Νέες κυκλοφορίες: «Η Ιστορία της Σάμου, 800 – 188 π.Χ.» του Graham Shipley

Η νήσος της Σάμου λάμπει μέσα στα οινοσκουρόχρωμα νερά του Αιγαίου σαν πολύτιμο κόσμημα. Αποκαλύπτεται, στις Περιόδους της Αρχαϊκής και της Κλασικής Αρχαιότητας, ένας ιστορικός τάπητας στον οποίον συνυφαίνονται έντονες προσωπικότητες και απαράμιλλα επιτεύγματα υπό το συμπαγές στημόνι του ζωηρού πράσινου τοπίου της. Είναι η ιστορία καινοτόμων φιλοσόφων και εφευρετικών τεχνιτών, που επιτυγχάνουν άθλους μηχανικής και θαύματα αρχιτεκτονικής, καθώς και αδίστακτων τυράννων και ηρωικών μαχητών της ελευθερίας. Έως σήμερα, μόνο ένα βιβλίο διακρίνεται για τη δεξιοτεχνική απόδοση της Πρώιμης Σάμου σε όλο το μεγαλείο της δόξας της – εκείνο του Καθηγητή Graham Shipley, Ιστορία της Σάμου, 800-188 π.Χ.

Naoíse Mac Sweeney

Με χαρά πληροφορήθηκα την τόσο σπουδαία αυτή έκδοση, απ’ την Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Σάμου.

O Graham Shipley, καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Leicester, έχει κι άλλες εξαιρετικές εκδόσεις σχετικές με τη χώρα μας, στο ενεργητικό του.

Το συγκεκριμένο βιβλίο που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1987 (απ’ την Oxford University Press), μεταφράστηκε τώρα στα ελληνικά απ’ τον Δημήτρη Πυργιώτη.

Αναζητήστε το.

Το Αλφαβητάρι των Παθών ταξιδεύει… – Μέρος Χ

Κατάγομαι από ένα νησί, που δυστυχώς γνωρίζει καλά τη μανία της φωτιάς. Κι οι παιδικές μου μνήμες έχουν φλόγες, στάχτες κι αποκαΐδια. Έχω βιώσει την αγωνία του να μη ξέρεις, αν θα υπάρχει αύριο το σπίτι σου, το χωριό σου, το πράσινο που σε θρέφει. Τα ‘χω πει και στην Ελπίδα, αυτά, σε ανύποπτο χρόνο.

Κι έτσι αυτό το καλοκαίρι, αν και έχουν έρθει πολλές κι όμορφες φωτογραφίες από ανθρώπους που διαβάζουν το βιβλίο στις διακοπές τους, δεν είχα διάθεση είν’ η αλήθεια να τις ανεβάσω. Θέλω όμως να τιμάω και τους ανθρώπους που με σκέφτονται. Κι έτσι βλέπετε σήμερα κάποιες εδώ και μάλιστα απ’ τη Σάμο.

Τα παιδιά που παραθερίζουν εκεί –έμπρακτα υποστηρίζοντας δηλαδή έναν τόπο που γονάτισε πολλές φορές από καταστροφές με αποκορύφωμα τους περσινούς σεισμούς που εξακολουθούν να ταλαιπωρούν τόσο τους μόνιμους κατοίκους όσο και τους πρόσφυγες- τράβηξαν υπέροχες φωτογραφίες.

Δεν ήξερα ποια να πρωτοδιαλέξω, λοιπόν… Βλέπετε κάποιες σήμερα και άλλη στιγμή θα δείτε κι άλλες εδώ. Γενικώς, όλ@ σας ευχαριστώ που όσο ταξιδεύετε στις λέξεις μου, μου στέλνετε και λίγα ενσταντανέ. Αυτά τα παιδιά πάντως, που με συγκίνησαν ιδιαίτερα, να ‘χουμε παράδειγμα, ναι; Τους στέλνω το μεγάλο Eυχαριστώ μου…

Η Σάμος, που αναγεννάται απ’ τις στάχτες της…

Σάμος, Βαθύ, λιμάνι. 2018 (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

‘Όταν έγινε ο σεισμός στην Σάμο έτυχε να μην έχω κι εγώ υπολογιστή ώστε να γράψω όσα ήθελα. Η πρώτη μου σκέψη ήταν να μιλήσω με τους δικούς μου, να επικοινωνήσω με τα ξαδέρφια μου στο Πυθαγόρειο (με την Εύα Δήμα κυρίως), και στον Μαραθόκαμπο (με το Γιάννη Θάνο και την συνονόματη Κατερίνα Τεμπέλη) ν’ ανοίξω την τηλεόραση, να στείλω μηνύματα σε γνωστούς και φίλες, φίλους στη Χώρα να δω αν είναι εντάξει. Έβλεπα τα γκρεμισμένα σπίτια, τα video με το τσουνάμι, άκουγα τις περιγραφές των ανθρώπων που έλεγαν ότι κάτι τέτοιο δεν το είχαν ξαναζήσει συγκλονισμένοι… Αλλά «πάλι καλά», έλεγα, «πάλι καλά», δε χάθηκαν ζωές. Κι ύστερα σε ζωντανή μετάδοση, άκουσα τι συνέβη. Και δεν είχα άλλες λέξεις…

Η θλίψη για τον άδικο χαμό των δύο παιδιών, κυριαρχούσε κι έκλεινε τα στόματα όλων μας. Κι η θλίψη δεν καταπίνεται εύκολα. Στέκεται στο λαιμό, σου γδέρνει τα σωθικά, ματώνεις μέσα σου. Ξαφνικά οι μικρές και μεγάλες απώλειες όλων φάνταζαν ασήμαντες μπροστά σ’ αυτό το τετελεσμένο γεγονός. Άνθρωποι που έμειναν με τα ρούχα που φορούσαν στο δρόμο, μες τα χαλάσματα των σπιτιών τους και τη σκόνη, θρηνούσαν για τα δυο παιδιά. Κι εγώ στα μηνύματα και στα τηλεφωνήματα των φίλων, αλλά και των αγνώστων που ξέροντας την καταγωγή μου νοιάστηκαν να μου γράψουν αμέσως στο Facebook, απαντούσα: Οι δικοί μου είναι όλοι καλά, όμως… Αυτό το «όμως…» είχε πολύ μαύρο και στάχτη και δάκρυα και σιωπή. Δε χρειάζεται να πω ότι δεν υπάρχει πιο μεγάλος πόνος απ’ το να χάνεις το παιδί σου. Δε χρειάζεται…

Διάβασα για την Κλαίρη και τον Άρη που χάθηκαν μαζί, ανθισμένοι κι όμορφοι, τα συλλυπητήρια μηνύματα πολλών συντοπιτών μου, όπως αυτό της αγαπημένης Λίτσας Τρικιριώτου κι ήταν σα να τους γνώρισα λίγο κι εγώ. Από μακριά, εκ των υστέρων… Από μακριά. Έτσι κι οι κάτοικοι του Βαθιού. Από μακριά προσπαθούσαν να περάσουν απ’ το σημείο που οι καρδιές των παιδιών αυτών έπαψαν να χτυπούν. Να κάνουν κύκλο, ν’ αποφύγουν, να πάνε άκρη-άκρη σ’ εκείνον το δρόμο, να ξορκίσουν το κακό. Ώσπου κατεδαφίστηκαν όλα εκεί κι έμεινε η μνήμη ν’ αλυχτάει. Τι να γράψω και να περιγράφει; Δεν υπάρχει τίποτα. Μόνο η αγάπη μένει. Κι αυτή την έδωσε όλη η Σάμος, αποχαιρετιστήριο κατευόδιο στο ύστατο ταξίδι των δυο τους. Μόνο η αγάπη μένει και θα τους κρατήσει στοργικά στις σκέψεις μας…

Τα προφίλ πολλών ανθρώπων απ’ το νησί, έχουν ακόμη τη μαύρη κορδέλα του πένθους. Για τα παιδιά και για το νησί. Η είδηση απασχόλησε δυο-τρεις μέρες το πολύ τα ΜΜΕ κι ύστερα τίποτα. Η πλειοψηφία του κόσμου δεν έχει καταλάβει πόσο τσακίστηκε η Σάμος, όπως επεσήμανε στο προφίλ του κι ο ο διευθυντής Ερευνών του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου δρ. Γεράσιμος Χουλιάρας. Πόσοι άνθρωποι βρέθηκαν να ζουν σε σκηνές, πρόχειρα καταλύματα, αργότερα σε σπίτια συγγενών ή και ξενοδοχεία. Πόσοι κοιμόντουσαν στ’ αυτοκίνητα τους για μέρες ή δεν τολμούσαν καν να κοιμηθούν ή προσπαθούσαν να κοιμηθούν ενώ οι μετασεισμοί συνεχίζονταν και συνεχίζονταν. Διάβαζα πριν λίγες μέρες ότι έχουν γίνει πάνω από 3000 μετασεισμοί. Ξέρετε τι θα πει αυτό; Να μην τελειώνει η αγωνία σου θα πει. Απίστευτα ψυχοφθόρο. Κι ενώ το έδαφος σείεται σχεδόν κάθε μέρα και νύχτα, οι κάτοικοι του νησιού προσπαθούν ν’ ανασύρουν κάτι χρήσιμο απ’ τα χαλάσματα των σπιτιών τους, ν’ αναστήσουν τις επιχειρήσεις τους, να βρουν χρήματα για τις ζημιές των χωριών τους και κουράγιο να κάνουν καινούρια όνειρα.

Παρά τα μεγάλα ζόρια τους, κάποιοι σταθερά συντρέχουν ευτυχώς και τους πρόσφυγες που εξακολουθούν να ζουν σε άθλιες συνθήκες, συντρέχουν κι ο ένας τον άλλο. Η γειτονιά όπου μένουν οι δικοί μου συσπειρώθηκε. Η Πόπη Σμυρνάκη τους νοιάζεται συνεχώς και την ευχαριστώ. Η Καίτη Γρυδάκη είναι πάντα έτοιμη να τρέξει για ό,τι χρειαστούν και ξέρει πόσο το μετράω αυτό. Περνούν κι άλλοι γείτονες, συγγενείς, προσπαθούν μεταξύ τους ν’ αστειευτούν, να πάρουν δύναμη να συνεχίσουν… Γι’ αυτό κι εγώ εδώ μοιράζομαι μερικές αγαπημένες φωτογραφίες που τράβηξα το 2018 στο νησί. Κάποια μέρη ίσως δε ξαναγίνουν όπως ήταν, αλλά έχει τόσες ακόμη μαγευτικές γωνιές αυτό το νησί. Δείτε ποια έχει ξεχωρίσει στο blog του ο Γιώργος Βαρβάκης και θα μάθετε κι ενδιαφέροντα πράγματα για το νησί. Και πού θα μας πάει; Θα ξανακάνουμε τις βόλτες μας, θα ξαναπεράσω απ’ το βιβλιοπωλείο «Kosmos» της Μαίρης Καλατζή να τα πούμε και θα ξαναπιούμε τ’ αγαπημένα μας Σαμιώτικα κρασιά -κι όχι μόνο-, στο «Περγαμόντο», με καλές παρέες. Είμαι βέβαιη.

Κλείνοντας, να σας πω ότι θυμάμαι το εξής: για πολλά χρόνια στο παρελθόν, να με ρωτάει ο κόσμος αν η Σάμος έχει ακόμη πράσινο. Βλέπετε κι από φωτιές ξέρει δυστυχώς πολλά το νησί. Δεν έζησε και λίγες. Αγωνία, εκκενώσεις, καταστροφές… «Έχει» τους απαντούσα. «Πάντα θα έχει». Γιατί κάπως γίνεται κι η Σάμος αναγεννάται απ’ τις στάχτες της. Και πιστεύω ότι αυτό θα συμβεί και τώρα. Θέλω να το ευχηθώ με την καρδιά μου όλη, βλέποντας φωτογραφίες απ’ το γκρεμισμένο σχολείο της Χώρας, όπου φοίτησα κι εγώ ως παιδί. Θέλω να το ευχηθώ με την καρδιά μου όλη, για κάθε άνθρωπο που βιώνει τη δική του απώλεια εκεί. Μακάρι η ευχή μου ν’ αγγίξει και τον υπόλοιπο κόσμο. Είναι δύσκολες οι μέρες όλων μας, αλλά μικρές χαρές θα υπάρχουν πάντα να καίνε ολόλαμπρες με τις ζωηρές τους φλόγες, όλα τα πλην που χαράκωσαν τις ελπίδες μας. Δεν έχει πλάκα να ζούμε μόνο για την πάρτη μας, θα επιμείνω πάλι. Δείξτε το λοιπόν, θα σας προτρέψω, μ’ όποιο τρόπο μπορείτε. Υπάρχουν πολλοί ευτυχώς. Το ραδιόφωνο που φιλοξενεί τις ταξιδιωτικές μου σημειώσεις, το Dream City Web Radio δηλαδή, βρήκε έναν, όπως μπορείτε να δείτε εδώ. Ας βρούμε κι εμείς, τον πιο ταιριαστό για τον καθένα μας. Κι όσο νοιάζεται ο ένας για τον άλλο, η μία για την άλλη, το ένα άτομο για το άλλο, τίποτα δεν τέλειωσε. «Είμαστε ακόμα εδώ, είμαστε ακόμα εδώ, ψάχνοντας στα τυφλά καινούριους τρόπους…»-

Σάμος, Βαθύ, λιμάνι. 2018 (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Σάμου: Ένα κόσμημα του νησιού

Πινακίδα εισόδου (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Τον περασμένο Νοέμβριο βρέθηκα πάλι στο νησί της Σάμου, στη γενέτειρά μου δηλαδή, κι αυτή τη φορά κατάφερα να περάσω λίγο χρόνο και στη Βιβλιοθήκη που βρίσκεται στο Βαθύ, στην παραλιακή λεωφόρο, στην οδό Σοφούλη πιο συγκεκριμένα, στο νούμερο 47.

Βιβλιοστάση στο Βαθύ της Σάμου (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Αφού άφησα κι εγώ τη συνεισφορά μου στη Βιβλιοστάση που υπάρχει ακριβώς απέξω (κι ελπίζω να το κάνετε κι εσείς γιατί υπήρχαν ελάχιστα βιβλία εκεί), μπήκα στο τόσο όμορφο αυτό κτίριο που ευτυχώς διαθέτει πάμπολλους τόμους.

Ισόγειο βιβλιοθήκης (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Το διώροφο νεοκλασικό, που κοσμεί την πόλη της Σάμου (έχει χαρακτηριστεί σαν «έργο τέχνης» απ’ το Υπουργείο Πολιτισμού) ήταν κάποτε το αρχοντικό του ξυλέμπορου Μιλτιάδη Γεωργίου, στο οποίο διέμεινε για ένα μικρό χρονικό διάστημα κι ο ηγεμόνας του νησιού, Παύλος Μουσούρος. Χτίστηκε τη διετία 1893-1895.

Κεντρικός διάδρομος ισογείου (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Ο ιδιοκτήτης του το κληροδότησε με διαθήκη, το 1900, με σκοπό ακριβώς τη δημιουργία βιβλιοθήκης. Αρχικά τα βιβλία που προερχόταν από δωρεές συγκεντρώνονταν στο Πυθαγόρειο Γυμνάσιο Σάμου κι αργότερα μεταφέρθηκαν στον συγκεκριμένο χώρο.

Η σκάλα που οδηγεί στον πάνω όροφο (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Κύριος οργανωτής της βιβλιοθήκης θεωρείται ο γυμνασιάρχης Αριστομένης Στεργιογλίδης, ο οποίος και τύπωσε στα 1898 τον πρώτο κατάλογό της. Η Βιβλιοθήκη τότε αριθμούσε 3.752 τόμους. Σήμερα διαθέτει συνολικά περίπου 30.000 τεκμήρια.

Ο πολύ ζεστός χώρος του παιδικού τμήματος στο ισόγειο (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Διαθέτει επίσης, ένα βιβλιοαυτοκίνητο σε λειτουργία, ώστε να μπορούν να φτάνουν τα βιβλία σε απομακρυσμένες περιοχές και σε σχολεία του νησιού και ηλεκτρονική βιβλιοθήκη. Το 2007 μάλιστα απέκτησε και ειδικό ηλεκτρονικό εξοπλισμό για άτομα με Αναπηρία.

Μια απ’ τις ήσυχες γωνιές στον πρώτο όροφο (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Προσωπικά, αφού συνομίλησα για λίγο με τους ευγενέστατους υπαλλήλους που βρήκα στο γραφείο τους στο ισόγειο (οι οποίοι-ες έτυχε να γνωρίζουν και μέλη της πατρικής μου οικογένειας), περιεργάστηκα τους χώρους και κοίταξα τους τίτλους των διάφορων βιβλίων. Τράβηξα φυσικά και τις φωτογραφίες που βλέπετε μ’ ένα κινητό, βιαστικά ομολογουμένως, για να μπορέσω όμως έστω να τις μοιραστώ μαζί σας όπως κάνω τώρα.

Πρώτος όροφος, κεντρικό τραπέζι (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Είναι ευχής έργον που υπάρχουν τόσα πολλά βιβλία και χαίρομαι που διοργανώνονται κι αξιόλογες εκδηλώσεις σ’ αυτή τη Βιβλιοθήκη. Ο χώρος ίσως να χρειάζεται μια μικρή ανακαίνιση, αλλά και μόνο που μπορεί να καθίσει κάποια, κάποιος εκεί και να διαβάσει με ησυχία, βλέποντας τη θάλασσα απ’ το παράθυρο, φτάνει. Μην παραλείψετε λοιπόν να την επισκεφτείτε όταν βρεθείτε στο νησί. Θα την απολαύσετε την ανάγνωσή σας.-

Η θέα απ’ το μεσαίο παράθυρο του πρώτου ορόφου (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

.

Πηγές:

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CE%B7%CE%BC%CF%8C%CF%83%CE%B9%CE%B1_%CE%9A%CE%B5%CE%BD%CF%84%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%BA%CE%B1%CE%B9_%CE%99%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%92%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%B9%CE%BF%CE%B8%CE%AE%CE%BA%CE%B7_%CE%A3%CE%AC%CE%BC%CE%BF%CF%85

Αρχαιολογικό Μουσείο Βαθέως Σάμου – Μέρος ΙΙ

.

Το Μέρος Ι μπορείτε να το διαβάσετε κάνοντας κλικ εδώ.

.

Ένα απ’ τα αυτά, τα εξέχοντα χαμένα αναθήματα για τα οποία σας έγραψα στην προηγούμενη ανάρτηση, είδε και περιέγραψε ο Ηρόδοτος. Ο λόγος για έναν χάλκινο λέβητα, που έφτανε σε ύψος τα 5 μέτρα, στηρίζονταν σε τρεις γονατιστές μορφές νέων και στο χείλος του έφερε προτομές γρυπών, τοπικής παραγωγής. Η αλήθεια είναι πως κι εγώ, ξόδεψα πολύ χρόνο παρατηρώντας παρόμοιους γρύπες. Εντυπωσιακοί το λιγότερο… Δεν θυμάμαι να έχω δει σε άλλο μουσείο της χώρας μας, τόσους πολλούς.

.

Γρύπες 2
Σφυρήλατες προτομές γρυπών τέλη 8ου αι.π.Χ – αρχές 7ου (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Και δεν έχω δει, γιατί στη Σάμο φτιάχνονταν κι εξάγονταν οι περισσότεροι κι ας μας ήρθαν απ’ την Ανατολή. Οι Γρύπες ήταν μυθικά τέρατα με μορφή πτηνού, που απωθούσαν τα κακά πνεύματα. Τροποποιήθηκε η μορφή τους στα εργαστήρια του νησιού όπου και βρέθηκε το πιο πλούσιο σύνολό τους (υπάρχουν τόσο σφυρήλατοι, όσο και χυτοί) απ’ τον 8ο και 7ο αι. π.Χ. Φτιάχνονταν με μήτρες κι έφταναν τα 0,80 μ. σε ύψος. Η Σάμος ήταν ένα απ’ τα κέντρα επεξεργασίας, παρασκευής κι εξαγωγής γρυπών ως και πέρα από την Ετρουρία. Έτσι και στο Ηραίο, τους έβλεπε κανείς σε πολλά σκεύη.

.

Για να συνεχίσουμε όμως την περιήγησή μας με τη βοήθεια της φαντασίας… Στο χώρο του ιερού λοιπόν, υπήρχε μεγάλος βωμός (οι αρχαιολόγοι κάνουν λόγο για οκτώ οικοδομικές φάσεις) με παραστάσεις θηρομαχιών και Σφιγγών μεταξύ άλλων, δεξαμενή καθαρμών, εκθέσεις των αφιερωμάτων των πιστών (αναθήματα χρυσά, αργυρά, από ελεφαντόδοντο σαν αυτό που βλέπετε παρακάτω και άλλα πολύτιμα υλικά, τα πιο σπουδαία εκ των οποίων εκθέτονταν στη βόρεια παρυφή της Ιεράς Οδού για να λούζει το φως του ήλιου και να τ’ αναδεικνύει έτσι), εργαστήρια, χώρους πώλησης ειδών σχετικών με τη λατρεία της θεάς κ.α.

.

Ελεφαντοστό έκθεμα 2 Σαμος
Ελεφαντοστέινο χτένι του 640-630 π.Χ (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Σπονδικές φιάλες, ηθμοί (σουρωτήρια) και αρύταινες (κουτάλες) για το κρασί, κρατήρες, οινοχόες και πόσα άλλα ακόμα… Να, για παράδειγμα, δείτε αυτό το αντικείμενο του 7ου π.Χ αι, τον Κέρνο της Σάμου, όπως είναι γνωστό. Σκεύος για σπονδές στις τελετές προς τιμήν της θεάς, διακοσμημένο με κύπελα, ρόδια και ζώα. Το ρόδι άλλωστε, συνδεόταν με τη γονιμότητα και την Ήρα. Κι όχι μόνο αυτό.

.

Κέρνος Σάμου
Κέρνος της Σάμου (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Φανταστείτε τώρα μια Αιγύπτια να καταφτάνει με τη μητέρα της στο ναό από μακριά, βλέποντας στο πρόσωπο της τοπικής θεάς τη δική της Μουτ και να της φέρνει για να της αφιερώσει έναν καθρέφτη (κάτοπτρο) με δίστιχη επιγραφή στα ιερογλυφικά (μοναδικό αυτό το εύρημα επί ελληνικού εδάφους, να ξέρετε). Οι σχέσεις των Αιγυπτίων άλλωστε με τους ντόπιους ήταν εξαιρετικές κι υπήρχε ολόκληρη συνοικία Σαμίων, στη Ναύκρατιν της Αιγύπτου.

Αυτή η προσκυνήτρια λοιπόν (είναι δυσανάγνωστο το όνομά της στο σημαντικότατο αυτό εύρημα) σίγουρα θα παρατηρούσε με δέος γύρω της τα υπέροχα γλυπτά κούρων και κορών τα οποία πλαισίωναν την Ιερά Οδό που προανέφερα και τέσσερα απ’ αυτά ήταν κολοσσιαία. Φύλακες υπέρτατοι. Τον έναν τους, στεγάζει το Μουσείο. Επιβλητικό άγαλμα, αρχικού ύψους 4.75 μέτρων του 580 π.Χ.

.

Κούρος Σάμου
Κούρος της Σάμου (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Ο κορμός του βρέθηκε το 1980 σε ανασκαφές κοντά στην Ιερά Οδό, το πρόσωπό του το 1984 και ο αριστερός μηρός είχε βρεθεί εκεί κοντά ήδη απ’ το 1973 εντοιχισμένος σε ελληνιστική οικία. Κατασκευάστηκε από ντόπιο καλλιτέχνη, χρησιμοποιήθηκε Σαμιώτικο λευκότεφρο, φλεβωτό μάρμαρο και ήταν βαμμένο με ερυθροκάστανη ώχρα. Με διαφορετικά χρώματα είχαν τονιστεί λεπτομέρειες στα μάτια, τα χείλη, το εφήβαιο και τα μαλλιά. Τα μαλλιά τους τα άφηναν μακριά οι άντρες στη Σάμο τότε και τα περιποιούνταν πολύ, γι’ αυτό τα βλέπετε να πέφτουν στην πλάτη του αγάλματος. Να ήταν άραγε μαύρα ή ξανθά; Ίχνη χρώματος πάντως κόκκινου και ανοιχτού ιώδες διακρίνονται καθαρά στο ακόλουθο κυπριακό ειδώλιο. Κρίμα βέβαια που δεν μπορούμε να τα δούμε όπως ήταν αρχικά όλα αυτά, αλλά τουλάχιστον τα φανταζόμαστε ως ένα βαθμό.

.

Κυπριακό ειδώλιο
Κυπριακό ειδώλιο όρθιας γυναίκας, πρώιμος 6ος αι. π.Χ. (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Αυτή νομίζω είναι η κατάλληλη στιγμή για να σας πω ότι το Μουσείο έχει πάμπολλα εκθέματα από μέρη μακρινότερα απ’ την Κύπρο. Επειδή, στα τέλη του 8ου αι. π. Χ., οι Σάμιοι έχουν ήδη πλοία ικανά για μεγάλα, υπερπόντια ταξίδια ταξιδεύουν προς τον Εύξεινο Πόντο, την Εγγύς Ανατολή και φτάνουν ως την Ισπανία (ο Κωλαίος έφτασε λοιπόν τον 7ο αι. π.Χ ως τις Ηράκλειες στήλες και τη Νότια Αγγλία). Απ’ την Ανδαλουσία είναι το χτένι ας πούμε που υπάρχει στη δεύτερη φωτογραφία της ανάρτησης. Και πολλά ακόμη ευρήματα είναι από ξένες χώρες όπως αυτό το πολύ ιδιαίτερο θυμιατήρι από στεατίτη και η χάλκινη παρωπίδα αλόγου απ’ τη Συρία που βλέπετε παρακάτω.

.

Θυμιατήρι απ' τη Συρία
Αφιερώματα απ’ τη Συρία 9ος-7ος αι. π.Χ. (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Αλλά να μην σας τα πω εγώ όλα, έτσι; Ρωτήστε για την Ήρα του Χηραμύη που βρίσκεται στο Λούβρο και ποια η σχέση της με άλλο άγαλμα που βρέθηκε στη Σάμο.  Μάθετε ποιο είναι το πιο αρχαίο άγαλμα που βρέθηκε απ’ το Ηραίο, και ποια καινοτομία έφερε στην τέχνη ο Γενέλεως, ο πιο σπουδαίος Σάμιος καλλιτέχνης του μέσου του 6ου π.Χ. αι. Δείτε τη σπουδαία συλλογή με τα ξύλινα αντικείμενα που διατηρήθηκαν τόσους αιώνες, παρατηρήστε τον δαίμονα Μπες κι ό,τι άλλο τραβήξει την προσοχή σας κι αφήστε τις εξαιρετικά καταρτισμένες κυρίες Φωτία και Αριέττα να σας εξηγήσουν περισσότερα (τις Ευχαριστώ πολύ, με την ευκαιρία).

.

cover Σαμος

.

Κυρίως, διαβάστε το βιβλίο του Κωνσταντίνου Τσάκου (σας τον ανέφερα και στο πρώτο μέρος αυτής της ανάρτησης) και της Μαρίας Βιγλάκη το οποίο διατίθεται δωρεάν εδώ με αυτό το υπέροχο εξώφυλλο που βλέπετε παραπάνω και το οποίο απεικονίζει τον Ευρυτίων, τον βοσκό του Γηριόνη χτυπημένο από βέλος να κείτεται κάτω από φοίνικες σε εξωτικό τοπίο (λεπτομέρεια από χάλκινο έλασμα μόλις 0.48 μ. μάλλον του 7ου αι. π.Χ. ). Τον συμβουλευόμουν συνεχώς αυτόν τον σπουδαίο τόμο, όσο έγραφα τις δύο αυτές αναρτήσεις. Θα μάθετε έτσι για το Ιερό της Αφροδίτης που ίδρυσαν στον κάμπο της χώρας οι Εταίρες που ήρθαν στη Σάμο με τον Περικλή, τον 2ο αι. π.Χ., γιατί δεν έφαγαν τίποτα μια ολόκληρη μέρα οι Λακεδαιμόνιοι για να βοηθήσουν τους Σαμιώτες και τόσα άλλα… Ύστερα κάντε μια βόλτα στη θάλασσα, όπως έκανα εγώ.

.

.

Χάρηκα που είδα πως μπορεί κάποια-ος πια να νοικιάσει και ποδήλατο απ’ τις ειδικές στάσεις του Δήμου για να γυρίσει με την ησυχία του την πόλη κι είναι πολύ σημαντικό που το καλοκαίρι διοργανώνονται και τα Ηραία (παραπάνω το σχετικό video) κι έτσι κατά κάποιο τρόπο μπορεί όποια-ος θέλει να πάρει μια «γεύση» του τι γινόταν στην αρχαία εποχή. Για τις σύγχρονες γεύσεις άλλωστε, έχει πολλές επιλογές το νησί, απ’ το οποίο δεν πρέπει να φύγετε χωρίς να προμηθευτείτε μερικά μπουκάλια απ’ το φημισμένο και πολυβραβευμένο μοσχάτο κρασί.

.

.

Κι όταν σας λείπει η Σάμος όπως συμβαίνει και σε μένα, μπορείτε στο samosbook να μαθαίνετε τα νέα. Το ίδιο κάνω κι εγώ και δεν παραλείπω να θαυμάσω τις φωτογραφίες του Νίκου Τσούλου. Τον Ευχαριστώ που μου εμπιστεύτηκε μερικές για την ανάρτηση (ελπίζω την επόμενη φορά που θα έρθω Νίκο, να δω και έκθεση της Φωτογραφικής σας Ομάδας) κι Ευχαριστώ και τη στενή μου φίλη, Καίτη Γρυδάκη, για όλα όσα έκανε για μένα όχι μόνο τώρα αλλά και όταν κυκλοφόρησε «Η σκόνη των άστρων«, το βιβλίο μου που αναφέρεται και στο νησί. Εκείνη ξέρει γιατί.-

.

.

.

.

Aρχαιολογικό Μουσείο Βαθέως Σάμου -Μέρος Ι

.

Είσοδος Αρχαιολογικού Μουσείου Σάμου
Eίσοδος Παλαιού Κτηρίου (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Με μεγάλη χαρά είν’ η αλήθεια επισκέφτηκα το νησί, στις αρχές του Νοέμβρη. Είχα πολλά χρόνια να κατέβω στην πατρίδα και πολλά σχέδια για το πως θα περνούσα το λίγο χρόνο μου εκεί. Φτάνοντας στο αεροδρόμιο «Αρίσταρχος», σκεφτόμουν αν έπαιξε άραγε ρόλο στην ενασχόλησή μου με το σύμπαν, η σπουδαία παρακαταθήκη του αστρονόμου που πρώτος είπε αιώνες πριν πως η Γη γυρίζει γύρω απ’ τον ήλιο κι όχι το αντίθετο.

.

Κι όσο σκεφτόμουν τα τ’ ουρανού έστρεψα το βλέμμα μου προς τη Χώρα, την πρώτη πρωτεύουσα του νησιού και τόπου καταγωγής μου κατά το ήμισυ. Εκεί βρέθηκε μια μαρμάρινη πλάκα με αναθηματική επιγραφή, την οποία ήθελα να δω στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Βαθιού και θεωρώ πολύ ενδιαφέρουσα. Θα σας μιλήσω παρακάτω γι’ αυτήν… Πάντα με συγκινούν βλέπετε οι μικρές, προσωπικές ιστορίες.

.

Τις σκέψεις μου αυτές διέκοψε η άφιξη αγαπημένων ανθρώπων που με περίμεναν στο χώρο του αεροδρομίου κι αυτά είναι τα πιο όμορφα της ζωής. Οι ζεστές αγκαλιές και τα ειλικρινή χαμόγελα. Ξεκινήσαμε λοιπόν για το Βαθύ, περνώντας απ’ την περιοχή του Ευπαλίνειου ορύγματος (εδώ αναφέρω περισσότερα γι’ αυτό), τον λόφο με τα αρχαία τείχη κι οι εικόνες του λαμπρού παρελθόντος κατέλαβαν το μυαλό μου.

.

Ευπαλίνειο
Eυπαλίνειο όρυγμα (φωτογραφία: Νίκος Τσούλος)

.

Μυθική έμεινε η διαμονή στο νησί της Κλεοπάτρας και του Αντωνίου, που ξεφάντωναν και διασκέδαζαν καθημερινά τότε εκεί. Πέρασαν προφανώς την τελευταία τους ευτυχισμένη τους περίοδο στη Σάμο, πριν την ναυμαχία στο Άκτιο και τη συντριβή τους. Στα δικά τους παλάτια κατέλυσε έπειτα ο νικητής της ναυμαχίας, Οκταβιανός Αύγουστος, που εκτίμησε το ήπιο κλίμα. Και πόσους Ρωμαίους αυτοκράτορες δεν φιλοξένησαν έκτοτε αυτά τα λαμπρά αίθρια με τους κήπους και την άπλετη θέα στη θάλασσα…

.

Σ’ αυτό το λόφο (στη νοτιοδυτική πλευρά του λιμανιού του Πυθαγορείου) εικάζεται πως βρισκόταν και το παλάτι του Πολυκράτη (538-522 π.Χ), του αμφιλεγόμενου αυτού ηγεμόνα, που η σύγκρουσή του με τον Πυθαγόρα έγινε τότε η αφορμή για να αυτοεξοριστεί ο σπουδαίος φιλόσοφος στη Μεγάλη Ελλάδα. Σε διάλεξη μάλιστα του επίτιμου εφόρου αρχαιοτήτων κ. Κωνσταντίνου Τσάκου το 2006, ειπώθηκε ότι ο Πολυκράτης πριν γίνει τύραννος του νησιού, πλούτιζε νοικιάζοντας πολυτελή ανάκλιντρα και σκεύη για τα συμπόσια των ισχυρών που επισκέπτονταν τη Σάμο κι έμεναν στα λαμπρά αίθρια που ανέφερα μόλις πριν.

.

Δεν ξέρω πόσες/οι που δεν σχετίζεστε με το νησί τον γνωρίζετε, αλλά ο Ηρόδοτος του αποδίδει το πιο σημαντικό οικοδομικό πρόγραμμα του 6ου αι. π.Χ. (ίσως όλης της τότε Ελλάδας). Το Ηραίο, το Ευπαλίνειο Όρυγμα που ήδη ανέφερα και πόσα άλλα…

.

Κάστρο
Αρχαία Τείχη (φωτογραφία: Νίκος Τσούλος)

.

Αλλά επειδή όπως σας εξομολογήθηκα μ’ αρέσουν οι μικρές, προσωπικές ιστορίες, ένα θα σας πω για να καταλάβετε το ποιόν του ανθρώπου: πρόσφερε τότε στο γιατρό Δημοκήδη για να τον έχει κοντά του δώδεκα φορές μεγαλύτερη αμοιβή, από κείνη που του έδινε ο Πεισίστρατος των Αθηνών. Κι η καθεμία, ο καθένας σας, ας βγάλει τα συμπεράσματά του: φιλοδοξία, νεοπλουτισμός,ανάγκη επίδειξης; Ίσως κι όλα αυτά μαζί και ποιος ξέρει τι ακόμα…

.

Με τέτοιες σκέψεις και πολλές συζητήσεις για οικεία πρόσωπα και φίλες/ους που διαμένουν ακόμη στη Σάμο, φτάσαμε στο Βαθύ κι ο ουρανός με υποδέχτηκε με τα πιο όμορφά του χρώματα, όσο οι δικοί μου φρόντιζαν να ξαναγευτώ αγαπημένες λιχουδιές. Μια βραδινή βόλτα, μ’ έκανε να αισθανθώ σαν να μην έφυγα ποτέ και περνώντας απ’ το Μουσείο στην επιστροφή για το σπίτι, αποφάσισα πως θα το επισκεπτόμουν πρωί πρωί. Κι έτσι έκανα.

.

Tο Αρχαιολογικό Μουσείο Βαθέως λοιπόν στεγάζεται σε δύο κτήρια (στο νέο στεγάζονται τα γλυπτά και στο παλαιό συγκεντρώθηκαν τα έργα μικροτεχνίας) κι επειδή είχα πολλά χρόνια να το εξερευνήσω, με καθοδήγησαν ανάλογα οι ευγενικές κυρίες που συνάντησα εκεί. Αφού φρόντισαν να μου δώσουν το ενημερωτικό φυλλάδιο πήγα να δω και να φωτογραφήσω τα διάφορα εκθέματα, που η συντριπτική τους πλειοψηφία προέρχεται απ το Ηραίο.

.

Ηραίο
Ηραίον (φωτογραφία: Νίκος Τσούλος)

.

Εσκεμμένα δεν το ανέφερα ως τώρα. Άλλωστε και τα λίγα που θα σας γράψω, δεν είναι αρκετά, αλλά θα πάρετε έστω μια ιδέα για το σπουδαίο αυτό ιερό της Ήρας. Σύμφωνα με το μύθο η θεά γεννήθηκε στις όχθες του ποταμού Ίμβρασου ή Παρθένιου, κάτω από μια λυγαριά (το ιερό της δέντρο). Η λατρεία της χρονολογείται από την ύστερη εποχή του Χαλκού, δηλαδή απ’ το β’ μισό της 2ης χιλιετίας π.Χ.

.

Η Ήρα, όχι η σύζυγος του Δία όπως ίσως θα σκεφτήκατε, αλλά η Μητέρα Θεά “των πάντων γενέθλαν” (γεννήτρια όλων) ήταν εκείνη που λατρευόταν εκεί, κατά τον Λέσβιο ποιητή Αλκαίο. Ο γάμος της με το Δία γιορτάζονταν βέβαια, αλλά για να μάθετε περισσότερα γι’ αυτές τις γιορτές, τα Ηραία ή Εκατόμβαια καθώς για τα Τόναια, πρέπει να ανατρέξετε στις σχετικές πηγές κι αξίζει να το κάνετε, πιστέψτε με ή να επισκεφτείτε το νησί το καλοκαίρι. Το γιατί, θα σας το εξηγήσω στην πορεία.

.

Προς το παρόν φανταστείτε ένα λαμπρό ναό με ιέρειες και ιερείς, όπως τον αντίκρισε ο Ηρόδοτος το 460 π.Χ., στο οποίο έφτανε κανείς απ’ την Ιερά Οδό. Με 155 κολώνες, ύψους 20 μέτρα έκαστη (εκ των οποίων σώζεται μόνο μία σήμερα). Όμορφα παγώνια, τα ιερά πτηνά της θεάς, κυκλοφορούσαν ελεύθερα παντού εκεί, όπου άνθρωποι απ’ όλο τον τότε γνωστό κόσμο έφταναν για να καταθέσουν τα πλούσια ή φτωχά αφιερώματά τους, ανάλογα με την κοινωνικοοικονομική τους θέση.

.

Γλυπτά σύμπλεγμα Σάμος
Το «σύνταγμα» του Γενέλεω (560-550 π.Χ). Αφιέρωμα ευκατάστατου Σαμίου που παρουσιάζει στη Θεά την οικογένειά του (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Θυμάστε εκείνη την μαρμάρινη πλάκα που σας έλεγα πως βρέθηκε στη Χώρα; Αναφέρει λοιπόν τι δώρισαν στη θεά δύο Σάμιοι, άποικοι της Περίνθου, κατά σειρά: μια χρυσή Γοργώ, μια αργυρή σειρήνα, μια αργυρή φιάλη, έναν χάλκινο λυχνούχο. Αντικείμενα πολύτιμα δηλαδή, αξίας 200 σαμιακών στατήρων, ποσό που υπολογίζεται στο 1/10 της περιουσίας που είχαν αποκτήσει κι ήταν εξαιρετικά μεγάλο για την εποχή. Αυτές οι προσωπικές ιστορίες που λέγαμε…

.

Κι άλλα περίεργα και πολύτιμα αντικείμενα έφτασαν στα αρχαία χρόνια στο Ηραίο, απ’ όλο τον τότε γνωστό κόσμο, αφού οι Σάμιοι ναυτικοί ταξίδευαν παντού (ένας απ’ αυτούς ο Κωλαίος έφτασε ως το Γιβραλτάρ και την Κορνουάλη), αλλά και πολλοί ξένοι επισκέπτονταν το νησί. Κάποια βρέθηκαν, κάποια καταστράφηκαν κατά τη διάρκεια φυσικών καταστροφών, κάποια κλάπηκαν στη διάρκεια των πολέμων και θα τα βρείτε στα Μουσεία του Λούβρου, της Κωνσταντινούπολης, σε μουσεία της Ιταλίας και της Γερμανίας και πάμπολλα άλλα χάθηκαν.

.

(συνεχίζεται εδώ)

.

.

.

.

.