«Quo Vadis, Aida?»: Μια καθηλωτικη ταινία που φέρνει στο επίκεντρο τις μητέρες της Σρεμπρένιτσα

Γι’ αυτή την ταινία γίνεται πολύς λόγος τους τελευταίους μήνες στα Βαλκάνια μιας και ξυπνάει άγριες μνήμες, διχάζει πάλι κι ήθελα πολύ να τη δω για να έχω άποψη. Τα κατάφερα πριν λίγες νύχτες και γι’ αυτό σας γράφω σήμερα. Μα μας αφορά ένα τέτοιο θέμα; θ’ αναρωτηθείτε ίσως, αν δε γνωρίζετε ορισμένα γεγονότα. Ναι, μας αφορά είν’ η απάντηση και πολύ μάλιστα. Γιατί στην Σρεμπρένιτσα (Srebrenica) υψώθηκε κι η ελληνική σημαία. Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα απ’ την αρχή. Κεντρική ηρωίδα της ταινίας, που σκηνοθέτησε η Γιασμίλα Ζμπάνιτς (Jasmila Žbanić), είναι μια Βόσνια μεταφράστρια των Ηνωμένων Εθνών, η Aida (την υποδύεται η Jasna Djuricic) που προσπαθεί να σώσει την οικογένειά της, δηλαδή τον άντρα της και τους δυο γιους της. Αναπαριστώνται στην ταινία, τα όσα διαδραματίστηκαν λοιπόν, στο στρατόπεδο του Ποτότσαρι (Potočari) που ήταν υπό τον έλεγχο των Ολλανδών κυανόκρανων, λίγο πριν κι αφού οι Σέρβοι κατέλαβαν την πόλη. Επικεφαλής εκεί ήταν ο Συνταγματάρχης Τόμας Κάρρεμανς (Colonel Thomas Karremans).

Ίσως κάποι@ έχετε δει ντοκιμαντέρ από ‘κεινη την εποχή κι άλλ@ όχι. Δε ξέρω φυσικά τι θυμάστε απ’ αυτά ακόμη κι όσ@ τα είδατε, αλλά εγώ θυμάμαι για παράδειγμα, σ’ ένα που προβλήθηκε απ’ το BBC 4 τον αυτάρεσκο Ράσκο Μλάντιτς (Rasko Mladić) να προσφέρει τσιγάρο στον εμφανώς αμήχανο και φοβισμένο Κάρρεμανς, παίζοντας μαζί του το παιχνίδι της γάτας με το ποντίκι, λέγοντας του ειρωνικά και μ’ όλη την αίσθηση της υπέροχης του «Μη φοβάσαι, δε θα ‘ναι το τελευταίο σου!» Υπήρχαν κάμερες τότε κι έχουν καταγραφεί τα γεγονότα. Δε μιλάμε δηλαδή για εικασίες κι έχει σημασία αυτό. Ούτε το ανακαλώ για να δικαιολογήσω τον Κάρρεμανς, που ένα πιόνι ήταν κι αυτός, αλλά για να καταλάβετε πόσο περίπλοκη ήταν η κατάσταση. Μου το θύμισε όλη η ταινία μάλιστα, αυτό ειδικά το ντοκιμαντέρ αλλά υπάρχουν κι άλλα που μπορείτε να δείτε αν ψάξετε. Κι η σκηνοθέτης επικεντρώνεται στο πώς τα βίωσε αυτά τα γεγονότα μια γυναίκα, μια μητέρα κι είναι σα να αντιπροσωπεύει όλες τις γυναίκες της Σρεμπρένιτσα το απολύτως βασισμένο σε αληθινά περιστατικά, σενάριο της.

Στην Σρεμπρένιτσα, στο Ποτότσαρι για την ακρίβεια, είχαν εγκλωβιστεί χιλιάδες πρόσφυγες και τα Ηνωμένα Έθνη δεν κατάφεραν να τους προστατέψουν παρά τις υποσχέσεις που τους είχαν δοθεί. Κάποι@ είχαν καταφύγει σκόπιμα και ηθελημένα εκεί. Δεν ήταν λίγ@. Από μια στιγμή και μετά όμως, οι πόρτες του στρατοπέδου έκλεισαν καθώς ειπώθηκε ότι δε χωρούσε άλλους ο χώρος (η μόνη εξαίρεση που θα γινόταν ήταν για γυναίκες με μωρά), κι έμειναν χιλιάδες απέξω (κι άλλοι τόσοι άντρες κατέφυγαν στα γύρω βουνά), ενώ οι υπεύθυνοι ένιπταν τας χείρας τους. Κι έχει σημασία να θυμόμαστε όχι μόνο ποιοι έκαναν κάτι, αλλά και ποιοι δεν έκαναν τίποτα. Ποιοι αποδείχτηκαν κατώτεροι των περιστάσεων κι έχουν σοβαρότατες ευθύνες. Κι είναι φανερό ότι την ενδιαφέρει την σκηνοθέτιδα πολύ, να το δείξει κι αυτό.

Στην περιοχή πάντως τότε βρισκόταν κι Έλληνες εθελοντές (;), παραστρατιωτικοί δηλαδή ακροδεξιοί εθνικιστές (δεν είναι δική μου εικασία, υπάρχουν φωτογραφίες όπου φαίνεται να χαιρετούν ναζιστικά, κάποιοι δήλωσαν και περήφανα μέλη της Χρυσής Αυγής), που πολεμούσαν στο πλευρό των Σερβοβόσνιων. Δεν υπάρχει καμία αναφορά γι’ αυτούς στην ταινία (κάποιοι αγνοούνται ακόμη, ένας τους έγραψε βιβλίο, κτλ), αλλά σίγουρα οι κάτοικοι των Βαλκανίων δε ξεχνούν την εποχή που κυριάρχησε στην Ελλάδα η ιδέα «Σύνορα με την Σερβία» κι ο Ράντοβαν Κάρατζιτς (Radovan Karadžić) δήλωνε «Έχουμε το Θεό και τους Έλληνες!». Μου το δείχνει αυτό σχεδόν πάντα όταν ταξιδεύω η θερμή υποδοχή των Σέρβων κι η αυθόρμητη στιγμιαία μόνο, ευτυχώς, επιφύλαξη αντίστοιχα, των Βόσνιων απέναντι μου, καθαρά λόγω εθνικότητας.

Πώς να πω ότι δεν έχουν δίκιο; Κι όμως, στο Σαράγεβο (Sarajevo), στου οποίου την πολιορκία έλαβαν επίσης μέρος Έλληνες, διάλεξα να μείνω σε μουσουλμανική συνοικία κι οι άνθρωποι ήταν ευγενικότατοι και φιλικότατοι το διάστημα που παρέμεινα εκεί, παρά το ότι φυσικά δεν αποκλείω το γεγονός του να έκαναν και δεύτερες σκέψεις. Τα αφηγήματα βλέπετε, καλά κρατούν. Την έχω δει αρκετά θα έλεγα τη Βοσνία (υπάρχουν αναρτήσεις σχετικές εδώ) λοιπόν κι έχω μια ιδέα, όπως κι ενδιαφέρον για όσα συμβαίνουν ευρύτερα στα Βαλκάνια. Στην Σρεμπρένιτσα πάντως, ακόμη δεν έχω πάει κι ας είναι στα σχέδια μου. Ξέρω ότι κυριαρχούν στο τοπίο τα νεκροταφεία. Και στο Σαράγεβο άλλωστε γεμάτοι είναι οι λόφοι, είναι παρόντες παντού οι νεκροί. Αναρτημένα τα ονόματά τους έξω από πολλά κτίρια, τα σημάδια απ’ τις σφαίρες στους τοίχους ακόμη εκεί, ακόμη κι ειδικές ξεναγήσεις στα μέρη που σχετίζονται με τον πόλεμο γίνονται (ας όψεται η μόδα του war tour).

Σας τα γράφω αυτά, για να έχετε μια εικόνα της κατάστασης σήμερα. Ναι, είναι κι η Νεκροπολιτική στη μέση και φυσικά δεν το ξεχνάω, αλλά για την ώρα, ας μείνουμε στα της ταινίας. Αναπαριστώντας λοιπόν τα γεγονότα, η σκηνοθέτιδα, Jasmila Žbanić, δείχνει τον ηθοποιό που υποδύεται το Μλάντιτς να δίνει εντολή στους στρατιώτες του να μοιράσουν ψωμί, σοκολάτες και αναψυκτικά στους πρόσφυγες που βρισκόταν έξω απ’ τις πύλες του στρατοπέδου στο Ποτότσαρι και να τους διαβεβαιώνει ο ίδιος, ότι θα τους διαθέσει τα μέσα για να φύγουν. Τους ζητούσε να μη φοβούνται καθόλου. Έτσι ακριβώς έγινε όντως τότε. Αυτό καταγράφηκε και στις κάμερες, αλλά ότι ακολούθησε ήταν ο διαχωρισμός αντρών και γυναικών κι ακολούθως δυστυχώς η σφαγή. Ο Κάρρεμανς αποχώρησε χαμογελαστός κι ανακουφισμένος παίρνοντας τα δώρα που του πρόσφερε ο Μλάντιτς, οι κυανόκρανοι είχαν επιδοθεί σε χορούς, οι κάμερες ήταν πάντα εκεί κι οι εκτελέσεις είχαν αρχίσει. Το είπαν κάποιες γυναίκες στον Κάρρεμανς πριν φύγει, πως στρατιώτες του Σερβοβοσνιακού στρατού σκότωναν άντρες εν ψυχρώ, αλλά δεν τις πίστεψε, όπως παραδέχτηκε αργότερα.

Αυτά είναι τα γεγονότα λοιπόν, αλλά οι γενικεύσεις δεν μ’ άρεσαν ποτέ. Για μένα είναι αδιαμφισβήτητα, αλλά δεν ενστερνίζομαι κιόλας την άποψη ότι οι Σέρβοι ήταν οι μακελάρηδες των Βαλκανίων, γιατί δεν χωράνε κάποιοι άλλοι σ’ αυτό το αφήγημα. Ποιοι; Απλούστατα οι άλλοι Σέρβοι που διαδήλωναν στο Βελιγράδι εναντίον του πολέμου, οι Σέρβοι που βοήθησαν τους μουσουλμάνους γείτονες τους να διαφύγουν κι όσ@ έστελναν κρυφά τρόφιμα στο Σαράγεβο όσο διαρκούσε η πολιορκία. Οι Σέρβοι επίσης που διώχθηκαν κι εκτελέστηκαν σ’ άλλες περιοχές της πρώην Γιουγκοσλαβίας, όπως το Κοσσυφοπέδιο, που είδαν τα σπίτια τους να καταστρέφονται, τις εκκλησίες τους να καίγονται κι έχασαν για πάντα δικούς τους. Αλλά κάπως έτσι, άνθρωποι που συμβίωναν ειρηνικά για χρόνια, που ερωτεύονταν και παντρεύονταν (γεγονός είναι κι οι πάμπολλοι μεικτοί γάμοι), χωρίς να τους απασχολεί το διαφορετικό τους θρήσκευμα, βρέθηκαν απέναντι ν’ αλληλοσκοτώνονται. Γιατί έτσι είναι οι πόλεμοι κι οι Μεγάλες Ιδέες είναι που μακελεύουν. Πάντα χρειάζονται βέβαια κι οι αποδιοπομπαίοι τράγοι κι αν δεν υπάρχουν, τους κατασκευάζουν, δε χάθηκε ο κόσμος. Το έχω κι αυτό υπόψη.

Στην Σρεμπρένιτσα, επίσης όμως, εκτός απ’ τους Ολλανδούς και τους Έλληνες, έχει σημασία να θυμόμαστε πως ήταν κι οι Κροάτες κι έπαιξαν κι αυτοί το ρόλο τους. Άσχημα παιχνίδια βέβαια, μιας κι αναφέρομαι στους Κροάτες (τους οποίους υποστήριζαν πολύ οι Γερμανοί), μήπως δεν παίχτηκαν απ’ την άλλη και σε βάρος τους, κατά τη διάρκεια της πολιορκίας του Βούκοβαρ (Vukovar); Πώς να μην το μετρήσουμε κι αυτό; Όπως και τις πεποιθήσεις που υπήρχαν και υπάρχουν ότι έπρεπε να θυσιαστεί το Βούκοβαρ για να κερδηθεί η διεθνής συμπάθεια; Καταλαβαίνετε τώρα πόσο δύσκολες είναι οι απόλυτες κρίσεις; Η Αμερική έκανε γενικώς τις κινήσεις της στην σκακιέρα των Βαλκανίων κι η ..πολιτισμένη Ευρώπη, παρακολουθούσε απ’ τις οθόνες της… Αμφιβάλλει κανείς ότι βόλευε πολλούς (ναι και την Ελλάδα), ο διαμελισμός της Γιουγκοσλαβίας; Για όλους αυτούς τους λόγους, δε βλέπω την εικόνα ασπρόμαυρη. Αυτή είναι λοιπόν, η δική μου γνώμη.

Μεγάλο ρόλο φυσικά έπαιξε κι ο ίδιος ο Μλάντιτς, που ξεκάθαρα μιλούσε για εκδίκηση εναντίον των μουσουλμάνων. Αλλά και τον τρόπο που απευθυνόταν στους στρατιώτες του να δείτε απ’ τα ντοκιμαντέρ που ανέφερα στην αρχή, όλο και κάτι θα καταλάβετε. Η διαφθορά της εξουσίας, η προσωπικότητα κι ο χαρακτήρας του, ίσως όλα να συνέβαλαν. Σε λίγες μέρες, δηλαδή στις 8 Ιουνίου θ’ ακουστεί η τελική ετυμηγορία της δίκης του. Η Ιστορία θα τον κρίνει. Αρκετές απ’ τις μητέρες όμως που έχασαν τα παιδιά τους δε ζουν πια για να δικαιωθούν. Κάποιες δεν τα βρήκαν ποτέ για να τα θάψουν, άλλες τα βρήκαν κομματιασμένα, οι περισσότερες ζουν με τις φωτογραφίες τους μόνο για συντροφιά και όταν ανακαλύπτονται ομαδικοί τάφοι καλούνται να δουν, κάθε φορά, αν αναγνωρίζουν τους δικούς τους απ’ ό,τι απέμεινε απ’ αυτούς. Εδώ μπορείτε να διαβάσετε τι βίωσαν και βιώνουν, αλλά και τι πέτυχαν ως τώρα κι εγώ μεταφράζω ένα μικρό μόνο απόσπασμα:

«Οι γυναίκες έχουν κερδίσει ισχυρή φήμη για την εκστρατεία τους για την αλήθεια (campaign of truth-telling). Συμμετείχαν σε υποθέσεις εναντίον των Ηνωμένων Εθνών και των Κάτω Χωρών για φερόμενη αμέλεια από τα ολλανδικά στρατεύματα του ΟΗΕ, που επέτρεψαν να σκοτωθούν οι Βόσνιοι. Έπεισαν επίσης το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να εγκρίνει ψήφισμα που να καλεί όλες τις χώρες της ΕΕ να σηματοδοτήσουν την 11η Ιουλίου ως την ημέρα μνήμης της γενοκτονίας της Σρεμπρένιτσα».

Μιας και με αφορμή την ταινία πάντως, εξηγώ όλα αυτά, και δε θα μπορούσε να γίνει αλλιώς, ν’ αναφερθώ και σ’ αυτό το βιβλίο της Ρούζα Φωτιάδη (Ruža Fotiadis) που τιτλοφορείται «Traditional Friends and Orthodox Brothers” – Greek-Serbian Friendship in the 1990s between Discourse and Praxis» (Göttingen: Wallstein-Verlag, 2014). Καταγράφει πολλούς σταθμούς της σχέσης των δύο χωρών και θα σας βοηθήσει αν θέλετε να ξέρετε περισσότερα. Σε πρόσφατο αφιέρωμα της Frankfurter Allgemeine Zeitung που υπάρχει κι εδώ στα ελληνικά, σχολιάστηκε πάντως μία παράλειψή του από Γερμανό δημοσιογράφο: «(…)το 1941, η υπό σερβικό έλεγχο Γιουγκοσλαβία, προκειμένου να συμμετάσχει στον άξονα Γερμανίας-Ιταλίας-Ιαπωνίας, είχε ζητήσει από τον Χίτλερ γραπτή διαβεβαίωση ότι θα προσαρτήσει τη Θεσσαλονίκη…» Αυτό, για να έχετε πλήρη εικόνα.

Και να που φτάνει στο τέλος της κι αυτή η μεγάλη ανάρτηση που εσκεμμένα δε θέλησα να σπάσω σε μικρότερα μέρη… Τι γνώμη έχω λοιπόν για την ταινία; Δεν είναι φανερό; Την προτείνω ανεπιφύλακτα. Την βρήκα καθηλωτική, βαθιά συγκινητική (με λιτά μέσα μάλιστα το πετυχαίνει αυτό) κι αφυπνιστική για όσ@ δε γνωρίζουν τι συντελέστηκε τότε στην Σρεμπρένιτσα. Καταλαβαίνω γιατί βραβεύτηκε. Να τη δείτε. Κλείνοντας πάντως, να θυμίσω κι αυτή τη λεπτομέρεια για τις συναδέλφισσες και τους συναδέλφους του χώρου της ψυχικής υγείας: ο Ράντοβαν Κάρατζιτς ήταν ψυχίατρος. Και ποιητής δυστυχώς, αλλά θα σταθώ στην πρώτη του ιδιότητα. Κρυβόταν λοιπόν απ’ το 1996, ασκούσε όμως το επάγγελμά του κανονικά, ως Δόκτωρ Ντράγκαν Ντάμπιτς και παρίστανε μάλιστα το σύγχρονο γκουρού μέχρι το 2008 που συνελήφθη. Στο βιβλίο του Γιώργου Στάμκου «Άγνωστη Σερβία» θα βρείτε ένα ολόκληρο κεφάλαιο γι’ αυτόν με όλες τις λεπτομέρειες απ’ τη δράση του προπολεμικά και μεταπολεμικά ως «ειδικού» κι ένα ακόμη για το «βρυκόλακα» Μιλόσεβιτς. Είναι κι αυτά πολύ διαφωτιστικά.-

Παρουσίαση βιβλίου: «Balkan Gothic – ταξίδι στα αλλοκοσμικά Βαλκάνια», του Γιώργου Στάμκου

Ανυπομονούσα να το διαβάσω κι αυτό το βιβλίο του Γιώργου Στάμκου, για να πω την αλήθεια. Για να ταξιδέψω πάλι νοερά στα Βαλκάνια που δε μπόρεσα να επισκεφθώ φέτος και τα βρίσκω, όπως έγραφα εδώ όταν κυκλοφόρησε, συναρπαστικά. Δεν έχω υπόψη μου άλλες «γειτονιές» τόσο ιδιαίτερες. Και βέβαια γνωρίζω -μην αμφιβάλλετε- ότι βρίθουν οι υποτιμητικοί χαρακτηρισμοί γι’ αυτό το κομμάτι του πλανήτη, αλλά προσωπικά δε μου λένε τίποτα τα διαδεδομένα στερεότυπα. Βγάζω πάντα τα δικά μου συμπεράσματα όχι μόνο λαμβάνοντας υπόψη τι έχω διαβάσει, αλλά και το τι έχω βιώσει. Κι η εμπειρία μου είναι κάτι παραπάνω από θετική.

Σαν χρονοκάψουλες λοιπόν, πολλές χώρες διατήρησαν έθιμα και παραδόσεις αιώνων, ιστορίες και τελετουργικά, που σ’ άλλες ξεχάστηκαν. Αυτό σκεφτόμουν για παράδειγμα όταν διάβαζα το κεφάλαιο για τα «Βαμπίρ στη σύγχρονη Ρουμανία» και το άλλο για τους «Νεκροζώντανους των Βαλκανίων». Γιατί εκτός απ’ τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία, την Σερβία και στην Ελλάδα κατά το παρελθόν μας απασχολούσαν οι βρικόλακες, ναι οι βρικόλακες, παντοιοτρόπως. Αν στα ενδιαφέροντά σας είναι η λαογραφία κι έχετε διαβάσει ίσως όσα κατέγραψε ο Νικόλαος Γ. Πολίτης, θα το ξέρετε. Αν όχι -και για να είμαι ειλικρινής αυτό θεωρώ πιθανότερο-, θα σας γράψω λίγα πράγματα για να πάρετε μιαν ιδέα και να καταλάβετε κι απ’ αυτή την πλευρά, την αξία που έχει το βιβλίο του Γιώργου Στάμκου.

Η ελληνική λαϊκή παράδοση λοιπόν κάνει λόγο για «βρικόλακες», «βουρβουλάκους», «βρουκολάκους», «βουρδόλακους», «καταχανάδες» κ.α, που επιστρέφουν απ’ τη χώρα των νεκρών. Πολλές απ’ αυτές τις ιστορίες προέρχονται απ’ τα νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου (Σάμος, Μύκονος, Θήρα, Ζάκυνθος, Μήλος, Σύμη, κ.α.), άλλες απ’ την Πελοπόννησο, την Κρήτη, αλλά και την Ηπειρωτική Ελλάδα. Η ονομασία των πλασμάτων αυτών έχει λίγο-πολύ ίδια ρίζα ή αποτελεί παραφθορά της ίδιας λέξης, αλλά διαφέρει εντελώς στην Κρήτη, όπου οι βρικόλακες αναφέρονται ως «καταχανάδες».

Βρήκα σημαντικές ομοιότητες αυτών των ιστοριών με όσες αναφέρει το βιβλίο που σήμερα παρουσιάζω, άρα επιβεβαιώνεται η κοινή βαλκανική τους ρίζα κι αξίζει να κάνετε κι εσείς την αντιπαραβολή. Έχει ενδιαφέρον το ότι κάποιοι βρικόλακες συνεχίζουν εντατικά την πρότερη εργασία τους και στον τάφο και προσωπικά ξεχώρισα μία αφήγηση απ’ τον Παγώνδα της Σάμου, που αναφέρεται σ’ έναν γητευτή βρικολάκων, του οποίου το τελετουργικό του όμως, είναι μοναδικό και διαφέρει απ’ τα άλλα καταγεγραμμένα. Αν λάβετε υπόψη ότι το βιβλίο «Παραδόσεις» του Νικόλαου Γ. Πολίτη κυκλοφόρησε το 1904, θα καταλάβετε γιατί δεν μας είναι πια οικείες αυτές οι ιστορίες.

Εκτός απ’ αυτές (κι εμένα πάντα μ’ ενδιαφέρουν οι ιστορίες των απλών ανθρώπων κι όχι μόνο των νικητών, των κατακτητών και των βασιλέων) και το πώς τις εκμεταλλεύονται σήμερα συγκεκριμένες χώρες για να προωθήσουν τον τουρισμό τους επιτυχώς (δε χαρίζει κάστανα ο Γιώργος Στάμκος), θα μάθετε απ’ το «Balkan Gothic» πολλά για το ποιος ήταν πραγματικά ο Δράκουλας, τι σήμαινε ιστορικά το μυστικό Τάγμα του Δράκου, ποια είναι τα πιο περίεργα ή και τα πιο όμορφα νεκροταφεία στα Βαλκάνια, σε ποιο απ’ όλα έχουν θαφτεί βιβλία και γιατί κ.ο.κ.

Του πιστώνω του συγγραφέα στα προτερήματά του και το εξής: «συστήνοντας» μας το διαφορετικό, το ανοίκειο, μας φέρνει με τον τρόπο του πιο κοντά με τους ανθρώπους άλλων χωρών και πάντα μόνο κέρδος φέρνει η γνώση. Έτσι πολεμιούνται οι προκαταλήψεις και διαπιστώνουν οι λαοί τα κοινά τους χνάρια που κανένα σύνορο στο χάρτη δε μπορεί να τ’ αγνοήσει. Όπου πρέπει να πάρει θέση και το πρόσεξα αυτό και σε παλιότερα βιβλία του, δεν είναι διπλωμάτης, είναι δίκαιος. Παίρνει τη θέση που θεωρεί σωστή, δεν κρύβεται πίσω απ’ το δάχτυλό του. Και μας ταξιδεύει πάνω απ’ όλα…

Θα ταξιδέψετε λοιπόν μ’ αυτό το βιβλίο, κυρίως στην Τρανσυλβανία, τη Βουλγαρία, τη Βοσνία, τη Σερβία. Θα μάθετε λεπτομέρειες για ξεχωριστά μέρη όπως η Κοιλάδα των Ρόδων και το Ιστορικό Μουσείο Ίνσκρα του Καζανλάκ (στο οποίο ο πολιτισμός των αρχαίων Θρακών έχει εξέχουσα θέση), θα δείτε φωτογραφίες, θα πληροφορηθείτε για αρχαιολογικά ευρήματα και γενικώς θα διαπιστώσετε ότι το βιβλίο του Γιώργου Στάμκου είναι ιδιαίτερα καλογραμμένο (όπως πάντα άλλωστε και τα κείμενά του στην εκπομπή Balkan Express), απόλυτα τεκμηριωμένο (πάμπολλες οι πηγές του κι οι χρήσιμες υποσημειώσεις του), σωστότατα επιμελημένο και φυσικά μ’ ένα πολύ ελκυστικό εξώφυλλο που μου άρεσε τρομερά και όπως διάβασα την ιδέα γι’ αυτό είχε η Μίλιτσα Κοσάνοβιτς.

Τι να πω εκτός από συγχαρητήρια κι ευχαριστώ για το «ταξίδι»; Υπέροχη δουλειά έχει γίνει. Μπράβο! Όσ@ θέλετε να το προμηθευτείτε, δείτε εδώ το πώς κι εμένα επιτρέψτε μου να ολοκληρώσω αυτή την ανάρτηση, την τελευταία του 2020, μ’ ένα μικρό απόσπασμα που μίλησε στην καρδιά μου, ευχόμενη κάθε επιτυχία στο Γιώργο Στάμκο και καλή χρονιά σε όλ@ σας:

«Τα Βαλκάνια είναι ένα δώρο που πρέπει να το ξετυλίξεις προσεκτικά. Το αμπαλάζ του δε σε προετοιμάζει γι’ αυτό που θα βρεις μέσα. Το περιεχόμενο σε ξαφνιάζει και σε συγκινεί. Οι εκπλήξεις είναι συνεχείς και μεγάλες. Υπάρχει κάτι που μας προσελκύει στα Βαλκάνια, ειδικά εμάς τους Έλληνες. Κάτι το αειφόρο και καταστροφικό συνάμα. Το στοιχειωμένο, το αδάμαστο και το όμορφο. Μια ρομαντική αντίληψη. Ένα συναίσθημα. Ναι, τα Βαλκάνια είναι συναίσθημα». –

Balkan Gothic: Το νέο βιβλίο του Γιώργου Στάμκου, μόλις κυκλοφόρησε

Με χαρά πληροφορήθηκα χθες, ότι μόλις κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο του Γιώργου Στάμκου, που βλέπετε εδώ και το περιμέναμε κάποι@ καιρό τώρα.

Ο πολύ γνωστός κι αγαπητός, συγγραφέας και δημοσιογράφος, δεκαετίες τώρα γυρίζει τα Βαλκάνια και μας ενημερώνει ενδελεχώς τόσο για τις κοινωνικό-πολιτικές εξελίξεις, όσο και για κάθε πτυχή της ζωής των ανθρώπων που ζουν εκεί.

Προσωπικά, συμβουλεύομαι συχνά τις δημοσιεύσεις του (θα το ‘χετε διαπιστώσει όσ@ παρακολουθείτε σταθερά αυτό το blog) και παρακολουθώ τα εξίσου ενδιαφέροντα group στο Facebook, στα οποία είναι διαχειριστής.

Έχει γενικά φανατικό κοινό, που εκτιμάει τη βαθύτατη γνώση του γι’ αυτόν τον γεωπολιτικό χώρο, που βρίσκω κι εγώ συναρπαστικό. Δεν έχω υπόψη μου άλλες «γειτονιές» τόσο ιδιαίτερες, όσο αυτή των Βαλκανίων. Είτε γράφουμε γι’ αυτές λοιπόν, είτε τις σεργιανάμε, είτε θέλουμε απλώς να γνωρίζουμε τι συμβαίνει εκεί, έχουμε λόγους να διαβάζουμε όσα δημοσιεύει ο Γιώργος Στάμκος.

Αυτή τη φορά, στο νέο του βιβλίο, να που μας ταξιδεύει: «Αυτό είναι ένα έντυπο ταξίδι στα άγνωστα και αλλοκοσμικά Βαλκάνια. Από τα στοιχειωμένα σαξονικά κάστρα της Τρανσυλβανίας, μέχρι τα «νεκροταφεία βρικολάκων» στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας (Βουλγαρία), κι από τα παράξενα νεκρικά έθιμα των Βλάχων της ανατολικής Σερβίας, μέχρι τις αινιγματικές βογομιλικές νεκροπόλεις της Βοσνίας, το μυστήριο είναι παντού στα Βαλκάνια».

Περισσότερες πληροφορίες για τα περιεχόμενα του βιβλίου και λεπτομέρειες για το πώς μπορείτε να το αποκτήσετε θα βρείτε στο ακόλουθο link:

https://zenithmag.wordpress.com/balkangothic/

Καλή επιτυχία εύχομαι κι εγώ από καρδιάς στον συγγραφέα του και φυσικά όταν το διαβάσω, θ’ ακολουθήσει εδώ παρουσίαση.-

Νίκολα Τέσλα: Ο Άνθρωπος από το Μέλλον: Έκθεση, ως τις 31/1/2020, στο «Μουσείο Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας Κοτσανά»

Δεν γινόταν να μην γράψω δυο λόγια γι’ αυτή την έκθεση που εγκαινιάστηκε την 1η του Οκτώβρη κι αφορά το Νίκολα Τέσλα, απ’ τη στιγμή που εδώ υπάρχει ολόκληρη ανάρτηση για το Μουσείο που είναι αφιερωμένο σε κείνον, στο Βελιγράδι.

Είναι απ’ τις προσωπικότητες και τους επιστήμονες που μ’ ενδιαφέρει η ζωή και το έργο τους κι έτσι σκοπεύω να την επισκεφτώ και τότε θα μοιραστώ μαζί σας τις εντυπώσεις μου.

Στον ιστότοπο του «Μουσείου Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας Κώστα Κοτσανά», θα βρείτε εσείς εντωμεταξύ, όλες τις χρήσιμες πληροφορίες και αν θέλετε να μάθετε περισσότερα για κείνον, μπορείτε φυσικά ν’ αναζητήσετε και τα βιβλία του Γιώργου Στάμκου.

.

.

“Άγνωστη Σερβία”: Παρουσίαση του βιβλίου του Γιώργου Στάμκου και της Μίλιτσα Κοσάνοβιτς

Σ’ ένα απ’ τα ράφια του σπιτιού μου υπάρχει εδώ και πολλά χρόνια, ένα μπουκάλι σλίβοβιτσα μ’ ένα σκούρο καφέ ξύλινο σταυρό μέσα. Όχι αγορασμένο σαν αυτά που μπορείτε να βρείτε κι εσείς πια, αλλά δώρο μοναχών ορθόδοξης Σέβρικης εκκλησίας απ’ την περιοχή Štrpce του Κοσόβου. Ένα μπουκάλι με ..«αγιασμένο» ρακί από δαμάσκηνα δηλαδή, δικής τους παραγωγής, σαν παλιό χρέος που περιμένει υπομονετικά την εξόφλησή του. Δεν ανοίχτηκε ποτέ κι η στάθμη του κατεβαίνει όσο περνάει ο καιρός, αλλά οι ιστορίες που πρέπει να ειπωθούν γύρω απ’ αυτό όλο και πληθαίνουν.

Το σκεφτόμουν πέρυσι το καλοκαίρι στο Novi Sad καθισμένη στις όχθες του Δούναβη κοντά στην βομβαρδισμένη γέφυρα κοιτώντας προς το επιβλητικό κάστρο Petrovaradin. Το σκεφτόμουν όταν συναντήθηκα με μια ηλικιωμένη κυρία στο φρούριο Kalemegdan στο Βελιγράδι, αλλά και βλέποντας στο ίντερνετ πολλά επεισόδια απ’ το Balkan Express επιστρέφοντας στην Ελλάδα.

Κι επειδή τα χρέη πρέπει να εξοφλούνται κι εγώ ήδη γράφω κάνοντας παράλληλα την έρευνά μου για όλ’ αυτά τα μέρη, συμβουλευόμενη μεταξύ άλλων και το βιβλίο του Γιώργου Στάμκου και της Μίλιτσα Κοσάνοβιτς με τίτλο “Άγνωστη Σερβία” βρήκα καλή την ιδέα να σας το παρουσιάσω σήμερα.

Εκεί λοιπόν, στα κείμενα του Γιώργου Στάμκου γι’ αυτή τη χώρα που ζει τη δική της (Βαλκανική) «Άνοιξη» μέσα από διάφορες κινητοποιήσεις, αναφέρεται κι η φράση “ποίημα ανάμεσα στις δαμασκηνιές” που τόσο μου άρεσε. Δεν τις είδα ν’ ανθίζουν, αλλά τις φαντάστηκα μέσα από περιγραφές συγγραφέων σαν εκείνες του Ίβο Άντριτς. Είδα πολλά λουλούδια όμως κι ακόμη περισσότερα ηλιοτρόπια διασχίζοντας τη χώρα απ’ τη Niš ως το Βελιγράδι κι από ‘κει ως τα βόρεια σύνορά της. Και περπάτησα στις πόλεις της με τη ζωντανή κι άγρια ιστορία τους, όσο περισσότερο μπόρεσα.

Γι’ αυτή την ιστορία και για όσα δεν κατάφερα να δω εγώ, διάλεξα αυτό το βιβλίο. Για να ταξιδέψω κι άλλο μαζί του, νοερά τώρα πια μέχρι να ξαναβρεθώ σ’ αυτά τα μέρη και να γνωρίσω αυτό το λαό με τις τόσο ενδιαφέρουσες παραδόσεις του και τις διαφορετικές πεποιθήσεις του μέσα απ’ τις λέξεις δυο ανθρώπων που τον ξέρουν πολύ καλά. Ο Γιώργος Στάμκος γυρίζει τα Βαλκάνια σχεδόν τρεις δεκαετίες τώρα κι η Μίλιτσα Κοσάνοβιτς είναι γεννημένη στην Κροατία από Σέρβους γονείς. Μπορείτε να σκεφτείτε καλύτερους ξεναγούς;

Μ’ αρέσει άλλωστε να κοντράρομαι με τον ορθολογισμό μου κι ίσως γι’ αυτό αν και τόσο σκεπτικίστρια ως άνθρωπος, κατά καιρούς στα μυθιστορήματά μου να υπάρχουν και κάποια μεταφυσικά στοιχεία, να «περνάει» δηλαδή το μαγικό και το ανεξήγητο. Σέβομαι βαθιά τις διαφορετικές απ’ τις δικές μου απόψεις, προσωπικά δεν κατάφερα να νιώσω ποτέ την ενέργεια ορισμένων τόπων όσο δέος κι αν μου προκαλεί η φύση, αλλά πιστεύω πως σίγουρα πίσω απ’ τους μύθους και τα μυστήρια υπάρχουν αλήθειες που αξίζει να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε. Κι αν δεν βρίσκουμε την εξήγησή τους πάντα δε χάθηκε ο κόσμος. H φαντασία να ταξιδεύει…

Σας έγραφα μάλιστα στην ανάρτηση για το Μουσείο Νίκολα Τέσλα, πως αν δεν κατανοήσουμε το περιβάλλον απ’ το οποίο εκείνος προήλθε δεν θα μπορέσουμε και να τον “κρίνουμε” σωστά. Και το βιβλίο συμβάλλει και σ’ αυτό κι έτσι κατά τη γνώμη μου συμπληρώνεται σιγά-σιγά η μεγαλύτερη εικόνα. Μπαίνουν κάποια κομμάτια του παζλ στη θέση τους.

Στα κεφάλαια λοιπόν που έχει επιμεληθεί ο Γιώργος Στάμκος μαθαίνουμε για την ιστορία αλλά και για την πολύ ενδιαφέρουσα μυθολογία της περιοχής. Κατανοούμε την γεωπολιτική σημασία της Σερβίας και τον ρόλο που παίζει το Κόσοβο ως τόπος μνήμης και όχι μόνο, ακόμη και σήμερα φυσικά. Ξεκαθαρίζονται έτσι αρκετά τα στρατηγικά παιχνίδια που εξακολουθούν να παίζονται στα Βαλκάνια με τη Ρωσία αλλά και με την Αμερική.

Αλλά περιπλανιόμαστε μαζί του και σε χωριά της ενδοχώρας, γνωρίζοντας μέσα απ’ τις λέξεις του τις παραδοσιακές ασχολίες των κατοίκων τους και μαθαίνοντας τις συνήθειές τους. Βρήκα πολύ ενδιαφέρουσα την αναφορά του στην τεχνητή λίμνη Vlasina και στα “πλωτά νησιά” της, όπως άλλωστε κι όσα γράφει η Μίλιτσα Κοσάνοβιτς για την υπόγεια τοπιογραφία του Βελιγραδίου.

Έμαθα περισσότερα για το γνωστό Φεστιβάλ της Guca από κείνον και για το παράξενο χωριό του Εμίρ Κουστουρίτσα. Κι από κείνη πολλά για την εναλλακτικές θεραπείες (πολύ σημαντική η σύνδεση που κάνει με τους πολέμους, το εμπάργκο και τον οικονομικό παράγοντα) και για την παγανιστική Σερβία.

Μου άρεσε ακόμη που γράφοντας για τη δική της νοσταλγία είχε την ευαισθησία ν’ αναρωτηθεί «Τι να λείπει άραγε στους Αφρικανούς μετανάστες που καθημερινά προσπαθούν να επιβιώσουν ως μικροπωλητές;» και που εξήγησε στο ίδιο κεφάλαιο: «θα έλεγα ότι ζούμε στην εποχή της νοσταλγίας, γιατί ζούμε στην εποχή των μεταναστών και των προσφύγων, γιατί είμαστε μετανάστες οι ίδιοι ή τους συναντούμε συνεχώς, γιατί έχουν έρθει στη γειτονιά μας, στη χώρα μας..

Η εποχή της νοσταλγίας λοιπόν… Και για την Yugo-nostalgia γράφει πολλά ο Γιώργος Στάμκος. Έτσι εκτός απ’ τη Σερβία, μαθαίνετε και για τη Βοσνία (με μεγάλο ενδιαφέρον διάβασα όσα αφορούν τον Ίβο Άντριτς και την πόλη που νιώσαμε δική μας μέσα απ’ το βιβλίο του «Το γεφύρι του Δρίνου»), αλλά και για το Μαυροβούνιο, αφού και σ’ αυτές τις περιοχές ζουν Σέρβοι. Κι όχι μόνο. Θα καταλάβετε όταν το διαβάσετε τι εννοώ.

Οι πληροφορίες τους είναι διασταυρωμένες, αν κάτι δεν το έχουν εξακριβώσει οι ίδιοι αναφέρουν τίμια την πηγή τους (το μέτρησα αυτό) και παραθέτουν στο τέλος σχετική βιβλιογραφία. Σας προσφέρουν δηλαδή κάτι περισσότερο απ’ αυτό που υπόσχονται. Εγώ τουλάχιστον αυτό το εισέπραξα και το ομολογώ.

Γενικά είναι ένα βιβλίο που αξίζει να διαβάσετε είτε βρεθήκατε ποτέ σ’ αυτές τις χώρες, είτε πρόκειται να πάτε ή απλώς επειδή σας αρέσει να μαθαίνετε. Γιατί τις πληροφορίες του δεν θα τις βρείτε εύκολα στους τουριστικούς οδηγούς ή μέσω των γνωστών μηχανών αναζήτησης.

Όσες, όσοι είμαστε ταξιδιώτες άλλωστε δεν μένουμε ποτέ στην επιφάνεια και δεν μας αφορούν τα τετριμμένα. Ψάχνουμε το κάτι διαφορετικό, άσχετα απ’ το αν θα το ενστερνιστούμε ή θα το απορρίψουμε. Σημασία έχει πρώτα να το γνωρίσουμε. Και το βιβλίο αυτό εμένα μου έμαθε όσα ίσως θα μου έλεγαν οι ντόπιοι αν είχα ζήσει μαζί τους κάμποσες μέρες και νύχτες, σε σπίτια με αναμμένο τζάκι και καλή σλίβοβιτσα. Κι αυτό τα λέει όλα. –

.

*Η φωτογραφία του βιβλίου είναι από εδώ απ’ όπου μπορείτε να μάθετε περισσότερες πληροφορίες καθώς και το πώς μπορείτε να το προμηθευτείτε.

.

.

Βελιγράδι: Μουσείο Νίκολα Τέσλα

.

Μουσείο Τέσλα-είσοδος με κόσμο-α

.

Το να επισκέπτεται κάποια, κάποιος το Μουσείο Τέσλα στο Βελιγράδι, στο νούμερο 51 της οδού Krunska τη μέρα των γενεθλίων του μεγαλοφυή αυτού εφευρέτη κι επιστήμονα, έχει μια διαφορετική βαρύτητα.

Έτσι ένιωσα τουλάχιστον εγώ ανεβαίνοντας τη λευκή στριφογυριστή σκάλα εκείνη την Ιουλιανή μέρα, παρατηρώντας τη μεγάλη αφίσα στην πρόσοψη και το πλήθος κόσμου που βρισκόταν εκεί.

Πριν κάνω ένα βήμα στο εσωτερικό του μια ευγενέστατη κυρία με πληροφόρησε πως η είσοδος είναι δωρεάν σε άπταιστα αγγλικά και μου έδειξε μια προτομή του Τέσλα στην οποία είχαν ακουμπήσει ένα λευκό τριαντάφυλλο.

.

Μουσείο Τέσλα 3-α

.

Έμεινα για λίγο να την παρατηρώ, όσο στο μυαλό μου έπαιζαν τραγούδια του συγκροτήματος που πήρε τ’ όνομά του από κείνον που μας έδειξε τις δυνάμεις του ηλεκτρισμού.

Μας τις έδειξε όλες όμως; Όσα διάβασα στα βιβλία του Γιώργου Στάμκου και σε πλήθος άρθρων με έπεισαν πως κράτησε και πολλά μυστικά για τον εαυτό του και πώς να τον αδικήσουμε γι’ αυτό, με το FBI κι ένα σωρό άλλους στο κατόπι του; Ίσως γι’ αυτό απ’ το συγκεκριμένο Μουσείο πέρασαν όχι μόνο αθώοι επισκέπτες μα και πλήθος ..άλλοι όσο μαίνονταν ο άτυπος πόλεμος των μυστικών υπηρεσιών.

.

Μουσείο Τέσλα 19-α-η τσάντα του κτλ

.

Σοβιετικοί, Ιάπωνες και διάφοροι ακόμη που έψαχναν στις σημειώσεις του τις απαντήσεις σε θέματα τεράστια όπως η πρόκληση τεχνητών σεισμών, ο επηρεασμός του κλίματος (διαμέσου του ελέγχου του καιρού) και φυσικά προσπάθησαν μελετώντας τις να φτιάξουν κάποια απ’ τα υπερόπλα Τέσλα όπως την “ακτίνα θανάτου”.

Κάπως έτσι φτάσαμε να συζητάμε για τον “Σοβιετικό Τρυποκάρυδο”, για την “ομάδα 69”, για το μυστηριώδη σεισμό της Αυστραλίας το 1993, για την επίθεση στο μετρό του Τόκυο το 1995 την ευθύνη της οποίας ανέλαβαν οι ίδιοι Ιάπωνες “τουρίστες” (μέλη της θρησκευτικής αίρεσης Aum Shinrikyo) που επισκέπτονταν καθημερινά το Μουσείο τότε και προσπάθησαν να υποκλέψουν πολύτιμα έγγραφα του Σέρβου επιστήμονα.

.

Μουσείο Τέσλα 13-α-αντικείμενα και συσκευές

.

Σέρβου γράφω, αλλά έφερε με περηφάνια  την Αμερικανική υπηκοότητα και σήμερα η περιοχή που γεννήθηκε (το χωριό Smiljan δηλαδή) ανήκει στην Κροατία. Τότε η περιοχή αποτελούσε τμήμα της Vojna Krajina. Αλλά αυτά μπορείτε να τα διαβάσετε και μόνοι σας εδώ και στις πηγές που αναφέρω και μακάρι να το κάνετε για να μάθετε τις συνδιαλλαγές του με τον Thomas Edison, τον J. P. Morgan, το αν είχε όντως εμπλακεί στο Πείραμα της Φιλαδέλφειας, αν σχετιζόταν με την ανεξήγητη έκρηξη στην Τονγκούστα της Σιβηρίας ή όλ’ αυτά είναι συνωμοσιολογικές θεωρίες και πολλά ακόμη.

Ας σας μιλήσω καλύτερα εγώ για όσα είδα στο Μουσείο, ξέροντας απ’ την αρχή πως θα φανούν φτωχά όπως φτωχά φαίνονται σε κάποιους και τα εκθέματά του. Είναι όμως έτσι; Ποιος χώρος τάχα θα μπορούσε να “χωρέσει” τον μύθο του;

.

Μουσείο Τέσλα 9-κουστούμι-α

.

Τι θα μπορούσαμε να δούμε εκεί που να φτάνει για παράδειγμα σε μεγαλείο εκείνους τους κεραυνούς ύψους 40 μέτρων που δημιούργησε στο Κολοράντο Σπρινγκς; Και μόνο οι φωτογραφίες του ενώ κάθεται αμέριμνος και πάνω του μαίνεται ένα ηλεκτρισμένο χάος μοιραία μας έχουν στοιχειώσει.

Κι έτσι εμένα, όχι, το Μουσείο αυτό, που εγκαινιάστηκε στις 20 Οκτωβρίου του ‘55 (αλλά είναι οίκημα του 1927 σχεδιασμένο απ’ τον περίφημο αρχιτέκτονα Dragisa Brasovan κι απ’ το 2003 έχει καταχωρηθεί από την Unesco ως μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς), δεν μου φάνηκε καθόλου “λίγο”(το πωλητήριό του πάντως επιδέχεται βελτιώσεων). Μου είπαν κάποιοι πως πρέπει να δω οπωσδήποτε και το “άλλο” αλλά αφενός όσο έμεινα στην Κροατία δεν το επιδίωξα (την επόμενη φορά ίσως) και κυρίως οι γνώμες είναι υποκειμενικές κι οι συγκρίσεις περιττές.

.

Μουσείο Τέσλα 14-α-βραβεία κτλ

.

Περιπλανήθηκα λοιπόν μες το πολύβουο μελίσσι που είχε κατακλύσει το συγκεκριμένο χώρο στις 10 Ιουλίου (οι ξεναγήσεις πραγματοποιούνται από τις 9.45 π.μ. ως τις 20:00 και διαρκούν 45 λεπτά), δυσκολεύτηκα αρκετά ακόμη και να βγάλω τις φωτογραφίες που βλέπετε, αλλά απ’ την άλλη μπόρεσα να θαυμάσω πολλά εκθέματα.

Υπάρχουν φυσικά εκεί διάφορες εφευρέσεις του (σκεφτείτε πως είχε κατοχυρώσει περίπου 700 πατέντες όσο ζούσε), ρούχα του κι αντικείμενα καθημερινής χρήσης,  βιβλία, βραβεία, αποκόμματα εφημερίδων, φωτογραφίες, διαγράμματα, επιστολές, τεχνικά σχέδια κτλ.

.

Μουσείο Τέσλα 21α-περιοχή πειραμάτων

.

Πραγματοποιούνται και κάποια διαδραστικά πειράματα για το κοινό που εντυπωσιάζουν κατά τη διάρκεια της ξενάγησης που γίνεται στ’ αγγλικά και προβάλλεται και ένα σχετικό ταινιάκι.

Τα παιδιά, μου είπαν, εκστασιάζονται περισσότερο απ’ τους μεγάλους κατά τη διάρκεια αυτών των πειραμάτων, αλλά εγώ είδα μόνο ενθουσιώδεις ενήλικες να υποκλίνονται στα κόλπα του χρυσού ηλεκτρισμού.

Μπορεί να έτυχε, τι να σας πω; Ήταν καλό για μένα πάντως που η προσοχή στρεφόταν αλλού, γιατί μπόρεσα έτσι να σταθώ ολομόναχη μπροστά στην τεφροδόχο του ευφυέστατου επιστήμονα για λίγο…

.

Μουσείο Τέσλα 20α-τεφροδόχος

.

Βγαίνοντας απ’ το Μουσείο μετά από αρκετή ώρα και περπατώντας προς το παλιό σπίτι όπου έμενα στην Prote Mateje, λίγα μέτρα μόλις μακριά απ’ το Μουσείο δηλαδή κι ενώ άκουγα απ’ την εφεύρεσή του το ραδιόφωνο (μετά θάνατον αναγνωρίστηκε ως δική του) στ’ ακουστικά μου να είναι πρώτη είδηση στο δελτίο η επέτειος της γέννησής του, σκεφτόμουν όσα γράφονταν και γράφονται ακόμα για τους βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ στο Βελιγράδι την άνοιξη του 1999 όταν καταρρίφθηκε το αμερικανικό μαχητικό F-117 που βασιζόταν στην τεχνολογία Στελθ, για την υποτιθέμενη ασπίδα Τέσλα, τα κύματα Τέσλα κτλ.

Οι εν λόγω αναλύσεις, υποθέσεις κι εικασίες τροφοδοτούνται από μια σειρά τηλεγραφημάτων, όπως αυτό της 26ης Δεκεμβρίου του 1941, που είχε στείλει ο Τέσλα στον ανιψιό του Σάβα Κοσάνοβιτς και μπορείτε να το δείτε στο Μουσείο. Εκεί αναφερόταν στη δημιουργία ενός συστήματος άμυνας που θα μπορούσε να προστατεύσει την αγαπημένη του χώρα από κάθε είδους επίθεση.

.

Τέσλα-βιβλία

.

Αξιοποιήθηκε άραγε κάτι απ’ όλα αυτά τα σχέδια, τα έγγραφα, αναρωτιόμουν βλέποντας στις βιτρίνες των βιβλιοπωλείων να φιγουράρουν βιβλία για κείνον; Έγγραφα, που ας σημειωθεί παρέλαβε ο Κοσάνοβιτς μαζί με άλλα αντικείμενα μέσα σε πάμπολλα κιβώτια και βαλίτσες σχεδόν δέκα χρόνια μετά το θάνατο του θείου του κι αφού είχε περαστεί καθετί σε μικροφίλμ στην Αμερική…

Παρατηρώντας τα βομβαρδισμένα κτήρια που υπάρχουν ακόμη στο κέντρο του Βελιγραδίου, κρίνοντας απ’ την έκβαση του πολέμου, δυσκολεύεται κανείς να το πιστέψει. Ίσως να το προσπάθησαν βέβαια κάτι να κάνουν οι άνθρωποι, ίσως να μη μάθουμε ποτέ την αλήθεια, αλλά σίγουρα πολλοί επιστήμονες ακόμη δουλεύουν πάνω στις ιδέες του. Και θα δουλεύουν οπωσδήποτε και στις επόμενες δεκαετίες.

.

.

Δεν μπόρεσε να μας προσφέρει την ασύρματη μεταφορά ενέργειας που ονειρευόταν, δωρεάν, σκεφτόμουν ατενίζοντας απ’ το φρούριο Kalemegdan -που κι εκείνος είχε επισκεφτεί όταν βρέθηκε στη Σερβία-, το ολόφωτο Νέο Βελιγράδι.

Αυτός ο γιος του ορθόδοξου ιερέα που τον κατέτρυχε ο θάνατος του μεγαλύτερου αδερφού του,  που ναι φοβόταν τα μικρόβια, απείχε απ’ το σεξ, λάτρευε τα περιστέρια κι είχε σταματήσει πολύ νέος να πίνει τσάι, καφέ, να καπνίζει, να κοιτιέται στον καθρέφτη, να φοράει ρολόι, να τρώει κάτι μαγειρεμένο από άλλους.  Δεν μπόρεσε να μας την προσφέρει, αλλά σίγουρα είναι μια απ’ τις πιο επιδραστικές προσωπικότητες της εποχής μας.

.

Μουσείο Τέσλα 8-πορτρέτο-α

.

Γνωρίζω φυσικά πως κάποιοι βγάζουν «διάγνωση» με όσα διαβάζουν για τη συμπεριφορά του και κάνουν λόγο για ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και όχι μόνο. Έπασχε από κάποια ψυχική διαταραχή όμως όντως ή όχι; Θα το δούμε στο άμεσο μέλλον, σε μιαν άλλη ανάρτηση. Γενικά πάντως, πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη και το πολιτιστικό υπόβαθρο, την κουλτούρα του κάθε ανθρώπου στον οποίο προσπαθούμε να φορέσουμε μια ταμπέλα.

Ο Τέσλα προερχόταν από μια χώρα που μέχρι σήμερα ο λαός της έχει πεποιθήσεις που διαφέρουν απ’ αυτές της Δυτικής Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής (το ίδιο θα μπορούσαμε να πούμε και για κάποιες πεποιθήσεις που απαντώνται στην Ελλάδα σαφώς) και ορισμένες θεωρούνται ως μη-ορθολογικές. Είχε οπωσδήποτε άλλο σύστημα αξιών και αποδεικνύεται η εντιμότητά του μέσα από συγκεκριμένα περιστατικά. Μόνο όσα συνέβησαν με κείνον και τον Edison να διαβάσετε, στον «πόλεμο των ρευμάτων» φτάνει για να πάρετε μια ιδέα.

.

.

Όσα μελέτησα πάντως για τη ζωή του, προσωπικά, μου έδειξαν πως ήταν ένας άνθρωπος έντιμος -όπως ήδη σας ανέφερα-, εργατικός, προσηλωμένος στους στόχους του κι ικανός να ξεπεράσει ποικίλες ματαιώσεις. Κι είχε δίκιο όταν έλεγε πως οι μελλοντικές γενιές θα καταλάβουν καλύτερα την αξία όσων δημιούργησε. Είχε απόλυτο δίκιο.-

.

.

.

Πηγές:

-Στάμκος Γιώργος, Νίκολα Τέσλα: Ο Προφήτης του 21ου αιώνα, εκδόσεις Αρχέτυπο, 2008

-Στάμκος Γιώργος, Ο θαυμαστός κόσμος του Τέσλα, εκδόσεις Πύρινος Κόσμος, 2015

-Στάμκος Γιώργος, Ο απαγορευμένος επιστήμονας, εκδόσεις Άγνωστο, 2007

-Στάμκος Γιώργος, Τέσλα Vs Έντισον-Σύγκρουση για το μέλλον του κόσμου, 2018

-Ray Russell, Nikola Tesla-Master of Imagination, 1998

-Nikola Tesla, My inventions, 1919

-Peter A. Lindemann, Free Energy Secrets with Tesla Patents, Clear Tech, 2000

-John R.H. Penner, The strange life of Nikola Tesla, 1995

.

*Οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν από μένα κι έχουν ανέβει στο flickr.

.

.

.