«Oscar Kokoschka: Ένας Ευρωπαίος καλλιτέχνης» – Ντοκιμαντέρ στο Arte

Self -portrait (1948)

Έργα του είχα δει και στη Βιέννη, είχα γράψει αυτήν την σχετική ανάρτηση και μ’ ενδιαφέρον, όπως ήταν επόμενο, παρακολούθησα και το ντοκιμαντέρ που σας προτείνω σήμερα. Το δελτίο τύπου του Arte, αναφέρει τα εξής: «Από την καλλιτεχνική του ανακάλυψη ως μέρος της Απόσχισης στη Βιέννη των αρχών του αιώνα μέχρι το διάσημο πορτρέτο του γερμανού καγκελαρίου Αντενάουερ το 1966, τα έργα του Αυστριακού ζωγράφου Oskar Kokoschka εκτείνονται στην ιστορία της Ευρώπης του 20ού αιώνα».

Konrad Adenauer (1972)

Με την ιστορία αυτού του πορτρέτου, του Αντενάουερ δηλαδή (που ίσως κάποια άτομα να είχατε προσέξει πως είχε στο γραφείο της η Άνγκελα Μέρκελ), και τη συνάντηση των δύο αντρών, αρχίζει το ντοκιμαντέρ. Ο Κοκόσκα φιλοτέχνησε πολλά πορτρέτα, πριν απ’ αυτό του γερμανού καγγελάριου κι από κάποια στιγμή κι έπειτα τον συνόδευε ο μύθος ότι είναι ένα είδος μάντη. Υπάρχει λόγος γι’ αυτό, που θα τον μάθετε, παρακολουθώντας και φυσικά γίνεται κι εκτενής αναφορά στη σχέση του με την μεγαλύτερή του Άλμα Μάλερ (Alma Mahler), που υπήρξε κόρη του ζωγράφου Emil Schindler, σύζυγος του γνωστού συνθέτη και φίλη του Klimt.

The Bride of the Wind (1914)

Πολλά θα πληροφορηθείτε και για τον υπέροχο αυτό πίνακα που βλέπετε παραπάνω, αλλά και για τον επόμενο που εικονίζει το ζωγράφο, με την κούκλα-ομοίωμα της πρώην πια τότε, ερωμένης, που είχε παραγγείλει και κυκλοφορούσε μαζί της. Ως γνωστόν, αυτή η σχέση δεν είχε καλή κατάληξη.

1921
Self -portrait with doll (1921)

Ο Κοκόσκα ταξίδεψε πολύ στη ζωή του (θα μάθετε λεπτομέρειες στο ντοκιμαντέρ) κι έφτιαξε πάρα πολλές τοπιογραφίες. Απ’ τα έργα του που απεικονίζουν γνωστές πόλεις, διάλεξα ενδεικτικά τον ακόλουθο πίνακα.

Charles Bridge (1934)

Ήταν βέβαια κι ένας καλλιτέχνης, που δε δίσταζε με τα έργα του να κάνει πολιτικές δηλώσεις κι έτσι αναλύεται κι αυτή η πτυχή του χαρακτήρα του. Την περίοδο του ναζισμού, έργα του καταστράφηκαν, κ.ο.κ.

Anschluß – Alice in Wonderland (1942)

Τα ξέρουμε όμως όλα για ‘κείνον ή εντέχνως απέκρυψε κάποιες λεπτομέρειες όταν έγραψε την αυτοβιογραφία του; Η απάντηση πού αλλού; Φυσικά στο ντοκιμαντέρ που σας προτείνω, το οποίο σκηνοθέτησε ο Stéphane Ghez (Στεφάν Γκεζ), φέτος και θα είναι διαθέσιμο ως τις 13/2/2023.

Red egg (1940-41)

*Όλες φωτογραφίες των πινάκων της ανάρτησης προέρχονται από εδώ, εκτός του πορτρέτου του Αντενάουερ, που βρήκα εδώ.

Διαβάζοντας το πρωτοποριακό περιοδικό «Λωτός»…

Το τελευταίο διάστημα διάβασα τα παλιά τεύχη του σπουδαίου περιοδικού «Λωτός» που έχει ανεβάσει στο Issue ο Κωστής Τριανταφύλλου, ο οποίος και το διεύθυνε. Το περιοδικό ξεκίνησε να εκδίδεται το 1968, χρονιά που η λογοκρισία ήταν φυσικά σκληρή κι απ’ το υλικό του ξεχώρισα τόσα πολλά (ελάχιστα θα δείτε εδώ), κι υπάρχουν κι άλλα πάμπολλα για ν’ ανακαλύψετε.

Και μόνο απ’ τα δύο εξώφυλλα που βλέπετε στις φωτογραφίες, παίρνετε μιαν ιδέα για το ποιοι και πόσο σημαντικοί άνθρωποι συμμετείχαν σ’ αυτήν την εκδοτική προσπάθεια. Ποιήματα, διηγήματα, θεατρικά έργα, πίνακες ζωγραφικής, κριτικές για το θέατρο και τον κινηματογράφο και φυσικά βιβλιοκριτικές, ήταν τα περιεχόμενα του «Λωτού».

Για παράδειγμα, βρήκα εκεί ένα απ’τα πιο αγαπημένα μου ποιήματα, το «Είμαστε Μετανάστες» του Μπέρτολτ Μπρεχτ, μεταφρασμένο απ’τον Κωστή Τριανταφύλλου:

Πάντα ψεύτικο εύρισκα τ’ όνομα που μας δίνατε:

Μετανάστες.

Θέλει να πει μεταναστεύσαμε. Όμως

Δε ζητήσαμε να μεταναστεύσουμε.

Δε προτιμήσαμε άλλη χώρα.

Δε μεταναστεύσαμε καν

Σε μια χώρα για να μείνουμε, αν είναι δυνατόν για πάντα.

Όχι, φύγαμε. Καταδιωγμένοι, εξόριστοι να τι είμαστε.

Είμαστε εκεί ανυπόμονοι, πολύ κοντά στα σύνορα,

Περιμένοντας την ώρα του γυρισμού, παρατηρώντας την ελάχιστη αλλαγή

Από την άλλη πλευρά των συνόρων, ρωτώντας με πυρετό τους νεοφερμένους,

Μη ξεχνώντας τίποτα, μη παραχωρώντας τίποτα, μη συγχωρωντας τίποτα από αυτά που γίνανε,

Μη συγχωρώντας τίποτα.

Α! Η σιωπή της ώρας δε μας ξεγελάει!

Ακούμε μέχρι εδώ τις φωνές που ανεβαίνουν από τα στρατόπεδά τους.

Είμαστε σχεδόν εμείς οι ίδιοι σαν τις φήμες των αδικημάτων τους.

Που διασχίζουν τα σύνορα.

Καθένας από μας

Προχωρώντας μες απ’ το πλήθος, μέσα στα τρύπια παπούτσια του,

Μαρτυράει τη ντροπή που σκεπάζει σήμερα τη χώρα μας.

Όμως ούτε ένας από μας

Δε θα μείνει εδώ. Η τελευταία λέξη

Δεν ειπώθηκε ακόμη.

Διάβασα επίσης, ποιήματα του Ντύλαν Τόμας, όπως το «Κι ο θάνατος δε θα κυριαρχήσει«, του Γιάννη Σκαρίμπα όπως το «Ο Β’ Παγκόσμιος«, αλλά και του Μίλτου Σαχτούρη. Και τρία δικά του, τα βλέπετε στην ακόλουθη φωτογραφία.

Αξιοσημείωτη είναι επίσης κι η μεγάλη συμμετοχή γυναικών στο πρωτοποριακό περιοδικό, όταν ακόμη και στις μέρες μας τα περισσότερα λογοτεχνικά περιοδικά είναι ανδροκρατουμενα. Υπάρχουν κείμενα, μεταφράσεις, κριτικές των: Κατερίνας Δούκα, Μυρτώς Παππά, Λένας Παξινού, ‘Ελενας Χουζούρη, Μαρίας Ράλλη, Μαρίας Λαϊνά, Αλέκας Οφλίδου, Αφροδίτης Πουρνάρη, Αγγελικής Σωτήρη, Μάρως Πλακωτάρη, Βέτας Μανουσάκη, Βενετίας Πατσιού, Φλώρας Σταθοπούλου, Στέλλας Παναγίδου, Μαρίνας Σαπουντζάκη, Αλέκας Χρυσού, Λιλής Στυλιανούδη, Ζέττας Τασσοπούλου, Νανάς Ησαΐα, Θεόδωρας Ντάκου, Ιουλίας Ραλλίδη, κ.α.

Βρηκα επίσης και το γνώριμο όνομα του Δημήτρη Βαλασκαντζή, ποιητή και λογοτέχνη, στις κριτικές βιβλίων του Κωστή Τριανταφύλλου και δράττομαι της ευκαιρίας ν’ αναφέρω ότι ο άνθρωπος αυτός διηύθυνε το περιοδικό «Νέα Σύνορα» που πρωτοκυκλοφόρησε το 1969 στο Καρλόβασι της Σάμου (και κυκλοφορούσε ως το 1986), γεγονός που χαιρετίστηκε κι απ’το «Λωτό». Όχι τόσο λόγω καταγωγής, η αναφορά βέβαια, αλλά περισσότερο επειδή πιστεύω ότι κι αυτό ήταν ένα απ’ τα περιοδικά που είχε τη σπουδαιότητα του.

Στο «Λωτό», για να επανέλθω στο θέμα μας, θα βρείτε κι αφιερώματα σε ποιητές όπως ο Trinh Gong Son απ’το Βιετνάμ, ο Nicola Vaptsarov απ’τη Βουλγαρία, κ.α. Υπάρχουν επίσης ολόκληρα θεατρικά έργα, όπως το μονόπρακτο «Μια κόρη της παντρειάς«, του Ευγένιο Ιονέσκο, διάβασα πάντως και διηγήματα σε συνέχειες όπως «Τα μυρμήγκια» του Μπορίς Βιαν.

Θα ολοκληρώσω κάπου εδώ όμως και θα σας αφήνω ν’ ανακαλύψετε εσείς περισσότερα, αναφέροντας μόνο ότι το περιοδικό έκλεισε το 1971, όταν πια είχε αλλάξει κι ο εκδότης του (εμφανιζόταν το όνομα του Σέργιου Τράμπα). Αντί απιλόγου, ένα ποίημα του Georg Trakl, το οποίο είχε τότε μεταφράσει ο Δημήτρης Ιατρόπουλος:

Ζυγώνει ο θάνατος

Ω! το βράδυ πού παίρνουν τα παιδικά τα χρόνια

το δρόμο για τα σκοτεινά χωριά!

Η μικρή λίμνη κάτω απ’ τις ιτιές, γεμίζει

με τους μολυσμένους στεναγμούς της μελαγχολίας…

.

Ω! το δάσος που ανάλαφρα κατεβάζει τα καφετιά

τα μάτια του, αφού απ’ τα ρημαγμένα κοκκαλιάρικα

χέρια, η πορφύρα ρίχνει χάμω τις μεθυσμένες μέρες της.

.

Ω! το πλησίασμα του θανάτου!

Άσε μας να προσευχηθούμε! Αυτή τη νύχτα λοιώσανε

τα δροσερά φιλιά, κι απ’ το λιβάνι,

τα φτενά χέρια και πόδια των ερωτευμένων, κιτρίνισαν.-

*Οι φωτογραφίες της ανάρτησης είναι επεξεργασμένα στιγμιότυπα, που δημοσιεύω με την σύμφωνη γνώμη του Κωστή Τριανταφύλλου. Τα ποιήματα ήταν βέβαια γραμμένα σε πολυτονικό σύστημα, προσπάθησα πάντως να διατηρήσω την ορθογραφία και το στυλ των μεταφραστών τους, όπως ακριβώς τα δημοσίευσαν στο «Λωτό».

«Αγάπα ως εαυτόν»: ομαδική εικαστική έκθεση απ’ το Μουσείο Εικαστικών Τεχνών Ηρακλείου στο Σεράφειο Δήμου Αθηναίων— Εγκαίνια, Τρίτη 8/11/2022 στις 19.00

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ |INVITATION PLATFORMS PROJECT 2022, Εγκαίνια | opening: 13/10/2022, 10 χρόνια Platforms Project | 10 years Platforms Project

Ο Vincent van Gogh στο Auvers-sur-Oise

Portrait of Dr. Gachet, 1890

«Βορειοδυτικά του Παρισιού, πίσω από τα χωράφια με το σιτάρι και τις ανεμοδαρμένες πεδιάδες, βρίσκεται το γραφικό χωριό Auvers-sur-Oise, που εξαρτάται από τη γεωργία και τον τουρισμό. Στα τέλη του 19ου αιώνα ο ζωγράφος Vincent van Gogh ήρθε στο χωριό και πέρασε εκεί τις τελευταίες εβδομάδες πριν από το θάνατό του. Παρά την αγωνία του, δημιούργησε εδώ πολυάριθμα έργα στα οποία απαθανάτισε τη φύση του χωριού».

Αυτά αναφέρει το δελτίο τύπου του καναλιού Arte απ’ όπου παρακολούθησα το συγκεκριμένο πολύ σύντομο ντοκιμαντέρ, διάρκειας μόλις 14 λεπτών, που θα είναι διαθέσιμο ως τις 4/12/2022.

Γι’ αυτήν την περίοδο της ζωής του, θα μάθετε περισσότερα ανατρέχοντας σε όσα έγραψα κατά το παρελθόν, εδώ. Στο ντοκιμαντέρ θα δείτε τα σημεία του χωριού που απαθανάτισε στους πίνακες του και φυσικά το σπίτι και τον κήπο του γιατρού Paul – Ferdinand Gachet, όπου ζωγράφισε τόσο τον ίδιο, όσο και την κόρη του, Margherite.

Marguerite Gachet in the Garden, 1890

*Οι φωτογραφίες της ανάρτησης προέρχονται από τη Wikipedia.

Ένα εξαιρετικό ντοκιμαντέρ για τον Egon Schiele

Πρόκειται για δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ του 2017, σε σκηνοθεσία του Herbert Eisenschenk, που παρακολούθησα πρόσφατα στο Arte, στ’ αγγλικά. Μιας κι έχω δει έργα του Egon Schiele στη Βιέννη (σ’ αυτήν την ανάρτηση οι λεπτομέρειες), είχα έναν επιπλέον λόγο για να το κάνω.

Εμφανίζονται λοιπόν οι γυναίκες της ζωής του, αρχής γενομένης απ’ την αδερφή του Gerti, ν’ απαντούν σ’ ερωτήσεις, σα να δίνουν συνέντευξη, για τη φύση της σχέσης τους, μαζί του. Ειδικοί της θεωρίας της τέχνης σχολιάζουν τα έργα του, βλέπουμε την προετοιμασία μιας έκθεσης με κάποιους απ’ τους πίνακες του, τα μέρη που έζησε κ.ο.κ. 

Αφού ασχολήθηκε τόσο με το σώμα, είναι επόμενο το γυμνό να δεσπόζει. Όσον αφορά τα άκρα κι ειδικά τον τρόπο που ζωγράφιζε τα δάχτυλα, κάποιες εξηγήσεις ίσως βρίσκονται στην χρήση των ακτίνων X εκείνης της εποχής. 

Υπάρχει κι ένα ντοκουμέντο μεταξύ άλλων που ξεχώρισα, καθώς στο μητρώο της Σχολής Καλών Τεχνών φαίνεται εκτός απ’ το δικό του όνομα κι εκείνο του Χίτλερ, που απορρίφθηκε δύο φορές.

Περισσότερα θα μάθετε όταν το παρακολουθήσετε. Θα είναι διαθέσιμο στο κανάλι ως τις 6/9/2022.