«Ζώντας» στους πίνακες του Vincent Van Gogh : La Nuit Etoilée

Η αφίσα της έκθεσης, στην Arles (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Την αφίσα που βλέπετε παραπάνω την πρόσεξα μια νύχτα του περασμένου Ιουλίου, σε μια μικρή πλατεία της Αρλ στη Νότια Γαλλία. Αφορούσε μια έκθεση, την παρακολούθηση της οποίας σαν εμπειρία τουλάχιστον, την έχουμε βιώσει με παρόμοιο τρόπο στην Ελλάδα, στο Μέγαρο Μουσικής, όσ@ βέβαια βρεθήκαμε εκεί.

Έληξε πρόσφατα κι έστω και μέσω του παραπάνω video ( κι αυτών που θα βρείτε εδώ κι εδώ) σκέφτηκα να τη μοιραστώ μαζί σας και να σας γράψω λίγα πράγματα πριν σας αφήσω να την απολαύσετε, μιας και περισσότερα αν θέλετε, μπορείτε να διαβάσετε στο επίσημο site. Η διάρκειά της λοιπόν ήταν 35 λεπτά και σε 1500 τ.μ. προβάλλονταν πάνω από 2000 εικόνες (κινούμενες) των πιο διάσημων ζωγραφικών έργων του Van Gogh, υπό τη συνοδεία μουσικής υπόκρουσης.

Είχε δοθεί μια έμφαση στα έργα που δημιούργησε όσο έζησε στην Αρλ, στο Παρίσι, αλλά και στην περίοδο που η Ιαπωνική Τέχνη τον γοήτευσε και τον επηρέασε. Οι θεατές ένιωθαν σαν να «ζούσαν» μέσ’ τους πίνακές του, σαν ν’ αποτελούσαν μέρος τους. Παρά το ότι θα δείτε την έκθεση απ’ την οθόνη σας, πιστεύω ότι οπωσδήποτε θα αποτελέσει αν μη τι άλλο ένα όμορφο και χαλαρωτικό διάλειμμα, απ’ την καθημερινότητά σας. Και σύντομα, θα σας γράψω κι άλλα για κείνον και για τη γυναίκα που συνήθως ξεχνάμε όσο τον θαυμάζουμε…

Hotel Dieu: Στην Arles του Vincent Van Gogh

Η είσοδος του Hotel Dieu – Arles (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Τον περασμένο Ιούλιο βρέθηκα στο Γαλλικό Νότο. Και πιο συγκεκριμένα στην πόλη Arles, στο άσυλο της οποίας, δηλαδή στο Hotel Dieu, νοσηλεύτηκε ο Vincent Van Gogh μετά τον διαπληκτισμό του με τον Paul Gauguin τον Δεκέμβρη του 1888, κατά τη διάρκεια του οποίου έκοψε (;) μέρος του αριστερού λοβού του αυτιού του ή όλο το αριστερό αυτί σύμφωνα με άλλες μαρτυρίες.

Φτάνοντας στο Hotel Dieu – Arles (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Εδώ υπάρχει μια διεξοδική ανάλυση των γεγονότων, που συμπεριλαμβάνει την άποψη του Gauguin, το τι έγραψαν οι εφημερίδες για το θέμα κ.α. κι εδώ θα βρείτε την παρουσίαση ενός βιβλίου που εστιάζει σε όλα όσα διαδραματίστηκαν στο Κίτρινο Σπίτι, απ’ την ώρα της άφιξης του Gauguin ως το περιστατικό.

Place Felix Ray – Arles (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Σ’ αυτή την ανάρτηση που μπορείτε να συμβουλευτείτε επίσης, σας είχα γράψει διεξοδικά όσα συνέβησαν στην πόλη, που οι τότε κάτοικοί της έφτασαν ως το σημείο να μαζέψουν υπογραφές ώστε να εγκλειστεί ο σπουδαίος καλλιτέχνης στο τοπικό άσυλο. Ο 24χρονος Jean-Félix Rey (που «δεν ήταν καν ακόμα γιατρός» όπως γράφει ο François-Bernard Michel), είχε αναλάβει τη θεραπεία του και σήμερα, φτάνοντας στο Hotel Dieu πρόσεξα το δικό του όνομα στο δρόμο.

Το ακριβές σημείο όπου ζωγράφισε ο Van Gogh τον γνωστό του πίνακα στο Hotel Dieu – Arles (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Περνώντας ακολούθως την παλιά πύλη, είδα τον κήπο και το κτίριο του παλιού ψυχιατρείου ακριβώς όπως τα ήξερα απ’ τον αντίστοιχο πίνακα του Van Gogh («Garten des Ηospitals in Arles», ο τίτλος του). Τον ζωγράφισε εδώ το 1889 και πραγματικά είναι δύσκολο να σας περιγράψω το συναίσθημα του να βλέπω ότι έβλεπε κι εκείνος, όντας στο ίδιο μέρος. Ο χρόνος έτσι κι αλλιώς μοιάζει να ‘χει σταματήσει στην Arles. Η πόλη έχει διατηρηθεί όπως ήταν παλιά κι οι σύγχρονοι απόγονοι όσων έβαλαν κάποτε στο περιθώριο τον τρελό κοκκινομάλλη, τον «fou roux», όπως αποκαλούσαν τον Van Gogh, του αποδίδουν πια τις πρέπουσες ..τιμές.

Ο κήπος του Hotel Dieu – Arles (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Εκείνος έμεινε στην Arles 15 μήνες και στο διάστημα αυτό έφτιαξε περίπου 200 πίνακες και περισσότερα από 100 σχέδια, σύμφωνα με το βιβλίο που μπορείτε να συμβουλευτείτε και να δείτε εδώ . Υπήρξε κάτι παραπάνω από παραγωγικός δηλαδή, αν και τον ταλάνιζαν τόσες οδύνες. Σε διάφορα σημεία της περιοχής που απεικόνισε στους πίνακές του υπάρχουν αντίγραφα των έργων του, ο «περίπατος Van Gogh» (το πέρασμα δηλαδή απ’ τα μέρη όπου έζησε και δημιούργησε) είναι εξαιρετικά δημοφιλής και βέβαια μπορείτε όταν βρεθείτε στην πόλη να περάσετε κάποιες ώρες και στο αντίστοιχο Le Cafe La Nuit, που φέρει τ’ όνομά του. Τα υπόλοιπα που αφορούν τη ζωή του, αξίζει να τ’ ανακαλύψετε μόνες, μόνοι, μόνα σας…

Le Cafe La Nuit – Arles (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

.

.

*Όλες οι φωτογραφίες της ανάρτησης τραβήχτηκαν από μένα κι έχουν ανέβει στο flickr και στο instagram αντίστοιχα. Σ’ αυτούς τους λογαριασμούς σταδιακά θα δείτε κι άλλες.

Αυστριακή Πινακοθήκη: Österreichische Galerie Belvedere – Vincent Van Gogh, Theodor Friedl, Édouard Manet, Pierre-Auguste Renoir κ.α. (Μέρος Ε’)

Σας έγραφα εδώ λοιπόν πως αυτό που μ’ έκανε ν’ αποφασίσω να επισκεφτώ το Belvedere κι όχι κάποια άλλα Μουσεία της Βιέννης, ήταν το ότι δεν ήθελα να χάσω την ευκαιρία να θαυμάσω από κοντά ένα έργο του Vincent Van Gogh που εκτίθεται εκεί. Οπωσδήποτε ήταν ο πιο καθοριστικός παράγοντας, ο πίνακας δηλαδή με τίτλο Plain of Auvers (1890). Φυσικά πολύς κόσμος συνωστιζόταν γύρω του κι η δυσκολία να τον φωτογραφήσω ήταν μεγάλη, αλλά έκανα ό,τι καλύτερο μπόρεσα κι έτσι τον βλέπετε παρακάτω.

Vincent Van Gogh, Plain of Auvers (1890)

Γενικά, κανένα σχεδόν έργο δεν ήταν εύκολο να φωτογραφηθεί σ’ αυτό το Μουσείο, λόγω του κόσμου, των αντανακλάσεων απ’ τα φώτα, τα παράθυρα κτλ, αλλά άξιζε η προσπάθεια. Και στην πορεία αποδείχτηκε πως σωστά μ’ οδήγησε σ’ αυτό το χώρο το ένστικτό μου. Γιατί είδα πίνακες εκεί από καλλιτέχνες κι έργα γλυπτών που χρόνια τώρα ξεχωρίζω και με συγκινούν. Όπως για παράδειγμα αυτό του Theodor Friedl.

Theodor Friedl – Cupid and Psyche (around 1890)

Υπάρχουν επίσης σημαντικότατοι πίνακες του Claude Monet, του Édouard Manet, tου Edgar Degas, του Pierre Auguste Renoir, του Edvard Munch, του Koloman (Kolo) Moser, του Ernst Ludwing Kirchner, του Maximilian Oppenheimer κ.α., καθώς και γλυπτά του Auguste Rodin αλλά και το γλυπτό του Έλληνα Joannis Avramidis (standing figure, around 1960). Όπως καταλαβαίνετε πολλές ώρες θα μπορούσε να «ξοδέψει» κάποια, κάποιος στο Βelvedere, θαυμάζοντας, παρατηρώντας κ.ο.κ.


Édouard Manet ( Lady in a fur, 1880) – Pierre-Auguste Renoir (After the Bath, 1876)

Κατάφερα επίσης να δω εκεί ένα έργο έστω του Friedensreich Hundertwasser, στον οποίο έχω μεγάλη αδυναμία αλλά δεν επιτρεπόταν να το φωτογραφήσουμε. Έτσι παραθέτω μόνο τη φωτογραφία που έχω την άδεια να βάλω εδώ κι ελπίζω την επόμενη φορά που θα βρεθώ σ’ αυτή την πόλη να μπορέσω να επισκεφτώ και το δικό του Μουσείο.

Φωτογραφία του Friedensreich Hundertwasser μπροστά στο έργο του που φιλοξενείται στο Belvedere

Να αναφέρω κλείνοντας πια αυτή τη σειρά των αναρτήσεων, ότι όλα όσα φωτογράφησα το διάστημα που βρέθηκα στο Μουσείο, μπορείτε να τα δείτε στο flickr, στο album που υπάρχει εδώ. Σας συνιστώ βέβαια έστω και απ’ τον υπολογιστή σας να τα παρατηρήσετε τα έργα που υπάρχουν εκεί και να περιηγηθείτε στο κτηριακό συγκρότημα του οποίου το site είναι αυτό. Και μακάρι, σας το εύχομαι ειλικρινά, να έχετε την ευκαιρία στο μέλλον να τα δείτε όλα κι από κοντά.-

.

*Όλες οι φωτογραφίες της ανάρτησης τραβήχτηκαν από μένα κι έχουν ανέβει στο flickr.


Vincent Van Gogh: Η ψυχολογία μιας παρεξηγημένης ιδιοφυίας – Τα ψυχιατρικά άσυλα, οι διαγνώσεις κι οι γιατροί του

ΜΕΡΟΣ VI (συνέχεια από εδώ)- update: 18/10/2018

..

Από τι έπασχε λοιπόν ο Van Gogh; Το πρόβλημα βέβαια είναι πως υπάρχουν πολλές απαντήσεις γι’ αυτή την ερώτηση κι όπως σωστά μπορεί να υποθέσει κανείς, όλες βασίζονται στο τι έγραψε ο ίδιος. Οι ερμηνείες όμως των επιστολών είναι τόσο διαφορετικές, ανάλογα με την υπόθεση του κάθε ειδικού.

Κατά καιρούς ερευνήθηκαν διάφορα ενδεχόμενα και κάποια αναφέρθηκαν στις προηγούμενες αναρτήσεις. Αιτία της ασθένειας του λοιπόν ήταν όντως η επιληψία ή ήταν μανιοκαταθλιπτικός ή οριακός (borderline personality disorder) ή υπήρχε πρόβλημα στη λειτουργία της παρεγκεφαλίδας του ή τα συμπτώματά του ήταν αποτέλεσμα δηλητηρίασης ή για όλα έφταιγε η ηλίαση ή έπασχε από τη διαταραχή του Ménière ή από πορφυρία  ή… ή…  Υπάρχουν πολλές διατριβές που τα ερεύνησαν όλα αυτά και διάφορα άλλα. Άποψη για το θέμα έχουν εκφράσει με μελέτες τους ακόμα και Κινέζοι γιατροί.

Η δική μου γνώμη δεν έχει σαφώς ιδιαίτερη αξία, αλλά απ’ όσα διάβασα μέχρι στιγμής (και πιστέψτε με υπάρχουν πολλά ακόμα να μάθω), αντιλήφθηκα πως η επιληψία κροταφικού λοβού φαίνεται να είναι η επικρατέστερη διάγνωση, μεταξύ των ειδικών. Το αν είναι και η σωστή, κανείς δεν μπορεί να το ξέρει βέβαια. Οπωσδήποτε όμως δεν μπορεί ν’ αγνοηθεί και το γεγονός πως πολλοί συγγενείς του ήταν επιληπτικοί. Υπήρχε δηλαδή μια κληρονομική επιβάρυνση. Η αμέσως πιο δημοφιλής θεωρία, υποστηρίζει πως ήταν διπολικός (μανιοκαταθλιπτικός).

.

vnggh-lttr-3

.

Ανεξάρτητα όμως απ’ την απάντηση που δίνει ο κάθε ειδικός σ’ αυτή την ερώτηση για τις αιτίες της διαταραχής του, υπάρχει ευτυχώς ένα άλλο σημείο, στο οποίο όλοι συμφωνούν: πως η επίδραση του στις τέχνες και σήμερα, είναι τεράστια. Πέρα απ’ τα πάμπολλα ερευνητικά βιβλία που έχουν γραφτεί για τη ζωή του (στο γνωστό μας Amazon ο κατάλογος φτάνει τις δώδεκα σελίδες έστω και με παρόμοιες εκδόσεις), ‘πρωταγωνιστεί’ ακόμα σε διάφορες νουβέλες, μυθιστορήματα, διηγήματα. Ενδεικτικά θ’ αναφέρω το Sunflowers  του Sheramy Bundrick που σκοπεύω να διαβάσω σύντομα.

Για το πάθος του μεγάλου ζωγράφου σχετικά με τα βιβλία, βρήκα εδώ μια πολύ ενδιαφέρουσα ανάρτηση που αξίζει να διαβάσετε. Παραπέμπει ο συντάκτης στις επιστολές, στις οποίες ανέφερε επακριβώς ποια βιβλία διάβαζε (για παράδειγμα και τον Αισχύλο) κατά καιρούς και τις εντυπώσεις του απ’ αυτά.

Έτρεφε όπως μαθαίνουμε  μεγάλο θαυμασμό για τον Dickens κι από παιδί κάθε χρόνο διάβαζε την «Χριστουγεννιάτικη ιστορία» του. Αλλά όσο κι αν του άρεσε ο Zola (το όνομα του συγγραφέα αναφέρεται εκατό φορές στις επιστολές του) δεν τον θεωρούσε (προφανώς λόγω σεμνοτυφίας) κατάλληλο για να τον προτείνει σε κυρίες.

Ξεχώρισα κι άλλα σημεία που για προφανείς λόγους δεν αναφέρω εδώ, ωστόσο περισσότερο απ’ όλα μου άρεσε αυτή του η παρατήρηση: «There is something of Rembrandt in Shakespeare, of Correggio in Michelet, and of Delacroix in Victor Hugo».

.

the-novel-reader-1888-1.jpg!Blog
The novel reader, Arles 1888

.

Εκτός απ’ τη λογοτεχνία, εμφανέστατη είναι η επίδραση του και στη μουσική. Υπάρχουν συγκροτήματα από διάφορες χώρες που κάτι δανείστηκαν απ’ την ιστορία του: οι Αμερικανοί Van Gogh’s Ear, oι Άγγλοι Deaf To Van Gogh’s Ear, οι Ισπανοί La Oreja de Van Gogh, οι Λατίνoi Van Gogh Sky και oι Σέρβοι Van Gogh.

Και βέβαια έχει γίνει θέμα πολλών τραγουδιών κι ορχηστρικών θεμάτων. Επέλεξα ν’ ακούσετε γα την ιστορία αυτό κι αυτό, που ηχογραφήθηκαν σε διαφορετικά μέρη του κόσμου.

To πιο γνωστό εξώφυλλο δίσκου πάντως, είναι νομίζω αυτό της Joni Mitchell κι η μόνη όπερα που βρήκα είναι του Τούρκου Nevit Kodalli.

Εξαιρετικά βοηθητικό στην άντληση τέτοιων πληροφοριών είναι το σχετικό άρθρο της Ann Landi στο Artnews, το οποίο και συμβουλεύτηκα για τη διασταύρωση τους.

 

. 

Κάθε χρόνο επισκέπτονται τον τάφο του Van Gogh, του ανθρώπου που αισθανόταν τόσο μόνος, περίπου δέκα χιλιάδες επισκέπτες, όπως ειπώθηκε στην εκπομπή 60 minutes του CBS, που μπορείτε να παρακολουθήσετε κι εσείς εδώ. Ρώσοι που φέρνουν βότκα, Κορεάτες που του βάζουν μουσική κι εκατοντάδες άλλοι με τα δικά τους ‘δώρα’.

Οι επιστολές του Ολλανδού καλλιτέχνη είναι ανεβασμένες εδώ (στ’ αγγλικά), μελετούνται από αμέτρητους αναγνώστες και θα τις βρείτε κατηγοριοποιημένες ανά θέμα.

Για την υγεία του κι όσα έχουν γραφτεί για το θέμα συνολικά, είναι καλά ενημερωμένο αυτό το άρθρο της Wikipedia, που μπορείτε κι εσείς να συμβουλευτείτε.

Βιβλιογραφία, ταινίες (γιατί σαφώς επηρέασε και τον κινηματογράφο), ντοκιμαντέρ και link για σχετικές ιστοσελίδες υπάρχουν συγκεντρωμένα εδώ, αλλά δεν θα βρείτε στον κατάλογο κάποια πρόσφατα ντοκιμαντέρ όπως αυτό για παράδειγμα.

.

.

Απαραίτητο θεωρώ να διευκρινίσω πως κι αυτή η ανάρτηση τυπικά ολοκληρώνεται σ’ αυτό το σημείο, αλλά στην πράξη θα συμπληρώνεται κατά διαστήματα. Το δεύτερο μέρος της ήδη έχει αναθεωρηθεί. Και πως αλλιώς να γίνει με τον Van Gogh, όταν συνεχώς κυκλοφορούν νέα βιβλία γι’ αυτόν; Όταν διατυπώνονται καινούριες υποθέσεις;

Το μόνο βέβαιo είναι πως το να μαθαίνει κάποιος για τη ζωή του και το έργο του, είναι συναρπαστικό. Κι εγώ πέρασα πολύ όμορφα σ’ αυτό το ‘ταξίδι’, παρά τη βαθιά θλίψη που αισθάνθηκα για κείνον που δεν πρόλαβε να δει πόσους ανθρώπους επηρέασε κι άγγιξε με τη ζωγραφική του.

Είναι συγκινητικό από κάθε άποψη. Ίσως γι’ αυτό, κάποιοι σκηνοθέτες γύρισαν το χρόνο πίσω. Άλλοι πάλι συμπεριέλαβαν πολλά απ’ τα ερωτήματα που βάζουν οι νεότερες έρευνες σχετικά με τις συνθήκες του θανάτου του στην πλοκή του σεναρίου τους, όπως έγινε για παράδειγμα στην ταινία «Loving Vincent» αλλά και στην πιο καινούρια «At Eternity’s Gate«.

Η έκθεση πάλι που εγκαινιάστηκε στη χώρα μας στις αρχές του Νοέμβρη, μου άφησε ανάμεικτες εντυπώσεις και γενικά θεωρώ μεγάλο μείον το ότι δεν είναι προσβάσιμη στους πολίτες με αναπηρία.

.

.

Καλή σας ανάγνωση.

.

.

.

Vincent Van Gogh: Η ψυχολογία μιας παρεξηγημένης ιδιοφυίας – Τα ψυχιατρικά άσυλα, οι διαγνώσεις κι οι γιατροί του

ΜΕΡΟΣ V (συνέχεια από εδώ).

.

update: 14/9/2018

.

Δεν είναι συνηθισμένο να βλέπεις έναν άνθρωπο που έχοντας μέσα του την ιδέα της πιστολιάς που τον σκότωσε τελικά, ν΄ αραδιάζει σε ένα πίνακα μαύρα κοράκια, πάνω σ΄ ένα είδος χλομής πεδιάδας ίσως, άδειας, τέλος πάντων, όπου το μοβ χρώμα της γης συγκρούεται μανιωδώς με το θαμπό κίτρινο των σταριών. Ωστόσο, κανένας άλλος ζωγράφος δε θα κατάφερνε όπως ο Βαν Γκογκ, να ζωγραφίσει τα κοράκια του με αυτό το μαύρο χρώμα των ύδνων, το μαύρο ενός πλούσιου φαγοποτιού και, συγχρόνως, αυτό το περιττωματώδες μαύρο των φτερών των κορακιών που αιφνιδιάστηκαν από το φθίνον φως του βραδιού.

Antonin Artaud

.

800px-Van_Gogh_-_Heuschober_an_einem_Regentag
Wheat Stack Under Clouded Sky, July 1890

.

Ο Van Gogh, λίγες μέρες μετά από κείνο το τελευταίο γράμμα που έγραψε στον αδερφό του, πήγε (;) στα χωράφια και αυτοπυροβολήθηκε. Ήταν 27 Ιουλίου του 1890.

Κατάφερε να συρθεί πίσω στη σοφίτα του και δύο μέρες μετά πέθανε σε ηλικία 37 ετών. Ήταν 29 Ιουλίου, μία και μισή τα ξημερώματα όταν άφησε την τελευταία του πνοή κι είχε στο πλάι του τον Theo, που ειδοποιήθηκε απ’ τον Gachet.

Ερωτήματα οπωσδήποτε εγείρει η στάση του γιατρού, που δεν αφαίρεσε τη σφαίρα μετά την εξέταση του ασθενή του, αλλά επέλεξε να καθίσει δίπλα στο νεκροκρέβατο του για να τον ζωγραφίσει να πεθαίνει. Ωστόσο εκείνος ήταν που έπεισε τον ιερέα της πόλης, να επιτρέψει την ταφή του ζωγράφου.

Έτσι τουλάχιστον μαθαίναμε για χρόνια, πως έγιναν τα πράγματα, αν και τελευταία όπως θα δούμε παρακάτω, νέες θεωρίες αναδύθηκαν κι αμφιβολίες δημιουργήθηκαν σχετικά με την υπόθεση της αυτοκτονίας του Van Gogh.

Gachet_Van_Gogh_on_his_Deathbed_1890
Vincent van Gogh on his Deathbed (Paul Gachet, 1890)

.

Κατά μία άλλη εκδοχή λοιπόν, που υποστηρίζουν στο πολύ ενδιαφέρον  βιβλίο τους οι συγγραφείς Steven Naifeh and Gregory White Smith, οι οποίοι μελέτησαν επί δέκα χρόνια το θέμα, ο σπουδαίος ζωγράφος δεν αυτοκτόνησε, αλλά πυροβολήθηκε κατά λάθος από κάποια αγόρια που γνώριζε, μες την πόλη. Κι είπε ψέματα για να τα καλύψει, ίσως κι ανακουφισμένος μ’ αυτή την εξέλιξη.

Έχει καταγραφεί βέβαια και η απάντηση του ίδιου του Van Gogh σε ερωτηματολόγιο των αστυνομικών που πήγαν να του πάρουν κατάθεση για την απόπειρα την επόμενη του πυροβολισμού του, στο γράμμα της Adeline Revoux (της κόρης του πανδοχέα στο οποίο διέμενε) κι απ’ ότι φαίνεται τους είπε τα εξής, αφού περίπου παραδέχτηκε την πράξη του:

«Να μην κατηγορηθεί κανείς, αυτό που ήθελα ήταν ν’ αυτοκτονήσω«. Παράξενη δεν είναι μια τέτοια δήλωση; Γιατί να σκεφτεί πως υπήρχε περίπτωση να κατηγορηθεί κάποιος; Γιατί ο γιατρός του παραξενεύτηκε με την τρελή γωνία εισόδου που είχε η σφαίρα;

.

Adeline_Ravoux
Portrait of Adeline Ravoux, June 1890

.

Παράξενο δεν είναι επίσης το γεγονός πως βρέθηκε ένα όπλο στα χέρια του εκείνη τη στιγμή (ποιος του το δάνεισε, αφού όλοι γνώριζαν στη μικρή πόλη για τις νοσηλείες του στα ψυχιατρεία;), αλλά έκτοτε εξαφανίστηκε; Ή μήπως όχι;

Πρόσφατα ανακαλύφθηκε ένα όπλο που μπορείτε να δείτε εδώ και φέρεται βάση της τοποθεσίας που ανευρέθηκε και της διάβρωσης που έχει υποστεί να είναι το περί ου ο λόγος. Εκτέθηκε μάλιστα στο Van Gogh Museum μαζί με άλλα αντικείμενα, έγγραφα και πίνακες το 2016 Υπάρχουν πάντως κι άλλα γεγονότα που μοιάζουν «να μην κολλάνε με την υπόθεση», όπως λένε οι συγγραφείς κι αν δείτε  τους συνδέσμους, θα τα μάθετε κι εσείς.

Δεν θέλω να σας γράψω περισσότερα εδώ, για να μη ξεφύγω απ’ τα όρια του θέματος των αναρτήσεων, αλλά σίγουρα παρέθεσα συνοπτικά τα γεγονότα που θεώρησα απαραίτητο να γνωρίζετε. Κι εσείς συμβουλευόμενοι τις πηγές, θα μπορέσετε να σχηματίσετε δική σας άποψη.

.

Vincent_van_Gogh_-_Tree_Roots_and_Trunks_(F816).jpg
Three roots and trunks, 1890

.

Ο Theo τώρα, ο αγαπημένος του αδερφός, ο άνθρωπος που διέσωσε το τεράστιο έργο του ζωγράφου (καθώς και τις περισσότερες επιστολές του) και χάρη σε κείνον και στη σύζυγο του κυρίως βέβαια, το θαυμάζουμε σήμερα, πέθανε με τη σειρά του έξι μήνες μετά (τραγική ειρωνεία, αν θυμηθούμε τις ανησυχίες του για το μέλλον) από σύφιλη, στην ηλικία των 33 ετών.

Είναι θαμμένοι δίπλα-δίπλα στην Auvers-sur-Oise, αλλά οι βιογράφοι λένε πως ακόμα κι εκείνος όσο ζούσε κρατούσε μια απόσταση απ’ τον Van Gogh, όπως άλλωστε και άλλα μέλη της οικογένειας του (για παράδειγμα η μητέρα του).

.

1280px-Graves_of_Vincent_and_Théodore_Van_Gogh

.

Φυσικά έχουν γυριστεί πολλά κι εξαιρετικά ντοκιμαντέρ για το μεγάλο ζωγράφο, δύσκολο να επιλέξει κάποιος ποιο είναι το καλύτερο, αλλά προσωπικά θα σας προτείνω να δείτε το δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ στο οποίο πρωταγωνιστεί ο Benedict Cumberbatch.

Τo ξεχωρίζω, επειδή κάθε λέξη που λένε οι ηθοποιοί σ’ αυτό είναι αληθινή (βασίζεται στην αλληλογραφία του Van Gogh και σ’ άλλα επίσημα έγγραφα) κι επειδή εστιάζει πολύ στην παραμονή του στα ψυχιατρικά άσυλα, για το οποία γίνεται κυρίως λόγος σ’ αυτές τις αναρτήσεις. Είναι στ’ αγγλικά κι έχει επίσης αγγλικούς υπότιτλους. Στο πέμπτο μέρος μάλιστα αναφέρονται όσα πίστευε ο ίδιος για τη φύση της διαταραχής του και για την τρέλα γενικότερα.

.

.

Τι συζητιέται ακόμα και σήμερα τελικά για όλα αυτά; Πάρα πολλά. Όπως για παράδειγμα, ο ρόλος του Gachet, για τον οποία έγραψα κι εδώ αρκετά πράγματα, αλλά υπάρχουν κι άλλα ακόμα να ερευνηθούν. Ο Gachet είχε την τύχη να τον ζωγραφίσουν κι άλλοι σημαντικοί καλλιτέχνες και η συλλογή ιμπρεσιονιστικών έργων που είχε στην κατοχή του ήταν μεγάλη. Ενδέχεται να αντέγραψε κάποιους πίνακες του ασθενή του;

Αλλά κι ο ρόλος του Paul Gauguin ερευνάται επίσης, μιας και φαίνεται πως δεν είπε την αλήθεια ως είχε. Ανασκεύασε δηλώσεις του κατά περιόδους κι έχει εγείρει ερωτήματα η στάση του μετά τα γεγονότα, καθώς επιστρέφοντας στο Παρίσι, πήγε να παρακολουθήσει αμέσως μια δημόσια εκτέλεση. Ενώ ο φίλος του είχε εισαχθεί στο ψυχιατρείο κι ενώ υποτίθεται είχε φοβηθεί για τη ζωή του. Ομολογουμένως είναι κι αυτό απ’ τα παράξενα της ιστορίας.

.

Paul_Gauguin_104
Paul Gauguin, The Painter of Sunflowers: Portrait of Vincent van Gogh, 1888

.

Κι οι δυο τους άλλωστε όσο ζούσαν είχαν υπαινιχτεί πως τα γεγονότα δεν έλαβαν χώρα έτσι ακριβώς όπως ο κόσμος νόμιζε, αλλά η υπόθεση ήταν πιο πολύπλοκη (αν σας ενδιαφέρει υπάρχει μια ταινία για τη συνύπαρξη τους στο Κίτρινο Σπίτι εδώ που βασίζεται στο βιβλίο του Martin Gayford). Κι αυτό οδηγεί πολλούς ερευνητές να ψάχνουν ακόμα την αλήθεια.

«Ο Βαν Γκογκ κάλυψε τον Γκογκέν», υποστηρίζουν για παράδειγμα οι Γερμανοί ιστορικοί Hans Kaufmann και Rita Wildegans, «επειδή ήλπιζε πως έτσι θα τον έκανε να μείνει  μαζί του. Είναι προφανές πως τον λάτρευε».

Αν το επεισόδιο δεν είχε συμβεί, αναφέρουν οι δύο συγγραφείς στο βιβλίο τους «Van Goghs Ohr: Paul Gauguin und der Pakt des Schweigens«, ο Βαν Γκογκ μπορεί να μην είχε κλειστεί σε ψυχιατρείο. Μπορεί να μην είχε βυθιστεί στην κατάθλιψη, η οποία επιδεινώθηκε από τη δηλητηρίαση από μόλυβδο και αρσενικό που περιείχαν οι μπογιές του. Και μπορεί να είχε ζήσει ως τα βαθιά γεράματα.

 

.

Vincent_van_Gogh_(1853-1890)_-_Wheat_Field_with_Crows_(1890)
Wheatfield with Crows, 1890

.

Πολλές υποθέσεις, πολλά ερωτηματικά, πολλά τα κενά. Για όλα αυτά γράφονται άρθρα και βιβλία λοιπόν. Φυσικά και για τα έργα του. Και πολύς λόγος γίνεται, για την ψυχική υγεία του Van Gogh.

Από τι έπασχε τελικά; Ποια είναι η διάγνωση που εξηγεί τα συμπτώματα του;

Στην τελευταία ανάρτηση, θα δούμε τις απαντήσεις που δόθηκαν σ’ αυτό το ερώτημα από ειδικούς σ’ όλο τον κόσμο και μ’ αυτές θα ολοκληρωθεί η παρουσίαση του θέματος.

.

.

(συνεχίζεται εδώ)

.

.

.

.

Vincent Van Gogh: Η ψυχολογία μιας παρεξηγημένης ιδιοφυίας – Τα ψυχιατρικά άσυλα, οι διαγνώσεις κι οι γιατροί του

ΜΕΡΟΣ ΙV (συνέχεια από εδώ).

.

Portrait_of_Dr. Gachet
Portrait of Dr. Gachet, 1890

Το Μάιο του 1890 λοιπόν, o Van Gogh άφησε το Saint-Paul, μετακόμισε κοντά στο Παρίσι κι άρχισε να ζωγραφίζει μανιωδώς καθημερινά: απ’ τις 5 το πρωί ως τις 9 το βράδυ. Ο αδερφός του είχε φροντίσει να γράψει επιστολή στον διάσημο Dr Paul Ferdinand Gachet, ώστε να τον παρακολουθεί. O Gachet άλλωστε θεωρούνταν απ’ τους ειδικούς στις ασθένειες του νευρικού συστήματος, έχοντας δημοσιεύσει  τη διατριβή με τίτλο «Μελέτη για τη μελαγχολία». Επιπλέον, είχε κλινική εμπειρία, που την απέκτησε στα φοβερά φρενοκομεία της Bicêtre και της Salpêtrière.

Ασχολούνταν με την ομοιοπαθητική, είχε καλό όνομα στους κύκλους των ιμπρεσιονιστών, τους υποστήριζε πολύ και διατηρούσε γνωριμίες με μεγάλες προσωπικότητες, όπως ο Victor Hugo, ο Paul Cézanne κ.α. Επέβλεψε προσωπικά την ανάρρωση του Auguste Renoir που έπασχε από πνευμονία, συμβούλευσε τον Édouard Manet να μην ακρωτηριάσει το πόδι του, κ.α. Φαινόταν ο καλύτερος λοιπόν, που θα μπορούσε να επιλέξει ο Theo την εποχή εκείνη, για να παρακολουθεί τον συναισθηματικά ασταθή αδερφό του.

Επειδή μάλιστα στο πορτρέτο που βλέπετε παραπάνω, απεικονίζεται με το φυτό δακτυλίτιδα (digitalis), που χρησιμοποιούνταν τότε για τις ψυχικές διαταραχές, προκαλούσε όμως ξανθοψία (xanthopsie), ερευνήθηκε ενδελεχώς το ενδεχόμενο ο μεγάλος ζωγράφος να χρησιμοποιούσε το έντονο κίτρινο χρώμα εξ’ αιτίας αυτού. Τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν όμως, δεν αποδεικνύουν πως χορηγήθηκε ποτέ τέτοια φαρμακευτική ουσία απ’ τον Gachet στον Van Gogh (ούτε αποκλείουν φυσικά να την γνώριζε ο καλλιτέχνης και να την χρησιμοποιούσε με δική του πρωτοβουλία, όπως έκανε άλλωστε και με την καμφορά).

.

Vincent_Willem_van_Gogh_073
Marguerite Gachet, 1890

.

Και ο αψεντισμός όμως, θα μπορούσε να έχει το ίδιο αποτέλεσμα: ξανθοψία δηλαδή.

Αλλά γιατί να μην πιστέψουμε απλά πως τα κίτρινα χρώματα στην παλέτα του, ήταν επιλογή του όπως προτείνεται σ’ αυτή την εργασία που βασίζεται στις επιστολές του, απ’ το να διατυπώνουμε άλλες, προσβλητικές με μια έννοια, υποθέσεις; Όσοι ενδιαφέρεστε πάντως περαιτέρω για το θέμα, αξίζει να διαβάσετε και το άρθρο της Anna Gruener, που συνηγορεί προς αυτή την κατεύθυνση και μπορείτε να βρείτε εδώ. Εμείς ας συνεχίσουμε τη διερεύνηση των σχέσεων αυτών των δύο αντρών.

Αν κι ο ζωγράφος λοιπόν αισθάνθηκε αρχικά πως βρήκε έναν νέο αδερφό, με τον οποίο έμοιαζε σε πολλά κι είχε ενθουσιαστεί, αμφισβήτησε πολλάκις την ικανότητα του Gachet να τον βοηθήσει, αφού τον θεωρούσε μ’ έναν τρόπο πιο άρρωστο απ’ τον ίδιο. «Όταν ένας τυφλός οδηγεί τον άλλο, δεν θα πέσουν κι οι δυο στο χαντάκι;» αναρωτιόταν σε επιστολή του προς τον Theo και δήλωνε ξεκάθαρα πως δεν μπορούσαν να υπολογίζουν στις ικανότητες του ειδικού.

Είχαν γίνει όμως καλοί φίλοι, ο Van Gogh έτρωγε στο σπίτι του, ζωγράφισε το πορτρέτο του (για την ακρίβεια τον απεικονίζει σε δύο πίνακες, μια γκραβούρα κι ένα σκίτσο – το μοναδικό χαρακτικό που έφτιαξε όσο ζούσε), την κόρη του, τον κήπο του και γενικώς είχαν πολλά κοινά θέματα να συζητήσουν, καθώς ο γιατρός ήταν κι ερασιτέχνης καλλιτέχνης.

.

Marguerite_Gachet_in_the_garden
Marguerite Gachet in the Garden, 1890

.

Παρά τη φιλία τους, τις συζητήσεις τους και τη στενή τους σχέση, η υγεία του ζωγράφου δεν βελτιωνόταν. Ο Gachet βέβαια είχε άλλη άποψη. Θεωρούσε πως ο Vincent θεραπευόταν σιγά-σιγά. Αυτό έλεγε και στον ανήσυχο αδερφό του.

Ο Van Gogh όμως αισθανόταν μόνος. Μόνος κι αποτυχημένος. Μετά από μια φιλονικία του μάλιστα με το  γιατρό, τον απείλησε μ’ ένα πυροβόλο όπλο, αλλά ακόμα και τότε ο ειδικός δεν φάνηκε ν’ αντιλαμβάνεται τον κίνδυνο που διέτρεχε η ζωή του καλλιτέχνη.

Γι’ αυτό ο Antonin Artaud του καταλογίζει τις περισσότερες ευθύνες. Θεωρεί πως αντί να βοηθήσει τον Van Gogh, τον ώθησε στα άκρα. Πως η ζήλια και το μίσος για τον καλλιτέχνη, τον οδήγησαν στο να τον ενθαρρύνει να ζωγραφίζει εξουθενωτικά (στις 70 μέρες που έμεινε στην Auvers ολοκλήρωσε σας θυμίζω, 80 πίνακες, αν και υπάρχουν αμφιβολίες για τη γνησιότητα κάποιων). 

Τον Gachet θεωρεί άλλωστε υπεύθυνο κι ο François-Bernard Michel. Τα επιχειρήματα και των δυο τους, του Michel και του Artaud, έχουν να κάνουν με το γεγονός πως ο γιατρός αυτός ήταν ο πιο καταρτισμένος θεωρητικά απ’ τους προηγούμενους δύο κι επιπλέον είχε και τη μεγαλύτερη κλινική εμπειρία. Θα έπρεπε να καταλάβει λοιπόν σε ποιο δρόμο οδηγείται ο Ολλανδός καλλιτέχνης και να τον αποτρέψει απ’ το απονενοημένο διάβημα.

.

Doctor_Gachet's_Garden_in_Auvers
Doctor Gachet’s Garden in Auvers, 1890

.

Άλλοι ερευνητές πάλι, δίνουν άλλοθι στον ειδικό, καθώς ο ίδιος ο ασθενής δεν υπάκουε στις οδηγίες περί μείωσης της κατανάλωσης του ποτού (αψέντι) και του καπνού που ο Gachet υποδείκνυε κι η διαθέσιμη φαρμακευτική αγωγή της εποχής, ήταν περιορισμένη (με θερμά λουτρά κατεύναζαν τους ‘ανήσυχους’ ασθενείς).

Η αλήθεια υποθέτω, βρίσκεται κάπου στη μέση όσον αφορά το συγκεκριμένο ζήτημα, αφού και στην εποχή μας, ακόμη κι οι καλύτεροι των ψυχιάτρων, παρά τα άπειρα σκευάσματα που έχουν στη διάθεση τους και τις άλλες τόσες ενδεδειγμένες ανά περίπτωση ψυχοθεραπείες, δεν μπορούν ν’ αποτρέψουν πάντα τις αυτοκτονίες. Κι ο Gachet στους δύο μήνες που κούραρε τον Ολλανδό καλλιτέχνη, δεν ξέρω πως θα μπορούσε να κάνει θαύματα.

Αξίζει να γράψω πάντως, πως σύμφωνα μ’ αυτό το άρθρο, είχε εναντιωθεί στις απόψεις περί μεταδοτικότητας της τρέλας, πίστευε πως είναι μια ιάσιμη κατάσταση κι επίσης είχε εκφράσει ρητώς τη διαφωνία του για τον άκριτο εγκλεισμό των ψυχικά πασχόντων στα άσυλα της εποχής, βάση του νόμου του 1838..

Γεγονός είναι πάντως, πως το καλοκαίρι του 1890 ο Van Gogh ζωγράφιζε πίνακες στους οποίους απεικόνιζε κατ’ επανάληψη απέραντα σταροχώραφα που κείτονταν κάτω από ταραγμένο ουρανό.

Όπως έγραψε ο ίδιος  στον Theo, στις 10 Ιουλίου εκείνου του χρόνου: «αναίσχυντα προσπάθησα να εκφράσω τη θλίψη και την ακραία μοναξιά«.

.

Vincent_van_Gogh_-_Wheat_Field_with_Cornflowers
Wheat Field with Cornflowers, 1890

.

Τον ίδιο μήνα, ο μεγάλος ζωγράφος πήγε στο Παρίσι κι επισκέφτηκε τον αδερφό του, τη νύφη του και είδε για πρώτη φορά το νεογέννητο ανιψιό του.

Ο Theo του εξήγησε πως τώρα πια είχε υποχρεώσεις κι οικογένεια να υποστηρίξει κι ο Vincent φοβήθηκε πως θ’ αποτελούσε πια για κείνον μια ευθύνη, ένα οικονομικό βάρος.

Συντετριμμένος επέστρεψε στην Auvers το ίδιο βράδυ και του έγραψε ένα απελπισμένο γράμμα. Kι η αντίστροφη μέτρηση για το τέλος του, ξεκίνησε.

.

.

(συνεχίζεται εδώ)

.

.

.