κλασσικής, της αρχαϊκής, της ρωμαϊκής; Απ’ τις τόσες τομές στο Χρόνο;

.

Archaeological Museum of Skyros 5

.

Αυτά που τράβηξαν τη δική μου προσοχή λοιπόν περισσότερο, δεν ήταν τα χρυσά περιδέραια και τα λοιπά κοσμήματα της πρωτογεωμετρικής περιόδου απ’ την περιοχή Μαγαζιά, κι ας τα φωτογράφησα σκεπτόμενη πως θα γράψω αυτή την ανάρτηση. Ήταν κυρίως τα ευρήματα απ’ το Παλαμάρι μιας κι είχα περπατήσει ήδη στην αρχαία αυτή πόλη κι είχα φανταστεί και καταλάβει κάπως τη ζωή των κατοίκων της. Αλλά στάθηκα  αρκετά για να δω και την αττική γεωμετρική πυξίδα που φέρει ολόγλυφα ιππάρια στο πώμα όπως και το ζωόμορφο ρυτό (τελετουργικό αγγείο) σε σχήμα ίππου που βλέπετε παραπάνω, το γεωμετρικό τελετουργικό σκεύος που υπάρχει στην πρώτη φωτογραφία της ανάρτησης καθώς και τα ακόλουθα γυάλινα μυροδοχεία του 3ου και 4ου π.Χ. αιώνα που μπορείτε να δείτε στην παρακάτω φωτογραφία. Ίσως αυτό το μπλέ-γαλάζιο χρώμα τους να φταίει. Σου μαγνητίζει το βλέμμα.

.

Archaeological Museum of Skyros 2

.

Απ’ τις φωτογραφίες που έχω ανεβάσει ήδη στο flickr θα διαπιστώσετε κι εσείς πως υπάρχουν κι άλλα ενδιαφέροντα εκθέματα. Και μακάρι να τα δείτε κι από κοντά κάποτε, αν δεν έχετε επισκεφτεί το νησί με την τόσο σπουδαία λαογραφική παράδοση, ήδη. Θα ‘ταν παράλειψη μάλιστα, αφού περιηγηθείτε στη συλλογή που υπάρχει εκεί να μην πάτε κι απ’ το γειτονικό Μουσείο Μάνου και Αναστασίας Φαλτάϊτς, όπου θα μπορέσετε να μελετήσετε μεταξύ άλλων και σημαντικά έγγραφα που αφορούν την επανάσταση του 1821.

.

Archaeological Museum of Skyros 10

.

Αλλά πριν κλείσω, θα σας προτείνω να δείτε τις πληροφορίες που υπάρχουν εδώ  για να μάθετε περισσότερα μιας και επέλεξα σήμερα ν’ αφήσω κυρίως τις φωτογραφίες μου να «μιλήσουν». Σας γράφω πάντως από ένα γραφείο που μυρίζει λεμόνι κι η μυρωδιά με πάει πίσω στο νησί… Κι ο άνθρωπος που είναι υπεύθυνος για τη λειτουργία του Αρχαιολογικού Μουσείου Σκύρου θα καταλάβει περισσότερα μιας και δεν του συστήθηκα τότε, αλλά οι ευγενικές του χειρονομίες κι η διακριτικότητά του με κέρδισαν. Και τον Ευχαριστώ από καρδιάς. Και για τα πεντανόστιμα ντοματάκια του κήπου και για όλα τ’ άλλα.-

.

.

.

.

.