Προβολή ντοκιμαντέρ «Σταγώνες»: Αύριο, 18/6/20 στις 21:00, απ’ το «Ταξίδι Χωρίς Χάρτη»

.

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ ΑΥΡΙΟ, ΣΗΜΕΡΑ θα μπορούσε να είναι ο τίτλος αυτού του ντοκιμαντέρ. Στις ΣΤΑΓΩΝΕΣ θα μάθετε ότι ο πόλεμος του νερού δεν είναι ένα πιθανό σενάριο από το μακρινό μέλλον, αλλά μια πραγματικότητα που βιώνουν συμπολίτες μας εδώ και χρόνια. Τώρα, έφτασε στις πόρτες όλων μας. Ο τίτλος του ντοκιμαντέρ, το διφορούμενο μήνυμα αναφορικά με τους αγώνες που γίνονται για τις σταγόνες της ζωής, αναφέρεται ακριβώς σε αυτό: στους αθέατους αγώνες συμπολιτών μας, στις ιστορίες που δεν είδαν το φως της δημοσιότητας, στην ανεπίστρεπτη καταστροφή του νερού που συντελείται στο όνομα της “ανάπτυξης” και, συχνά, δεν εντάχτηκε ούτε στην προβληματική των κινημάτων που υπερασπίζονται τον δημόσιο χαρακτήρα του νερού. Είπαμε: η ιδιωτικοποίηση έχει και μια αθέατη πλευρά, πιο καίρια και χρόνια από οτιδήποτε άλλο.

Τόπος καταγραφής, λοιπόν, η Ελλάδα. Μέσα από διαφορετικά παραδείγματα απ’ όλη τη χώρα θα επιδιώξουμε να αναδείξουμε τους πολλαπλούς κινδύνους που προκύπτουν τόσο από τις πρόσφατες όσο και από τις χρόνιες παθογένειες γύρω από τον σφετερισμό των υδάτων με σκοπό το ιδιωτικό υπερκέρδος. Η διαδρομή μας θα έχει πέντε προορισμούς: Θεσσαλονίκη, Αποπηγάδι Χανίων, ανατολική Χαλκιδική, Ασωπό και Βόλο. Έτσι, θα δούμε πέντε ξεχωριστές περιπτώσεις (επιδιωκόμενης) ιδιωτικοποίησης και ταυτόχρονα θα εξετάζουμε κάθε φορά ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα σχεδιασμού που συναντάμε και σε άλλα μέρη της Ελλάδας. Με απλά λόγια, μέσα από αυτά τα παραδείγματα θα επιχειρήσουμε να παρουσιάσουμε το σύνολο των κινδύνων που αντιμετωπίζει το νερό στην Ελλάδα.

.

Πολιτιστικό – κοινωνικό στέκι Ταξίδι Χωρίς Χάρτη

για την αμεσότητα στην τέχνη

Αριστοβούλου 16, Κ.Πετράλωνα

«Σχέδιο γάμου»: Ένα ντοκιμαντέρ της Atieh Attarzadeh γυρισμένο σε ψυχιατρείο του Ιράν

Όσα χρόνια έζησα στη Θεσσαλονίκη, δεν έχανα με τίποτα το Φεστιβάλ. Τις μέρες εκείνες, περνούσα ώρες μπροστά στη μεγάλη οθόνη που μου άνοιγε νέους ορίζοντες. Φέτος, λόγω της διαμορφωμένης κατάστασης μπορώ να δω, όπως κι εσείς, με μια απλή εγγραφή κι απολύτως δωρεάν, όποια ταινία μ’ ενδιαφέρει στον υπολογιστή μου από εδώ. Κι αυτό έκανα χτες βράδυ.

Παρακολούθησα λοιπόν το σπουδαίο αφιέρωμα στον ποιητή Νίκο Καρούζο που σας προτείνω κι από ‘δω να μη χάσετε, αλλά και το συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ της Atieh Attarzadeh , που αφορά ένα αμφιλεγόμενο σχέδιο γάμου μεταξύ χρονίων ψυχικά πασχόντων (κάποιοι εξ’ αυτών είναι άστεγοι κι έχουν πάρει τη διάγνωση της σχιζοφρένειας), νοσηλευομένων στο Ehsan House. Ένα ίδρυμα μη-κρατικό, μη-κερδοσκοπικό (Charitable Institute for Protecting Social Victims), κοντά στην Τεχεράνη, για το οποίο βρήκα εδώ κάποιες πληροφορίες.

Τα υπέρ και τα κατά αυτού του σχεδίου, αναφέρονται απ’ τους ίδιους τους εργαζόμενους στο ίδρυμα κι έτσι δεν χρειάζεται να σας γράψω περισσότερα εγώ. Θ’ αναφέρω μόνο, ότι φυσικά σε οτιδήποτε νέο προτείνεται, υπάρχει συνήθως κριτική απ’ το κατεστημένο σύστημα. Δεν είναι η πρώτη φορά που το βλέπουμε αυτό. Και συνήθως η κριτική γίνεται από ‘κείνους ακριβώς, που δεν έχουν κάνει τίποτα για να λύσουν ένα ήδη υπάρχων πρόβλημα. Θα δείτε σε κάποια στιγμή το διευθυντή που είχε αυτή την ιδέα, να το λέει. Απ’ την άλλη, κάποια «πειράματα» χρειάζονται πολλή σκέψη ειδικά αν έχουν έντονο το στοιχείο του ελέγχου ενώ επικαλούνται τη λέξη «δικαίωμα» και θα καταλάβετε γιατί, παρακολουθώντας όσα διαδραματίζονται στην ταινία.

Εγώ δε στάθηκα πάντως, για να πω την αλήθεια, μόνο στα ερωτήματα που εγείρει το συγκεκριμένο σχέδιο. Αυτό το ντοκιμαντέρ μας δίνει την ευκαιρία να δούμε τις προσωπικές διαδρομές κάποιων ανθρώπων, ανδρών και γυναικών, που κατέληξαν στο ψυχιατρείο, τον τρόπο που τους αντιμετώπισαν κι αντιμετωπίζουν και σήμερα οι οικογένειές τους, την ιδρυματική λειτουργία του χώρου όπου νοσηλεύονται, το πώς δομούνται κι ιεραρχούνται αντίστοιχα κι οι σχέσεις των ειδικών, το περιθώριο λόγου των ίδιων των ενδιαφερομένων, ακόμη και το πως γίνονται ομαδικές ή ατομικές συνεδρίες, τι συμβαίνει με τη φαρμακοθεραπεία κ.α.

The Marriage Project' to vie in Belgium iFilm

Στο πατριαρχικό Ιράν, που κι άλλες φορές μ’ έχει απασχολήσει όπως θα ξέρετε ήδη αν επισκέπτεστε συχνά αυτό το blog, κάποια πράγματα που θα δείτε δεν φανταζόμουν ότι μπορούν να συμβούν κι άλλα ήταν όπως ακριβώς τα περίμενα. Θα κάνετε όσοι είστε του Ψ χώρου και τις δικές σας συγκρίσεις εξάλλου, αναπόφευκτα. Γι’ αυτό έχει νόημα να το δείτε και να βγάλετε τα συμπεράσματά σας.

Μια απ’ τις σκηνές πάντως, επαναφέρει το γνωστό ερώτημα της κλειστής ή ανοιχτής πόρτας. Τον ίδιο διάλογο θα μπορούσατε να παρακολουθήσετε και στην Ελλάδα. Μα τον ίδιο ακριβώς. Πράγμα που δείχνει αν μη τι άλλο, πόσο παγιωμένες είναι κάποιες αντιλήψεις και πόσο ισχυρά τα στερεότυπα για την ψυχική δυσφορία, ανεξαρτήτως συνόρων, δυστυχώς.

Επιτρέψτε μου μόνο, να κάνω μια μικρή παρένθεση και να γράψω επίσης δυο λόγια για μια ακόμη ταινία με πρωταγωνιστή άτομο διαγνωσμένο με διπολική διαταραχή, που είδα πρόσφατα απ’ το Ιράνflix, το πρόγραμμα προβολής δηλαδή ταινιών, που πραγματοποιεί το Μορφωτικό Κέντρο της Πρεσβείας της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν κι ήταν μια ευχάριστη έκπληξη. Στη χώρα όπου οι ταινίες γυρίζονται «Στο όνομα του Θεού», δεν είδα να τρέχουν οι συγγενείς τον πάσχοντα Χοσρόη, όπως είναι το όνομα του ήρωα, στους μουλάδες ή να του δίνουν να καταπιεί στίχους απ’ το Κοράνι διαλυμένους σε νερό. Θα συμβαίνουν κι αυτά ενδεχομένως (για να μη γράψω οπωσδήποτε και φανώ απόλυτη, ενώ δεν έχω πλήρη εικόνα της κατάστασης στη χώρα), σε επαρχιακές περιοχές, αλλά δεν συμβαίνουν μόνο αυτά, όπως άλλωστε βλέπουμε και στο ντοκιμαντέρ της Atieh Attarzadeh, πράγμα που δεν είναι λίγο.

Κι είναι καλή αφύπνιση η ταινία που σας προανέφερα κι έχει τίτλο «Ο αδερφός μου ο Χοσρό» και για τα δικά μας στερεότυπα, σχετικά με τις ισλαμικές χώρες. Αντιθέτως είδα συγγενείς να κάνουν μεγάλη προσπάθεια να καταλάβουν, να στηρίξουν και κυρίως να κρατήσουν εκτός ψυχιατρείου τον συγγενή τους. Κι όχι μόνο συγγενείς, αλλά δε θα γράψω περισσότερα για την περίπτωση που θα καταφέρετε να δείτε την ταινία και τότε θα δείτε ποιες συγκρούσεις αναδύονται. Πραγματικά ήταν μια ευχάριστη έκπληξη πάντως και μπράβο για τα μηνύματα, αν μη τι άλλο, που περνάει με τόση ευαισθησία και διακριτικότητα o σκηνοθέτης Ehsan Biglari.

Κλείνοντας τώρα την ανάρτηση αυτή κι επιστρέφοντας στο ντοκιμαντέρ «Σχέδιο γάμου», θα γράψω καταληκτικά ότι η σκηνοθέτιδα ήθελε να δείξει μεταξύ άλλων ότι όλ@ αναζητούμε την αγάπη κι έχουμε δικαίωμα να βιώνουμε συναισθηματική ασφάλεια, πληρότητα, ικανοποίηση. Ας το έχουμε κι αυτό κατά νου.

Μεγάλο το ευχαριστώ μας στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, που μας δίνει την ευκαιρία να δούμε, να μάθουμε και να σκεφτούμε.-

*H φωτογραφία της ανάρτησης είναι από εδώ.

«LUDLOW, oι Έλληνες στους Πολέμους του Άνθρακα»: Ολόκληρο το υποτιτλισμένο ντοκιμαντέρ στο Vimeo

Λόγω της ημέρας, για να μην ξεχνάμε, ένα ντοκιμαντέρ που προσφέρεται για παραλληλισμούς και αποσαφηνίζει γνωστά αφηγήματα:

«Η Εργατική Πρωτομαγιά που γιορτάζεται σε όλα τα μέρη του κόσμου, πλην των Ηνωμένων Πολιτειών, ξεκίνησε με ένα εργατικό συλλαλητήριο στις ΗΠΑ, όπου εξερράγη μια βόμβα και η αστυνομία κατηγόρησε τους αναρχό- σοσιαλιστές σαν υπεύθυνους…»

Κάπως έτσι ξεκίνησαν όλα και θα μάθετε πως συνεχίστηκε η ιστορία και πως την έζησαν οι τότε Ελληνο-Αμερικανοί και τη διηγούνται οι απόγονοί τους.

Προσωπικά, στάθηκα σε μερικά σημεία, όπως αυτό που θα διαβάσετε παρακάτω, έχοντας στο νου μου τους ξένους εργάτες που δουλεύουν ανά τον κόσμο ανασφάλιστοι, τους Ινδούς των θερμοκηπίων που βλέπω στο Μαραθώνα τα καλοκαίρια να κάνουν μπάνιο στα γρήγορα (συχνά με όλα τους τα ρούχα υπό την εποπτεία πάντα των αφεντικών), εκείνους της Μανωλάδας, τον άνθρωπο που έδωσε τέλος στη ζωή του πρόσφατα, κι άλλους, κι άλλους…

Όσοι υποστηρίζουν ότι «εμείς δεν ήμασταν έτσι», υπονοώντας αλλά και κραυγάζοντας ενίοτε πως ό λ ο ι οι Έλληνες όπου δούλεψαν είχαν άμεμπτη συμπεριφορά και ήταν νόμιμοι («είχαμε χαρτιά εμείς!»), χρήσιμο είναι να δουν ολόκληρο το ντοκιμαντέρ και να συμβουλευτούν τα επίσημα στατιστικά στοιχεία για την εγκληματικότητα των Ελλήνων (μεταναστών πρώτης γενιάς), στην Αμερική. Είχα συμπεριλάβει τέτοιες πηγές κι εγώ άλλωστε στο δεύτερο βιβλίο μου και πρότεινα συχνά μάλιστα (απ’ το «μακρινό» 2010) αυτό το ντοκιμαντέρ, όπως προτείνω τώρα και το συγκεκριμένο. Γιατί μπορεί η ιστορία γράφεται απ’ τους νικητές, να παραχαράσσεται ναι, εύκολα, αλλά μερικά πράγματα ευτυχώς δεν αποσιωπούνται για πάντα:

«Οι Έλληνες δεν ήταν ευπρόσδεκτοι στις ΗΠΑ. Οι Αμερικανοί θεωρούσαν πως όλοι οι μετανάστες τους παίρνουν τις δουλειές και οι Έλληνες κατάφεραν να χαρακτηριστούν ως το κατώτερο είδος Ευρωπαίου και ίσως ούτε καν ως Ευρωπαίοι.

Στη Δύση οι εργάτες σιδηροδρόμων δούλευαν σε ομάδες. 20, 30, 40 άτομα δούλευαν και ζούσανε μαζί. Δεν επιτρεπόταν στους Έλληνες να κατασκηνώνουν με άλλους Ευρωπαίους. Ήταν υποχρεωμένοι να ζουν με τους Ασιάτες, συνήθως τους Ιάπωνες.

Και φυσικά είχαν πάντα τις χειρότερες δουλειές, δηλαδή τις ανατινάξεις με δυναμίτη...»

Dan Georgakas (συγγραφέας του «Greek American Radicalism in the 20th Century»)

Ας λάβουμε υπόψη λοιπόν την ιστορία και ας μην ξεχνάμε πως οι θέσεις των ανθρώπων («νόμιμων» και «παράνομων»), αλλάζουν συνεχώς σ’ αυτό τον κόσμο. Γι’ αυτό έχει νόημα να προτάσσουμε την αλληλεγγύη μας, να θυμόμαστε πως «οι ξένοι που παίρνουν τις δουλειές» ήταν κάποτε πολλοί Έλληνες σε άλλα κράτη. Εμείς θεωρούμασταν εγκληματίες κι ήμασταν απολύτως ανίσχυροι, όπως σήμερα είναι κάποιοι άλλοι:

«Επισκεπτομένη αυτούς εις τας καλύβας των και φιλοξενουμένη παρ’ αυτών, είχον την ευκαιρία να παρακολουθώ τα της εργασίαν των, να μανθάνω τα των μισθών των, να ακούω τα παραπονά των προς τους επιστάτες των έργων αυτών… Ενθυμούμαι ένα Κρητικάκι, εξι πόδας υψηλόν, να κλαίη σα μικρό παιδί όταν μοι αφηγείτο πως τους μεταχειρίζετο σκληρώς, απανθρώπως, ο φύλαξ, όταν μου έλεγε πως τους βλέπει ως εγκληματίας ο επιστάτης…»

Μαρία Σαραντοπούλου-Οικονομίδου (αποσπάσματα απ’ το βιβλίο «Οι Έλληνες της Αμερικής όπως τους είδα», Νέα Υόρκη, 1916)

Την Πέμπτη 27 Φεβρουαρίου το Β’ Μέρος της εκπομπής ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΠΕΡΙΠΑΤΟΙ: «Λέρος, εξόριστοι στο Αιγαίο»: στην ΕΡΤ1 στις 00.15

Η παρέμβασή μας, αποσκοπούσε από την αρχή στην κατανόηση και απάντηση των βασικών αναγκών των νοσηλευομένων διαμέσου της αλλαγής της σχέσης του μόνιμου προσωπικού με αυτούς.

Προσπαθήσαμε ν’ ανατρέψουμε βαθμιαία καταπιεστικούς ιδρυματικούς ρυθμούς και συνήθειες, να «εξανθρωπίσουμε» την καθημερινή ζωή στα τμήματα. Αυτός, όμως, ο εξανθρωπισμός δεν ειδώθηκε από την αρχή παρά ως μια φάση στη διαδικασία της αποϊδρυματοποίησης και ποτέ ξεκομμένος από αυτήν.

Θεόδωρος Μεγαλοοικονόμου (απόσπασμα απ’ το βιβλίο «ΛΕΡΟΣ : Μια ζωντανή αμφισβήτηση της κλασικής ψυχιατρικής», εκδόσεις «Άγρα», 2016)

Οι «Ιστορικοί Περίπατοι» ταξιδεύουν στη Λέρο για να ανακαλύψουν το γιατί επελέγη το συγκεκριμένο νησί ως τόπος εξορίας για κοινωνικά ανεπιθύμητους ανθρώπους από την υπόλοιπη επικράτεια.

Τα Δωδεκάνησα ενσωματώθηκαν στην Ελλάδα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Βρίσκονταν υπό ιταλική διοίκηση από το 1912 μέχρι και τη συνθηκολόγηση των Ιταλών. Στη Λέρο, λόγω της μορφολογίας του εδάφους της, οι Ιταλοί έφτιαξαν τη μεγαλύτερη στρατιωτική βάση της Μεσογείου. Τα επιβλητικά τεράστια κτήρια που κληρονόμησε αποδείχτηκαν ευχή αλλά και κατάρα για το νησί. Εκεί στεγάστηκαν μεταπολεμικά, παιδιά ανταρτών του Δημοκρατικού Στρατού και νεαροί αντάρτες, ψυχιατρικά ασθενείς, πολιτικοί εξόριστοι, πρόσφυγες.

Το διαβόητο Ψυχιατρείο της Λέρου αν και  έλυσε το οικονομικό ζήτημα των Λερίων με μόνιμες θέσεις εργασίας, στιγμάτισε ανεξίτηλα το νησί και τους κατοίκους του, όταν αποκαλύφθηκαν οι απάνθρωπες συνθήκες στέγασης των ψυχασθενών. Όταν το σκάνδαλο απέκτησε διεθνείς διαστάσεις, το κράτος αναγκάστηκε να σταματήσει να κωφεύει και να δώσει το πράσινο φως για να γίνουν οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις.

Μια ομάδα νεαρών γιατρών και λειτουργών ψυχικής υγείας από την Ελλάδα και άλλες χώρες της Ευρώπης, ακολουθώντας τα προστάγματα της «Σχολής της Τεργέστης», κατάφεραν να κάνουν έναν ριζικό μετασχηματισμό που αμφισβήτησε το ανίατο της κλασικής Ψυχιατρικής. Οι νεκρές ψυχές των τροφίμων έγιναν ζωντανές και οι άλλοτε δεσμοφύλακες έγιναν οι καλύτεροι θεραπευτές. Η ντροπή της Ευρώπης, έγινε το παράδειγμα της Ευρώπης.  Δυστυχώς όμως, όπως συνήθως συμβαίνει, η μεταρρύθμιση έμεινε μετέωρη, λόγω έλλειψης κονδυλίων αλλά και ενδιαφέροντος από τους ιθύνοντες.Ο Θοδωρής Μεγαλοοικονόμου, διευθυντής ψυχίατρος του Ψυχιατρείου τότε, κατά τη διάρκεια της μεταρρύθμισης και ο φωτογράφος Νίκος Παναγιωτόπουλος, που αποκάλυψε το κολαστήριο  της Λέρου για το περιοδικό «Ταχυδρόμος», είναι οι συνοδοιπόροι μας σ’ αυτό το συγκλονιστικό ταξίδι, του οποίου το Α’ Μέρος μπορείτε να το παρακολουθήσετε εδώ.

.

Παρουσίαση- αρχισυνταξία: Μαριλένα Κατσίμη.

Σκηνοθεσία: Έλενα Λαλοπούλου.

Διεύθυνση παραγωγής: Ελένη Ντάφλου.

Διεύθυνση φωτογραφίας: Γιώργος Πουλίδης.

.

Πηγή: ΕΡΤ

Στην ΕΡΤ1 και στην εκπομπή ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΠΕΡΙΠΑΤΟΙ: «Λέρος, εξόριστοι στο Αιγαίο» (Α΄και Β΄ μέρος) 20 & 27.02.2020

Η πιο μεγάλη μας δυσκολία σε όλα τα επίπεδα της παρέμβασης στο ψυχιατρείο ήταν να περάσει, στο εσωτερικό του θεσμού, η αντίληψη (και η αντίστοιχη αντιμετώπιση) των νοσηλευομένων ως υποκειμένων και όχι ως «πραγμάτων» και «αντικειμένων» -να τους δούμε, και να σχετιστούμε μαζί τους, ως άτομα με ανάγκες και επιθυμίες, που πρέπει να κατανοηθούν και ν’ απαντηθούν, καθώς και δικαιώματα που πρέπει να γίνουν σεβαστά.

Θεόδωρος Μεγαλοοικονόμου (απόσπασμα απ’ το βιβλίο «ΛΕΡΟΣ : Μια ζωντανή αμφισβήτηση της κλασικής ψυχιατρικής», εκδόσεις «Άγρα», 2016)

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΠΕΡΙΠΑΤΟΙ 
Με τη Μαριλένα Κατσίμη

Οι «Ιστορικοί Περίπατοι» έχουν σκοπό να αναδείξουν πλευρές της ελληνικής Ιστορίας άγνωστες στο πλατύ κοινό με απλό και κατανοητό τρόπο.

Η εκπομπή-ντοκιμαντέρ επιχειρεί να παρουσιάσει την Ιστορία αλλιώς, την Ιστορία στον τόπο της. Με εξωτερικά γυρίσματα στην Αθήνα ή την επαρχία σε χώρους που σχετίζονται με το θέμα της κάθε εκπομπής, καθώς και με «εκμετάλλευση» του πολύτιμου Αρχείου της ΕΡΤ και άλλων φορέων.

Ημερομηνία μετάδοσης: Πέμπτη 20 Φεβρουαρίου 2020
και Πέμπτη 27 Φεβρουαρίου 2020, στις 00:15
«Λέρος, εξόριστοι στο Αιγαίο»
(Α΄ και Β΄ μέρος)

Οι «Ιστορικοί Περίπατοι» ταξιδεύουν στη Λέρο για να ανακαλύψουν το γιατί επελέγη το συγκεκριμένο νησί ως τόπος εξορίας για κοινωνικά ανεπιθύμητους ανθρώπους από την υπόλοιπη επικράτεια.

Τα Δωδεκάνησα ενσωματώθηκαν στην Ελλάδα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Βρίσκονταν υπό ιταλική διοίκηση από το 1912 μέχρι και τη συνθηκολόγηση των Ιταλών. Στη Λέρο, λόγω της μορφολογίας του εδάφους της, οι Ιταλοί έφτιαξαν τη μεγαλύτερη στρατιωτική βάση της Μεσογείου. Τα επιβλητικά τεράστια κτήρια που κληρονόμησε αποδείχτηκαν ευχή αλλά και κατάρα για το νησί. Εκεί στεγάστηκαν μεταπολεμικά, παιδιά ανταρτών του Δημοκρατικού Στρατού και νεαροί αντάρτες, ψυχιατρικά ασθενείς, πολιτικοί εξόριστοι, πρόσφυγες.

Το διαβόητο Ψυχιατρείο της Λέρου αν και  έλυσε το οικονομικό ζήτημα των Λερίων με μόνιμες θέσεις εργασίας, στιγμάτισε ανεξίτηλα το νησί και τους κατοίκους του, όταν αποκαλύφθηκαν οι απάνθρωπες συνθήκες στέγασης των ψυχασθενών. Όταν το σκάνδαλο απέκτησε διεθνείς διαστάσεις, το κράτος αναγκάστηκε να σταματήσει να κωφεύει και να δώσει το πράσινο φως για να γίνουν οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις.

Μια ομάδα νεαρών γιατρών και λειτουργών ψυχικής υγείας από την Ελλάδα και άλλες χώρες της Ευρώπης, ακολουθώντας τα προστάγματα της «Σχολής της Τεργέστης», κατάφεραν να κάνουν έναν ριζικό μετασχηματισμό που αμφισβήτησε το ανίατο της κλασικής Ψυχιατρικής. Οι νεκρές ψυχές των τροφίμων έγιναν ζωντανές και οι άλλοτε δεσμοφύλακες έγιναν οι καλύτεροι θεραπευτές. Η ντροπή της Ευρώπης, έγινε το παράδειγμα της Ευρώπης.  Δυστυχώς όμως, όπως συνήθως συμβαίνει, η μεταρρύθμιση έμεινε μετέωρη, λόγω έλλειψης κονδυλίων αλλά και ενδιαφέροντος από τους ιθύνοντες.

Ο Θοδωρής Μεγαλοοικονόμου, διευθυντής ψυχίατρος του Ψυχιατρείου τότε, κατά τη διάρκεια της μεταρρύθμισης και ο φωτογράφος Νίκος Παναγιωτόπουλος, που αποκάλυψε το κολαστήριο  της Λέρου για το περιοδικό «Ταχυδρόμος», είναι οι συνοδοιπόροι μας σ’ αυτό το συγκλονιστικό ταξίδι.

Παρουσίαση- αρχισυνταξία: Μαριλένα Κατσίμη.

Σκηνοθεσία: Έλενα Λαλοπούλου.

Διεύθυνση παραγωγής: Ελένη Ντάφλου.

Διεύθυνση φωτογραφίας: Γιώργος Πουλίδης.

.

Πηγή: ΕΡΤ

Yayoi Kusama: Εκθαμβωτική pop art, αλλά σε πολύ μικρές δόσεις…

Yayoi Kusama

Από τότε που είδα για πρώτη φορά, πριν από πολλά χρόνια, την Υayoi Kusama στο τηλεοπτικό κανάλι της Νοτίου Κορέας, Arirang, όπου έδινε συνέντευξη, κύλησε πολύ νερό στ ‘ αυλάκι κι είναι πια πασίγνωστη.

Είχα μαζέψει μάλιστα το 2015 όσα στοιχεία ήξερα για κείνη, και συμβουλευόμενη και νέες πηγές έκανα αυτή την ανάρτηση, που αξίζει να διαβάσετε μιας και υπάρχουν όντως πολλές παρανοήσεις σχετικά με τη διάγνωσή της και τη διαμονή της σε ψυχιατρείο.

Αν επανέρχομαι σήμερα στο θέμα είναι γιατί το Μάιο εγκαταστάσεις της θα εκτεθούν (πάλι) στην Tate, στο Λονδίνο, μια ακόμη έκθεση θα γίνει τον Απρίλιο στο Hirshhorn της Ουάσινγκτον κι επειδή στις εκθέσεις της ανά τον κόσμο γίνεται το αδιαχώρητο. Γιατί συμβαίνει αυτό; Είναι όντως η πιο αγαπημένη δημιουργός στο χώρο της τέχνης;

Αυτό αναρωτιόταν πριν δύο χρόνια περίπου σε άρθρο του στον Guardian o Tim Adams, όπου ανέφερε πως ήδη απ’ το 2013, η γκαλερί του David Zwirner στη Νέα Υόρκη περιόριζε τις χρονικές περιόδους παραμονής στις εγκαταστάσεις της σε μόλις 45 (!) δευτερόλεπτα για κάθε θεατή.

Πέντε χρόνια αργότερα, δηλαδή το 2018, οι επισκέπτες στο Μουσείο Hirshhorn (αυτό δηλαδή που θα φιλοξενήσει ξανά έργα της τον Απρίλιο), που περίμεναν στην ουρά για περισσότερο από δύο (!) ώρες, είχαν στη διάθεσή τους ακόμη λιγότερο χρόνο: μισό λεπτό ο καθένας, 30 δευτερόλεπτα όλα κι όλα.

Ο λόγος; Σύμφωνα με το άρθρο το instagram. Κι ομολογώ πως θεωρώ ότι ο συντάκτης έχει δίκιο. Ζούμε στην εποχή του #ήμουν_κι_εγώ_εκεί κι ήδη η τέχνη της Kusama ήταν πολύ δελεαστική για τα ΜΜΕ ακόμη κι όταν πρωτοξεκίνησε να εκθέτει. Ή αν θέλετε αρκούντως εμπορική.

Πόσο χρόνο άραγε θα έχουν αυτή τη φορά οι άνθρωποι που θα συρρεύσουν στην Tate; Ή στο Hirshhorn, όπου θα εκτίθεται σ’ αυτήν κι ένα κομμάτι του 1964 το «Flowers-Overcoat», που σίγουρα θα προσελκύσει τα βλέμματα καθώς πρόκειται για ένα χρυσό παλτό που καλύπτεται από λουλούδια και μας θυμίζει ότι η οικογένειά της είχε μεγάλες εκτάσεις κι εκείνη άκουσε ως παιδί τα λουλούδια να της μιλούν.

Επειδή επισκέφτηκα πρόσφατα το Λούβρο -κι ας μην έχω αποφασίσει να σας γράψω ακόμη εντυπώσεις-, θα αναφέρω μόνο πως δεν είμαι σίγουρη ότι θα ήθελα να βρεθώ στη θέση τους. Τι να καταλάβεις από ένα έργο, μια ολόκληρη εγκατάσταση, όταν έχεις μισό λεπτό ή και λιγότερο χρόνο να το δεις κι αναλώνεσαι κυρίως στο να βγάλεις selfie μες σ’ αυτά τα δευτερόλεπτα;

Δεν έχει καμία σχέση αυτό κατά τη γνώμη μου, με τον τρόπο που θα έπρεπε να συνδιαλεγόμαστε με την τέχνη. Σημεία των καιρών, ξέρω, δεν είμαι αμέτοχη των εξελίξεων βέβαια κι εγώ έχοντας λογαριασμό στο instagram, αλλά… Υπάρχει κι ένα αλλά.

Όπως αναφέρεται στο άρθρο που σας προανέφερα, ο Heather Lenz, σκηνοθέτης μιας ταινίας που την αφορά, αναγνώρισε ότι «η φιλική προς τα smartphone φύση του έργου είναι σαφώς μέρος της έλξης – αλλά»είπε «το γεγονός αυτό θα πρέπει να οδηγήσει μόνο σε μια βαθύτερη κατανόηση της καριέρας της Kusama». Γίνεται άραγε αυτό;

Εγώ αναρωτιέμαι κι εκείνος διευκρινίζει: «Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν δει την δουλειά της στο Instagram, αλλά όταν ακούνε τι έπρεπε να περάσει για να πετύχει την επιτυχία που απέφυγε για τόσο πολύ καιρό, συνδέονται πραγματικά με αυτό. Κάναμε κάποιες προβολές και αν και οι περισσότεροι γνώριζαν το έργο, από ένα ολόκληρο ακροατήριο μόνο δύο άνθρωποι γνώριζαν για παράδειγμα ότι ζούσε σε ψυχιατρικό νοσοκομείο».

Στην Ελλάδα είμαι βέβαιη, βλέποντας και τα στατιστικά της ανάρτησης που έχω γράψει για κείνη, ότι είμαστε περισσότερ@ που γνωρίζουμε για την εμπλοκή της με το ψυχιατρικό σύστημα. Όχι ότι αυτό αρκεί από μόνο του, αλλά σίγουρα παίζει ρόλο στο να κατανοήσουμε βαθύτερα τη δουλειά της, τα έργα της, τις εγκαταστάσεις της.

«Για μένα,» εξηγεί ο Lenz, «το παιδικό τραύμα της Kusama συνέβαλε στο έργο της όχι μόνο λόγω της δύσκολης οικογένειάς της αλλά και λόγω της κοινωνίας της και του εφιάλτη του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου». Οπωσδήποτε όλα έπαιξαν το ρόλο τους, στο να γίνει αυτή που είναι σήμερα. Ακόμη κι αυτή η πολύπλοκη σχέση της ή μη-σχέση της με το σεξ, που δεν την έκρυψε ποτέ. Αναφέρω κι εγώ εδώ κάποια πράγματα και συμπληρώνω πως έχει πει ότι:

«Άρχισα να φτιάχνω φαλλούς για να θεραπεύσω τα αισθήματα της αηδίας μου προς το σεξ (…) Μου διδάχτηκε ότι το σεξ είναι βρώμικο, ντροπιαστικό, κάτι που πρέπει να κρυφτεί. Τα πράγματα περιπλέχτηκαν ακόμη περισσότερο με όλη τη συζήτηση (ενν: που γινόταν σπίτι της) για «καλές οικογένειες» και «κανονικό γάμο» και την απόλυτη αντίθεση έναντι της ρομαντικής αγάπη … Επίσης, έτυχε να παρακολουθήσω σεξουαλική πράξη όταν ήμουν μικρό παιδί και εξαιτίας όσων είδαν τα μάτια μου ο φόβος εισχώρησε και διογκώθηκε μέσα μου» .

Το σεξ πάντα πουλάει. Κι εκείνη επιπλέον, είναι σαν να έχει ένα ταλέντο ν’ αφουγκράζεται τις επιθυμίες του κοινού της: «Στην 33η Μπιενάλε της Βενετίας το 1966 όπου συμμετείχε με το Narcissus Garden, μια λίμνη με 1.500 αντανακλαστικές μπάλες στην οποία το πρόσωπο του θεατή φαινόταν πολλαπλασιασμένο» συνεχίζει το άρθρο «ήθελε να πουλήσει τις μπάλες προς 2 δολάρια την καθεμία («ο ναρκισσισμός σας προς πώληση» έλεγε η διαφήμιση, μια χειρονομία που προφήτευε κατά κάποιον τρόπο το έργο τέχνης ως selfie). Οι αρχές της Μπιενάλε όμως δεν το επέτρεψαν αντιτιθέμενες στην «πώληση τέχνης όπως τα χοτ-ντογκ ή το παγωτό-χωνάκι» .

Yayoi Kusama, photo by Tomoaki Makino

Μ’ αυτά και μ’ αυτά πάντως οι μετοχές της στο χρηματιστήριο της τέχνης ανέβηκαν στα ύψη κι έτσι το 2014, έργο της πουλήθηκε για 7,1 εκατομμύρια δολάρια, ποσό-ρεκόρ για μια καλλιτέχνιδα που ακόμη ζει. Τα πρώτα που πούλησε στους συναδέλφους της Frank Stella και Donald Judd το 1962, της είχαν αποφέρει για να καταλάβετε, μόνο 75 δολάρια.

Κάνοντας τη σύγκριση, θα πρέπει να είναι κάτι περισσότερο από ικανοποιημένη, δε νομίζετε; Αν κι όπως έχει γραφτεί, μάλλον την αφήνει αδιάφορη ο πλούτος της, αλλά ποτέ η φήμη (και κάπως έτσι οι διαγνώσεις περί ναρκισσιστικής προσωπικότητας, δίνουν και παίρνουν). Συνεχίζει να εργάζεται καθημερινά πολλές ώρες, μέρα και νύχτα. Ευτυχισμένη, αν είναι ή υπήρξε ποτέ όμως, μόνο εκείνη ξέρει.

Κι εμένα παρ’ όλα αυτά, εξακολουθεί να μ’ αρέσει όχι μόνο η ποπ τέχνη της, μ’ όλα τα χρώματα και τις εκθαμβωτικές λάμψεις της, αλλά κυρίως ο μεγάλος αγώνας αυτής της 90χρονης για επιβίωση… Αυτός είναι που μου προκαλεί τεράστιο σεβασμό.-

.

Πηγές:

Tate, Yayoi Kusama Infinity Rooms

One with Eternity: Yayoi Kusama in the Hirshhorn Collection

Yayoi Kusama: the world’s favourite artist?

Docuntary Review — “Kusama: Infinity”

Celebrating the Eternal Legacy of Artist Yayoi Kusama