Ο Δάντης και η εξορία : «… το να ανεβοκατεβαίνει κανείς σε ξένες σκάλες…»

Το τρίτο και τελευταίο μέρος του ντοκιμαντέρ που μπορείτε να παρακολουθήσετε στα πλαίσια του αφιερώματος Made in Italy για το Δάντη (Dante Alighieri) και την σχέση του με τη μουσική, από εδώ, με μια απλή εγγραφή, είναι ένα οδοιπορικό στα ίχνη της εξορίας του Ποιητή και φυσικά ο Simone Sorini (για τον οποίο υπάρχουν βιογραφικά στοιχεία σ’ αυτή την ανάρτηση) είναι και πάλι ο ξεναγός μας:

«Οι πρωταγωνιστές αναζητούν τους τόπους και αναπαριστάνουν την πορεία (επώδυνη αλλά καλλιτεχνικά δημιουργική) του Ποιητή αφού αναγκάστηκε να φύγει από τη Φλωρεντία.

Φόντο του ταξιδιού είναι ολόκληρη η Βόρεια και Κεντρική Ιταλία με αφετηρία την Φλωρεντία και τέρμα τη Ραβένα, όπου ο Ποιητής έζησε τα τελευταία πικρά χρόνια της ζωής του, πέθανε και ετάφη, μέσα από την Τοσκάνη, τη Λιγκούρια και τη Βερόνα.

Η μουσική υπόκρουση του συνόλου SimoneSorini SYRENARUM με φωνές και όργανα της εποχής εκείνης, αποτελείται από τα ωραιότερα αποσπάσματα του ποιητικού έργου του Δάντη, μελοποιημένα με άκρα φιλολογική επιμέλεια. Πρωτοποριακή και απολύτως πρωτότυπη είναι η μελοποίηση των στίχων της Θείας Κωμωδίας».

700 χρόνια απ’ το θάνατο του Δάντη: Μια στάση στη Βερόνα

Μεσόστρατα της ζήσης μας φτασμένος

στο μαύρο δάσος είχα ξεστρατίσει·

ο ίσιος δρόμος ήτανε χαμένος…

Canto I, Inferno

Το άγαλμα του Δάντη στη Βερόνα που φιλοτέχνησε ο Ugo Zannoni (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Στη Βερόνα και συγκεκριμένα στην πλατεία Piazza dei Signori, βρίσκεται το άγαλμα του Δάντη να μας θυμίζει ότι ζούσε εκεί, απ’ το 1312 ως το 1318, όντας εξόριστος. Ήμουν σ’ αυτήν την πόλη (δείτε και τη σχετική ανάρτηση) πριν 2 χρόνια και καθώς φέτος συμπληρώνονται 700 χρόνια απ’ το θάνατό του το βρήκα καλή ιδέα να σας εξηγήσω τι συνέβη τότε. Ο Δάντης λοιπόν γεννήθηκε στη Φλωρεντία και καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια. Τα χρόνια εκείνα η περιοχή αυτή ήταν διχασμένη, εξαιτίας της αντιπαλότητας των δύο μεγάλων της πολιτικών παρατάξεων . Οι Γουέλφοι έκλιναν περισσότερο με το μέρος του Πάπα, ενώ οι Γιβελίνοι (Ghibellini) με το μέρος του Γερμανού Αυτοκράτορα. Το 1292 οι Γουέλφοι επικράτησαν και εκδίωξαν τους αντιπάλους τους απ’ τα δημόσια αξιώματα. Διασπάστηκαν ωστόσο σε Μαύρους (Guelfi neri) που υποστήριζαν ότι δεν έπρεπε να δοθούν πολλά προνόμια στο λαό και στους Άσπρους (Guelfi bianchi), τους πιο δημοκρατικούς, που είχαν αντίθετη άποψη.

Στους δεύτερους ανήκε κι ο Δάντης. Επικράτησαν όμως οι Μαύροι, τον καταδίκασαν σε εξορία και στην πληρωμή ενός εξωφρενικού ποσού (5000 φλορίνια που έπρεπε να δώσει σε τρεις μέρες). Αδυνατώντας να το πληρώσει καταδικάστηκε να καεί ζωντανός όπου κι αν συλληφθεί, με αποτέλεσμα να εξοριστεί κι άρχισε να περιπλανιέται στην Ιταλία. Επισκέφτηκε τη Βερόνα το 1301 κι έμεινε εκεί για περίπου ένα χρόνο ως προσκεκλημένος του Bartolomeo I della Scala, μέλους της ισχυρής οικογένειας των Scaligere τους πέντε τάφους των οποίων μπορείτε να δείτε στις ακόλουθες φωτογραφίες και στον σύνδεσμο. Η οικογένεια δεν είχε ενδοιασμούς στο να καταλάβει την εξουσία αλλά όπως σημειώνεται απ’ τους ιστορικούς, στην συνέχεια αποδείχτηκε σχετικά δίκαιη και πολιτισμένη στη διακυβέρνησή της. Το κτίριο της σημερινής Νομαρχίας τους ανήκε κάποτε κι αργότερα πέρασε στους Ενετούς κυβερνήτες της Βερόνας.

Στη συνέχεια, το 1304 και το 1312, ο Δάντης επέστρεψε και φιλοξενήθηκε για 7 περίπου χρόνια από άλλο μέλος της ίδιας οικογένειας, τον Bartolomeo Cangrande della Scala, στον οποίο αφιέρωσε το σύνολο του επικού ποιήματός του Paradiso (υπάρχουν σχετικές αναφορές στις Επιστολές ειδικά στην ep. XIII, αλλά έχει σημασία να ξέρετε ότι υπάρχει μεγάλη συζήτηση σχετικά με την αυθεντικότητά τους, δηλαδή δεν είναι απόλυτα σίγουρο ότι τις έγραψε ο ίδιος ο Δάντης). Αναμενόμενη βέβαια η αφιέρωση, θα μπορούσαμε να πούμε, αφού ευεργετήθηκε από ‘κείνον τόσο ο ίδιος, όσο κι ο γιος του Pietro, οι σπουδές του οποίου στη Μπολόνια πληρώθηκαν απ’ τον προαναφερόμενο. Όσο βρισκόταν στη Βερόνα, έγραψε και το De Monarchia (εκτός απ’ το μεγαλύτερο μέρος του Paradiso). Στην πόλη αυτή ήταν ελεύθερος να διαδώσει τις ιδέες του και τα έργα του, να μελετήσει τα αρχαία κείμενα που βρίσκονταν στη βιβλιοθήκη του Καπιτωλίου, να θαυμάσει τα ρωμαϊκά ερείπια και να αναπνεύσει τον αέρα, ελπίζοντας σ’ ένα λαμπρό και ειρηνικό μέλλον, όπως σημειώνεται εδώ.

Σε περίπου δύο ώρες μπορείτε να δείτε τα μέρη και τα μνημεία που συνδέονται με την παρουσία του εκεί και να κάνετε κατά κάποιο τρόπο το δικό σας λογοτεχνικό ταξίδι στο παρελθόν, καθώς θα διαπιστώσετε ότι συγκεκριμένες περιγραφές που απαντώνται στη Θεία Κωμωδία συμπίπτουν με υπαρκτά αντικείμενα που βρίσκονται π.χ. στους τάφους των Scaligere (Arche Scaligere), με παιχνίδια της εποχής όπως πχ. το Palio που ενέπνευσε μερικούς στίχους που υπάρχουν στην Κόλαση (Inferno), με συγκεκριμένα μέρη όπως το Αβαείο του San Zeno, η Sant’Elena, κι όχι μόνο.

Εξώφυλλο σχετικής έκδοσης στα ελληνικά (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Υπάρχει κάτι ακόμη πιο συναρπαστικό για ορισμένους: μιαν αινιγματική αναφορά δηλαδή του πατέρα της Ιταλικής γλώσσας, σ’ ένα απόσπασμα του προαναφερόμενου έργου που κάνει πολλούς ανθρώπους να πιστεύουν ότι η ιστορία του Ρωμαίου και της Ιουλιέτας δεν ήταν απλώς θρύλος. Κι αυτό γιατί αναφέρεται στους Μοντέκους και στους Καπουλέτους (Montecchi e Cappelletti). Στην πλάκα λοιπόν που υπάρχει στην πρόσοψη του λεγόμενου Σπιτιού του Ρωμαίου έχουν αναρτηθεί οι σχετικοί στίχοι κι εδώ υπάρχουν οι αντίστοιχες φωτογραφίες.

Όπως και να ‘χει εγώ σύντομα θα σας γράψω για ένα άλλο τραγικό, σύγχρονο ζευγάρι και θα ολοκληρώσω τώρα αυτή την ανάρτηση εξηγώντας πως ο λόγος που ο Δάντης έφυγε το 1318 απ’ τη Βερόνα και πήγε στη Ραβέννα (όπου και πέθανε στις 14 Σεπτεμβρίου του 1321), φαίνεται να μην είναι ένας. Διάφορες αλλαγές στην πολιτική κατάσταση της εποχής κι άλλα γεγονότα έπαιξαν ρόλο. Η πόλη τον θυμάται και τον μνημονεύει πάντα βέβαια. Άλλωστε το οικογενειακό παρεκκλήσι των Alighieri βρίσκεται στην εκκλησία του San Fermo, ο γιος του Pietro έμενε στο Palazzo Bevilacqua, το οποίο εξακολουθεί να υπάρχει ακριβώς μπροστά από την εκκλησία της Santa Anastasia, οι απόγονοί του παράγουν Amarone και άλλα τοπικά κρασιά κ.ο.κ.

Piazza dei Signori. Στο κέντρο το άγαλμα του Δάντη (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Μάλιστα το 2019 έγινε αυτή η εκδήλωση κι αυτές οργανώνονται φέτος προς τιμήν του. Στο ακόλουθο video τέλος, φαίνονται όλα τα μέρη που συνδέονται με κείνον μέσα από μια έξυπνη ιστορία συνάντησης ενός άντρα και μιας γυναίκας κι έστω και μ’ αυτόν τον τρόπο μπορείτε να τα δείτε (σας εύχομαι κι από κοντά κάποτε). Όσο για μένα, χαίρομαι που έστω για λίγο περπάτησα στα βήματά του εκεί κι ελπίζω να κατάφερα να σας πάρω μαζί μου νοερά, σ’ αυτό το ταξίδι… Σας αφήνω, ως την επόμενη φορά, μ’ αυτούς τους στίχους που ξεχώρισα και ταιριάζουν -ειν’ η αλήθεια- στην εποχή μας:

Μα η ψυχή στα θαύματα προστρέχει

καθώς οι κόλασες μας καταπίνουν…

Canto XIV, Inferno

*Όλες οι φωτογραφίες αυτής της ανάρτησης τραβήχτηκαν από μένα κι έχουν ανέβει στους προσωπικούς λογαριασμούς που διατηρώ στο flickr και στο Instagram αντίστοιχα. Οι πηγές που χρησιμοποίησα υπάρχουν όλες, στους σχετικούς συνδέσμους. Τα αποσπάσματα είναι απ’ το βιβλίο που εικονίζεται, το οποίο εκδόθηκε το 1986 και του οποίου την ορθογραφία διατήρησα αυτούσια.

Η Βερόνα (που πουλάει έρωτα) ή αλλιώς η πανέμορφη πόλη της ..Ιουλιέτας

Με τους περιορισμούς που ζούμε, μοιραία το μυαλό μας κάποιες στιγμές θέλει να δραπετεύει και να «ταξιδεύει». Γι’ αυτό κι εγώ θα σας ξεναγήσω σήμερα στη μαγευτική αυτή πόλη και τα περίχωρά της, όπου και φιλοξενήθηκα. Δε θα γράψω πολλά όμως, γιατί στο μυθιστόρημα που ξεκίνησα να γράφω το 2018 στο Novi Sad της Σερβίας, έτσι κι αλλιώς θα υπάρχουν περισσότερες λεπτομέρειες. Θα είναι πιο φωτογραφική ας πούμε αυτή η ξενάγηση, η οποία ξεκινά όπως βλέπετε παραπάνω απ’ την αυλή του σπιτιού της ..Ιουλιέτας. Οι έρωτες χρειάζονται και τους μύθους τους κι ο Δήμος της πόλης φαίνεται να το ξέρει καλά αυτό.

Φτάνοντας λοιπόν κοντά στο περίφημο αυτό σπίτι (στο οποίο ομολογώ ότι ξόδεψα το λιγότερο δυνατό χρόνο, περίπου ένα τέταρτο άντεξα δηλαδή), είδα ότι οι τοίχοι των καταστημάτων και των κτιρίων γενικώς της περιοχής αυτής είναι γεμάτοι υπογραφές ερωτευμένων. Όταν λέμε γεμάτοι, δε φαντάζεστε πόσο, αλλά θα πάρετε μια ιδέα απ’ τις φωτογραφίες. Ναι, φυσικά και άνθρωποι απ’ τη χώρα μας έχουν αφήσει τα ίχνη τους εκεί. Στους τοίχους, σε λουκέτα, ακόμη και σε ..τσιρότα. Μα γιατρεύονται οι πληγές του έρωτα με τσιρότα;

Πριν την επιδημία όπως καταλαβαίνετε ο συνωστισμός στην αυλή όπου η είσοδος είναι δωρεάν ήταν τρομερός, η μία μετά την άλλη κοπέλα ήθελαν να φωτογραφηθούν στο μπαλκόνι της Ιουλιέτας (ανεβαίνοντας εκεί πλήρωναν το σχετικό εισιτήριο) ή τα ζευγάρια ν’ ακουμπήσουν κάποιο συγκεκριμένο σημείο του σώματός της για να τους φέρει γούρι κ.ο.κ. Δε μπήκα λοιπόν στη διαδικασία να μείνω εκεί κι έφυγα για να δω την πόλη, που πάμπολλα σημεία της μοιάζουν με πίνακες ζωγραφικής και γενικώς μένει αλώβητη στο χρόνο. Καθώς έχω επισκεφτεί τόσο τη Ρώμη όσο και τη Βενετία (εκτός απ’ την Τεργέστη), μπορώ να πω ότι αυτή μου φαίνεται η δεύτερη ομορφότερη πόλη της Ιταλίας. Μερικά απ’ τα ενδιαφέροντα μνημεία της είναι αυτά που μπορείτε να δείτε σ’ αυτό το σετ φωτογραφιών και για όλα υπάρχουν εδώ πληροφορίες.

Φυσικά πολλές βόλτες έκανα και στον ποταμό Αδίγη (καρδούλες κι ερωτικοί στίχοι υπήρχαν κι εκεί), όπως και πολλοί άλλοι κάτοικοι της πόλης. Πώς να μην περπατήσεις σ’ αυτές τις γέφυρες, να μη σταθείς, να μη θαυμάσεις τη θέα; Μένοντας πάντως στα πολύ πιο ήσυχα προάστια είχα την ευκαιρία να ζήσω για λίγο σε διαφορετικούς ρυθμούς, μιας κι εκεί οι άνθρωποι ασχολούνται με τα χωράφια τους, τα ζώα τους και τα βράδια πίνουν λίγο κρασάκι στην τοπική trattoria όπου φυσικά παραγγέλνουν φρέσκα ζυμαρικά. Εννοείται ότι οικονομικά συμφέρει πάντα να μένετε σε εξοχές και χωριά (πάγια τακτική μου), όπου επιπλέον έχετε την ευκαιρία να ξεφύγετε απ’ τις τουριστικές διαδρομές και να δείτε πως αληθινά ζει ο κόσμος.

Μια κοντινή κι όμορφη εκδρομή που μπορείτε να κάνετε βέβαια και σας το προτείνω αν βρεθείτε σ’ αυτά τα μέρη, είναι στη λίμνη Γκάρντα, τη μεγαλύτερη της Ιταλίας, που προσφέρεται για βόλτες, μπάνιο, χαλάρωση, περιπάτους κι ό,τι ακόμη θέλετε. Εννοείται πως όπου κι αν πάτε, είτε στο κέντρο, είτε στα χωριά πάντα θα υπάρχει κάτι ενδιαφέρον να δείτε, γι’ αυτό κι η αναφορά μου στη Βερόνα δεν τελειώνει εδώ. Θα επανέλθω σύντομα λοιπόν στο θέμα με διαφορετικού είδους ανάρτηση για την πόλη. Θα μου πείτε τι να τις κάνουμε τις ταξιδιωτικές προτάσεις έτσι που μας έχουν κλείσει μέσα, μόνο στα όνειρά μας ταξιδεύουμε πια και θα ‘χετε δίκιο. Αλλά ας ελπίσουμε ότι θα ‘ρθουν και διαφορετικές μέρες. Ας ελπίσουμε…

*Όλες οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν από μένα κι έχουν ανέβει ήδη στους προσωπικούς λογαριασμούς που διατηρώ στο istagram και στο αντίστοιχο album του flickr. Εκεί θα βρείτε κι άλλες.