Παρουσίαση βιβλίου: «Εκπνοή» του Ted Chiang

(φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Το βιβλίο που σήμερα παρουσιάζεται εδώ, το διάβασα το καλοκαίρι που μας πέρασε και το θεωρώ αναμφίβολα απ’ τα καλύτερα βιβλία της χρονιάς. Ο συγγραφέας του Ted Chiang, είναι απ’ τους πιο σπουδαίους εν ζωή εκπροσώπους του είδους που προσδιορίζουμε ως επιστημονική φαντασία, με ένα σημαντικότατο κατά τη γνώμη μου προβάδισμα: όσα επινοεί μπορούν πράγματι να συμβούν στο -όχι μακρινό- μέλλον μας. Δεν προσεγγίζει, με φιλοσοφική διάθεση πάντα, άπιαστα δηλαδή ενδεχόμενα, αλλά πιθανότητες που για όσ@ παρακολουθούμε τα τεκταινόμενα στο χώρο της τεχνητής νοημοσύνης, θα είναι γεγονότα σε μερικές δεκαετίες.

«(…) Ο πολυβραβευμένος Chiang», όπως αναφέρει το δελτίο τύπου των εκδόσεων Ίκαρος, απ όπου κυκλοφορεί τι βιβλίο, σε μετάφραση της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου, «εξερευνά σε εκπληκτικό βάθος οικεία ερωτήματα, που απασχολούν τον άνθρωπο εδώ και αιώνες: Μπορούμε άραγε να ταξιδέψουμε στον χρόνο; Έχει ο άνθρωπος πραγματικά ελεύθερη βούληση; Πώς επηρεάζει η μνήμη και η ανάμνηση αυτό που είμαστε; Ποια πλάσματα θεωρούνται έμβια; Ή ακόμη τι θα συνέβαινε αν ήμασταν σε θέση να παρακολουθήσουμε εναλλακτικές εκδοχές της ζωής μας

Κι η ενασχόληση με κάποια απ’ αυτά τα ερωτήματα, φτάνει ως την Ψυχολογία. Γιατί αυτή η επιστήμη ασχολείται επίσης με τη Μνήμη (πολλές μελέτες έχουν γίνει για παράδειγμα σχετικά με τις αλλοιώσεις της μνήμης, τις ψευδείς αναμνήσεις, κτλ), φυσικά με τη Βούληση κ.ο.κ. Έτσι, απ’ αυτό το πρίσμα, ήταν επόμενο το να ξεχωρίσω το διήγημα που τιτλοφορείται: «Η αλήθεια των δεδομένων, η αλήθεια του συναισθήματος». Κι υπάρχει ένα σημείο, στην σελίδα 272 (διαβάστε την πρώτη και δεύτερη παράγραφο και θα καταλάβετε) , όπου ο Ted Chiang, θέτει κι ένα ακόμη ερώτημα: τι θα γινόταν αν όλ@ μας θυμόμασταν τα πάντα, όπως έγιναν και τι θα συνέβαινε τότε στην αίσθηση του εαυτού μας; Ποια η αξία άραγε, μιας τέλειας ανάμνησης; Μήπως αν λείψουν αυτές οι αλλοιώσεις της μνήμης, που ανέφερα, κάτι άλλο θα διαρραγεί; Ας το σκεφτούμε (διαβάζοντας κι όσα γράφει στην σελίδα 296 στην τρίτη παράγραφο).

Αν λάβουμε υπόψη δε και τη σύγκλιση κβαντικής φυσικής και ψυχολογίας που συζητιέται τις τελευταίες δεκαετίες, γίνεται ακόμη πιο κατανοητό το γιατί βρήκα συναρπαστικό ακολούθως, το διήγημα «Η αγωνία είναι ο ίλιγγος της ελευθερίας».

Παρακολούθησα επίσης συζητήσεις όπως αυτή, όπου συμμετείχε ο συγγραφέας και διευκρίνισε πόσο διαφορετική είναι η στατιστική κι οι αλγόριθμοι απ’ αυτό που ονομάζουμε τεχνητή νοημοσύνη. Προσθέστε και την αδιάλειπτο ενδιαφέρον μου για το σύμπαν (τα της Μεγάλης Σιγής, να γράψω με την ευκαιρία, ότι τα εξηγεί εδώ θαυμάσια ένα απ’ τα blog που διαβάζω), τις νέες τεχνολογίες και θα έχετε όλη την εικόνα. Κάποι@ άλλωστε, θα θυμάστε σίγουρα ότι στο δεύτερο βιβλίο μου («Η σκόνη των άστρων»), υπήρχαν αναφορές στην ELIZA, ένα πρόγραμμα που μιμούνταν ψυχοθεραπεύτρια ανθρωπιστικής κατεύθυνσης και στις σημειώσεις μου τότε, ανέφερα πολλά για την Artificial Intelligence. Ας μην επεκταθώ άλλο, όμως. Είμαι βέβαιη ότι καταλάβατε τα δικά μου κίνητρα.

Ας πάμε λοιπόν σ’ ένα συγκεκριμένο διήγημα του βιβλίου, τώρα, που έχει ιδιαίτερη σημασία για ‘μας τις/τους ψυχολόγους κι είναι το: «Η αυτόματη νταντά του Ντέισι». Σ’ αυτό ο συγγραφέας περιγράφει μια μηχανή, όπως θα καταλάβατε, που είχε σχεδιαστεί υποτίθεται για τη φροντίδα των βρεφών και διέθετε προγράμματα για λίκνισμα και τάισμα. Η Αυτόματη Νταντά (φανταστικό τεχνούργημα, σας θυμίζω), βγήκε προς πώληση το Μάρτιο του 1901 και τι συνέβη στη συνέχεια, θα το μάθετε διαβάζοντας το βιβλίο.

Γιατί άραγε έγραψα ότι έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ψυχολογία; Για να εξηγήσω ώστε να καταλάβετε όλ@, άσχετα απ’ το αν έχετε σχετικές γνώσεις ή όχι… Ο λόγος λοιπόν είναι το ότι η πλοκή του μας θυμίζει τις απόψεις του Τζον Μ. Ουότσον (John Broadus Watson ή Γουάτσον, όπως συνήθως αναφέρεται στα ελληνικά) συμπεριφορικού ψυχολόγου, που πίστευε ότι «η μητρική αγάπη είναι επικίνδυνο όργανο» κι απέτρεπε τους γονείς απ’ το να χαϊδεύουν τα παιδιά τους και να τους δείχνουν στοργή. Αν και θεωρούσε τότε ότι είχε δίκιο, όλα τα δικά του παιδιά (είχε τέσσερα, δύο από κάθε γάμο του) υπέφεραν από κατάθλιψη ως ενήλικες, έκαναν απόπειρες, όπως η Mary/Polly κι ένα τελικά, ο William, αυτοκτόνησε. Όπως αντιλαμβάνεστε, πάντα πρέπει να φιλτράρετε όσα ακούτε απ’ τους ειδικούς, αφού κανείς μας δεν είναι αλάθητος.

Κι επίσης, δευτερευόντως, το συγκεκριμένο διήγημα, έχει σημασία και για έναν ακόμη λόγο: επειδή μας θυμίζει ένα μύθο, απ’ αυτούς που εξακολουθούν να κυκλοφορούν, ότι δηλαδή η κόρη του συμπεριφοριστή ψυχολόγου Μπάροουζ Φρέντερικ Σκίνερ (Burrhus Frederic Skinner), μεγάλωσε με ψυχολογικό τραύμα κι αυτοκτόνησε, αφού κατά κάποιο τρόπο έπαιξε ρόλο το γεγονός ότι ο πατέρας της την χρησιμοποιούσε ως πειραματόζωο, για να τη μελετήσει, κοιμίζοντας την σ’ ένα ειδικά σχεδιασμένο «κουτί» και τοποθετώντας την σε κατασκευές ανάλογες μ’ αυτές που έβαζε ποντίκια και περιστέρια για να την παρακολουθήσει κτλ. Η Ντέμπορα Σκίνερ Μπουζάν (Deborah Skinner Buzan) όμως, είναι ζωντανή, δηλώνει υγιέστατη κι έγραψε μάλιστα ένα βιβλίο, για να διαφυλάξει τη μνήμη του πατέρα της και να ξεκαθαρίσει τα γεγονότα. Αποτιμά επίσης, ως θετική εμπειρία την παραμονή της σ’ αυτό το «κουτί».

Σίγουρα, καταλάβατε πια, γιατί το βιβλίο του Chiang, μας ενδιαφέρει πολύ, έτσι; Αφού ολοκληρώνεται λοιπόν, κάπου εδώ αυτή η ανάρτηση, να γράψω κι ότι η πιο παραμυθένια ιστορία είναι για μένα, η πρώτη: «Ο έμπορος και η πύλη του αλχημιστή». Κι αυτή βέβαια, είναι εξίσου φιλοσοφημένη. Γενικώς, είναι ένα βιβλίο που αξίζει οπωσδήποτε να διαβάσετε και μετράω στα συν του συγγραφέα, το ότι αναφέρει στο τέλος καθέναν απ’ τον οποίο εμπνεύστηκε για να γράψει, καθετί που τον παρακίνησε, γεγονός που δε βλέπουμε καθόλου συχνά να συμβαίνει. Παράδειγμα συγγραφικού ήθους σε μια εποχή που βρίθει λογοκλοπών, αντιγραφών και … «παραλλαγών» παντός είδους.

Καλή σας ανάγνωση.

Τα καλύτερα και πιο ενδιαφέροντα βιβλία του 2021

(φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Μιας και φτάνουμε στο τέλος της χρονιάς, ας δούμε μαζί ποια είναι τα καλύτερα και πιο ενδιαφέροντα βιβλία -κατά τη γνώμη μου πάντα- που προτάθηκαν από ‘δω (κάποια που διάβασα κι ας μην πρόλαβα να τα παρουσιάσω ως τώρα, τα βλέπετε στην παραπάνω φωτογραφία). Μιας και τα διαλέγω μόνη μου και σε κανέναν εκδότη δε χρωστάω να γράψω καλές κριτικές για τις νέες κυκλοφορίες του, αυτή η λίστα έχει αν μη τι άλλο, μια ιδιαίτερη αξία. Όσο για τη σειρά κατάταξης , σχετίζεται μόνο με τη χρονική στιγμή κατά την οποία δημοσιεύτηκαν οι αναρτήσεις και ξεκινά αντίστροφα, δηλαδή απ’ την αρχή του χρόνου.

Ποίηση: 1) «Εξελιγμός» του Κυριάκου Μουτίδη, 2) «éclat éclair» του Κωστή (Τριανταφύλλου), 3) Ανθολογία Νέων Γεωργιανών Ποιητών, συλλογικό, 4) «Μαύρες Ρίζες», συλλογικό

Λογοτεχνία: 1) «Μάμα Κάρι» του Νικόλα Περδικάρη, 2) «Ακολουθήστε τες» του Τέου Ρόμβου.

Ψυχολογία/Ψυχιατρική: 1) «Υπομονή θέλει» των Θανάση Πέτρου και Μαρίας Παναγιώτου, 2) «Πανελλαδική Συσπείρωση για την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση – Ανιχνεύοντας διαδρομές κινηματικής αντίστασης στην κυρίαρχη ψυχιατρική», συλλογικό, 3) «Λογοτέχνες με Ψυχική Νόσο και Εγκλεισμό» του Γεράσιμου Α. Ρηγάτου

(φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Ερευνες: «Γυναίκες στη φυλακή» της Μαρίας Φαφαλιού.

(φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Επιστημονική φαντασία: «Εκπνοή» του Ted Chiang.

Ξένες εκδόσεις: 1) «Nora» της Nuala O’ Connor, 2) «The Van Gogh Sisters» του Willem-Jan Verlinder, 3) «The Madman’s Library: The Strangest Books, Manuscripts and Other Literary Curiosities From History» του Edward Brooke-Hitching, 4) «Unwell Woman – Misdiagnosis and Myth in a Man-made World» της Elinor Cleghorn, 5) «Every body» της Olivia Laing.

Πέρα απ’ αυτά όμως, έκανα όλη τη χρονιά αναρτήσεις για το Δάντη Αλιγκιέρι, ένα αφιέρωμα στον Φραντς Κάφκα, έγραψα για τη σχέση του Τζέιμς Τζόις με την Ελλάδα και τους Έλληνες και γι’ αυτήν του Μαρσέλ Προυστ με το Μπαλμπέκ, ανέφερα κάποιες πληροφορίες για τον Λεονάρντο Σάσα, κ.α. Επομένως, αν κάτι σας ενδιαφέρει απ’ αυτά, μπορείτε ν’ ανατρέξετε στους σχετικούς συνδέσμους.

Και βέβαια δε θα μπορούσα να κλείσω αυτή την αναδρομική ανάρτηση, χωρίς ν’ αναφέρω ότι διάβασα κυρίως δύο fanzin το 2021: αυτό της «Λοκομοτίβα» στο οποίο γράφω κιόλας (εδώ κι εδώ θα βρείτε όλες τις λεπτομέρειες) κι αυτό της κατάληψης «Παπουτσάδικο» (εδώ κι εδώ οι σχετικές αναρτήσεις). Σίγουρα και τη χρονιά που μας έρχεται, θα διαβάσω και θα σας γράψω και γι’ άλλα ενδιαφέροντα βιβλία. Καλά να ‘μαστε…

Νέες κυκλοφορίες: «Every body» της Olivia Laing- Ένα βιβλίο μ’ επίκεντρο τον Βίλχελμ Ράιχ και το Σώμα – Μέρος Ι

Δεν είχε τύχει ως τώρα να γράψω κάτι για τον Βίλχελμ Ράιχ και να που ήρθε η ώρα. Διάβασα αυτό το άρθρο του Neil Armstrong πριν λίγο καιρό απ’ τον ιστότοπο του BBC και έβαλα μια υπενθύμιση, ώστε να διορθώσω κι αυτή την «παράλειψη». Θυμάμαι άλλωστε πολύ ζωηρά την εντύπωση που μας είχαν κάνει στο Πανεπιστήμιο οι θεωρίες του όταν για πρώτη φορά ακούσαμε γι’ αυτές. Κι αν εσάς το όνομα του ψυχαναλυτή αυτού δεν σας λέει κάτι, επειδή πέρασε προ πολλού η εποχή που θεωρούνταν hippie icon, ίσως να έχετε ακούσει όμως το «Cloudbusting» της Kate Bush ή το «Birdland» της Patti Smith. Αυτά τα δύο τραγούδια λοιπόν, να ποιον έχουν πρωταγωνιστή. Και αν είστε απ’ τα άτομα που μελετούν πολύ, πιθανόν να ξέρετε κι ότι συγγραφείς όπως ο Jack Kerouac, ο William Burroughs, ο Saul Bellow και ο Norman Mailer, ήταν γοητευμένοι από αυτόν ή να ‘χετε διαβάσει -ακόμη καλύτερα- το «Άκου ανθρωπάκο». Αν μη τι άλλο, τέλος πάντων, θα γνωρίζετε τον όρο «σεξουαλική επανάσταση», τον οποίο επινόησε εκείνος. Για όσ@ όμως ούτε του Ψ χώρου είστε, ούτε τον συναντήσατε ποτέ στις σελίδες κάποιου βιβλίου, θ’ αναφέρω κάποια βιογραφικά στοιχεία (σε ελεύθερη, δική μου απόδοση, με επιπρόσθετες εμβόλιμες εξηγήσεις στις παρενθέσεις, όπου το κρίνω απαραίτητο), ώστε να μάθετε ποιος ήταν ο άνθρωπος που πίστεψε «ότι οι οργασμοί θα μπορούσαν να σώσουν τον κόσμο», τώρα που λόγω της έκδοσης που βλέπετε στην αρχή, έχει αναβιώσει η συζήτηση γύρω απ’ το αμφιλεγόμενο έργο του.

«Ο Ράιχ γεννήθηκε το 1897 σε μια πλούσια οικογένεια στην σημερινή Ουκρανία. Αφού υπηρέτησε στον Αυστροουγγρικό στρατό στον Α ‘Παγκόσμιο Πόλεμο, σπούδασε ιατρική στη Βιέννη. Όταν άκουσε για ένα σεμινάριο σχετικό με το σεξ που έδινε ο Σίγκμουντ Φρόιντ, ο ιδρυτής της ψυχανάλυσης, τον επισκέφτηκε (έμενε μάλιστα για ένα διάστημα στην ίδια οδό με κείνον) για να του ζητήσει μια λίστα ανάγνωσης και ξεκίνησε έτσι, η μεταξύ τους σχέση κι επικοινωνία. Ο Φρόιντ άρχισε να του παραπέμπει ασθενείς (έγινε βοηθός του άλλωστε στο Ψυχαναλυτικό Εργαστήριο της Βιέννης το 1922 κι ήταν μέλος της Ψυχαναλυτικής Εταιρείας απ’ το 1920) και ο Ράιχ ν’ αναπτύσσει τις δικές του θεωρίες, έχοντας πειστεί για τη δύναμη της σεξουαλικής θεραπείας. Ο Λαίνγκ εξήγησε το σκεπτικό του Ράιχ (που ήταν αυτό): «Εάν η απεριόριστη σεξουαλική ενέργεια προκάλεσε νεύρωση, δεν θα μπορούσε η εκφόρτιση της σεξουαλικής ενέργειας να είναι από μόνη της μια θεραπευτική δύναμη;» Μέχρι τη στιγμή που ο Ράιχ έγραψε για τη λειτουργία του οργασμού το 1926, ήταν πεπεισμένος ότι η καλή ποιότητα των σεξουαλικών κορυφώσεων προάγει τη σωματική υγεία. Όταν όμως έδωσε στον Φρόιντ ένα αντίγραφο του «The Function of the Orgasm», ο σκεπτικιστής ηλικιωμένος άνδρας μουρμούρισε: «Τόσο ογκώδες;» Η σχέση τους κλυδωνίστηκε λοιπόν, λόγω των διαφορετικών απόψεών τους (απ’ το 1925-6 άρχισαν οι διαμάχες γενικά, με τους ορθόδοξους ψυχαναλυτές και το 1930 ήταν η τελευταία φορά που συναντήθηκαν στο Grudlsee κι είχαν μια πολύ οξεία μάλιστα, διαμάχη, πριν ο Ράιχ μετοικήσει στο Βερολίνο και ιδρύσει την Sexpol, δηλαδή τη Γερμανική Εταιρεία για μια προλεταριακή σεξουαλική πολιτική, τον ίδιο χρόνο).

Σε μια επιστολή προς έναν άλλο ψυχαναλυτή, ο Φρόιντ αναφέρθηκε στον Ράιχ ως «ορμητικό νεαρό άνδρα, αφοσιωμένο με πάθος στα άλογα, το χόμπι του, ο οποίος τώρα χαιρετά το γεννητικό οργασμό ως το αντίδοτο σε κάθε νεύρωση» (το 1934 απέβαλαν το Ράιχ απ’ τους κόλπους της Διεθνούς Εταιρείας Ψυχανάλυσης μιας κι ήδη λεγόταν ότι αποπλανούσε όλες τις ασθενείς του -κάτι που ο ίδιος αρνιόταν-, ότι ήταν ψυχοπαθής – ο θιγόμενος ισχυριζόταν ότι ήταν απολύτως αβάσιμη η φήμη του εγκλεισμού του και διαδόθηκε από αντίζηλο σύζυγο- κτλ, κι ένα χρόνο πριν, το 1933, το Κομμουνιστικό Κόμμα τον είχε διώξει θεωρώντας τον επικίνδυνο κι είχε απαγορεύσει την ανάγνωση των βιβλίων του στα νεαρά μέλη του). Όταν ο πατέρας της ψυχανάλυσης ανέπτυξε καρκίνο, ο Ράιχ το θεώρησε ως αποτέλεσμα σεξουαλικής απογοήτευσης». Το γιατί, το εξηγούσε αναλυτικά σε μια δική του συνέντευξη που υπάρχει στο βιβλίο «Ο Φρόυντ κι εγώ» (κυκλοφόρησε στα ελληνικά σε μετάφραση απ’ τα γερμανικά Μάνη Ζηγά, απ’ τις εκδόσεις «Πύλη», στην Αθήνα, το 1973), όπου αναφερόταν στην ήσυχη, οικογενειακή ζωή του καταπιεσμένου κοινωνικά, δασκάλου του που αρχικά ήταν «απλό ζώο» (αλλά αργότερα κάτι του συνέβη που τον έσπασε οπότε μετατράπηκε σε «αιχμάλωτο, παγιδευμένο ζώο») κι είχε μια ευγένεια «που δάγκωνε». Στην ίδια συνέντευξη, καταλόγιζε παράλληλα, ευθύνες σε συγκεκριμένους ψυχαναλυτές που βρισκόταν στο περιβάλλον του Φρόιντ και τον διέβαλαν, ενώ θεωρούσε ότι απ’ όλους τους εκεί, η Άνα Φρόιντ, τον καταλάβαινε περισσότερο χωρίς να σημαίνει όμως αυτό ότι μπορούσε να βασιστεί στην υποστήριξή της. Αν και τα πράγματα δεν εξελίχτηκαν καλά, ο Ράιχ πάντα μιλούσε με σεβασμό για το δάσκαλό του κι είχε γράψει μάλιστα ότι εκτίμησε καλύτερα και βαθύτερα τις φροϊδικές κατακτήσεις μετά τη ρήξη των σχέσεών τους, παρά τον καιρό που ήταν αφοσιωμένος μαθητής του πατέρα της ψυχανάλυσης.

«Λίγο πριν τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ο Ράιχ κατέφυγε στις ΗΠΑ (το 1939 δηλαδή), κι οι ιδέες του έγιναν ακόμη πιο εκκεντρικές. Ισχυριζόταν ότι ανακάλυψε μια μυστηριώδη δύναμη ζωής που διαπερνούσε το σύμπαν και κυλούσε στην ατμόσφαιρα σε ρεύματα. Την ονόμασε «οργόνη» και σχεδίασε μια «συσκευή»- τον «οργονικό συσσωρευτή» – στον οποίο ένα άτομο μπορούσε να καθίσει και να απορροφήσει αυτή την ενέργεια. Ήταν περίπου στο μέγεθος ενός τότε δημόσιου τηλεφωνικού κουτιού, φτιαγμένος από ξύλο, γεμάτος με στρώσεις συρμάτων και μαλλιού προβάτου, που απορροφούσαν και στη συνέχεια παγίδευαν την ενέργεια – σαν θερμοκήπιο. Ο Ράιχ πίστευε ότι η ενέργεια που θα παγιδευόταν στο κουτί θα μπορούσε να θεραπεύσει τον καρκίνο. Το 1940, επισκέφτηκε τον Άλμπερτ Αϊνστάιν στο σπίτι του στο Νιου Τζέρσεϊ και πέρασε ώρες προτείνοντας τις θεωρίες του στον μεγάλο φυσικό. Ο Αϊνστάιν τον άκουσε ευγενικά, αλλά, όπως ήταν αναμενόμενο, δεν πείστηκε. «Οι άνθρωποι νομίζουν ότι είμαι τρελός», διαμαρτυρήθηκε ο Ράιχ στον Αϊνστάιν. «Το πιστεύω», απάντησε ο επιστήμονας. Στην συνέχεια, ισχυρίστηκε ότι ανακάλυψε πως υπήρχαν επικίνδυνα πεδία αρνητικής οργονικής ενέργειας και εφηύρε ένα «σύννεφο» για να τα διαλύσει (είχε ιδρύσει το Ινστιτούτο Οργόνης το 1942 στη Νέα Υόρκη και στο Μαίην σε ιδιόκτητο χώρο ως το 1954 έκανε τα πειράματά του). Ήταν ένα είδος πλαισίου με μακριούς σωλήνες και έμοιαζε με αντιαεροπορικό όπλο. Ένα από τα υποτιθέμενα αποτελέσματα ήταν το ότι δημιουργούνταν βροχή. Πέρα απ’ αυτά, ανέφερε κι ότι δέχθηκε επίθεση από UFO.

Οι αμερικανικές αρχές είχαν μια αμυδρή ιδέα σχετικά με τους ισχυρισμούς του Ράιχ για τις δυνάμεις του συσσωρευτή, και το γεγονός ότι είχε ασπαστεί τον μαρξισμό και είχε προσχωρήσει στο Κομμουνιστικό Κόμμα στην Αυστρία ήδη απ’ το 1928 (το 1927 είχε γίνει μια αιματηρή απεργία εργατών στη Βιέννη κι ήταν απ’ τα καθοριστικά γεγονότα που τον οδήγησαν να στραφεί προς το μαρξισμό αν και χρόνια μετά μιλούσε για «κόκκινους φασίστες» και στο βιβλίο «Ο Φρόιντ κι εγώ» εξηγούσε ότι δεν θεωρούσε τον εαυτό του ούτε κομμουνιστή, ούτε μαρξιστή γιατί όσο κι αν καταλάβαινε το Μαρξ, έβλεπε ότι ο μαρξισμός δεν έφτανε για να λυθούν τα προβλήματα κι ότι η αθλιότητα προϋπήρχε του καπιταλισμού), τον έκανε ακόμη πιο ύποπτο πρόσωπο στα μάτια του FBI (ήταν η εποχή του μακαρθισμού άλλωστε). Ορισμένα άρθρα στον Τύπο τον απεικόνιζαν ως αλλοδαπό ανεπιθύμητο, κατηγορώντας τον για αγυρτεία, τσαρλατανισμό και για το ότι ήταν ο ηγέτης μιας σεξουαλικής λατρείας. Ο Ράιχ διατάχθηκε να σταματήσει την πώληση συσσωρευτών οργόνης (αλλά αγνόησε το πρώτο δικαστήριο το 1954) και στη συνέχεια συνελήφθη και φυλακίστηκε (για δύο χρόνια) το 1956 για παράβαση της σχετικής διαταγής. Τόνοι από τα χαρτιά και τα βιβλία του, συμπεριλαμβανομένου του βιβλίου «Μαζική Ψυχολογία του Φασισμού», που συνέδεε τον φασισμό (όπως τον έζησε από κοντά άλλωστε στο Βερολίνο) με τη σεξουαλική καταστολή, κατασχέθηκαν και κάηκαν. Σύμφωνα με τον Λαίνγκ, «παραμένει η μόνη καύση βιβλίων που εγκρίθηκε εθνικά στην αμερικανική ιστορία». Ο Ράιχ τελικά, πέθανε στη φυλακή το 1957 (στις 3 Νοεμβρίου).

(συνεχίζεται…)

*H δεύτερη φωτογραφία είναι από εδώ, όπου και μπορείτε να βρείτε ολόκληρο το σχετικό βιβλίο για να το διαβάσετε. Η φωτογραφία του Φρόιντ και του Ράιχ, προέρχεται από εδώ.

Νέες κυκλοφορίες: «Unwell Woman – Misdiagnosis and Myth in a Man-made World» | Ένα βιβλίο για τους αδιάγνωστους γυναικείους πόνους και τις κακές ιατρικές πρακτικές

Η Βρετανή Elinor Cleghorn, αναγκάστηκε να επισκεφθεί πολλούς γιατρούς, προσπαθώντας να μάθει από τι υπέφερε όντας σε νεαρή ηλικία, κι οι περισσότεροι απέδιδαν την κατάσταση της στη γυναικεία φύση της, μιλώντας αόριστα για ..τις ορμόνες της. Μετά από 10 χρόνια, όταν πια είχε βρεθεί ότι πάσχει από λύκο, μια αυτοάνοση ασθένεια, είχε και το κίνητρο να ψάξει να βρει τι συνέβαινε ανά τους αιώνες με τις γυναίκες που κατέφευγαν στα διάφορα ιατρεία απελπισμένες κι έφευγαν απ’ αυτά, χωρίς διάγνωση κι ελπίδα ότι θα γίνουν καλά. Κι όπως διάβασα εδώ, πολλές φορές οι πόνοι τους, ειδικά αν δε μπορούσε να βρεθεί η αιτία τους, θεωρούνταν συμπτώματα ψυχικών διαταραχών. Αυτό, όπως καταλαβαίνετε, δε με ξάφνιασε καθόλου, αλλά αποτέλεσε μια καλή αφορμή για να ανατρέξω στους συνδέσμους του άρθρου του Smithsonian magazine, να μάθω ακόμη περισσότερα και να σας τα γράψω σήμερα εδώ.

Η συγγραφέας λοιπόν, με ειδίκευση στην ιστορία της ιατρικής, στην αντίστοιχη αναδρομή που κάνει στο βιβλίο της, προσπαθώντας να ξεδιαλύνει τους μύθους απ’ τις αλήθειες και να δείξει πώς διαμορφώθηκαν κάποιες αντιλήψεις, αναφέρεται φυσικά στον Ιπποκράτη που πίστευε ότι όλες οι γυναικείες ασθένειες σχετίζονται με τη μήτρα. Μια ιδέα, που βρήκε πρόσφορο έδαφος για ν’ αναπτυχθεί κατά το 19ο αιώνα στο Δυτικό κόσμο, τότε που για οποιονδήποτε λόγο κι αν πήγαιναν οι γυναίκες στο γιατρό, έπαιρναν τη διάγνωση της υστερίας. Έπαιξε βέβαια ρόλο και το γεγονός ότι ο ιατρικός χώρος ήταν ανδροκρατούμενος, είχαν διαδοθεί πολύ κι οι θεωρίες του Sigmund Freud κι έτσι γινόταν λάθος διαγνώσεις και προτείνονταν φρικιαστικές «θεραπείες», όπως κλειτοριδεκτομή, λοβοτομή κ.α.

Γίνονταν οπωσδήποτε και διακρίσεις αλλού είδους, ιδιαιτέρως ρατσιστικές μάλιστα στη διάρκεια της αποικιοκρατίας, όταν επικρατούσε η διαδεδομένη άποψη πως οι γυναίκες απ’ την Αφρική νιώθουν λιγότερο πόνο (έτσι αποτρόπαια πειράματα έγιναν σε σκλάβες), ενώ οι λευκές είναι πιο αδύναμες κ.ο.κ. Κι ο λόγος ακόμη των γιατρών κυριαρχούνταν από προκαταλήψεις και σεξιστικά στερεότυπα κι έτσι απευθύνονταν υποτιμητικά στις γυναίκες, σαν να μιλούσαν σε άπραγα παιδιά, κάτι που δυστυχώς δε μπορούμε να πούμε ότι έχει εκλείψει. Κι επιπρόσθετα, στις Ηνωμένες Πολιτείες, ακόμη (δηλαδή μιλάμε για έρευνες κι επίσημα στατιστικά στοιχεία του 2020), οι αφροαμερικανές γυναίκες έχουν δυόμισι φορές περισσότερες πιθανότητες να πεθάνουν από αιτίες που σχετίζονται με την εγκυμοσύνη, σε σχέση με τις λευκές γυναίκες.

Είδαμε επίσης μαζί αν θυμάστε εδώ, ότι και σ’ άλλες περιπτώσεις, όπως κατά την περίοδο που επικράτησε ο φασισμός στην Ιταλία, οι θηλυκότητες έμπαιναν στο στόχαστρο όταν δεν ανταποκρινόταν στους προκαθορισμένους απ’ το καθεστώς «παραδοσιακούς» ρόλους τους και με την εύκολη -κι απολύτως λανθασμένη- διάγνωση των «τρελών γυναικών», εγκλείονταν στα ψυχιατρεία. Ξεκάθαρα λοιπόν, η ιατρική έκανε κακό σε πάμπολλες περιπτώσεις στις γυναίκες κι αυτό το βλέπουμε σε σχετικές έρευνες και στη μεγάλη συζήτηση που έχει ανοίξει τις τελευταίες δεκαετίες για τα φάρμακα: πώς είναι δυνατόν δηλαδή, να μη λαμβάνονται υπόψη οι διαφορές των φύλων. Έτσι, μελέτες που γίνονταν μόνο σε άνδρες δικαιολογούνταν από την πεποίθηση ότι αυτό που θα λειτουργούσε για άνδρες θα λειτουργούσε και για τις γυναίκες. Κι αυτή η εσφαλμένη υπόθεση είχε καταστροφικά αποτελέσματα. Στο ακόλουθο βιβλίο, που είναι σχετικό μ’ αυτό που παρουσιάζω σήμερα, αναφέρονται συγκεκριμένα στοιχεία.

Για να δούμε μαζί κάποια δεδομένα λοιπόν, που έχουν καταγραφεί και τα βρήκα εδώ: «Οι αυτοάνοσες ασθένειες, για παράδειγμα, επηρεάζουν περίπου το 8% του παγκόσμιου πληθυσμού, αλλά το 78% αυτών που επηρεάζονται είναι γυναίκες. Οι γυναίκες έχουν τρεις φορές περισσότερες πιθανότητες από τους άνδρες να αναπτύξουν ρευματοειδή αρθρίτιδα και τέσσερις φορές περισσότερες πιθανότητες να διαγνωστούν με σκλήρυνση κατά πλάκας, μια αυτοάνοση ασθένεια που προσβάλλει το κεντρικό νευρικό σύστημα. Οι γυναίκες αποτελούν τα δύο τρίτα των ατόμων με νόσο Αλτσχάιμερ και είναι τρεις φορές πιο πιθανό να έχουν θανατηφόρα καρδιακή προσβολή από τους άνδρες. Οι γυναίκες έχουν τουλάχιστον δύο φορές περισσότερες πιθανότητες να υποστούν χρόνιες παθήσεις όπως ινομυαλγία, σύνδρομο χρόνιας κόπωσης και χρόνια ασθένεια Lyme (…) Οι γυναίκες διαγιγνώσκονται με καρδιακή νόσο επτά έως δέκα χρόνια αργότερα από τους άνδρες, καθώς παρουσιάζουν εκτός από πόνο στο στήθος ή δυσφορία και μερικά από τα άλλα κοινά συμπτώματα, ιδιαίτερα δύσπνοια, ναυτία, έμετο και πόνο στην πλάτη ή στη γνάθο».

Αυτά, ξανατονίζω, είναι δεδομένα, όπως δεδομένο είναι και το γεγονός ότι ορισμένες παρενέργειες φαρμάκων πλήττουν κυρίως τις γυναίκες. Η Maya Dusenbery λοιπόν με τη σειρά της, στο βιβλίο που προανέφερα, βλέπετε παραπάνω το εξώφυλλό του και τιτλοφορείται «Doing Harm» δείχνει πως «οι γυναίκες υποφέρουν, επειδή η ιατρική κοινότητα γνωρίζει σχετικά λιγότερα για τις ασθένειες και το σώμα τους και πολύ συχνά δεν εμπιστεύεται τις αναφορές τους για τα συμπτώματά τους (σημ: τρανό παράδειγμα η ενδομητρίωση). Η ερευνητική κοινότητα έχει παραμελήσει καταστάσεις που επηρεάζουν δυσανάλογα τις γυναίκες και έδωσε μικρή προσοχή στις βιολογικές διαφορές μεταξύ των φύλων σε όλα, από το μεταβολισμό των φαρμάκων έως τους παράγοντες της νόσου. Εν τω μεταξύ, μια μακρά ιστορία που βλέπει τις γυναίκες ως ιδιαίτερα επιρρεπείς στην «υστερία» αντηχεί μέχρι σήμερα, αφήνοντας τις γυναίκες να παλεύουν ενάντια στο στερεότυπο ότι είναι υποχονδριακές κι ότι όσον αφορά τις ασθένειες τους είναι πιθανό να είναι «όλα στο μυαλό τους», όπως επισημαίνεται εδώ.

Δε θα γράψω όμως περισσότερα. Θεωρώ ότι έγινε κατανοητό το ζήτημα μετά απ’ όλα αυτά. Θα σας προτείνω πάντως γι’ ανάγνωση κι αυτό το άρθρο που βρήκα εδώ στην εφημερίδα The Guardian, όπου η Δρ Kate Young, ερευνήτρια δημόσιας υγείας στο Πανεπιστήμιο Monash της Αυστραλίας, συμπεραίνει: «Για μεγάλο μέρος της τεκμηριωμένης ιστορίας, οι γυναίκες έχουν αποκλειστεί από την παραγωγή ιατρικής και επιστημονικής γνώσης, οπότε ουσιαστικά καταλήξαμε σε ένα σύστημα υγειονομικής περίθαλψης, μεταξύ άλλων στην κοινωνία, που έχει φτιαχτεί από άνδρες για άνδρες». Τέλος, η Janine Austin Clayton, αναπληρώτρια διευθύντρια για την έρευνα για την υγεία των γυναικών στα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των Ηνωμένων Πολιτειών (NIH), δήλωσε στους New York Times ότι το αποτέλεσμα όσων αναφέρθηκαν είναι να: «Γνωρίζουμε κυριολεκτικά λιγότερα για κάθε πτυχή της γυναικείας βιολογίας σε σύγκριση με την ανδρική βιολογία». Κι αυτό είναι που πρέπει ν’ αλλάξει, μιας κι εξαιτίας αυτού, συχνά οι γυναίκες φεύγουν απ’ τα ιατρεία με συνταγές γι’ αντικαταθλιπτικά αντί των ενδεδειγμένων για τις παθήσεις τους, φαρμάκων.-

Παρουσίαση βιβλίου: «Υπομονή θέλει» των Θανάση Πέτρου και Μαρίας Παναγιώτου – Ενα κόμικς για την ψυχική οδύνη, τις ψυχικές διαταραχές

Φωτογραφία εξωφύλλου: προσωπικό αρχείο

Έτυχε να μάθω ότι υπήρχε η ιδέα για τη δημιουργία αυτού του κόμικς όταν συνάντησα για πρώτη φορά το Θανάση Πέτρου, με αφορμή την παρουσίαση του graphic novel για το Γιανούλη Χαλεπά που κάναμε στο «Παραρλάμα». Μας σύστησε τότε ο Λυκούργος Καρατζαφέρης, ξεχωριστός φίλος, ψυχίατρος, που υπογράφει τον πρόλογο αυτής της έκδοσης και εξηγεί αρκετά σε δύο σελίδες, για τις ψυχικές διαταραχές, τις φαρμακευτικές αγωγές κτλ.

Τώρα πια το έχω και στα χέρια μου κι αφού παρακολούθησα αυτή την εκπομπή της Athens Comics Library, όπου ο Θανάσης εξήγησε περισσότερα τόσο για τον τρόπο που δημιουργεί (αναφέρεται όπως θα δείτε και στο άλλο κόμικς «Οι Όμηροι του Γκαίρλιτς»), όσο και για το πώς αποφασίζει ν’ ασχοληθεί με κάθε θέμα, αποφάσισα να σας γράψω κι εγώ λίγα πράγματα.

Γεννιόμαστε με άπειρες δυνατότητες, λάμπουμε συνήθως ως παιδιά (τουλάχιστον αν δεν αντιμετωπίσουμε κάτι βαθιά τραυματικό), αλλά όσο εξελισσόμαστε ερχόμαστε αντιμέτωπ@ με τους περιορισμούς που βάζει η κοινωνία στην αυτοδιάθεσή μας.

Αν δεν ακολουθήσουμε την πεπατημένη, που παρέχει ένα είδος ασφάλειας -ασφυκτικής για κάποι@ από ‘μας-, ρισκάρουμε ν’ αποτύχουμε. Αλλά κι αν την ακολουθήσουμε ερχόμαστε αντιμετώπ@ με τα φαντάσματα των «θέλω» μας και σ’ ορισμένες περιπτώσεις η κατάσταση κλιμακώνεται ακραία.

Το «έτσι κάνουν όλοι» που εμπεριέχει πάμπολλες αποτροπές για ό,τι διαφορετικό δεν συμπεριλαμβάνει η νόρμα, έχει καταπιεί πολλές υπάρξεις που κύλησαν αδιάφορα ως το τέρμα. Αλλά αφού η ζωή μας δίνεται άπαξ, για να θυμηθούμε και το Χρόνη Μίσσιο, πώς είναι δυνατόν να τη διαμορφώνουμε με βάση τις επιθυμίες των άλλων -έστω, των σημαντικών άλλων- κι όχι τις δικές μας; Αυτό έχει σημασία να σταματάμε που και που και να σκεφτόμαστε κι ανάλογα με τον αναστοχασμό, να τροποποιούμε την πορεία μας.

Το εξαιρετικό αυτό κόμικς – εκπληκτικά χειρίζεται το χρώμα ο Θανάσης, πολύ δυνατό βέβαια και το σενάριο της Μαρίας Παναγιώτου- αξίζει να το έχετε υπόψη σας κι αν σας βάλει σε σκέψεις, τόσο το καλύτερο. Κυκλοφορεί απ’ τις εκδόσεις «Μικρός Ήρως».

Φωτογραφία του Θανάση Πέτρου

Διαδικτυακό σεμινάριο απ’ το Κίνημα «Ακούγοντας Φωνές»: Σάββατο 6 Φεβρουαρίου 2021

Πέρα από την ψυχιατρική διάγνωση: το θεωρητικό πλαίσιο «Εξουσία – Απειλή –Νόημα» ως εναλλακτική προσέγγιση στην κατανόηση της ψυχικής δυσφορίας

Το Κίνημα “Ακούγοντας Φωνές” σας προσκαλεί σε ένα διαδικτυακό εργαστήριο με συντονίστρια τη Lucy Johnstone, η οποία θα παρουσιάσει το θεωρητικό πλαίσιο «Εξουσία – Απειλή – Νόημα». Το εργαστήριο θα εστιάσει σε μια συνοπτική παρουσίαση και επεξήγηση της εναλλακτικής αυτής προσέγγισης μαζί με την αξιοποίηση μιας άσκησης, ώστε να πάρουμε μια γεύση εφαρμογής στην καθημερινή πρακτική.

Το θεωρητικό πλαίσιο «Εξουσία – Απειλή – Νόημα» (Power Threat Meaning Framework ή συνοπτικά PTMF) αποτελεί μια ριζοσπαστική εναλλακτική στα ταξινομητικά μοντέλα της δυσφορίας. Πρόκειται για μια συν-παραγωγή πέντε ετών μιας ομάδας κορυφαίων κλινικών ψυχολόγων και γνωστών επιζώντων/επιζησασών και δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2018 από τη Βρετανική Ψυχολογική Εταιρεία ως εναλλακτική της ψυχιατρικής προσέγγισης για την κατανόηση και την αντιμετώπιση της ψυχικής δυσφορίας. Από την αρχή συγκέντρωσε το διεθνές ενδιαφέρον και συμβαδίζει με τις αρχές του Δικτύου Ακούγοντας Φωνές.

Το συγκεκριμένο πλαίσιο έχει ως αφετηρία τη ρήση των επιζώντων/επιζησασών “Αντί να ρωτάς τι πάει στραβά με εμένα, ρώτα με τι μου έχει συμβεί”. Αντιλαμβάνεται αυτό που η ψυχιατρική αποκαλεί “σύμπτωμα” ως μια κατανοητή απόκριση σε γεγονότα ζωής και ως ένα δημιουργικό τρόπο επιβίωσης. Συνοψίζει έναν τεράστιο όγκο δεδομένων σχετικά με το ρόλο των ποικίλλων μορφών ισχύος στις ζωές των ανθρώπων και υπογραμμίζει τις συνδέσεις ανάμεσα στην υποκειμενική δυσφορία και την κοινωνική ανισότητα και την αδικία κάθε μορφής. Επισημαίνει πώς μπορούμε να δημιουργήσουμε αφηγήσεις ανάρρωσης ως μια εναλλακτική στις διαγνώσεις είτε σε επαφή με τις υπηρεσίες είτε όχι. Το PTMF μας αφορά όλους και όλες μας.

Η Dr Lucy Johnstone είναι Αγγλίδα κλινική ψυχολόγος, συγγραφέας του βιβλίου “Users and abusers of psychiatry” (2η έκδοση Routledge 2000) και συν-επιμελήτρια του “Formulation in psychology and psychotherapy: making sense of people’s problems” (Routledge, 2η έκδοση 2013) και του “A straight-talking guide to psychiatric diagnosis” (PCCS Books 2014), όπως και πολλών ακόμα κεφαλαίων και άρθρων, στα οποία διατηρεί μια κριτική ματιά στα ζητήματα θεωρίας και πρακτικής της ψυχικής υγείας. Είναι πρώην Διευθύντρια του Διδακτορικού Προγράμματος του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ και κύρια συγγραφέας του “Good practice guidelines on the use of psychological formulation” (Τμήμα Κλινικής Ψυχολογίας, 2011.) Εργάστηκε σε δομές ψυχικής υγείας ενηλίκων για πολλά χρόνια, τα τελευταία στη νότια Ουαλία.

Περισσότερες λεπτομέρειες και πληροφορίες εδώ.