Αυστριακή Πινακοθήκη: Österreichische Galerie Belvedere – Vincent Van Gogh, Theodor Friedl, Édouard Manet, Pierre-Auguste Renoir κ.α. (Μέρος Ε’)

Σας έγραφα εδώ λοιπόν πως αυτό που μ’ έκανε ν’ αποφασίσω να επισκεφτώ το Belvedere κι όχι κάποια άλλα Μουσεία της Βιέννης, ήταν το ότι δεν ήθελα να χάσω την ευκαιρία να θαυμάσω από κοντά ένα έργο του Vincent Van Gogh που εκτίθεται εκεί. Οπωσδήποτε ήταν ο πιο καθοριστικός παράγοντας, ο πίνακας δηλαδή με τίτλο Plain of Auvers (1890). Φυσικά πολύς κόσμος συνωστιζόταν γύρω του κι η δυσκολία να τον φωτογραφήσω ήταν μεγάλη, αλλά έκανα ό,τι καλύτερο μπόρεσα κι έτσι τον βλέπετε παρακάτω.

Vincent Van Gogh, Plain of Auvers (1890)

Γενικά, κανένα σχεδόν έργο δεν ήταν εύκολο να φωτογραφηθεί σ’ αυτό το Μουσείο, λόγω του κόσμου, των αντανακλάσεων απ’ τα φώτα, τα παράθυρα κτλ, αλλά άξιζε η προσπάθεια. Και στην πορεία αποδείχτηκε πως σωστά μ’ οδήγησε σ’ αυτό το χώρο το ένστικτό μου. Γιατί είδα πίνακες εκεί από καλλιτέχνες κι έργα γλυπτών που χρόνια τώρα ξεχωρίζω και με συγκινούν. Όπως για παράδειγμα αυτό του Theodor Friedl.

Theodor Friedl – Cupid and Psyche (around 1890)

Υπάρχουν επίσης σημαντικότατοι πίνακες του Claude Monet, του Édouard Manet, tου Edgar Degas, του Pierre Auguste Renoir, του Edvard Munch, του Koloman (Kolo) Moser, του Ernst Ludwing Kirchner, του Maximilian Oppenheimer κ.α., καθώς και γλυπτά του Auguste Rodin αλλά και το γλυπτό του Έλληνα Joannis Avramidis (standing figure, around 1960). Όπως καταλαβαίνετε πολλές ώρες θα μπορούσε να «ξοδέψει» κάποια, κάποιος στο Βelvedere, θαυμάζοντας, παρατηρώντας κ.ο.κ.


Édouard Manet ( Lady in a fur, 1880) – Pierre-Auguste Renoir (After the Bath, 1876)

Κατάφερα επίσης να δω εκεί ένα έργο έστω του Friedensreich Hundertwasser, στον οποίο έχω μεγάλη αδυναμία αλλά δεν επιτρεπόταν να το φωτογραφήσουμε. Έτσι παραθέτω μόνο τη φωτογραφία που έχω την άδεια να βάλω εδώ κι ελπίζω την επόμενη φορά που θα βρεθώ σ’ αυτή την πόλη να μπορέσω να επισκεφτώ και το δικό του Μουσείο.

Φωτογραφία του Friedensreich Hundertwasser μπροστά στο έργο του που φιλοξενείται στο Belvedere

Να αναφέρω κλείνοντας πια αυτή τη σειρά των αναρτήσεων, ότι όλα όσα φωτογράφησα το διάστημα που βρέθηκα στο Μουσείο, μπορείτε να τα δείτε στο flickr, στο album που υπάρχει εδώ. Σας συνιστώ βέβαια έστω και απ’ τον υπολογιστή σας να τα παρατηρήσετε τα έργα που υπάρχουν εκεί και να περιηγηθείτε στο κτηριακό συγκρότημα του οποίου το site είναι αυτό. Και μακάρι, σας το εύχομαι ειλικρινά, να έχετε την ευκαιρία στο μέλλον να τα δείτε όλα κι από κοντά.-

.

*Όλες οι φωτογραφίες της ανάρτησης τραβήχτηκαν από μένα κι έχουν ανέβει στο flickr.


Advertisements

Vincent Van Gogh: Η ψυχολογία μιας παρεξηγημένης ιδιοφυίας – Τα ψυχιατρικά άσυλα, οι διαγνώσεις κι οι γιατροί του

ΜΕΡΟΣ VI (συνέχεια από εδώ)- update: 18/10/2018

..

Από τι έπασχε λοιπόν ο Van Gogh; Το πρόβλημα βέβαια είναι πως υπάρχουν πολλές απαντήσεις γι’ αυτή την ερώτηση κι όπως σωστά μπορεί να υποθέσει κανείς, όλες βασίζονται στο τι έγραψε ο ίδιος. Οι ερμηνείες όμως των επιστολών είναι τόσο διαφορετικές, ανάλογα με την υπόθεση του κάθε ειδικού.

Κατά καιρούς ερευνήθηκαν διάφορα ενδεχόμενα και κάποια αναφέρθηκαν στις προηγούμενες αναρτήσεις. Αιτία της ασθένειας του λοιπόν ήταν όντως η επιληψία ή ήταν μανιοκαταθλιπτικός ή οριακός (borderline personality disorder) ή υπήρχε πρόβλημα στη λειτουργία της παρεγκεφαλίδας του ή τα συμπτώματά του ήταν αποτέλεσμα δηλητηρίασης ή για όλα έφταιγε η ηλίαση ή έπασχε από τη διαταραχή του Ménière ή από πορφυρία  ή… ή…  Υπάρχουν πολλές διατριβές που τα ερεύνησαν όλα αυτά και διάφορα άλλα. Άποψη για το θέμα έχουν εκφράσει με μελέτες τους ακόμα και Κινέζοι γιατροί.

Η δική μου γνώμη δεν έχει σαφώς ιδιαίτερη αξία, αλλά απ’ όσα διάβασα μέχρι στιγμής (και πιστέψτε με υπάρχουν πολλά ακόμα να μάθω), αντιλήφθηκα πως η επιληψία κροταφικού λοβού φαίνεται να είναι η επικρατέστερη διάγνωση, μεταξύ των ειδικών. Το αν είναι και η σωστή, κανείς δεν μπορεί να το ξέρει βέβαια. Οπωσδήποτε όμως δεν μπορεί ν’ αγνοηθεί και το γεγονός πως πολλοί συγγενείς του ήταν επιληπτικοί. Υπήρχε δηλαδή μια κληρονομική επιβάρυνση. Η αμέσως πιο δημοφιλής θεωρία, υποστηρίζει πως ήταν διπολικός (μανιοκαταθλιπτικός).

.

vnggh-lttr-3

.

Ανεξάρτητα όμως απ’ την απάντηση που δίνει ο κάθε ειδικός σ’ αυτή την ερώτηση για τις αιτίες της διαταραχής του, υπάρχει ευτυχώς ένα άλλο σημείο, στο οποίο όλοι συμφωνούν: πως η επίδραση του στις τέχνες και σήμερα, είναι τεράστια. Πέρα απ’ τα πάμπολλα ερευνητικά βιβλία που έχουν γραφτεί για τη ζωή του (στο γνωστό μας Amazon ο κατάλογος φτάνει τις δώδεκα σελίδες έστω και με παρόμοιες εκδόσεις), ‘πρωταγωνιστεί’ ακόμα σε διάφορες νουβέλες, μυθιστορήματα, διηγήματα. Ενδεικτικά θ’ αναφέρω το Sunflowers  του Sheramy Bundrick που σκοπεύω να διαβάσω σύντομα.

Για το πάθος του μεγάλου ζωγράφου σχετικά με τα βιβλία, βρήκα εδώ μια πολύ ενδιαφέρουσα ανάρτηση που αξίζει να διαβάσετε. Παραπέμπει ο συντάκτης στις επιστολές, στις οποίες ανέφερε επακριβώς ποια βιβλία διάβαζε (για παράδειγμα και τον Αισχύλο) κατά καιρούς και τις εντυπώσεις του απ’ αυτά.

Έτρεφε όπως μαθαίνουμε  μεγάλο θαυμασμό για τον Dickens κι από παιδί κάθε χρόνο διάβαζε την «Χριστουγεννιάτικη ιστορία» του. Αλλά όσο κι αν του άρεσε ο Zola (το όνομα του συγγραφέα αναφέρεται εκατό φορές στις επιστολές του) δεν τον θεωρούσε (προφανώς λόγω σεμνοτυφίας) κατάλληλο για να τον προτείνει σε κυρίες.

Ξεχώρισα κι άλλα σημεία που για προφανείς λόγους δεν αναφέρω εδώ, ωστόσο περισσότερο απ’ όλα μου άρεσε αυτή του η παρατήρηση: «There is something of Rembrandt in Shakespeare, of Correggio in Michelet, and of Delacroix in Victor Hugo».

.

the-novel-reader-1888-1.jpg!Blog
The novel reader, Arles 1888

.

Εκτός απ’ τη λογοτεχνία, εμφανέστατη είναι η επίδραση του και στη μουσική. Υπάρχουν συγκροτήματα από διάφορες χώρες που κάτι δανείστηκαν απ’ την ιστορία του: οι Αμερικανοί Van Gogh’s Ear, oι Άγγλοι Deaf To Van Gogh’s Ear, οι Ισπανοί La Oreja de Van Gogh, οι Λατίνoi Van Gogh Sky και oι Σέρβοι Van Gogh.

Και βέβαια έχει γίνει θέμα πολλών τραγουδιών κι ορχηστρικών θεμάτων. Επέλεξα ν’ ακούσετε γα την ιστορία αυτό κι αυτό, που ηχογραφήθηκαν σε διαφορετικά μέρη του κόσμου.

To πιο γνωστό εξώφυλλο δίσκου πάντως, είναι νομίζω αυτό της Joni Mitchell κι η μόνη όπερα που βρήκα είναι του Τούρκου Nevit Kodalli.

Εξαιρετικά βοηθητικό στην άντληση τέτοιων πληροφοριών είναι το σχετικό άρθρο της Ann Landi στο Artnews, το οποίο και συμβουλεύτηκα για τη διασταύρωση τους.

 

. 

Κάθε χρόνο επισκέπτονται τον τάφο του Van Gogh, του ανθρώπου που αισθανόταν τόσο μόνος, περίπου δέκα χιλιάδες επισκέπτες, όπως ειπώθηκε στην εκπομπή 60 minutes του CBS, που μπορείτε να παρακολουθήσετε κι εσείς εδώ. Ρώσοι που φέρνουν βότκα, Κορεάτες που του βάζουν μουσική κι εκατοντάδες άλλοι με τα δικά τους ‘δώρα’.

Οι επιστολές του Ολλανδού καλλιτέχνη είναι ανεβασμένες εδώ (στ’ αγγλικά), μελετούνται από αμέτρητους αναγνώστες και θα τις βρείτε κατηγοριοποιημένες ανά θέμα.

Για την υγεία του κι όσα έχουν γραφτεί για το θέμα συνολικά, είναι καλά ενημερωμένο αυτό το άρθρο της Wikipedia, που μπορείτε κι εσείς να συμβουλευτείτε.

Βιβλιογραφία, ταινίες (γιατί σαφώς επηρέασε και τον κινηματογράφο), ντοκιμαντέρ και link για σχετικές ιστοσελίδες υπάρχουν συγκεντρωμένα εδώ, αλλά δεν θα βρείτε στον κατάλογο κάποια πρόσφατα ντοκιμαντέρ όπως αυτό για παράδειγμα.

.

.

Απαραίτητο θεωρώ να διευκρινίσω πως κι αυτή η ανάρτηση τυπικά ολοκληρώνεται σ’ αυτό το σημείο, αλλά στην πράξη θα συμπληρώνεται κατά διαστήματα. Το δεύτερο μέρος της ήδη έχει αναθεωρηθεί. Και πως αλλιώς να γίνει με τον Van Gogh, όταν συνεχώς κυκλοφορούν νέα βιβλία γι’ αυτόν; Όταν διατυπώνονται καινούριες υποθέσεις;

Το μόνο βέβαιo είναι πως το να μαθαίνει κάποιος για τη ζωή του και το έργο του, είναι συναρπαστικό. Κι εγώ πέρασα πολύ όμορφα σ’ αυτό το ‘ταξίδι’, παρά τη βαθιά θλίψη που αισθάνθηκα για κείνον που δεν πρόλαβε να δει πόσους ανθρώπους επηρέασε κι άγγιξε με τη ζωγραφική του.

Είναι συγκινητικό από κάθε άποψη. Ίσως γι’ αυτό, κάποιοι σκηνοθέτες γύρισαν το χρόνο πίσω. Άλλοι πάλι συμπεριέλαβαν πολλά απ’ τα ερωτήματα που βάζουν οι νεότερες έρευνες σχετικά με τις συνθήκες του θανάτου του στην πλοκή του σεναρίου τους, όπως έγινε για παράδειγμα στην ταινία «Loving Vincent» αλλά και στην πιο καινούρια «At Eternity’s Gate«.

Η έκθεση πάλι που εγκαινιάστηκε στη χώρα μας στις αρχές του Νοέμβρη, μου άφησε ανάμεικτες εντυπώσεις και γενικά θεωρώ μεγάλο μείον το ότι δεν είναι προσβάσιμη στους πολίτες με αναπηρία.

.

.

Καλή σας ανάγνωση.

.

.

.

Vincent Van Gogh: Η ψυχολογία μιας παρεξηγημένης ιδιοφυίας – Τα ψυχιατρικά άσυλα, οι διαγνώσεις κι οι γιατροί του

ΜΕΡΟΣ V (συνέχεια από εδώ).

.

update: 14/9/2018

.

Δεν είναι συνηθισμένο να βλέπεις έναν άνθρωπο που έχοντας μέσα του την ιδέα της πιστολιάς που τον σκότωσε τελικά, ν΄ αραδιάζει σε ένα πίνακα μαύρα κοράκια, πάνω σ΄ ένα είδος χλομής πεδιάδας ίσως, άδειας, τέλος πάντων, όπου το μοβ χρώμα της γης συγκρούεται μανιωδώς με το θαμπό κίτρινο των σταριών. Ωστόσο, κανένας άλλος ζωγράφος δε θα κατάφερνε όπως ο Βαν Γκογκ, να ζωγραφίσει τα κοράκια του με αυτό το μαύρο χρώμα των ύδνων, το μαύρο ενός πλούσιου φαγοποτιού και, συγχρόνως, αυτό το περιττωματώδες μαύρο των φτερών των κορακιών που αιφνιδιάστηκαν από το φθίνον φως του βραδιού.

Antonin Artaud

.

800px-Van_Gogh_-_Heuschober_an_einem_Regentag
Wheat Stack Under Clouded Sky, July 1890

.

Ο Van Gogh, λίγες μέρες μετά από κείνο το τελευταίο γράμμα που έγραψε στον αδερφό του, πήγε (;) στα χωράφια και αυτοπυροβολήθηκε. Ήταν 27 Ιουλίου του 1890.

Κατάφερε να συρθεί πίσω στη σοφίτα του και δύο μέρες μετά πέθανε σε ηλικία 37 ετών. Ήταν 29 Ιουλίου, μία και μισή τα ξημερώματα όταν άφησε την τελευταία του πνοή κι είχε στο πλάι του τον Theo, που ειδοποιήθηκε απ’ τον Gachet.

Ερωτήματα οπωσδήποτε εγείρει η στάση του γιατρού, που δεν αφαίρεσε τη σφαίρα μετά την εξέταση του ασθενή του, αλλά επέλεξε να καθίσει δίπλα στο νεκροκρέβατο του για να τον ζωγραφίσει να πεθαίνει. Ωστόσο εκείνος ήταν που έπεισε τον ιερέα της πόλης, να επιτρέψει την ταφή του ζωγράφου.

Έτσι τουλάχιστον μαθαίναμε για χρόνια, πως έγιναν τα πράγματα, αν και τελευταία όπως θα δούμε παρακάτω, νέες θεωρίες αναδύθηκαν κι αμφιβολίες δημιουργήθηκαν σχετικά με την υπόθεση της αυτοκτονίας του Van Gogh.

Gachet_Van_Gogh_on_his_Deathbed_1890
Vincent van Gogh on his Deathbed (Paul Gachet, 1890)

.

Κατά μία άλλη εκδοχή λοιπόν, που υποστηρίζουν στο πολύ ενδιαφέρον  βιβλίο τους οι συγγραφείς Steven Naifeh and Gregory White Smith, οι οποίοι μελέτησαν επί δέκα χρόνια το θέμα, ο σπουδαίος ζωγράφος δεν αυτοκτόνησε, αλλά πυροβολήθηκε κατά λάθος από κάποια αγόρια που γνώριζε, μες την πόλη. Κι είπε ψέματα για να τα καλύψει, ίσως κι ανακουφισμένος μ’ αυτή την εξέλιξη.

Έχει καταγραφεί βέβαια και η απάντηση του ίδιου του Van Gogh σε ερωτηματολόγιο των αστυνομικών που πήγαν να του πάρουν κατάθεση για την απόπειρα την επόμενη του πυροβολισμού του, στο γράμμα της Adeline Revoux (της κόρης του πανδοχέα στο οποίο διέμενε) κι απ’ ότι φαίνεται τους είπε τα εξής, αφού περίπου παραδέχτηκε την πράξη του:

«Να μην κατηγορηθεί κανείς, αυτό που ήθελα ήταν ν’ αυτοκτονήσω«. Παράξενη δεν είναι μια τέτοια δήλωση; Γιατί να σκεφτεί πως υπήρχε περίπτωση να κατηγορηθεί κάποιος; Γιατί ο γιατρός του παραξενεύτηκε με την τρελή γωνία εισόδου που είχε η σφαίρα;

.

Adeline_Ravoux
Portrait of Adeline Ravoux, June 1890

.

Παράξενο δεν είναι επίσης το γεγονός πως βρέθηκε ένα όπλο στα χέρια του εκείνη τη στιγμή (ποιος του το δάνεισε, αφού όλοι γνώριζαν στη μικρή πόλη για τις νοσηλείες του στα ψυχιατρεία;), αλλά έκτοτε εξαφανίστηκε; Ή μήπως όχι;

Πρόσφατα ανακαλύφθηκε ένα όπλο που μπορείτε να δείτε εδώ και φέρεται βάση της τοποθεσίας που ανευρέθηκε και της διάβρωσης που έχει υποστεί να είναι το περί ου ο λόγος. Εκτέθηκε μάλιστα στο Van Gogh Museum μαζί με άλλα αντικείμενα, έγγραφα και πίνακες το 2016 Υπάρχουν πάντως κι άλλα γεγονότα που μοιάζουν «να μην κολλάνε με την υπόθεση», όπως λένε οι συγγραφείς κι αν δείτε  τους συνδέσμους, θα τα μάθετε κι εσείς.

Δεν θέλω να σας γράψω περισσότερα εδώ, για να μη ξεφύγω απ’ τα όρια του θέματος των αναρτήσεων, αλλά σίγουρα παρέθεσα συνοπτικά τα γεγονότα που θεώρησα απαραίτητο να γνωρίζετε. Κι εσείς συμβουλευόμενοι τις πηγές, θα μπορέσετε να σχηματίσετε δική σας άποψη.

.

Vincent_van_Gogh_-_Tree_Roots_and_Trunks_(F816).jpg
Three roots and trunks, 1890

.

Ο Theo τώρα, ο αγαπημένος του αδερφός, ο άνθρωπος που διέσωσε το τεράστιο έργο του ζωγράφου (καθώς και τις περισσότερες επιστολές του) και χάρη σε κείνον και στη σύζυγο του κυρίως βέβαια, το θαυμάζουμε σήμερα, πέθανε με τη σειρά του έξι μήνες μετά (τραγική ειρωνεία, αν θυμηθούμε τις ανησυχίες του για το μέλλον) από σύφιλη, στην ηλικία των 33 ετών.

Είναι θαμμένοι δίπλα-δίπλα στην Auvers-sur-Oise, αλλά οι βιογράφοι λένε πως ακόμα κι εκείνος όσο ζούσε κρατούσε μια απόσταση απ’ τον Van Gogh, όπως άλλωστε και άλλα μέλη της οικογένειας του (για παράδειγμα η μητέρα του).

.

1280px-Graves_of_Vincent_and_Théodore_Van_Gogh

.

Φυσικά έχουν γυριστεί πολλά κι εξαιρετικά ντοκιμαντέρ για το μεγάλο ζωγράφο, δύσκολο να επιλέξει κάποιος ποιο είναι το καλύτερο, αλλά προσωπικά θα σας προτείνω να δείτε το δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ στο οποίο πρωταγωνιστεί ο Benedict Cumberbatch.

Τo ξεχωρίζω, επειδή κάθε λέξη που λένε οι ηθοποιοί σ’ αυτό είναι αληθινή (βασίζεται στην αλληλογραφία του Van Gogh και σ’ άλλα επίσημα έγγραφα) κι επειδή εστιάζει πολύ στην παραμονή του στα ψυχιατρικά άσυλα, για το οποία γίνεται κυρίως λόγος σ’ αυτές τις αναρτήσεις. Είναι στ’ αγγλικά κι έχει επίσης αγγλικούς υπότιτλους. Στο πέμπτο μέρος μάλιστα αναφέρονται όσα πίστευε ο ίδιος για τη φύση της διαταραχής του και για την τρέλα γενικότερα.

.

.

Τι συζητιέται ακόμα και σήμερα τελικά για όλα αυτά; Πάρα πολλά. Όπως για παράδειγμα, ο ρόλος του Gachet, για τον οποία έγραψα κι εδώ αρκετά πράγματα, αλλά υπάρχουν κι άλλα ακόμα να ερευνηθούν. Ο Gachet είχε την τύχη να τον ζωγραφίσουν κι άλλοι σημαντικοί καλλιτέχνες και η συλλογή ιμπρεσιονιστικών έργων που είχε στην κατοχή του ήταν μεγάλη. Ενδέχεται να αντέγραψε κάποιους πίνακες του ασθενή του;

Αλλά κι ο ρόλος του Paul Gauguin ερευνάται επίσης, μιας και φαίνεται πως δεν είπε την αλήθεια ως είχε. Ανασκεύασε δηλώσεις του κατά περιόδους κι έχει εγείρει ερωτήματα η στάση του μετά τα γεγονότα, καθώς επιστρέφοντας στο Παρίσι, πήγε να παρακολουθήσει αμέσως μια δημόσια εκτέλεση. Ενώ ο φίλος του είχε εισαχθεί στο ψυχιατρείο κι ενώ υποτίθεται είχε φοβηθεί για τη ζωή του. Ομολογουμένως είναι κι αυτό απ’ τα παράξενα της ιστορίας.

.

Paul_Gauguin_104
Paul Gauguin, The Painter of Sunflowers: Portrait of Vincent van Gogh, 1888

.

Κι οι δυο τους άλλωστε όσο ζούσαν είχαν υπαινιχτεί πως τα γεγονότα δεν έλαβαν χώρα έτσι ακριβώς όπως ο κόσμος νόμιζε, αλλά η υπόθεση ήταν πιο πολύπλοκη (αν σας ενδιαφέρει υπάρχει μια ταινία για τη συνύπαρξη τους στο Κίτρινο Σπίτι εδώ που βασίζεται στο βιβλίο του Martin Gayford). Κι αυτό οδηγεί πολλούς ερευνητές να ψάχνουν ακόμα την αλήθεια.

«Ο Βαν Γκογκ κάλυψε τον Γκογκέν», υποστηρίζουν για παράδειγμα οι Γερμανοί ιστορικοί Hans Kaufmann και Rita Wildegans, «επειδή ήλπιζε πως έτσι θα τον έκανε να μείνει  μαζί του. Είναι προφανές πως τον λάτρευε».

Αν το επεισόδιο δεν είχε συμβεί, αναφέρουν οι δύο συγγραφείς στο βιβλίο τους «Van Goghs Ohr: Paul Gauguin und der Pakt des Schweigens«, ο Βαν Γκογκ μπορεί να μην είχε κλειστεί σε ψυχιατρείο. Μπορεί να μην είχε βυθιστεί στην κατάθλιψη, η οποία επιδεινώθηκε από τη δηλητηρίαση από μόλυβδο και αρσενικό που περιείχαν οι μπογιές του. Και μπορεί να είχε ζήσει ως τα βαθιά γεράματα.

 

.

Vincent_van_Gogh_(1853-1890)_-_Wheat_Field_with_Crows_(1890)
Wheatfield with Crows, 1890

.

Πολλές υποθέσεις, πολλά ερωτηματικά, πολλά τα κενά. Για όλα αυτά γράφονται άρθρα και βιβλία λοιπόν. Φυσικά και για τα έργα του. Και πολύς λόγος γίνεται, για την ψυχική υγεία του Van Gogh.

Από τι έπασχε τελικά; Ποια είναι η διάγνωση που εξηγεί τα συμπτώματα του;

Στην τελευταία ανάρτηση, θα δούμε τις απαντήσεις που δόθηκαν σ’ αυτό το ερώτημα από ειδικούς σ’ όλο τον κόσμο και μ’ αυτές θα ολοκληρωθεί η παρουσίαση του θέματος.

.

.

(συνεχίζεται εδώ)

.

.

.

.

Vincent Van Gogh: Η ψυχολογία μιας παρεξηγημένης ιδιοφυίας – Τα ψυχιατρικά άσυλα, οι διαγνώσεις κι οι γιατροί του

ΜΕΡΟΣ ΙV (συνέχεια από εδώ).

.

Portrait_of_Dr. Gachet
Portrait of Dr. Gachet, 1890

Το Μάιο του 1890 λοιπόν, o Van Gogh άφησε το Saint-Paul, μετακόμισε κοντά στο Παρίσι κι άρχισε να ζωγραφίζει μανιωδώς καθημερινά: απ’ τις 5 το πρωί ως τις 9 το βράδυ. Ο αδερφός του είχε φροντίσει να γράψει επιστολή στον διάσημο Dr Paul Ferdinand Gachet, ώστε να τον παρακολουθεί. O Gachet άλλωστε θεωρούνταν απ’ τους ειδικούς στις ασθένειες του νευρικού συστήματος, έχοντας δημοσιεύσει  τη διατριβή με τίτλο «Μελέτη για τη μελαγχολία». Επιπλέον, είχε κλινική εμπειρία, που την απέκτησε στα φοβερά φρενοκομεία της Bicêtre και της Salpêtrière.

Ασχολούνταν με την ομοιοπαθητική, είχε καλό όνομα στους κύκλους των ιμπρεσιονιστών, τους υποστήριζε πολύ και διατηρούσε γνωριμίες με μεγάλες προσωπικότητες, όπως ο Victor Hugo, ο Paul Cézanne κ.α. Επέβλεψε προσωπικά την ανάρρωση του Auguste Renoir που έπασχε από πνευμονία, συμβούλευσε τον Édouard Manet να μην ακρωτηριάσει το πόδι του, κ.α. Φαινόταν ο καλύτερος λοιπόν, που θα μπορούσε να επιλέξει ο Theo την εποχή εκείνη, για να παρακολουθεί τον συναισθηματικά ασταθή αδερφό του.

Επειδή μάλιστα στο πορτρέτο που βλέπετε παραπάνω, απεικονίζεται με το φυτό δακτυλίτιδα (digitalis), που χρησιμοποιούνταν τότε για τις ψυχικές διαταραχές, προκαλούσε όμως ξανθοψία (xanthopsie), ερευνήθηκε ενδελεχώς το ενδεχόμενο ο μεγάλος ζωγράφος να χρησιμοποιούσε το έντονο κίτρινο χρώμα εξ’ αιτίας αυτού. Τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν όμως, δεν αποδεικνύουν πως χορηγήθηκε ποτέ τέτοια φαρμακευτική ουσία απ’ τον Gachet στον Van Gogh (ούτε αποκλείουν φυσικά να την γνώριζε ο καλλιτέχνης και να την χρησιμοποιούσε με δική του πρωτοβουλία, όπως έκανε άλλωστε και με την καμφορά).

.

Vincent_Willem_van_Gogh_073
Marguerite Gachet, 1890

.

Και ο αψεντισμός όμως, θα μπορούσε να έχει το ίδιο αποτέλεσμα: ξανθοψία δηλαδή.

Αλλά γιατί να μην πιστέψουμε απλά πως τα κίτρινα χρώματα στην παλέτα του, ήταν επιλογή του όπως προτείνεται σ’ αυτή την εργασία που βασίζεται στις επιστολές του, απ’ το να διατυπώνουμε άλλες, προσβλητικές με μια έννοια, υποθέσεις; Όσοι ενδιαφέρεστε πάντως περαιτέρω για το θέμα, αξίζει να διαβάσετε και το άρθρο της Anna Gruener, που συνηγορεί προς αυτή την κατεύθυνση και μπορείτε να βρείτε εδώ. Εμείς ας συνεχίσουμε τη διερεύνηση των σχέσεων αυτών των δύο αντρών.

Αν κι ο ζωγράφος λοιπόν αισθάνθηκε αρχικά πως βρήκε έναν νέο αδερφό, με τον οποίο έμοιαζε σε πολλά κι είχε ενθουσιαστεί, αμφισβήτησε πολλάκις την ικανότητα του Gachet να τον βοηθήσει, αφού τον θεωρούσε μ’ έναν τρόπο πιο άρρωστο απ’ τον ίδιο. «Όταν ένας τυφλός οδηγεί τον άλλο, δεν θα πέσουν κι οι δυο στο χαντάκι;» αναρωτιόταν σε επιστολή του προς τον Theo και δήλωνε ξεκάθαρα πως δεν μπορούσαν να υπολογίζουν στις ικανότητες του ειδικού.

Είχαν γίνει όμως καλοί φίλοι, ο Van Gogh έτρωγε στο σπίτι του, ζωγράφισε το πορτρέτο του (για την ακρίβεια τον απεικονίζει σε δύο πίνακες, μια γκραβούρα κι ένα σκίτσο – το μοναδικό χαρακτικό που έφτιαξε όσο ζούσε), την κόρη του, τον κήπο του και γενικώς είχαν πολλά κοινά θέματα να συζητήσουν, καθώς ο γιατρός ήταν κι ερασιτέχνης καλλιτέχνης.

.

Marguerite_Gachet_in_the_garden
Marguerite Gachet in the Garden, 1890

.

Παρά τη φιλία τους, τις συζητήσεις τους και τη στενή τους σχέση, η υγεία του ζωγράφου δεν βελτιωνόταν. Ο Gachet βέβαια είχε άλλη άποψη. Θεωρούσε πως ο Vincent θεραπευόταν σιγά-σιγά. Αυτό έλεγε και στον ανήσυχο αδερφό του.

Ο Van Gogh όμως αισθανόταν μόνος. Μόνος κι αποτυχημένος. Μετά από μια φιλονικία του μάλιστα με το  γιατρό, τον απείλησε μ’ ένα πυροβόλο όπλο, αλλά ακόμα και τότε ο ειδικός δεν φάνηκε ν’ αντιλαμβάνεται τον κίνδυνο που διέτρεχε η ζωή του καλλιτέχνη.

Γι’ αυτό ο Antonin Artaud του καταλογίζει τις περισσότερες ευθύνες. Θεωρεί πως αντί να βοηθήσει τον Van Gogh, τον ώθησε στα άκρα. Πως η ζήλια και το μίσος για τον καλλιτέχνη, τον οδήγησαν στο να τον ενθαρρύνει να ζωγραφίζει εξουθενωτικά (στις 70 μέρες που έμεινε στην Auvers ολοκλήρωσε σας θυμίζω, 80 πίνακες, αν και υπάρχουν αμφιβολίες για τη γνησιότητα κάποιων). 

Τον Gachet θεωρεί άλλωστε υπεύθυνο κι ο François-Bernard Michel. Τα επιχειρήματα και των δυο τους, του Michel και του Artaud, έχουν να κάνουν με το γεγονός πως ο γιατρός αυτός ήταν ο πιο καταρτισμένος θεωρητικά απ’ τους προηγούμενους δύο κι επιπλέον είχε και τη μεγαλύτερη κλινική εμπειρία. Θα έπρεπε να καταλάβει λοιπόν σε ποιο δρόμο οδηγείται ο Ολλανδός καλλιτέχνης και να τον αποτρέψει απ’ το απονενοημένο διάβημα.

.

Doctor_Gachet's_Garden_in_Auvers
Doctor Gachet’s Garden in Auvers, 1890

.

Άλλοι ερευνητές πάλι, δίνουν άλλοθι στον ειδικό, καθώς ο ίδιος ο ασθενής δεν υπάκουε στις οδηγίες περί μείωσης της κατανάλωσης του ποτού (αψέντι) και του καπνού που ο Gachet υποδείκνυε κι η διαθέσιμη φαρμακευτική αγωγή της εποχής, ήταν περιορισμένη (με θερμά λουτρά κατεύναζαν τους ‘ανήσυχους’ ασθενείς).

Η αλήθεια υποθέτω, βρίσκεται κάπου στη μέση όσον αφορά το συγκεκριμένο ζήτημα, αφού και στην εποχή μας, ακόμη κι οι καλύτεροι των ψυχιάτρων, παρά τα άπειρα σκευάσματα που έχουν στη διάθεση τους και τις άλλες τόσες ενδεδειγμένες ανά περίπτωση ψυχοθεραπείες, δεν μπορούν ν’ αποτρέψουν πάντα τις αυτοκτονίες. Κι ο Gachet στους δύο μήνες που κούραρε τον Ολλανδό καλλιτέχνη, δεν ξέρω πως θα μπορούσε να κάνει θαύματα.

Αξίζει να γράψω πάντως, πως σύμφωνα μ’ αυτό το άρθρο, είχε εναντιωθεί στις απόψεις περί μεταδοτικότητας της τρέλας, πίστευε πως είναι μια ιάσιμη κατάσταση κι επίσης είχε εκφράσει ρητώς τη διαφωνία του για τον άκριτο εγκλεισμό των ψυχικά πασχόντων στα άσυλα της εποχής, βάση του νόμου του 1838..

Γεγονός είναι πάντως, πως το καλοκαίρι του 1890 ο Van Gogh ζωγράφιζε πίνακες στους οποίους απεικόνιζε κατ’ επανάληψη απέραντα σταροχώραφα που κείτονταν κάτω από ταραγμένο ουρανό.

Όπως έγραψε ο ίδιος  στον Theo, στις 10 Ιουλίου εκείνου του χρόνου: «αναίσχυντα προσπάθησα να εκφράσω τη θλίψη και την ακραία μοναξιά«.

.

Vincent_van_Gogh_-_Wheat_Field_with_Cornflowers
Wheat Field with Cornflowers, 1890

.

Τον ίδιο μήνα, ο μεγάλος ζωγράφος πήγε στο Παρίσι κι επισκέφτηκε τον αδερφό του, τη νύφη του και είδε για πρώτη φορά το νεογέννητο ανιψιό του.

Ο Theo του εξήγησε πως τώρα πια είχε υποχρεώσεις κι οικογένεια να υποστηρίξει κι ο Vincent φοβήθηκε πως θ’ αποτελούσε πια για κείνον μια ευθύνη, ένα οικονομικό βάρος.

Συντετριμμένος επέστρεψε στην Auvers το ίδιο βράδυ και του έγραψε ένα απελπισμένο γράμμα. Kι η αντίστροφη μέτρηση για το τέλος του, ξεκίνησε.

.

.

(συνεχίζεται εδώ)

.

.

.

Vincent Van Gogh: Η ψυχολογία μιας παρεξηγημένης ιδιοφυίας – Τα ψυχιατρικά άσυλα, οι διαγνώσεις κι οι γιατροί του

ΜΕΡΟΣ ΙΙΙ (συνέχεια από εδώ)

.

300px-Hospital_in_Saint-Remy
Hospital at Saint-Remy, 1889

.

Παρά τον τρόμο που ένιωσε όμως ο Felix Rey, εξαιτίας του πορτρέτου που προαναφέρθηκε, σε διαμέρισμα δικής του ιδιοκτησίας επέτρεψε να μείνει ο σπουδαίος Ολλανδός καλλιτέχνης όταν εκείνος βγήκε απ’ το άσυλο, καθώς οι πλημμύρες που έγιναν τότε στην περιοχή, κατέστρεψαν τα έργα που είχε στο περίφημο Κίτρινο Σπίτι

To Μάρτιο του 1889 όμως, ο ζωγράφος συνειδητοποίησε πως είχε περάσει τρεις κρίσεις σε διάστημα τεσσάρων μηνών κι αισθάνθηκε πως κάτι έπρεπε να κάνει γι’ αυτό.

Με τη βοήθεια του Rey και με τη σύμφωνη γνώμη του νιόπαντρου Theo (πόσο να τον επηρέασε άραγε ο γάμος του;), στις 8 Μαΐου εισήχθη οικειοθελώς στο Saint-Paul, πρώην μοναστήρι, στο Saint-Rémy της Provence. O αδερφός του που πλήρωνε για να του διαθέτουν ένα δωμάτιο κι ένα στούντιο, έγραψε στο Διευθυντή παρακαλώντας τον να του επιτρέψει  να ζωγραφίζει στους εξωτερικούς χώρους κι αν είναι δυνατόν να μπορεί να πίνει μισό λίτρο κρασί με τα γεύματα του. Παρέμεινε εκεί για ένα χρόνο.

.

800px-Vincent_van_Gogh_-_Corridor_in_the_Asylum
Corridor in Saint-Paul Hospital, 1889

.

Διευθυντής του ιδρύματος ήταν ο  Dr Théophile Zacharie Auguste Peyron, επιστήμονας χωρίς γνώσεις ψυχιατρικής(η διατριβή του ήταν πάνω στην παραλυτική άνοια), που στο παρελθόν είχε διατελέσει ιατρικός σύμβουλος στο ναυτικό κι ενδιαφερόταν ιδιαιτέρως για την οφθαλμολογία.

Είχε σημειώσει τότε στα γραπτά του, πως κατά τη διάρκεια των κρίσεων, που διαρκούσαν από δύο βδομάδες ως ένα μήνα ο Van Gogh, προσπάθησε αρκετές φορές να δηλητηριαστεί καταπίνοντας χρώματα και παραφίνη. Ωστόσο, φαίνεται πως αυτή την πληροφορία την έμαθε από τρίτους κι ήταν αμφισβητήσιμη αρχικά, σύμφωνα με τον αδερφό του καλλιτέχνη, που δεν έκρυψε τον σκεπτικισμό του

Ο  Peyron πίστευε, όπως άλλωστε και ο Rey, πως οι κρίσεις του ασθενή ήταν επιληπτικής φύσεως (εδώ υπάρχει επιστολή στην οποία αναφέρεται στο ζήτημα) και πως δεν ήταν τρελός (το είχε πει τόσο στον ίδιο, όσο και στον Theo, όταν συναντήθηκαν στο Παρίσι). Tον κούραρε με υδροθεραπείες και συνέχισε να του δίνει βρωμίδιο.Αυτό ήταν όλο..

.

800px-Van_Gogh_-_Garten_des_Hospitals_Saint-Paul1
The Garden of Saint-Paul Hospital, 1889

.

Δεν θα πρέπει να είχαν και τις καλύτερες σχέσεις βέβαια, καθώς κάποτε τον είχε απειλήσει πως θα τον κλειδώσει, θα τον απομονώσει κι ο Van Gogh είχε εκφράσει την εύλογη απορία του: «Θα με κλειδώσετε; Εμένα; Γιατί; Δεν έβλαψα ποτέ κανέναν«.

Σ’ επιστολή του ο καλλιτέχνης τον περιέγραψε ως έναν άνθρωπο ηλικιωμένο, χήρο, με αρθρίτιδα και μαύρα γυαλιά που φαινόταν να μην έχει καμία διασκέδαση στη ζωή του, εξόν απ’ τη δουλειά του, αν και ευκατάστατος. Δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν πως συζητούσαν κάτι πέρα απ’ τα τυπικά  ή πως τον εμπιστευόταν, όπως τον Rey. Γράφει όμως πως του φέρθηκε με καλοσύνη (με την καλοσύνη του ‘ξενοδόχου’ άραγε;), ο,τι κι αν σημαίνει αυτό, σε κάποια σημεία των επιστολών του κι αλλού ανέφερε πως το άσυλο αυτό τον απέλπιζε και τον αποπροσανατόλιζε.

.

.

Κι ο François-Bernard Michel είναι καυστικός απέναντι στον Peyron και στο βιβλίο του (αν γνωρίζετε γαλλικά διαβάστε το, για ν’ αποκτήσετε πιο ολοκληρωμένη άποψη) δεν διστάζει να τον χαρακτηρίσει ως  «μπακάλη της ιατρικής«.

Δεν φαίνεται τυχαίο άλλωστε το γεγονός, πως δεν υπάρχει πορτρέτο του γιατρού ανάμεσα στα έργα του καλλιτέχνη (ενώ υπάρχει του ανθρώπου που ήταν επικεφαλής εκεί τότε), o οποίος αξίζει να σημειωθεί πως σύμφωνα με την εργασία των Park και Park, είχε ζωγραφίσει (αντί αμοιβής) ακόμη και τον Δόκτωρ Hubertus Amadeus Cavenaille, που τον κούραρε στην Αμβέρσα για δυσπεψία (κι υποψιαζόταν πως ο ασθενής του έχει σύφιλη). Δυστυχώς όμως, αυτό το έργο έχει χαθεί.

Ένα μήνα πάντως, αφότου έφτασε εκεί, ζωγράφισε στην «Έναστρη νύχτα», τον πιο διάσημο ίσως πίνακα του, την ιστορία του οποίου μπορείτε να διαβάσετε εδώ και να δείτε κι ένα ενδιαφέρον video για το πως σχετίζεται η τυρβώδης ροή μ’ αυτό το έργο.

.

1280px-Van_Gogh_-_Starry_Night_-_Google_Art_Project
Starry Night, 1889

.

Εντέλει ο Διευθυντής του Saint-Paul, του επιτρέπει να φύγει όταν το ζητά ο ίδιος ο ασθενής, που φοβάται πως θα κατηγοριοποιηθεί ως ο ‘τρελός ζωγράφος’. Ο Van Gogh είχε γράψει φυσικά στον Theo πριν εκφράσει στον Peyron αυτή την επιθυμία γιατί σκεφτόταν πως θα ήταν καλύτερα ίσως, να ζήσει πια στο Βορρά. Είχε την ελπίδα πως το εκεί κλίμα θα βοηθούσε στην ανάρρωση του.

Περισσότερα πάντως, για τη διαμονή του στο άσυλο και τα έργα που φιλοτέχνησε το διάστημα που έμεινε σ’ αυτό, διάβασα στο ενδιαφέρον βιβλίο που υπάρχει εδώ και μπορείτε να δείτε κι εσείς.

Όσο για το δωμάτιο που δείχνουν σήμερα στους επισκέπτες στο Saint-Paul (περισσότερες σύγχρονες φωτογραφίες εδώ), ο συγγραφέας Kenneth Wilkie αμφιβάλλει πως είναι το πραγματικό και στοιχειοθετεί την άποψη του στο ευκολοδιάβαστο βιβλίο του. Απ’ αυτό επίσης  θα πληροφορηθείτε τι είπαν οι άνθρωποι που είναι εν ζωή και σχετίζονταν με τον Ολλανδό καλλιτέχνη, όπως για παράδειγμα ο ανιψιός του.

.

dsc_0830

.

.

(συνεχίζεται εδώ)

.

.

.

.

Vincent Van Gogh: Η ψυχολογία μιας παρεξηγημένης ιδιοφυίας – Τα ψυχιατρικά άσυλα, οι διαγνώσεις κι οι γιατροί του

ΜΕΡΟΣ II (συνέχεια από εδώ)

*update: 13/7/2016

.

Portrait_of_Doctor_Félix_Rey_(F500)
Portrait of Doctor Félix Rey, 1889

.

 

Στον 24χρονο Jean-Félix Rey λοιπόν (που «δεν ήταν καν ακόμα γιατρός» όπως γράφει ο François-Bernard Michel), στο άσυλο της Arles, στο Hotel Dieu, εκμυστηρεύτηκε ο Van Gogh το φόβο του πως είναι τρελός μετά τον διαπληκτισμό του με τον Paul Gauguin τον Δεκέμβρη του 1888 κατά το οποίο έκοψε (;) μέρος του αριστερού λοβού του αυτιού του ή όλο το αριστερό αυτί σύμφωνα με άλλες μαρτυρίες (εδώ υπάρχει μια διεξοδική ανάλυση των γεγονότων, που συμπεριλαμβάνει την άποψη του Gauguin, το τι έγραψαν οι εφημερίδες για το θέμα κ.α. κι εδώ θα βρείτε την παρουσίαση ενός βιβλίου που εστιάζει σε όλα όσα διαδραματίστηκαν στο Κίτρινο Σπίτι, απ’ την ώρα της άφιξης του Gauguin ως το περιστατικό).

Πρόσφατα πάντως ήρθε στο φως ένα νέο έγγραφο απ’ τη συγγραφέα  Bernadette Murphy (μόλις κυκλοφόρησε το βιβλίο της με τίτλο»Van Gogh’s Ear: The True Story«) , που ανακαλύφτηκε σε αμερικανικό αρχείο όπως έγραψε η έγκυρη εφημερίδα New York Times και ανοίγει νέο κύκλο συζητήσεων για το θέμα, μιας και φαίνεται να είναι πρόχειρο σημείωμα του Jean-Félix Rey στο οποίο έχει ζωγραφίσει την αποκοπή όλου του αριστερού αυτιού απ’ τον καλλιτέχνη. Το έγγραφο (που σχεδίασε  ο γιατρός το 1930 για τον συγγραφέα Irving Stone ο οποίος έγραφε τότε μια νουβέλα για τη ζωή του διάσημου «ασθενή» του) θα εκτεθεί για πρώτη φορά στην έκθεση που αρχίζει στις 15 Ιουλίου και θα διαρκέσει ως τις 25 Σεπτεμβρίου στο Van Gogh Museum με τίτλο «On the Verge of Insanity – How did Vincent van Gogh cope with his illness” (μπορείτε να το δείτε κι εσείς στο link, μεταξύ άλλων) και σ’ αυτήν θα παρουσιαστούν κι άλλα σχετικά έγγραφα, 25 πίνακες ζωγραφικής αλλά κι αντικείμενα (όπως το πιστόλι με το οποίο φέρεται να αυτοκτόνησε ο Van Gogh) που σχετίζονται με την ψυχική διαταραχή του.

Άλλη άποψη για το θέμα πάντως εκφράζει ο Steven Naifeh, ιστορικός και συγγραφέας του “Van Gogh: The Life” ο οποίος επικαλείται τις υπάρχουσες μαρτυρίες ατόμων που τον είδαν μετά το περιστατικό, μεταξύ αυτών και η νύφη του Johanna van Gogh-Bonger αλλά και ο μετέπειτα θεράπων ιατρός του Paul Gachet και βεβαίωναν πως δεν έλειπε όλο το αυτί. Ως φαίνεται μία και μόνο απάντηση δεν μπορεί ακόμη να βρει το ένα απ’ τα τρία πιο συνηθισμένα ερωτήματα που κάνουν οι επισκέπτες του Μουσείου, όπως διάβασα εδώ.

.

13ear-B-blog427-v3.jpg
Vincent van Gogh, Self-Portrait as a Painter, 1887-1888

.

Για να επιστρέψουμε όμως στην ιστορία μας. Ο σπουδαίος ζωγράφος λοιπόν, βρέθηκε αναίσθητος στο σπίτι του στις 23 Δεκεμβρίου του 1888, ειδοποιήθηκε η Αστυνομία και εισήχθη στο ψυχιατρείο. Σύντομα, ο αδερφός του, έκανε ένα ταξίδι 770 χιλιομέτρων, για να τον δει από κοντά, αλλά το ίδιο βράδυ (καθησυχασμένος άραγε;), επέστρεψε στο Παρίσι μαζί με τον Gauguin.

Ο Van Gogh, κατά τη διάρκεια της εισαγωγής του, ήταν υπερκινητικός κι επειδή είχε παραισθήσεις και ψευδαισθήσεις (βρισκόταν δηλαδή σε οξεία ψυχωτική κατάσταση όπως θα έλεγαν κάποιοι σήμερα), ‘αναγκάστηκε’ το νοσηλευτικό προσωπικό να τον απομονώσει πλήρως για 3 μέρες. Δεν θυμόταν τίποτα απ’ το περιστατικό, ούτε απ’ το πρώτο διάστημα της νοσηλείας του.

Κάποιοι ειδικοί έχουν σκεφτεί την πιθανότητα να άκουγε φωνές που του υπαγόρευαν να βλάψει τον φίλο του Gauguin και να έκοψε το αυτί του για να αυτοτιμωρηθεί γι’ αυτές τις προσβλητικές ακουστικές ψευδαισθήσεις.

Άλλοι πάλι υποστήριξαν πως το έκανε για ν’ ανακουφιστεί απ’ τα συμπτώματα της νόσου Ménière, που πιστεύουν πως ήταν η αιτία των συμπτωμάτων του.

Φυσικά τίποτα δεν μπορεί ν’ αποδειχτεί. Το μόνο που είναι βέβαιο είναι πως ο ίδιος πράγματι ανησυχούσε για διάφορες σκέψεις που έκανε, για επίμονα συναισθήματα που τον κατέκλυζαν και μεταβολές της διάθεσης του που είχε προσέξει: «Well, well, there are moments when I am twisted by enthusiasm or madness or prophecy, like a Greek oracle on the tripod» (3/2/1889 -ολόκληρη η επιστολή εδώ).

.

paul-gauguin-man-in-a-red-beret-1888.jpg!Blog
Paul Gauguin (Man in a Red Beret), 1888

.

Δεν ήταν η πρώτη φορά που αναρωτιόταν τι δεν πήγαινε καλά με κείνον, απ’ όταν έφτασε στην Arles, όταν ρώτησε τον Ray αν είναι τρελός.

Είχε γράψει αρκετές φορές στον αδερφό του, πόσο περίεργα ένιωθε ορισμένα μερόνυχτα κι είχε προσπαθήσει ήδη να κόψει το αψέντι και το κάπνισμα, υποψιαζόμενος πως επιδεινώνουν τις ξαφνικές κι αναίτιες κρίσεις άγχους που τον κυρίευαν.

Περιέγραφε ένα αίσθημα κενού και κούρασης που τον κατέβαλε, κρίσεις μελαγχολίας και φρικτών τύψεων που τον βασάνιζαν. Ενθουσιασμός, τρέλα, μειωμένη σεξουαλική διέγερση, αίσθημα λιποθυμίας, «κακή κυκλοφορία» αίματος, «αδύναμο στομάχι» (ήταν διαρκώς υποσιτισμένος κι είχε προβλήματα με την πέψη ), πυρετούς, αϋπνίες (τα δύο αυτά ίσως οφείλονταν στην υπάρχουσα γονόρροια), λήθαργο, αφηρημάδα, όλα τα συμπτώματα που παρατηρούσε τα παραθέτει και η Dietrich Blumer, στην εργασία της (The Illness of Vincent van Gogh, Am J Psychiatry 2002;159:519-526) για κείνον.

Αλλά επέστρεψε στους αγαπημένους του εθισμούς και δούλευε πολύ (έμεινε στην πόλη 15 μήνες και στο διάστημα αυτό έφτιαξε περίπου 200 πίνακες και περισσότερα από 100 σχέδια, σύμφωνα με το βιβλίο που μπορείτε να διαβάσετε εδώ ) γιατί διαισθανόταν πως τον βοηθάει το να ζωγραφίζει, έστω κι αν δεν μπορούσε όπως παραδεχόταν να τον κρατήσει ούτε αυτό, μακριά απ’ την τρομερή ανάγκη που είχε για τη θρησκεία. Ποιος ξέρει πίσω απ’ αυτή τη λέξη, πόσες κρυμμένες ανάγκες ακόμα παραμόνευαν.

.

300px-Vincent_van_Gogh_-_View_from_Theo’s_apartment_-_Google_Art_Project
View of Paris from Vincent’s Room in the Rue Lepic, 1887

.

Kι η κλιμάκωση ήρθε τελικά με τον πρώτο εγκλεισμό του. Ο Rey όμως τον διαβεβαίωσε πως δεν ήταν τρελός, τον καθησύχασε, αρνήθηκε κατηγορηματικά πως συμβαίνει κάτι τέτοιο. Το αψέντι, η πράσινη νεράιδα, θεωρούσε πως ευθυνόταν για την κατάσταση του και “une surexcitation passagère” που είχε ως χαρακτήρας.

Το αψέντι του οποίου η χρήση τότε ήταν διαδεδομένη μεταξύ των Γάλλων καλλιτεχνών, έπαιξε προφανώς κάποιο ρόλο στην όλη ιστορία, αλλά με σιγουριά είναι δύσκολο να πει κανείς, αν ήταν όντως το μοναδικό αίτιο που έφερε τον Van Gogh στο ψυχιατρείο ή αν συνέβαλλε και κατά πόσο στην αποσταθεροποίηση του ήδη εύθραυστου ψυχισμού του.

Απ’ το Παρίσι βέβαια, παρατηρητές ανέφεραν όπως τονίζει η Blumer, πως παρουσίαζε κάποια παροδικά συμπτώματα, τα οποία έχουν συνδεθεί με τη δράση αυτού του ποτού: σπασμό του χεριού, παράξενο βλέμμα, σύγχυση κι αμνησία που ακολουθούσαν τέτοιες φάσεις.

Ήταν επίσης εριστικός, έδειχνε ατημέλητος και μάλωνε διαρκώς με τον Theo που περιέγραψε σε κάποιο γράμμα του προς τη μικρότερη αδερφή τους, πως ήταν σαν να ‘χει να κάνει με δύο ανθρώπους: Ο ένας ιδιαιτέρως ταλαντούχος, τρυφερός, εκλεπτυσμένος κι ο άλλος εγωιστής, σκληρόκαρδος που έκανε τη ζωή των άλλων και του εαυτού του δύσκολη.

H θυϊόνη ή θουγιόνη (thujone) είναι η ουσία που ενοχοποιήθηκε για την τοξικότητα του δημοφιλούς τότε ποτού (είναι ανταγωνιστής των υποδοχέων GABA  καθώς και των υποδοχέων σεροτονίνης).

Αν και τα δεδομένα σχετικά μ’ αυτό το ζήτημα είναι συγκεχυμένα (προφανώς δεν θ’ αναλυθούν εδώ), μάλλον αποτελεί μύθο η τρέλα που υποτίθεται προκαλεί (έρευνες την καταδεικνύουν ασφαλέστερη του αλκοόλ). Φαίνεται ωστόσο πως υπάρχει ισχυρή συσχέτιση της νευροτοξίνης αυτής με τις επιληπτικές κρίσεις.

.

Absinthe, 1887
Café Table with absinthe, 1887

.

Ο Rey λοιπόν, βασιζόμενος στο σκεπτικό που ήδη αναφέρθηκε, διέγνωσε “παροδική διέγερση” (αν και η επίσημη διάγνωση απ’ το νοσοκομείο ήταν «οξεία μανία με γενικευμένο παραλήρημα”). Πίστευε όντως πως η διαταραχή ήταν επιληπτικής φύσης και του συνταγογράφησε βρωμιούχο κάλιο (potassium bromide,αντισπασμωδικό κι ηρεμιστικό φάρμακο της εποχής εκείνης που χρησιμοποιούνταν κι ως αντιεπιληπτικό), το οποίο φάνηκε σε πρώτη φάση αποτελεσματικό.Παράλληλα του χορηγούσε ένα κρασί που φτιαγμένο από εκχύλισμα κινίνης (cinchona wine) που τότε θεωρούνταν πως θεράπευε τον πυρετό.

Μόλις τρεις βδομάδες μετά την εισαγωγή του ο Van Gogh ήταν σε θέση να ζωγραφίσει την αυτοπροσωπογραφία του που τον δείχνει με επίδεσμο λόγω του κομμένου αυτιού, αλλά γαλήνια ήρεμο.

Δεν σταμάτησε όμως το αψέντι, με αποτέλεσμα όταν βγήκε απ’ το ψυχιατρείο, ν’ ακολουθήσουν άλλες δύο υποτροπές  (μικρής διάρκειας, που συνοδευόταν από αμνησία) που τον έστειλαν πίσω. Απ’ τις περιγραφές τους μοιάζουν σαν ψυχωτικά  επεισόδια (φόβος πως θα τον δηλητηριάσουν,  ακουστικές ψευδαισθήσεις κ.α).

Στην Arles πια, ακόμη και τα παιδιά χλεύαζαν τον τρελό κοκκινομάλλη, τον «fou roux» όπως τον αποκαλούσαν και  η υπάρχουσα φαρμακευτική αγωγή, δεν μπορούσε πια να χρησιμοποιηθεί. 

 Οι κάτοικοι της πόλης εντέλει μάζεψαν υπογραφές και έστειλαν τον ζωγράφο στο άσυλο. Στην επιστολή με αριθμό 579 (και ημερομηνία 19/3/1889) προς τον αδερφό του Theo, περιγράφει ο ίδιος εκ των υστέρων, όλα όσα έγιναν τότε.

.

Van_Gogh_-_Garten_des_Hospitals_in_Arles1
Garten des Ηospitals in Arles, 1889

.

Ο Rey ήταν άρρωστος  όταν έγινε η επανεισαγωγή του, γι’ αυτό απουσίαζε κι ο Van Gogh περιορίστηκε. Δεν του επέτρεψαν ούτε το κάπνισμα αρχικά, κάτι που επιτρεπόταν στους άλλους ασθενείς.  Συνέχισαν όμως τις πολύωρες συζητήσεις τους όταν ο γιατρός που εμπιστευόταν, επέστρεψε και χάρη σ’ αυτές, έβαλε για λίγο στην άκρη την μελαγχολία του.

Ο σπουδαίος ζωγράφος φιλοτέχνησε το πορτρέτο του νεαρού Jean-Félix Rey, για να τον ευχαριστήσει. Σύμφωνα με τους Doiteau & Leroy εκείνος δεν το δέχτηκε ως δώρο. Αρνήθηκε να το πάρει και ο φαρμακοποιός του ασύλου στον οποίο προσφέρθηκε ακολούθως και τελικά κατέληξε στον διοικητή του νοσοκομείου. Ο λόγος που ο γιατρός αρνήθηκε, ήταν επειδή το έργο του προκάλεσε τρόμο. Ο Van Gogh είχε χρησιμοποιήσει αρχικά σ’ αυτό μόνο δύο βασικά χρώματα: κόκκινο και πράσινο.

Σύμφωνα με άλλους μελετητές όμως, όπως ο Καθηγητής Sheramy Bundrick αν και ο Rey το εκτίμησε σαν χειρονομία και το πήρε, εντούτοις δεν του άρεσε. Για κάποιο διάστημα μάλιστα,  η μητέρα του το χρησιμοποίησε για να καλύψει μια τρύπα στο κοτέτσι τους (ή στη σοφίτα σύμφωνα μ’ αυτό το άρθρο), μέχρι που πουλήθηκε σ’ έναν καλλιτέχνη το 1901.

Σ’ αυτόν τον γιατρό επίσης υποστηρίζει ο Bundrick, επικαλούμενος μεταγενέστερη συνέντευξη του Rey, πως παραδόθηκε απ’ την Αστυνομία το κομμένο αυτί του Van Gogh. Tο διατηρούσε σε ένα βάζο με αλκοόλ στο γραφείο του, μέχρι που κλάπηκε από άγνωστο.

Όπως και να ‘χει όμως, είναι γεγονός πως ο επιστήμονας αυτός (εδώ υπάρχει φωτογραφία του για να κάνετε και τις συγκρίσεις με τον πίνακα) αν και δεν ήταν ειδικευμένος στην ψυχιατρική, αν και έκανε λάθη από απειρία κι άγνοια, προσπάθησε ωστόσο να βοηθήσει τον Ολλανδό καλλιτέχνη, διαφώνησε με τον αναγκαστικό εγκλεισμό του, υπήρξε ένας απ’ τους λίγους που του στάθηκαν στην Arles και διευκόλυνε αργότερα τη μετάβαση του στο Saint-Remi.

Πριν συμβεί αυτό, ο Van Gogh διάβαζε Σαίξπηρ και ιδίως τα έργα που αφορούσαν βασιλείς (Βασιλιά Ληρ, Ερρίκος ο Δ’ κτλ), κάπνιζε πάλι ελεύθερα, φυσικά ζωγράφιζε κι έγραφε στον αδερφό του πως ήταν  απ’ τις λίγες φορές που δεν αισθανόταν μόνος, μες τους τόσους ασθενείς.

.

ward-in-the-hospital-at-arles-1889.jpg!Blog
Ward in the hospital at Arles,1889

.

(συνεχίζεται εδώ)

.

.

.

.