Αρχαιολογικό Μουσείο Φιλίππων: Στα σταυροδρόμια της Ιστορίας

.

archaeological-site-of-philippi-10

.

Μπορεί αυτή την ανάρτηση να την γράφω ένα βροχερό πρωινό του Οκτώβρη στην Αθήνα, αλλά όταν επισκέφτηκα τον εξαιρετικά προσεγμένο αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων, ήταν τέλος Σεπτεμβρίου κι η ζέστη ήταν αποπνικτική. Ούτε Ιούλιος ντάλα μεσημέρι, δηλαδή για να καταλάβετε. Κι έτσι εκτίμησα ιδιαιτέρως το γεγονός πως όσο στεκόμουν κάτω από ένα δέντρο προσπαθώντας να του κλέψω λίγη δροσιά πίνοντας παγωμένη λεμονάδα και θαυμάζοντας ξανά από ψηλά την αρχαία πόλη στους δρόμους της οποίας είχα μόλις περπατήσει κι είχα δει τα ίχνη που άφηναν κάποτε οι άμαξες στην Εγνατία Οδό, ήρθε μια κυρία που εργαζόταν στα εκδοτήρια των εισιτηρίων να μου φέρει μια καρέκλα για να ξεκουραστώ. Ήσυχα κι αθόρυβα συνέχισε τη διαδρομή της η Ματίνα (όπως άκουσα αργότερα να την αποκαλούν) κι αμφιβάλλω αν πρόλαβε ν’ ακούσει το ευχαριστώ μου. Αλλά ίσως το διαβάσει, γι’ αυτό τα γράφω όλ’ αυτά. Επειδή μερικές φορές τέτοια μικρά συμβάντα σε κάνουν ν’ ανανεώνεις την πίστη σου στους ανθρώπους.

.

archaeological-site-of-philippi-15

.

Οι εντυπώσεις μου λοιπόν απ’ τους Φιλίππους (εδώ μπορείτε να διαβάσετε τα πάντα για την ιστορία τους) είναι οι καλύτερες. Έχει γίνει σπουδαία δουλειά με τις ανασκαφές, υπάρχουν παντού επεξηγηματικές πινακίδες κι οι επισκέπτες μπορούν να καθίσουν να ξεκουραστούν, να πιουν κάτι δροσιστικό ή να κάνουν τις αγορές τους απ’ το πωλητήριο. Μπαίνοντας στο χώρο παρατηρούσα τα περιποιημένα παρτέρια, τις μανόλιες με τα έτοιμα ν’ ανοίξουν μπουμπούκια τους, τις λευκές πεταλούδες που χόρευαν στον αέρα… Κι ύστερα αφού πέρασα απ’ τον αρχαίο φρουρόΙ(;) αφιέρωσα αρκετό χρόνο στο Θέατρο (όπου κάθε καλοκαίρι γίνεται το ομώνυμο Φεστιβάλ) και στη Βασιλική Α’  πριν διασχίσω τον ασφαλτοστρωμένο δρόμο για να κατέβω στην αρχαία αγορά (forum) με τα σπασμένα πιθάρια, την παλαιοχριστιανική Βασιλική Β’, το μεγάλο ψηφιδωτό και τόσα άλλα που φωτογράφισα και μπορείτε να δείτε κι εσείς εδώ.

.

archaeological-museum-of-philippi

.

Περπατούσα ανάμεσα στα ερείπια αυτής της κάποτε λαμπρής πόλης, με την Παλαίστρα, τα Λουτρά, το Υδραγωγείο (εδώ θα βρείτε ένα σχετικό άρθρο), αλλά και τη Βιβλιοθήκη και σκεφτόμουν πόσοι αιώνες σκόνης τη σκέπαζαν μέχρι ν’ αρχίσει να έρχεται στο φως σταδιακά απ’ το 1861 και να την θαυμάζουμε εμείς σήμερα. Πόσοι άνθρωποι γεννήθηκαν εκεί, μεγάλωσαν, δημιούργησαν και πέθαναν: άποικοι της Θάσου και της Ρώμης αργότερα. Αλλά και πόσοι την επισκέφτηκαν όπως ο Απόστολος Παύλος ή έδωσαν τις μάχες τους εκεί, όπως ο Βρούτος κι ο Κάσσιος, ο Αντώνιος κι ο Οκταβιανός. Κι έτσι όταν έφτασα ψηλά στο λόφο όπου βρίσκεται το Μουσείο, περπατώντας μέσα απ’ το δάσάκι, μυρίζοντας τον φορτωμένο μ’ αρώματα αέρα και μπήκα μέσα στο κτήριο, ένιωσα πως ήρθα λίγο πιο κοντά τους, βλέποντας τα κοσμήματά τους, τα καθημερινά τους σκεύη οικιακής χρήσης, τα νομίσματα (στους Φιλίππους είχε εγκατασταθεί το Βασιλικό Νομισματοκοπείο άλλωστε κι είχε κοπεί και το αντίστοιχο νόμισμα, το «Φιλίππιον»), τις επιγραφές, τ’ αγαλματίδια τους, τα περίτεχνα κιονόκρανα αλλά και τις μονάδες μέτρησης που χρησιμοποιούνταν τότε απ’ όσους ασχολούνταν με το εμπόριο.

.

archaeological-museum-of-philippi-7

.

Φωτογράφισα μάλιστα αυτό το χάλκινο σταθμίο-αντίβαρο για καμπανό (καντάρι) βάρους 1850 γραμμαρίων που βλέπετε παραπάνω, χρονολογείται στα 400-450 μ.Χ και απεικονίζει ή την αυτοκράτειρα Ευδοκία ή την Πουλχερία. Έμεινα αρκετά φυσικά, δίπλα στη γυάλινη προθήκη ενός σκελετού, ο οποίος φέρει κι όλα τα κτερίσματα (αρκετά απ’ αυτά χρυσά) που βρέθηκαν εκεί που ήταν θαμμένος, μαζί του. Όπως έχω ξαναγράψει τ’ αρχαία φαντάσματα έχουν τον τρόπο τους να με μαγεύουν και πολλές ιστορίες να διηγηθούν. Αδύνατον να τους αντισταθώ.Περισσότερα δεν χρειάζεται να σας γράψω, γιατί βρήκα μερικά κατατοπιστικότα video εδώ, εδώ κι εδώ που θα σας βοηθήσουν όχι απλώς να μάθετε κάθε είδους λεπτομέρειες αλλά να δείτε κι εσείς πως είναι όλα αυτά για τα οποία σήμερα έγινε λόγος εδώ. Αλλά και για κάποια άλλα ανεξήγητα σχεδόν στα οποία δεν αναφέρθηκα, όπως τα βραχοανάγλυφα με τις γυναικείες μορφές για τα οποία μπορείτε να διαβάσετε εδώ πολλές λεπτομέρειες και να δείτε βέβαια φωτογραφίες. Με τέτοιο καιρό άλλωστε, που μοιραία μας κάνει να μένουμε περισσότερο στο σπίτι, ενδείκνυνται οι ψηφιακές βόλτες. Μέχρι να βγει πάλι ο ήλιος και να περπατήσουμε έξω…Καλό σας Σαββατοκύριακο.

.

archaeological-museum-of-philippi-1

.

.

.

.

.

Advertisements

Αρχαιολογικό Μουσείο Θήβας: η Σφίγγα, ο Ηρακλής και μερικά αρχαία φαντάσματα…

.

Μουσείο Θήβας.JPG

.

Η επίσκεψή μου σ’ αυτό το Μουσείο, δεν ξεκίνησε καλά. Χρειάστηκε να πάω δύο φορές απ’ την Αθήνα στη Θήβα για να μπορέσω να δω τα σπουδαία εκθέματά του. Για να μην πάθετε κι εσείς τα ίδια λοιπόν καλό είναι να ξέρετε πως το τελευταίο εισιτήριο κόβεται 7.15 και το πωλητήριο κλείνει το αργότερο στις 7.50. Αν ρωτήσετε το γιατί, η φιλικότατη κι ευγενέστατη  κυρία που θα σας υποδεχτεί θα σας δείξει ένα κείμενο όπου θα εξηγούνται οι λόγοι.

arcaheological-museum-of-thiva-2

Το θεωρώ περιττό ν’ αναφερθώ σ’ αυτό το συγκεκριμένο κείμενο με περισσότερες λεπτομέρειες, αφενός γιατί η πολιτική του κάθε Μουσείου είναι σεβαστή κι αφετέρου επειδή ένα δίωρο προσωπικά δεν μου έφτασε για να περιεργαστώ όσα ήθελα, άρα και να έμπαινα στις 7.20 που έφτασα την πρώτη φορά στην είσοδό του δεν θα μπορούσα να φύγω ευχαριστημένη.

 

KODAK Digital Still Camera

.

Ωστόσο, ωστόσο… όταν αναγράφεται παντού πως το Μουσείο κλείνει στις 8, δεν μπορεί πιστεύω να μην ενημερώνεται το κοινό πως πρακτικά αυτό διαφοροποιείται. Κι επειδή δεν σπαταλούν όλες κι όλοι οι επισκέπτες τόσο χρόνο όσο εγώ, τρία τέταρτα ενδεχομένως να τους είναι αρκετά για να δουν κάποια εκθέματα. Ειδικά αν έχουν ταξιδέψει μια καθημερινή, απόγευμα κι από άλλη πόλη γι’ αυτό το σκοπό. Δεν πρόκειται για ασήμαντη λεπτομέρεια δηλαδή.

KODAK Digital Still Camera

.

Κι αφού το εξήγησα το πρόβλημα και τουλάχιστον σας ενημέρωσα, ας προσπαθήσω τώρα να σας διηγηθώ και μερικά απ’ τα όμορφα που είδα εκεί. Μην κοιτώντας το δέντρο χάσουμε το δάσος δηλαδή. Οι φωτογραφίες ΄βέβαια θα σας “πουν” περισσότερα εννοείται και σε καμία περίπτωση δεν κάνω τυπική περιγραφή δημοσιογραφικού τύπου σ’ αυτή την ανάρτηση. Αν θέλετε μια τέτοια διαβάστε καλύτερα αυτό το εξαιρετικά κατατοπιστικό κι ακριβές άρθρο. Εγώ την προσωπική μου άποψη σας γράφω, σε τι στάθηκα και τι πρόσεξα εστιάζω και τέτοιες εντυπώσεις μοιράζομαι μαζί σας.

archaeological-museum-of-thiva-4

Πριν μπω στο κτήριο λοιπόν έμεινα στον προαύλιο χώρο και διάβασα την ιστορία για το Μεγάλο Κάστρο του Σαιντ Ομέριου που χτίστηκε στη Βοιωτία στα τέλη του 13ου αιώνα και ως τον 19ο αιώνα λειτουργούσε ως φυλακή. Βλέπετε κι εσείς τη φωτογραφία παραπάνω και μπορείτε να μάθετε αν θέλετε περισσότερα έτσι. Ακολούθως την προσοχή μου τράβηξε μεταξύ άλλων, μια πινακίδα που εξηγούσε την ύπαρξη απελευθερωτικών κι αγωνιστικών επιγραφών.  Ας όψεται το μάθημα του κυρίου Άγγελου Χανιώτη στο Mathesis που μας έμαθε πολλά για τους Ελληνιστικούς χρόνους.

 

archaeological-museum-of-thiva-3

.

Μπαίνοντας τώρα στο Μουσείο με τη σύγχρονη ηλεκτρονική μου κάρτα συνάντησα προθυμότατους εργαζόμενους και διαπίστωσα πως είναι προσβάσιμο και για άτομα με ειδικές ανάγκες, όπως θα έπρεπε να είναι όλα τα Μουσεία δηλαδή. Τα εκθέματα για τη Σφίγγα ήταν τα πρώτα που είδα και φυσικά ο τραγικός μύθος του Οιδίποδα, της δυναστείας των Λαβδακιδών ξαναζωντάνεψε στο μυαλό μου.

.

archaeological-museum-of-thiva-7

Ο Ηρακλής που καταγόταν υποτίθεται απ’ αυτό τον τόπο (όπως άλλωστε και ο Θεός Διόνυσος) είναι με τη σειρά του ο πρωταγωνιστής σε αρκετά αγγεία, αλλά ξεχώρισα επειδή τον βρήκα απίστευτα όμορφο αυτό τον ερυθρόμορφο κρατήρα του 4ου αι. π.Χ, που αναπαριστά την αποθέωση του στον Όλυμπο και τον φωτογράφισα για να τον δείτε κι εσείς.Πως να μην θαυμάσει κανείς τον ανώνυμο καλλιτέχνη αυτού του αριστουργήματος; Μόνο τις λεπτομέρειες να προσέξετε αρκεί…

archaeological-museum-of-thiva-8

.

Ο μύθος λέει λοιπόν πως την πόλη ίδρυσε ο Κάδμος κι όσες/οι επισκεφθείτε τη Θήβα, φυσικά έχει νόημα να δείτε και τα ερείπια του Παλαιού Καδμείου, του οικοδομήματος δηλαδή που στέγαζε πολλά εργαστήρια στα οποία οι εξειδικευμένοι τεχνίτες της εποχής επεξεργαζόταν πολύτιμους και ημι-πολύτιμους λίθους, στο ένα από τα δύο Μυκηναϊκά ανάκτορα της περιοχής. Σ’ αυτό το ανάκτορο υπήρχε μάλιστα ο χώρος που οι αρχαιολόγοι ονόμασαν «Το Δωμάτιο του Θησαυρού».

.

archaeological-museum-of-thiva-19

Και φυσικά περιείχε πολλά χρυσά κοσμήματα κι άλλα από ελεφαντόδοντο, αχάτη και κύανο.  Γιατί ως φαίνεται η λαμπρότερη περίοδος στην ιστορία των Θηβών υπήρξε αυτή η εποχή: η Μυκηναϊκή κατά την οποία η πόλη ήταν ισχυρότατο εμπορικό κέντρο, αντάξιο των Μυκηνών, όπως διάβασα εδώ κι είχε αναπτύξει επαφές με περιοχές της Ανατολής (κάπως έτσι εξηγείται και η ύπαρξη τόσων σπουδαίων σφραγιδοκύλινδρων σ’ αυτό το άρθρο) και του Αιγαίου. Και τα Μυκηναϊκά ευρήματά  είναι που κυρίως με συνεπήραν. Όπως αυτή η πομπή γυναικών.

archaeological-museum-of-thiva-20

Τι άλλο μου άρεσε; Εκτός απ’ τις πλάκες της Γραμμικής Β’ στις οποίες στάθηκα αρκετά, περιεργάστηκα πολύ μα πάρα πολύ τις επιζωγραφισμένες πήλινες λάρνακες που βρέθηκαν στο νεκροταφείο της Τανάγρας. Σκηνές πυγμαχίας, ταυροκαθαψίων, κυνηγιού επιβεβαιώνουν την επίδραση της Μινωϊκής Κρήτης. Κι ίσως αυτά τα αρχαία φαντάσματα του Νότου να φταίνε που δεν μπορούσα να φύγω από ‘κει.

KODAK Digital Still Camera

Αλλά κι όταν προχώρησα μια ξεχωριστή ταφή με συγκίνησε. Η ταφή μιας γυναίκας με δύο νήπια. Απ’ τον 8ο αι. π.Χ και τον τύμβο της Παραλίμνης.  Φωτογραφίες σχετικές μπορείτε να δείτε στο flickr μιας και πλέον ολοκληρώνεται αυτή η ανάρτηση. Το μόνο που θέλω να γράψω πριν σας αφήσω για σήμερα με την ελπίδα πως σας παρακίνησα να κάνετε τη δική σας επίσκεψη, είναι πως φεύγοντας είδα δύο συγκεκριμένα εκθέματα. Ένα περίτεχνο  χάλκινο κάτοπτρο (καθρέφτη) του 480 π.Χ. κι έναν φτερωτό Έρωτα που ίπταται πάνω απ’ τα γαλάζια κύματα. Δε μου φάνηκε τυχαίο…

archaeological-museum-of-thiva-10

Παλαμάρι Σκύρου: Επίσκεψη σ’ έναν προϊστορικό οχυρωμένο οικισμό της εποχής του Χαλκού – Μέρος ΙΙ

.

Palamari 7- Skyros
Αρχαιολογικός χώρος Παλαμαρίου-Σκύρος

.

(συνέχεια από εδώ)

.

Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Σκύρου σας έγραφα λοιπόν πως είδα τα χρυσά σκουλαρίκια (δύο απλοί κρίκοι χωρίς κάποιο είδος κουμπώματος, σαν σύρματα) που βρέθηκαν στην ανασκαφή, καθώς εκεί έχουν μεταφερθεί τα περισσότερα κινητά ευρήματα απ’ το Παλαμάρι. Υπάρχουν κάποια όμως και στο Κτήριο Ενημέρωσης Επισκεπτών, όπως ένα μεγάλο πυθάρι αποθήκευσης υγρών για παράδειγμα. Μερικοί απ’ τους επισκέπτες και τις επισκέπτριες το προσέχουν και το κοιτάζουν φευγαλέα, λίγοι το παρατηρούν περισσότερο, άλλοι κι άλλες το προσπερνούν αδιάφορα. Κι όμως το πόση δουλειά απαιτήθηκε κι από πόσους ανθρώπους για να εκτεθεί εκεί δεν το φανταζόμαστε. Αλλά μπορούμε να παρακολουθήσουμε κάποια στάδια αυτής στο ακόλουθο video.

.

.

Συνήθως δεν ξέρουμε ποιοι άνθρωποι έφεραν στο φως τα εκθέματα που βλέπουμε εμείς στα απανταχού Μουσεία, αλλά εμένα τουλάχιστον μου άρεσε που σ’ αυτή την περίπτωση είδα πρόσωπα κι έμαθα ονόματα. Τα χέρια αυτών και άλλων αρχαιολόγων κι εργατών ξέθαψαν απ’ τα χώματα κι άλλα πολλά απ’ αυτό τον προϊστορικό οικισμό, που όπως φαίνεται είχε καταστραφεί εξαιτίας της σεισμικής δραστηριότητας της εποχής και ξαναχτιστεί αρκετές φορές. Η στρωματογραφία δείχνει πως υπήρχαν συγκεκριμένες φάσεις στην συνεχή κατοίκηση του, που βλέπετε αναλυτικά στην ακόλουθη φωτογραφία του Ενημερωτικού Φυλλαδίου. Όπου ΠΕΧ εννοείται η Πρώιμη Εποχή του Χαλκού κι όπου ΜΕΧ η Μέση Εποχή.

.

KODAK Digital Still Camera
Στρωματογραφική τομή

.

Αλλά κι η ακτογραμμή είναι διαφορετική τώρα σε σχέση με τότε. Μέρος του οικισμού στ’ ανατολικά έχει καταβυθιστεί κι ίσως το καταλάβετε κι εσείς απ’ την φωτογραφία που θα δείτε στη συνέχεια. Όσο για την παραλία που βλέπετε στην πρώτη φωτογραφία της ανάρτησης, τότε δεν υπήρχε. Στη θέση της φανταστείτε  μια ρηχή λιμνοθάλασσα… Αν και θαλασσινοί πάντως οι κάτοικοι του οικισμού απ’ ό,τι φαίνεται δεν έτρωγαν αναλογικά πολλά ψάρια, αλλά κυρίως βοοειδή, λαγούς, αίγες, πρόβατα και χοίρους. Φυσικά πεταλίδες και όστρακα που μπορούσαν να βγάλουν από κει κοντά, αλλά και σκύλους. Η κυνοφαγία όπως αναφέρεται «ήταν γνωστή καθολικά στη Νεολιθική εποχή» κι ως φαίνεται «διατηρείται ως έθιμο και στην Εποχή του Χαλκού«.

.

Palamari 6
Παλαμάρι-Σκύρος

.

Που έμεναν αυτοί οι άνθρωποι όμως και με τι ασχολούνταν; Όπως ανακαλύφτηκε λοιπόν σε μεγαρόσχημες λιθόκτιστες οικίες με διαμορφωμένα δάπεδα και οροφές από καλάμια, φύκια και χώμα. Και που εργάζονταν; Σε οικιακά εργαστήρια. Η δόμηση είναι πυκνή, έχει βρεθεί ήδη ένας πλακόστρωτος δρόμος που βλέποντάς τον νομίζεις πως είναι τωρινό κοινοτικό έργο, υπάρχει δίκτυο αποχετευτικών κλειστών αγωγών, αγωγοί απορροής υδάτων, ανασκάφτηκαν φούρνοι, εστίες, πεζούλια, πάγκοι εργασίας, πλούσιες οικοσκευές, πληθώρα λίθινων εργαλείων, κ.α. Στο Ενημερωτικό Φυλλάδιο υπάρχει μια σχεδιαστική αναπαράσταση του κυρίου Σταμάτη Μπονάτσου, που την φωτογράφισα, για να δείτε πως πρέπει να ήταν περίπου τα σπίτια τους.

.

Σπίτι.jpg

.

Ασχολούνταν με την άμυνα φυσικά του οικισμού, εξ’ ου και η τόσο σημαντική οχύρωση με τάφρο, προμαχώνες κτλ, με το εμπόριο κι όπως φάνηκε απ’ την πληθώρα λίθινων εργαλείων που ήδη ανέφερα δημιουργούσαν πλεόνασμα προς διάθεση, πράγμα που υποδηλώνει «κοινωνική οργάνωση, εξειδίκευση της εργασίας, συστηματοποίηση και εντατικοποίηση της παραγωγής«. Δεν τα κατάφερναν κι άσχημα,  έτσι; Θέριζαν επίσης, ασχολούνταν με την κτηνοτροφία, με γεωργικές εργασίες, με το ψάρεμα, την μεταλλουργία (για την οποία έγραψα περισσότερα στην πρώτη ανάρτηση για το θέμα), ύφαιναν, επεξεργάζονταν οστά, κέρατα, δέρματα και ζωγράφιζαν όπως δείχνει η ανακάλυψη χρωστήρων μεταξύ άλλων. Όλα αυτά «τεκμηριώνουν ποικίλες ασχολίες, δράσεις και εξειδικευμένης δραστηριότητες μιας οργανωμένης και παραγωγικής, σύμφωνα πάντα με τα μέτρα της εποχής, κοινωνίας, στην οποία, διακρίνονται τα δείγματα της λεγόμενης «πρώιμης αστικοποίησης«.

.

Archaeological Museum of Slyros - Palamari
Αρχαιολογικά ευρήματα απ’ την περιοχή του Παλαμαρίου Αρχαιολογικό Μουσείο Σκύρου

.

Βέβαια αυτό που τονίζουν οι αρχαιολόγοι είναι πως ελάχιστα τμήματα του οικισμού έχουν ως τώρα ανασκαφεί ή αποκαλυφθεί. Πράγμα που σημαίνει πως στο μέλλον ίσως μάθουμε περισσότερα και το παζλ της ζωής αυτών των ανθρώπων που έζησαν περίπου τρεις χιλιάδες χρόνια π.Χ. συμπληρωθεί με νέες πληροφορίες. Εγώ κλείνοντας το μόνο που θα ήθελα να σας γράψω είναι πως αξίζει να επισκεφτείτε το χώρο αν βρεθείτε στο νησί και να τα δείτε μόνοι σας όλα αυτά. Υπάρχουν ειδικά διαμορφωμένα μονοπάτια (Πορείες Επισκεπτών) και πληροφορίες (Στάσεις Ενημέρωσης) σε πολλά σημεία της ανασκαφής. Θα σας κατατοπίσουν πλήρως όπως άλλωστε και τα video που προβάλλονται στην Eνημερωτική Έκθεση. Και φυσικά να πάρετε και να διαβάσετε το Φυλλάδιο που συνέγραψε η Επιστημονική Επιτροπή, το οποίο κι εγώ συμβουλευόμουν συνεχώς για να σας γράψω όλα αυτά.

Να είστε καλά.

.

.

*Όλες οι φράσεις με πλάγια γράμματα προέρχονται απ’ το Eνημερωτικό Φυλλάδιο της Επιστημονικής Επιτροπής Παλαμαρίου Σκύρου.

**Οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν από μένα τον Ιούλιο του 2016 κι έχουν ανέβει στο flickr.

.

.

.

.

.

Παλαμάρι Σκύρου: Επίσκεψη σ’ έναν προϊστορικό οχυρωμένο οικισμό της εποχής του Χαλκού – Μέρος Ι

.

update: 2/8/2016

.

Palamari 2 -Skyros

.

Το αυτοκίνητο κινείται προς το Βορρά του νησιού. Προς εκείνο το τμήμα δηλαδή της Σκύρου που είναι καταπράσινο και τα πεύκα, τα σκίνα, κάνουν τον αέρα να μυρίζει αλλιώς. Αλλά πριν φτάσω προηγούνται άλλα. Το βλέμμα μου αιχμαλωτίζουν πότε μικρά κατσικάκια που ψάχνουν έναν ίσκιο για ν’ αναπαυτούν πηδώντας αστεία από ‘δω κι από ‘κει, πότε τα πασίγνωστα μικρόσωμα αλογάκια που βόσκουν αμέριμνα και πότε περήφανοι μαυροπετρίτες (στο νησί βρίσκεται η παγκοσμίως μεγαλύτερη αποικία τους) που ζυγίζονται στον αέρα προς όλες τις κατευθύνσεις. Παρατηρώ το αεροδρόμιο απ’ τη μία πλευρά στο βάθος κι απ’ την άλλη τον χωματόδρομο με την καφέ πινακίδα που υποδηλώνει αρχαιολογικό χώρο και το τοπίο αλλάζει σύντομα εμπρός μου. Αγροτική περιοχή, βατός ο δρόμος αλλά με συνεχείς στροφές. Καταλαβαίνω απ’ το ιώδιο που μυρίζω και τις πυκνές καλαμιές που φύονται τριγύρω πως οδηγούμαι κοντά στη θάλασσα. Στον οχυρωμένο δηλαδή προϊστορικό οικισμό του Παλαμαρίου.

.

Palamari 1 -Skyros
Αρχαιολογικός χώρος Παλαμαρίου-Σκύρος

.

Για το συγκεκριμένο μέρος είχα διαβάσει πολύ πριν το δω με τα μάτια μου. Κι έχει όντως κάτι το υποβλητικό ο αρχαίος τόπος που άκμασε στην Πρώιμη και Μέση Χαλκοκρατία, δηλαδή περίπου από το 2800 ως το 1600 π.Χ. Το πρώτο που αντικρίζει ο κάθε επισκέπτης του είναι αυτό για το οποίο ο οικισμός θεωρείται ξεχωριστός: την εντυπωσιακή συροπαλαιστιανιακού τύπου, πεταλωτή οχύρωση. Σύμφωνα με το Ενημερωτικό Φυλλάδιο που υπάρχει στην αντίστοιχη έκθεση η συγκεκριμένη αποτελεί το σημαντικότερο και πληρέστερο δείγμα των οχυρώσεων αυτού του τύπου στο Αιγαίο.

.

Palamari 3 -Skyros

.

Δεν ξέρω βέβαια αν καταλαβαίνετε όλοι όσοι κι όσες διαβάζετε αυτές τις γραμμές τη σημασία του γεγονότος. Απ’ την εμπειρία μου παρατηρώ πως κυρίως τα ευρήματα από χρυσό τραβούν την προσοχή των περισσοτέρων σπό ‘μας στα μουσεία, έτσι δεν είναι; Κι εγώ σας γράφω για οχυρώσεις…Πως να κρατήσω αμείωτη την προσοχή σας λοιπόν; Δύσκολο εγχείρημα, Αλλά θα το προσπαθήσω. Θα φτάσουμε πάντως και στο χρυσό. σας το υπόσχομαι. Υπομονή… Ως τότε θα προσπαθήσω με απλά λόγια όπως κάνω πάντα, να σας  εξηγήσω γιατί είναι τόσο σπουδαία αυτή η οχύρωση, συμβουλευόμενη τις πηγές μου. Είναι λοιπόν επειδή «αποτελεί μια σοβαρή ένδειξη ότι η πόλη συμμετείχε στις πολύ σημαντικές κινήσεις και διεργασίες στο Αιγαίο των μέσων της 3ης π.Χ. χιλιετίας, κινήσεις που είχαν να κάνουν με την επέκταση των επαφών, την αύξηση του  διαμετακομιστικού εμπορίου και την κορύφωση των μεταλλουργικών δραστηριοτήτων«.

.

Palamari 4 -Skyros
Αρχαιολογικός χώρος Παλαμαρίου Σκύρου-Τομέας Β’

.

Έχουμε να κάνουμε δηλαδή με έναν παραθαλάσσιο οικισμό (αν θέλετε μπορείτε εδώ να δείτε ένα σχετικό video) χτισμένο τρεις χιλιάδες χρόνια περίπου π.Χ , που είχε ένα λειτουργικότατο λιμάνι κι οι κάτοικοί του έρχονταν σ’ επαφή με άλλους κατοίκους των νησιών του Αιγαίου, αλλά και της ηπειρωτικής χώρας. Ο οψιανός (οψιδιανός) απ’ τη Μήλο και την Καππαδοκία που βρέθηκε εκεί αποδεικνύει ακριβώς αυτές τις εμπορικές συναλλαγές. Γενικώς υπάρχουν πολλά αντικείμενα που τεκμηριώνουν πέραν πάσης αμφιβολίας την ενασχόληση των γηγενών με την μεταλλουργία. Φαίνεται πως κάποιοι απ’ αυτούς ήταν τεχνίτες με εξιδίκευση στη μετατροπή, τον καθαρισμό και την ανακύκλωση μετάλλων, αλλά κανένα στοιχείο πως στο Παλαμάρι γινόταν απ’ τους ντόπιους παραγωγή μετάλλου από μετάλλευμα.

.

Ευρήματα απ' το Παλαμάρι -Αρχαιολογικό Μουσείο Σκύρου 2
Χάλκινα κοσμήματα απ’ την περιοχή Παλαμαρίου: περόνες και περιβραχιόνιο – Αρχαιολογικό Μουσείο Σκύρου

.

Χρησιμοποιούσαν χαλκό και μόλυβδο, βρέθηκαν τμήματα από δύο αργυρές περόνες και κρίκοι χρυσού ενωτίου (χρυσά σκουλαρίκια δηλαδή). Να που φτάσαμε και στον χρυσό λοιπόν. Κρατάω τις υποσχέσεις μου, όπως διαπιστώνετε. Οι περισσότεροι πιστεύω υποθέτουμε πως όταν οι αρχαιολόγοι ξεθάβουν χρυσά ευρήματα ζουν τις καλύτερες στιγμές τους. Είναι όμως έτσι; Να τι εξομολογήθηκε μία εκ των αρχαιολόγων της ανασκαφικής ομάδας* και συγγραφέας των περισσοτέρων επιστημονικών άρθρων για το θέμα, η κυρία Λιάνα Παρλαμά, η οποία βρήκε τους εν λόγω χρυσούς κρίκους σε άρθρο της που μπορείτε να διαβάσετε κι εσείς εδώ : «Οταν βγάλαμε δύο χρυσά σκουλαρίκια μια μέρα στο Παλαμάρι της Σκύρου, μπορώ να πω ότι στενοχωρήθηκα. Δεν έδειξα καμία έκπληξη, κανένα ενθουσιασμό, στους εργάτες είπα πως αν το μάθουν παραέξω θα βουίξει το χωριό. Τα πήρα και τα έβαλα αμέσως στην έκθεση του μουσείου χωρίς να πω τίποτα. Αντιθέτως, πανηγυρίσαμε όλη η ομάδα όταν βρήκαμε μια διπλή μήτρα των μέσων της 3ης χιλιετίας π.Χ., γνωρίζοντας πως μόνο άλλη μια υπάρχει αυτής της εποχής. Ηταν για χάλκινα βέλη τόξου. Η ανασκαφή δεν είναι ποτέ έργο ενός ανθρώπου. Είναι δουλειά ομαδική. Κανένας αρχαιολόγος δεν μπορεί να πει όπως ο Σλήμαν «βρήκα τις Μυκήνες»«.

.

Palamari 5-Skyros

.

Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Σκύρου τα είδα λοιπόν κι εγώ αυτά τα χρυσά σκουλαρίκια, αλλά καλύτερα να σας γράψω τη συνέχεια την επόμενη φορά και να σας αναφέρω τότε περισσότερα στοιχεία γι’ αυτούς τους πολύ μακρινούς προγόνους μας και τη ζωή τους.

Καλό μήνα να ‘χουμε.

.

(συνεχίζεται εδώ)

.

*Η ανασκαφική ομάδα αποτελείται απ’ τους: Μαρία Δ. Θεοχάρη, Λιάνα Παρλαμά, Ελισσάβετ Χατζηπούλιου, Σταμάτη Μπονάτσο, Χριστίνα Ρωμανού και Γιάννη Μάνο.

**Όλες οι φράσεις με πλάγια γράμματα προέρχονται απ’ το Eνημερωτικό Φυλλάδιο της Επιστημονικής Επιτροπής Παλαμαρίου Σκύρου.

***Οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν από μένα τον Ιούλιο του 2016 κι έχουν ανέβει στο flickr.

.

.

.

.

.