Νέες κυκλοφορίες: «Every body» της Olivia Laing- Ένα βιβλίο μ’ επίκεντρο τον Βίλχελμ Ράιχ και το Σώμα – Μέρος Ι

Δεν είχε τύχει ως τώρα να γράψω κάτι για τον Βίλχελμ Ράιχ και να που ήρθε η ώρα. Διάβασα αυτό το άρθρο του Neil Armstrong πριν λίγο καιρό απ’ τον ιστότοπο του BBC και έβαλα μια υπενθύμιση, ώστε να διορθώσω κι αυτή την «παράλειψη». Θυμάμαι άλλωστε πολύ ζωηρά την εντύπωση που μας είχαν κάνει στο Πανεπιστήμιο οι θεωρίες του όταν για πρώτη φορά ακούσαμε γι’ αυτές. Κι αν εσάς το όνομα του ψυχαναλυτή αυτού δεν σας λέει κάτι, επειδή πέρασε προ πολλού η εποχή που θεωρούνταν hippie icon, ίσως να έχετε ακούσει όμως το «Cloudbusting» της Kate Bush ή το «Birdland» της Patti Smith. Αυτά τα δύο τραγούδια λοιπόν, να ποιον έχουν πρωταγωνιστή. Και αν είστε απ’ τα άτομα που μελετούν πολύ, πιθανόν να ξέρετε κι ότι συγγραφείς όπως ο Jack Kerouac, ο William Burroughs, ο Saul Bellow και ο Norman Mailer, ήταν γοητευμένοι από αυτόν ή να ‘χετε διαβάσει -ακόμη καλύτερα- το «Άκου ανθρωπάκο». Αν μη τι άλλο, τέλος πάντων, θα γνωρίζετε τον όρο «σεξουαλική επανάσταση», τον οποίο επινόησε εκείνος. Για όσ@ όμως ούτε του Ψ χώρου είστε, ούτε τον συναντήσατε ποτέ στις σελίδες κάποιου βιβλίου, θ’ αναφέρω κάποια βιογραφικά στοιχεία (σε ελεύθερη, δική μου απόδοση, με επιπρόσθετες εμβόλιμες εξηγήσεις στις παρενθέσεις, όπου το κρίνω απαραίτητο), ώστε να μάθετε ποιος ήταν ο άνθρωπος που πίστεψε «ότι οι οργασμοί θα μπορούσαν να σώσουν τον κόσμο», τώρα που λόγω της έκδοσης που βλέπετε στην αρχή, έχει αναβιώσει η συζήτηση γύρω απ’ το αμφιλεγόμενο έργο του.

«Ο Ράιχ γεννήθηκε το 1897 σε μια πλούσια οικογένεια στην σημερινή Ουκρανία. Αφού υπηρέτησε στον Αυστροουγγρικό στρατό στον Α ‘Παγκόσμιο Πόλεμο, σπούδασε ιατρική στη Βιέννη. Όταν άκουσε για ένα σεμινάριο σχετικό με το σεξ που έδινε ο Σίγκμουντ Φρόιντ, ο ιδρυτής της ψυχανάλυσης, τον επισκέφτηκε (έμενε μάλιστα για ένα διάστημα στην ίδια οδό με κείνον) για να του ζητήσει μια λίστα ανάγνωσης και ξεκίνησε έτσι, η μεταξύ τους σχέση κι επικοινωνία. Ο Φρόιντ άρχισε να του παραπέμπει ασθενείς (έγινε βοηθός του άλλωστε στο Ψυχαναλυτικό Εργαστήριο της Βιέννης το 1922 κι ήταν μέλος της Ψυχαναλυτικής Εταιρείας απ’ το 1920) και ο Ράιχ ν’ αναπτύσσει τις δικές του θεωρίες, έχοντας πειστεί για τη δύναμη της σεξουαλικής θεραπείας. Ο Λαίνγκ εξήγησε το σκεπτικό του Ράιχ (που ήταν αυτό): «Εάν η απεριόριστη σεξουαλική ενέργεια προκάλεσε νεύρωση, δεν θα μπορούσε η εκφόρτιση της σεξουαλικής ενέργειας να είναι από μόνη της μια θεραπευτική δύναμη;» Μέχρι τη στιγμή που ο Ράιχ έγραψε για τη λειτουργία του οργασμού το 1926, ήταν πεπεισμένος ότι η καλή ποιότητα των σεξουαλικών κορυφώσεων προάγει τη σωματική υγεία. Όταν όμως έδωσε στον Φρόιντ ένα αντίγραφο του «The Function of the Orgasm», ο σκεπτικιστής ηλικιωμένος άνδρας μουρμούρισε: «Τόσο ογκώδες;» Η σχέση τους κλυδωνίστηκε λοιπόν, λόγω των διαφορετικών απόψεών τους (απ’ το 1925-6 άρχισαν οι διαμάχες γενικά, με τους ορθόδοξους ψυχαναλυτές και το 1930 ήταν η τελευταία φορά που συναντήθηκαν στο Grudlsee κι είχαν μια πολύ οξεία μάλιστα, διαμάχη, πριν ο Ράιχ μετοικήσει στο Βερολίνο και ιδρύσει την Sexpol, δηλαδή τη Γερμανική Εταιρεία για μια προλεταριακή σεξουαλική πολιτική, τον ίδιο χρόνο).

Σε μια επιστολή προς έναν άλλο ψυχαναλυτή, ο Φρόιντ αναφέρθηκε στον Ράιχ ως «ορμητικό νεαρό άνδρα, αφοσιωμένο με πάθος στα άλογα, το χόμπι του, ο οποίος τώρα χαιρετά το γεννητικό οργασμό ως το αντίδοτο σε κάθε νεύρωση» (το 1934 απέβαλαν το Ράιχ απ’ τους κόλπους της Διεθνούς Εταιρείας Ψυχανάλυσης μιας κι ήδη λεγόταν ότι αποπλανούσε όλες τις ασθενείς του -κάτι που ο ίδιος αρνιόταν-, ότι ήταν ψυχοπαθής – ο θιγόμενος ισχυριζόταν ότι ήταν απολύτως αβάσιμη η φήμη του εγκλεισμού του και διαδόθηκε από αντίζηλο σύζυγο- κτλ, κι ένα χρόνο πριν, το 1933, το Κομμουνιστικό Κόμμα τον είχε διώξει θεωρώντας τον επικίνδυνο κι είχε απαγορεύσει την ανάγνωση των βιβλίων του στα νεαρά μέλη του). Όταν ο πατέρας της ψυχανάλυσης ανέπτυξε καρκίνο, ο Ράιχ το θεώρησε ως αποτέλεσμα σεξουαλικής απογοήτευσης». Το γιατί, το εξηγούσε αναλυτικά σε μια δική του συνέντευξη που υπάρχει στο βιβλίο «Ο Φρόυντ κι εγώ» (κυκλοφόρησε στα ελληνικά σε μετάφραση απ’ τα γερμανικά Μάνη Ζηγά, απ’ τις εκδόσεις «Πύλη», στην Αθήνα, το 1973), όπου αναφερόταν στην ήσυχη, οικογενειακή ζωή του καταπιεσμένου κοινωνικά, δασκάλου του που αρχικά ήταν «απλό ζώο» (αλλά αργότερα κάτι του συνέβη που τον έσπασε οπότε μετατράπηκε σε «αιχμάλωτο, παγιδευμένο ζώο») κι είχε μια ευγένεια «που δάγκωνε». Στην ίδια συνέντευξη, καταλόγιζε παράλληλα, ευθύνες σε συγκεκριμένους ψυχαναλυτές που βρισκόταν στο περιβάλλον του Φρόιντ και τον διέβαλαν, ενώ θεωρούσε ότι απ’ όλους τους εκεί, η Άνα Φρόιντ, τον καταλάβαινε περισσότερο χωρίς να σημαίνει όμως αυτό ότι μπορούσε να βασιστεί στην υποστήριξή της. Αν και τα πράγματα δεν εξελίχτηκαν καλά, ο Ράιχ πάντα μιλούσε με σεβασμό για το δάσκαλό του κι είχε γράψει μάλιστα ότι εκτίμησε καλύτερα και βαθύτερα τις φροϊδικές κατακτήσεις μετά τη ρήξη των σχέσεών τους, παρά τον καιρό που ήταν αφοσιωμένος μαθητής του πατέρα της ψυχανάλυσης.

«Λίγο πριν τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ο Ράιχ κατέφυγε στις ΗΠΑ (το 1939 δηλαδή), κι οι ιδέες του έγιναν ακόμη πιο εκκεντρικές. Ισχυριζόταν ότι ανακάλυψε μια μυστηριώδη δύναμη ζωής που διαπερνούσε το σύμπαν και κυλούσε στην ατμόσφαιρα σε ρεύματα. Την ονόμασε «οργόνη» και σχεδίασε μια «συσκευή»- τον «οργονικό συσσωρευτή» – στον οποίο ένα άτομο μπορούσε να καθίσει και να απορροφήσει αυτή την ενέργεια. Ήταν περίπου στο μέγεθος ενός τότε δημόσιου τηλεφωνικού κουτιού, φτιαγμένος από ξύλο, γεμάτος με στρώσεις συρμάτων και μαλλιού προβάτου, που απορροφούσαν και στη συνέχεια παγίδευαν την ενέργεια – σαν θερμοκήπιο. Ο Ράιχ πίστευε ότι η ενέργεια που θα παγιδευόταν στο κουτί θα μπορούσε να θεραπεύσει τον καρκίνο. Το 1940, επισκέφτηκε τον Άλμπερτ Αϊνστάιν στο σπίτι του στο Νιου Τζέρσεϊ και πέρασε ώρες προτείνοντας τις θεωρίες του στον μεγάλο φυσικό. Ο Αϊνστάιν τον άκουσε ευγενικά, αλλά, όπως ήταν αναμενόμενο, δεν πείστηκε. «Οι άνθρωποι νομίζουν ότι είμαι τρελός», διαμαρτυρήθηκε ο Ράιχ στον Αϊνστάιν. «Το πιστεύω», απάντησε ο επιστήμονας. Στην συνέχεια, ισχυρίστηκε ότι ανακάλυψε πως υπήρχαν επικίνδυνα πεδία αρνητικής οργονικής ενέργειας και εφηύρε ένα «σύννεφο» για να τα διαλύσει (είχε ιδρύσει το Ινστιτούτο Οργόνης το 1942 στη Νέα Υόρκη και στο Μαίην σε ιδιόκτητο χώρο ως το 1954 έκανε τα πειράματά του). Ήταν ένα είδος πλαισίου με μακριούς σωλήνες και έμοιαζε με αντιαεροπορικό όπλο. Ένα από τα υποτιθέμενα αποτελέσματα ήταν το ότι δημιουργούνταν βροχή. Πέρα απ’ αυτά, ανέφερε κι ότι δέχθηκε επίθεση από UFO.

Οι αμερικανικές αρχές είχαν μια αμυδρή ιδέα σχετικά με τους ισχυρισμούς του Ράιχ για τις δυνάμεις του συσσωρευτή, και το γεγονός ότι είχε ασπαστεί τον μαρξισμό και είχε προσχωρήσει στο Κομμουνιστικό Κόμμα στην Αυστρία ήδη απ’ το 1928 (το 1927 είχε γίνει μια αιματηρή απεργία εργατών στη Βιέννη κι ήταν απ’ τα καθοριστικά γεγονότα που τον οδήγησαν να στραφεί προς το μαρξισμό αν και χρόνια μετά μιλούσε για «κόκκινους φασίστες» και στο βιβλίο «Ο Φρόιντ κι εγώ» εξηγούσε ότι δεν θεωρούσε τον εαυτό του ούτε κομμουνιστή, ούτε μαρξιστή γιατί όσο κι αν καταλάβαινε το Μαρξ, έβλεπε ότι ο μαρξισμός δεν έφτανε για να λυθούν τα προβλήματα κι ότι η αθλιότητα προϋπήρχε του καπιταλισμού), τον έκανε ακόμη πιο ύποπτο πρόσωπο στα μάτια του FBI (ήταν η εποχή του μακαρθισμού άλλωστε). Ορισμένα άρθρα στον Τύπο τον απεικόνιζαν ως αλλοδαπό ανεπιθύμητο, κατηγορώντας τον για αγυρτεία, τσαρλατανισμό και για το ότι ήταν ο ηγέτης μιας σεξουαλικής λατρείας. Ο Ράιχ διατάχθηκε να σταματήσει την πώληση συσσωρευτών οργόνης (αλλά αγνόησε το πρώτο δικαστήριο το 1954) και στη συνέχεια συνελήφθη και φυλακίστηκε (για δύο χρόνια) το 1956 για παράβαση της σχετικής διαταγής. Τόνοι από τα χαρτιά και τα βιβλία του, συμπεριλαμβανομένου του βιβλίου «Μαζική Ψυχολογία του Φασισμού», που συνέδεε τον φασισμό (όπως τον έζησε από κοντά άλλωστε στο Βερολίνο) με τη σεξουαλική καταστολή, κατασχέθηκαν και κάηκαν. Σύμφωνα με τον Λαίνγκ, «παραμένει η μόνη καύση βιβλίων που εγκρίθηκε εθνικά στην αμερικανική ιστορία». Ο Ράιχ τελικά, πέθανε στη φυλακή το 1957 (στις 3 Νοεμβρίου).

(συνεχίζεται…)

*H δεύτερη φωτογραφία είναι από εδώ, όπου και μπορείτε να βρείτε ολόκληρο το σχετικό βιβλίο για να το διαβάσετε. Η φωτογραφία του Φρόιντ και του Ράιχ, προέρχεται από εδώ.

Νέες κυκλοφορίες: «Unwell Woman – Misdiagnosis and Myth in a Man-made World» | Ένα βιβλίο για τους αδιάγνωστους γυναικείους πόνους και τις κακές ιατρικές πρακτικές

Η Βρετανή Elinor Cleghorn, αναγκάστηκε να επισκεφθεί πολλούς γιατρούς, προσπαθώντας να μάθει από τι υπέφερε όντας σε νεαρή ηλικία, κι οι περισσότεροι απέδιδαν την κατάσταση της στη γυναικεία φύση της, μιλώντας αόριστα για ..τις ορμόνες της. Μετά από 10 χρόνια, όταν πια είχε βρεθεί ότι πάσχει από λύκο, μια αυτοάνοση ασθένεια, είχε και το κίνητρο να ψάξει να βρει τι συνέβαινε ανά τους αιώνες με τις γυναίκες που κατέφευγαν στα διάφορα ιατρεία απελπισμένες κι έφευγαν απ’ αυτά, χωρίς διάγνωση κι ελπίδα ότι θα γίνουν καλά. Κι όπως διάβασα εδώ, πολλές φορές οι πόνοι τους, ειδικά αν δε μπορούσε να βρεθεί η αιτία τους, θεωρούνταν συμπτώματα ψυχικών διαταραχών. Αυτό, όπως καταλαβαίνετε, δε με ξάφνιασε καθόλου, αλλά αποτέλεσε μια καλή αφορμή για να ανατρέξω στους συνδέσμους του άρθρου του Smithsonian magazine, να μάθω ακόμη περισσότερα και να σας τα γράψω σήμερα εδώ.

Η συγγραφέας λοιπόν, με ειδίκευση στην ιστορία της ιατρικής, στην αντίστοιχη αναδρομή που κάνει στο βιβλίο της, προσπαθώντας να ξεδιαλύνει τους μύθους απ’ τις αλήθειες και να δείξει πώς διαμορφώθηκαν κάποιες αντιλήψεις, αναφέρεται φυσικά στον Ιπποκράτη που πίστευε ότι όλες οι γυναικείες ασθένειες σχετίζονται με τη μήτρα. Μια ιδέα, που βρήκε πρόσφορο έδαφος για ν’ αναπτυχθεί κατά το 19ο αιώνα στο Δυτικό κόσμο, τότε που για οποιονδήποτε λόγο κι αν πήγαιναν οι γυναίκες στο γιατρό, έπαιρναν τη διάγνωση της υστερίας. Έπαιξε βέβαια ρόλο και το γεγονός ότι ο ιατρικός χώρος ήταν ανδροκρατούμενος, είχαν διαδοθεί πολύ κι οι θεωρίες του Sigmund Freud κι έτσι γινόταν λάθος διαγνώσεις και προτείνονταν φρικιαστικές «θεραπείες», όπως κλειτοριδεκτομή, λοβοτομή κ.α.

Γίνονταν οπωσδήποτε και διακρίσεις αλλού είδους, ιδιαιτέρως ρατσιστικές μάλιστα στη διάρκεια της αποικιοκρατίας, όταν επικρατούσε η διαδεδομένη άποψη πως οι γυναίκες απ’ την Αφρική νιώθουν λιγότερο πόνο (έτσι αποτρόπαια πειράματα έγιναν σε σκλάβες), ενώ οι λευκές είναι πιο αδύναμες κ.ο.κ. Κι ο λόγος ακόμη των γιατρών κυριαρχούνταν από προκαταλήψεις και σεξιστικά στερεότυπα κι έτσι απευθύνονταν υποτιμητικά στις γυναίκες, σαν να μιλούσαν σε άπραγα παιδιά, κάτι που δυστυχώς δε μπορούμε να πούμε ότι έχει εκλείψει. Κι επιπρόσθετα, στις Ηνωμένες Πολιτείες, ακόμη (δηλαδή μιλάμε για έρευνες κι επίσημα στατιστικά στοιχεία του 2020), οι αφροαμερικανές γυναίκες έχουν δυόμισι φορές περισσότερες πιθανότητες να πεθάνουν από αιτίες που σχετίζονται με την εγκυμοσύνη, σε σχέση με τις λευκές γυναίκες.

Είδαμε επίσης μαζί αν θυμάστε εδώ, ότι και σ’ άλλες περιπτώσεις, όπως κατά την περίοδο που επικράτησε ο φασισμός στην Ιταλία, οι θηλυκότητες έμπαιναν στο στόχαστρο όταν δεν ανταποκρινόταν στους προκαθορισμένους απ’ το καθεστώς «παραδοσιακούς» ρόλους τους και με την εύκολη -κι απολύτως λανθασμένη- διάγνωση των «τρελών γυναικών», εγκλείονταν στα ψυχιατρεία. Ξεκάθαρα λοιπόν, η ιατρική έκανε κακό σε πάμπολλες περιπτώσεις στις γυναίκες κι αυτό το βλέπουμε σε σχετικές έρευνες και στη μεγάλη συζήτηση που έχει ανοίξει τις τελευταίες δεκαετίες για τα φάρμακα: πώς είναι δυνατόν δηλαδή, να μη λαμβάνονται υπόψη οι διαφορές των φύλων. Έτσι, μελέτες που γίνονταν μόνο σε άνδρες δικαιολογούνταν από την πεποίθηση ότι αυτό που θα λειτουργούσε για άνδρες θα λειτουργούσε και για τις γυναίκες. Κι αυτή η εσφαλμένη υπόθεση είχε καταστροφικά αποτελέσματα. Στο ακόλουθο βιβλίο, που είναι σχετικό μ’ αυτό που παρουσιάζω σήμερα, αναφέρονται συγκεκριμένα στοιχεία.

Για να δούμε μαζί κάποια δεδομένα λοιπόν, που έχουν καταγραφεί και τα βρήκα εδώ: «Οι αυτοάνοσες ασθένειες, για παράδειγμα, επηρεάζουν περίπου το 8% του παγκόσμιου πληθυσμού, αλλά το 78% αυτών που επηρεάζονται είναι γυναίκες. Οι γυναίκες έχουν τρεις φορές περισσότερες πιθανότητες από τους άνδρες να αναπτύξουν ρευματοειδή αρθρίτιδα και τέσσερις φορές περισσότερες πιθανότητες να διαγνωστούν με σκλήρυνση κατά πλάκας, μια αυτοάνοση ασθένεια που προσβάλλει το κεντρικό νευρικό σύστημα. Οι γυναίκες αποτελούν τα δύο τρίτα των ατόμων με νόσο Αλτσχάιμερ και είναι τρεις φορές πιο πιθανό να έχουν θανατηφόρα καρδιακή προσβολή από τους άνδρες. Οι γυναίκες έχουν τουλάχιστον δύο φορές περισσότερες πιθανότητες να υποστούν χρόνιες παθήσεις όπως ινομυαλγία, σύνδρομο χρόνιας κόπωσης και χρόνια ασθένεια Lyme (…) Οι γυναίκες διαγιγνώσκονται με καρδιακή νόσο επτά έως δέκα χρόνια αργότερα από τους άνδρες, καθώς παρουσιάζουν εκτός από πόνο στο στήθος ή δυσφορία και μερικά από τα άλλα κοινά συμπτώματα, ιδιαίτερα δύσπνοια, ναυτία, έμετο και πόνο στην πλάτη ή στη γνάθο».

Αυτά, ξανατονίζω, είναι δεδομένα, όπως δεδομένο είναι και το γεγονός ότι ορισμένες παρενέργειες φαρμάκων πλήττουν κυρίως τις γυναίκες. Η Maya Dusenbery λοιπόν με τη σειρά της, στο βιβλίο που προανέφερα, βλέπετε παραπάνω το εξώφυλλό του και τιτλοφορείται «Doing Harm» δείχνει πως «οι γυναίκες υποφέρουν, επειδή η ιατρική κοινότητα γνωρίζει σχετικά λιγότερα για τις ασθένειες και το σώμα τους και πολύ συχνά δεν εμπιστεύεται τις αναφορές τους για τα συμπτώματά τους (σημ: τρανό παράδειγμα η ενδομητρίωση). Η ερευνητική κοινότητα έχει παραμελήσει καταστάσεις που επηρεάζουν δυσανάλογα τις γυναίκες και έδωσε μικρή προσοχή στις βιολογικές διαφορές μεταξύ των φύλων σε όλα, από το μεταβολισμό των φαρμάκων έως τους παράγοντες της νόσου. Εν τω μεταξύ, μια μακρά ιστορία που βλέπει τις γυναίκες ως ιδιαίτερα επιρρεπείς στην «υστερία» αντηχεί μέχρι σήμερα, αφήνοντας τις γυναίκες να παλεύουν ενάντια στο στερεότυπο ότι είναι υποχονδριακές κι ότι όσον αφορά τις ασθένειες τους είναι πιθανό να είναι «όλα στο μυαλό τους», όπως επισημαίνεται εδώ.

Δε θα γράψω όμως περισσότερα. Θεωρώ ότι έγινε κατανοητό το ζήτημα μετά απ’ όλα αυτά. Θα σας προτείνω πάντως γι’ ανάγνωση κι αυτό το άρθρο που βρήκα εδώ στην εφημερίδα The Guardian, όπου η Δρ Kate Young, ερευνήτρια δημόσιας υγείας στο Πανεπιστήμιο Monash της Αυστραλίας, συμπεραίνει: «Για μεγάλο μέρος της τεκμηριωμένης ιστορίας, οι γυναίκες έχουν αποκλειστεί από την παραγωγή ιατρικής και επιστημονικής γνώσης, οπότε ουσιαστικά καταλήξαμε σε ένα σύστημα υγειονομικής περίθαλψης, μεταξύ άλλων στην κοινωνία, που έχει φτιαχτεί από άνδρες για άνδρες». Τέλος, η Janine Austin Clayton, αναπληρώτρια διευθύντρια για την έρευνα για την υγεία των γυναικών στα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των Ηνωμένων Πολιτειών (NIH), δήλωσε στους New York Times ότι το αποτέλεσμα όσων αναφέρθηκαν είναι να: «Γνωρίζουμε κυριολεκτικά λιγότερα για κάθε πτυχή της γυναικείας βιολογίας σε σύγκριση με την ανδρική βιολογία». Κι αυτό είναι που πρέπει ν’ αλλάξει, μιας κι εξαιτίας αυτού, συχνά οι γυναίκες φεύγουν απ’ τα ιατρεία με συνταγές γι’ αντικαταθλιπτικά αντί των ενδεδειγμένων για τις παθήσεις τους, φαρμάκων.-

Παρουσίαση βιβλίου: «Υπομονή θέλει» των Θανάση Πέτρου και Μαρίας Παναγιώτου – Ενα κόμικς για την ψυχική οδύνη, τις ψυχικές διαταραχές

Φωτογραφία εξωφύλλου: προσωπικό αρχείο

Έτυχε να μάθω ότι υπήρχε η ιδέα για τη δημιουργία αυτού του κόμικς όταν συνάντησα για πρώτη φορά το Θανάση Πέτρου, με αφορμή την παρουσίαση του graphic novel για το Γιανούλη Χαλεπά που κάναμε στο «Παραρλάμα». Μας σύστησε τότε ο Λυκούργος Καρατζαφέρης, ξεχωριστός φίλος, ψυχίατρος, που υπογράφει τον πρόλογο αυτής της έκδοσης και εξηγεί αρκετά σε δύο σελίδες, για τις ψυχικές διαταραχές, τις φαρμακευτικές αγωγές κτλ.

Τώρα πια το έχω και στα χέρια μου κι αφού παρακολούθησα αυτή την εκπομπή της Athens Comics Library, όπου ο Θανάσης εξήγησε περισσότερα τόσο για τον τρόπο που δημιουργεί (αναφέρεται όπως θα δείτε και στο άλλο κόμικς «Οι Όμηροι του Γκαίρλιτς»), όσο και για το πώς αποφασίζει ν’ ασχοληθεί με κάθε θέμα, αποφάσισα να σας γράψω κι εγώ λίγα πράγματα.

Γεννιόμαστε με άπειρες δυνατότητες, λάμπουμε συνήθως ως παιδιά (τουλάχιστον αν δεν αντιμετωπίσουμε κάτι βαθιά τραυματικό), αλλά όσο εξελισσόμαστε ερχόμαστε αντιμέτωπ@ με τους περιορισμούς που βάζει η κοινωνία στην αυτοδιάθεσή μας.

Αν δεν ακολουθήσουμε την πεπατημένη, που παρέχει ένα είδος ασφάλειας -ασφυκτικής για κάποι@ από ‘μας-, ρισκάρουμε ν’ αποτύχουμε. Αλλά κι αν την ακολουθήσουμε ερχόμαστε αντιμετώπ@ με τα φαντάσματα των «θέλω» μας και σ’ ορισμένες περιπτώσεις η κατάσταση κλιμακώνεται ακραία.

Το «έτσι κάνουν όλοι» που εμπεριέχει πάμπολλες αποτροπές για ό,τι διαφορετικό δεν συμπεριλαμβάνει η νόρμα, έχει καταπιεί πολλές υπάρξεις που κύλησαν αδιάφορα ως το τέρμα. Αλλά αφού η ζωή μας δίνεται άπαξ, για να θυμηθούμε και το Χρόνη Μίσσιο, πως είναι δυνατόν να τη διαμορφώνουμε με βάση τις επιθυμίες των άλλων -έστω, των σημαντικών άλλων- κι όχι τις δικές μας; Αυτό έχει σημασία να σταματάμε που και που και να σκεφτόμαστε κι ανάλογα με τον αναστοχασμό, να τροποποιούμε την πορεία μας.

Το εξαιρετικό αυτό κόμικς – εκπληκτικά χειρίζεται το χρώμα ο Θανάσης, πολύ δυνατό βέβαια και το σενάριο της Μαρίας Παναγιώτου- αξίζει να το έχετε υπόψη σας κι αν σας βάλει σε σκέψεις, τόσο το καλύτερο. Κυκλοφορεί απ’ τις εκδόσεις «Μικρός Ήρως».

Φωτογραφία του Θανάση Πέτρου

Διαδικτυακό σεμινάριο απ’ το Κίνημα «Ακούγοντας Φωνές»: Σάββατο 6 Φεβρουαρίου 2021

Πέρα από την ψυχιατρική διάγνωση: το θεωρητικό πλαίσιο «Εξουσία – Απειλή –Νόημα» ως εναλλακτική προσέγγιση στην κατανόηση της ψυχικής δυσφορίας

Το Κίνημα “Ακούγοντας Φωνές” σας προσκαλεί σε ένα διαδικτυακό εργαστήριο με συντονίστρια τη Lucy Johnstone, η οποία θα παρουσιάσει το θεωρητικό πλαίσιο «Εξουσία – Απειλή – Νόημα». Το εργαστήριο θα εστιάσει σε μια συνοπτική παρουσίαση και επεξήγηση της εναλλακτικής αυτής προσέγγισης μαζί με την αξιοποίηση μιας άσκησης, ώστε να πάρουμε μια γεύση εφαρμογής στην καθημερινή πρακτική.

Το θεωρητικό πλαίσιο «Εξουσία – Απειλή – Νόημα» (Power Threat Meaning Framework ή συνοπτικά PTMF) αποτελεί μια ριζοσπαστική εναλλακτική στα ταξινομητικά μοντέλα της δυσφορίας. Πρόκειται για μια συν-παραγωγή πέντε ετών μιας ομάδας κορυφαίων κλινικών ψυχολόγων και γνωστών επιζώντων/επιζησασών και δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2018 από τη Βρετανική Ψυχολογική Εταιρεία ως εναλλακτική της ψυχιατρικής προσέγγισης για την κατανόηση και την αντιμετώπιση της ψυχικής δυσφορίας. Από την αρχή συγκέντρωσε το διεθνές ενδιαφέρον και συμβαδίζει με τις αρχές του Δικτύου Ακούγοντας Φωνές.

Το συγκεκριμένο πλαίσιο έχει ως αφετηρία τη ρήση των επιζώντων/επιζησασών “Αντί να ρωτάς τι πάει στραβά με εμένα, ρώτα με τι μου έχει συμβεί”. Αντιλαμβάνεται αυτό που η ψυχιατρική αποκαλεί “σύμπτωμα” ως μια κατανοητή απόκριση σε γεγονότα ζωής και ως ένα δημιουργικό τρόπο επιβίωσης. Συνοψίζει έναν τεράστιο όγκο δεδομένων σχετικά με το ρόλο των ποικίλλων μορφών ισχύος στις ζωές των ανθρώπων και υπογραμμίζει τις συνδέσεις ανάμεσα στην υποκειμενική δυσφορία και την κοινωνική ανισότητα και την αδικία κάθε μορφής. Επισημαίνει πώς μπορούμε να δημιουργήσουμε αφηγήσεις ανάρρωσης ως μια εναλλακτική στις διαγνώσεις είτε σε επαφή με τις υπηρεσίες είτε όχι. Το PTMF μας αφορά όλους και όλες μας.

Η Dr Lucy Johnstone είναι Αγγλίδα κλινική ψυχολόγος, συγγραφέας του βιβλίου “Users and abusers of psychiatry” (2η έκδοση Routledge 2000) και συν-επιμελήτρια του “Formulation in psychology and psychotherapy: making sense of people’s problems” (Routledge, 2η έκδοση 2013) και του “A straight-talking guide to psychiatric diagnosis” (PCCS Books 2014), όπως και πολλών ακόμα κεφαλαίων και άρθρων, στα οποία διατηρεί μια κριτική ματιά στα ζητήματα θεωρίας και πρακτικής της ψυχικής υγείας. Είναι πρώην Διευθύντρια του Διδακτορικού Προγράμματος του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ και κύρια συγγραφέας του “Good practice guidelines on the use of psychological formulation” (Τμήμα Κλινικής Ψυχολογίας, 2011.) Εργάστηκε σε δομές ψυχικής υγείας ενηλίκων για πολλά χρόνια, τα τελευταία στη νότια Ουαλία.

Περισσότερες λεπτομέρειες και πληροφορίες εδώ.

«Τ’ αλλόκοτα μάτια» του Γρηγόριου Ξενόπουλου

Σκίτσο απ’ το περιοδικό «Διαβάζω», Τ. 371

.

Ανατρέχοντας σε παλιά τεύχη του λογοτεχνικού περιοδικού «Διαβάζω», θυμήθηκα ξανά αυτό το υπέροχο διήγημα του Γρηγόριου Ξενόπουλου, που είχε επιλέξει για το τεύχος 371 ο Γιώργος Ζεβελάκης. Μπορείτε να το διαβάσετε κι εσείς ολόκληρο εδώ (σελ. 54 ως 57), μιας κι εγώ θα δημοσιεύσω σήμερα ένα πολύ μικρό μέρος του που διάλεξα εσκεμμένα, καθώς δείχνει πώς και πόσο μπορεί να μεταβληθεί η ψυχολογία μας ανάλογα με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε. Δεν χρειάζεται να προσθέσω κάτι βέβαια για τον πολύ σημαντικό λογοτέχνη, απλώς εύχομαι να απολαύσετε τη γραφή του, της οποίας την ορθογραφία διατήρησα ως είχε:

.

«Ένα δειλινό, την ώρα του λιοβασιλέματος, μου φάνηκε πως όλος ο κόσμος έγινε ρόδινος. Ουρανό και γη, πρόσωπα και πράγματα, όλα τάβλεπα ροδοβαμμένα. Η παραίσθηση αυτή, αν και ζωηρότατη, δεν βάσταξε πολύ. Άμα σκοτείνιασε κι άναψαν τα φώτα, είδα πάλι τον κόσμο όπως ήταν. Τάλλο πρωί όμως, άμα ξύπνησα, βρέθηκα σ’ έναν κόσμο χρωματιστό, ρόδινο, ιδανικό!

Ήταν πια σταθερό. Μου βάσταξε μέρες. Και τη νύχτα ακόμα, στα σκοτεινά, έβλεπα τα πράγματα να ροδίζουν!

Ύστερα πάλι, σιγά – σιγά, λίγο – λίγο, άρχισαν να… ξεβάφουν. Έφτασα να τα βλέπω μισά ρόδινα και μισά με το φυσικό τους χρώμα. Κι επιτέλους το ρόδινο, αφού σχημάτισε μια παρυφή από τη μια πλευρά των πραγμάτων, εχάθηκε. Ήμουν καλά.

Αλλά για λίγον καιρό. Γιατί το «φαινόμενο» μού ξαναπαρουσιάστηκε το ίδιο. Με τη διαφορά μόνο πως το χρώμα δεν ήταν πια ρόδινο, αλλά πορτοκαλί. Έπειτα έγινε χρυσοκίτρινο. Έπειτα γαλάζιο. Έπειτα πράσινο. Και τέλος μαβί. Έτσι, επί ένα ολάκερο χρόνο, – και περισσότερο ίσως, – είδα τον κόσμο βαμμένο διαδοχικά, μισοβαμμένο ή παρυφασμένο μ’ όλα σχεδόν τα χρώματα της ίριδος· και σε τέτοιο τρόπο, που κάθε φορά μου φαινόταν πως είχα μεταφερθεί στο Φεγγάρι, στον Ήλιο, στον Άρη, στην Αφροδίτη και ζούσα σα σε όνειρο!

Ανάλογα περίεργη ήταν κι η ψυχική μου διάθεση όσο βάσταξε το τελευταίο αυτό «φαινόμενο». Είχα διακόψει την εργασία μου κι ήθελα, τον περισσότερο καιρό, να μένω στο σπίτι και να βλέπω απ’ το παράθυρό μου. Πότε ήμουν μελαγχολικός, πότε χαρούμενος και πότε γινόμουν καθαυτό μανιακός. Ο γιατρός μου, σ’ αυτή την περίοδο, ήταν υποχρεωμένος να μου γιατρεύει τις νευρικές κρίσεις. Ερωτεύθηκα γυναίκες που τις αντιπαθούσα φοβερά όταν τις έβλεπα με το φυσικό τους χρώμα. Κι απεναντίας εμίσησα την πιο αγαπημένη μου, όταν την είδα άξαφνα ολοπράσινη. Έφαγα με ηδονή φαγιά που άλλοτε μου προξενούσαν αηδία· και συχάθηκα ξαφνικά τα πιο αγαπητά μου.

Το τελευταίο χρώμα της παραισθήσεώς μου ήταν, καθώς είπα, το μαβί. Ο γιατρός, που με παρακολουθούσε, φοβήθηκε πως θα το διαδεχόταν το μαύρο. Και τότε βέβαια θα τυφλωνόμουν. Αλλά όχι. Κανέν’ άλλο χρώμα δεν διαδέχτηκε το τελευταίο εκείνο μαβί. Και πέρασε σχεδόν άλλος ένας χρόνος, χωρίς να μου παρουσιαστή τίποτε, ούτε απ’ τα παλιά, ούτε άλλο καινούργιο.

Ο γιατρός λέει πως γιατρεύτηκα. Εγώ όμως δεν το πιστεύω. Γιατί έχω ακόμα τη μανία να μην αφίνω ήσυχα τα μάτια μου στιγμή. Θάλεγα μάλιστα πως αυτά έχουν μέσα τους μια δύναμη που δεν μ΄ αφήνει να τα ξεχάσω και να ησυχάσω. Τα μάτια μου τελοσπάντων, ταλλόκοτα μάτια μου, ενοχλούν εμένα, όπως άλλους ανθρώπους άλλα μέλη του σώματος. Και γι’ αυτό φοβάμαι πως έχω να υποφέρω κι άλλα, μολονότι μου είνε αδύνατο να μαντέψω τι…»

.

Γρηγόριος Ξενόπουλος (απόσπασμα απ’ το διήγημα “Τ’ αλλόκοτα μάτια”, πρώτη δημοσίευση: περιοδικό “Μπουκέτο”, 18/7/1926, αναδημοσίευση: περιοδικό “Διαβάζω” Τ. 371, σελ. 52, Φεβρουάριος 1997)

«Σχέδιο γάμου»: Ένα ντοκιμαντέρ της Atieh Attarzadeh γυρισμένο σε ψυχιατρείο του Ιράν

Όσα χρόνια έζησα στη Θεσσαλονίκη, δεν έχανα με τίποτα το Φεστιβάλ. Τις μέρες εκείνες, περνούσα ώρες μπροστά στη μεγάλη οθόνη που μου άνοιγε νέους ορίζοντες. Φέτος, λόγω της διαμορφωμένης κατάστασης μπορώ να δω, όπως κι εσείς, με μια απλή εγγραφή κι απολύτως δωρεάν, όποια ταινία μ’ ενδιαφέρει στον υπολογιστή μου από εδώ. Κι αυτό έκανα χτες βράδυ.

Παρακολούθησα λοιπόν το σπουδαίο αφιέρωμα στον ποιητή Νίκο Καρούζο που σας προτείνω κι από ‘δω να μη χάσετε, αλλά και το συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ της Atieh Attarzadeh , που αφορά ένα αμφιλεγόμενο σχέδιο γάμου μεταξύ χρονίων ψυχικά πασχόντων (κάποιοι εξ’ αυτών είναι άστεγοι κι έχουν πάρει τη διάγνωση της σχιζοφρένειας), νοσηλευομένων στο Ehsan House. Ένα ίδρυμα μη-κρατικό, μη-κερδοσκοπικό (Charitable Institute for Protecting Social Victims), κοντά στην Τεχεράνη, για το οποίο βρήκα εδώ κάποιες πληροφορίες.

Τα υπέρ και τα κατά αυτού του σχεδίου, αναφέρονται απ’ τους ίδιους τους εργαζόμενους στο ίδρυμα κι έτσι δεν χρειάζεται να σας γράψω περισσότερα εγώ. Θ’ αναφέρω μόνο, ότι φυσικά σε οτιδήποτε νέο προτείνεται, υπάρχει συνήθως κριτική απ’ το κατεστημένο σύστημα. Δεν είναι η πρώτη φορά που το βλέπουμε αυτό. Και συνήθως η κριτική γίνεται από ‘κείνους ακριβώς, που δεν έχουν κάνει τίποτα για να λύσουν ένα ήδη υπάρχων πρόβλημα. Θα δείτε σε κάποια στιγμή το διευθυντή που είχε αυτή την ιδέα, να το λέει. Απ’ την άλλη, κάποια «πειράματα» χρειάζονται πολλή σκέψη ειδικά αν έχουν έντονο το στοιχείο του ελέγχου ενώ επικαλούνται τη λέξη «δικαίωμα» και θα καταλάβετε γιατί, παρακολουθώντας όσα διαδραματίζονται στην ταινία.

Εγώ δε στάθηκα πάντως, για να πω την αλήθεια, μόνο στα ερωτήματα που εγείρει το συγκεκριμένο σχέδιο. Αυτό το ντοκιμαντέρ μας δίνει την ευκαιρία να δούμε τις προσωπικές διαδρομές κάποιων ανθρώπων, ανδρών και γυναικών, που κατέληξαν στο ψυχιατρείο, τον τρόπο που τους αντιμετώπισαν κι αντιμετωπίζουν και σήμερα οι οικογένειές τους, την ιδρυματική λειτουργία του χώρου όπου νοσηλεύονται, το πώς δομούνται κι ιεραρχούνται αντίστοιχα κι οι σχέσεις των ειδικών, το περιθώριο λόγου των ίδιων των ενδιαφερομένων, ακόμη και το πως γίνονται ομαδικές ή ατομικές συνεδρίες, τι συμβαίνει με τη φαρμακοθεραπεία κ.α.

The Marriage Project' to vie in Belgium iFilm

Στο πατριαρχικό Ιράν, που κι άλλες φορές μ’ έχει απασχολήσει όπως θα ξέρετε ήδη αν επισκέπτεστε συχνά αυτό το blog, κάποια πράγματα που θα δείτε δεν φανταζόμουν ότι μπορούν να συμβούν κι άλλα ήταν όπως ακριβώς τα περίμενα. Θα κάνετε όσοι είστε του Ψ χώρου και τις δικές σας συγκρίσεις εξάλλου, αναπόφευκτα. Γι’ αυτό έχει νόημα να το δείτε και να βγάλετε τα συμπεράσματά σας.

Μια απ’ τις σκηνές πάντως, επαναφέρει το γνωστό ερώτημα της κλειστής ή ανοιχτής πόρτας. Τον ίδιο διάλογο θα μπορούσατε να παρακολουθήσετε και στην Ελλάδα. Μα τον ίδιο ακριβώς. Πράγμα που δείχνει αν μη τι άλλο, πόσο παγιωμένες είναι κάποιες αντιλήψεις και πόσο ισχυρά τα στερεότυπα για την ψυχική δυσφορία, ανεξαρτήτως συνόρων, δυστυχώς.

Επιτρέψτε μου μόνο, να κάνω μια μικρή παρένθεση και να γράψω επίσης δυο λόγια για μια ακόμη ταινία με πρωταγωνιστή άτομο διαγνωσμένο με διπολική διαταραχή, που είδα πρόσφατα απ’ το Ιράνflix, το πρόγραμμα προβολής δηλαδή ταινιών, που πραγματοποιεί το Μορφωτικό Κέντρο της Πρεσβείας της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν κι ήταν μια ευχάριστη έκπληξη. Στη χώρα όπου οι ταινίες γυρίζονται «Στο όνομα του Θεού», δεν είδα να τρέχουν οι συγγενείς τον πάσχοντα Χοσρόη, όπως είναι το όνομα του ήρωα, στους μουλάδες ή να του δίνουν να καταπιεί στίχους απ’ το Κοράνι διαλυμένους σε νερό. Θα συμβαίνουν κι αυτά ενδεχομένως (για να μη γράψω οπωσδήποτε και φανώ απόλυτη, ενώ δεν έχω πλήρη εικόνα της κατάστασης στη χώρα), σε επαρχιακές περιοχές, αλλά δεν συμβαίνουν μόνο αυτά, όπως άλλωστε βλέπουμε και στο ντοκιμαντέρ της Atieh Attarzadeh, πράγμα που δεν είναι λίγο.

Κι είναι καλή αφύπνιση η ταινία που σας προανέφερα κι έχει τίτλο «Ο αδερφός μου ο Χοσρό» και για τα δικά μας στερεότυπα, σχετικά με τις ισλαμικές χώρες. Αντιθέτως είδα συγγενείς να κάνουν μεγάλη προσπάθεια να καταλάβουν, να στηρίξουν και κυρίως να κρατήσουν εκτός ψυχιατρείου τον συγγενή τους. Κι όχι μόνο συγγενείς, αλλά δε θα γράψω περισσότερα για την περίπτωση που θα καταφέρετε να δείτε την ταινία και τότε θα δείτε ποιες συγκρούσεις αναδύονται. Πραγματικά ήταν μια ευχάριστη έκπληξη πάντως και μπράβο για τα μηνύματα, αν μη τι άλλο, που περνάει με τόση ευαισθησία και διακριτικότητα o σκηνοθέτης Ehsan Biglari.

Κλείνοντας τώρα την ανάρτηση αυτή κι επιστρέφοντας στο ντοκιμαντέρ «Σχέδιο γάμου», θα γράψω καταληκτικά ότι η σκηνοθέτιδα ήθελε να δείξει μεταξύ άλλων ότι όλ@ αναζητούμε την αγάπη κι έχουμε δικαίωμα να βιώνουμε συναισθηματική ασφάλεια, πληρότητα, ικανοποίηση. Ας το έχουμε κι αυτό κατά νου.

Μεγάλο το ευχαριστώ μας στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, που μας δίνει την ευκαιρία να δούμε, να μάθουμε και να σκεφτούμε.-

*H φωτογραφία της ανάρτησης είναι από εδώ.