Στη «Μηχανή του Χρόνου» : Η Ιστορία της ψυχασθένειας και των ψυχιατρείων

Για την παρουσία μου στη «Μηχανή του Χρόνου», πρόκειται να σας γράψω σήμερα, όπως ίσως θα υποψιαστήκατε ήδη. Κράτησα λοιπόν αυτό το πολύ πρόχειρο στιγμιότυπο απ’ την εκπομπή, μόνο και μόνο γι’ αυτό το σκοπό. Άργησα κάπως ομολογώ να το κάνω, αλλά να που ήρθε η ώρα. Καταρχάς θέλω να ευχαριστήσω για την πρόσκληση την κυρία Αθηνά Τζίμα και τον κύριο Χρίστο Βασιλόπουλο. Ο λόγος που με κάλεσαν είναι η ενασχόληση μου εδώ στο blog, με την ιστορία των ψυχιατρικών ιδρυμάτων και φυσικά το ενδιαφέρον μου για όσα συμβαίνουν στους ψυχικά πάσχοντες, στα άτομα με ψυχιατρική εμπειρία, διαχρονικά.

Αυτά που με παρακολουθήσατε ή θα με δείτε στο μέλλον ν’ αναφέρω στην εκπομπή, για την ιστορία του Ψυχιατρείου της Κέρκυρας, του Δαφνιού, κτλ, υπάρχουν εδώ σε διάσπαρτες αναρτήσεις και φυσικά είναι καλύτερα καταγεγραμμένα, σε σχέση μ’ όσα θυμήθηκα κι ανέφερα προφορικά. Μπορείτε ν’ ανατρέξετε στις σχετικές ετικέτες και να τα διαβάσετε και βέβαια θα υπάρξει και συνέχεια σύντομα. Πάντα επιστρέφω σ’ αυτά τα θέματα, άλλωστε. Το γνωρίζετε όσ@ με διαβάζετε.

Πιο σημαντικά όμως θεωρώ ειλικρινά ότι είναι, όσα κατέθεσαν οι άνθρωποι που πρωταγωνίστησαν στα γεγονότα της νεότερης ιστορίας των ψυχιατρικών ιδρυμάτων της χώρας μας, δηλαδή ο τ. Καθηγητής του ΑΠΘ, Κώστας Μπαϊρακτάρης που ήταν στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο της Θεσσαλονίκης, ο ψυχίατρος Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου που βρέθηκε στη Λέρο και μετέπειτα στο Δαφνί και φυσικά ο έτερος ψυχίατρος Γιώργος Αστρινάκης που ήταν στο Δρομοκαΐτειο. Τα δικά τους γραπτά και βιβλία συμβουλεύομαι μεταξύ άλλων κι εγώ, εδώ και χρόνια, κι είναι μεγάλη τύχη το ότι είχα καθηγητή τον πρώτο και συνεργάζομαι ποικιλοτρόπως με το δεύτερο. Έμαθα πολλά κοντά τους. Αν κάνετε κλικ λοιπόν στα ονόματά τους, θα βρείτε συνδέσμους με μερικά κείμενα που σας προτείνω, για να συμπληρώσετε τις γνώσεις σας.

Κλείνοντας, θέλω να ευχαριστήσω όλους τους συντελεστές της εκπομπής για τη θερμή τους υποδοχή. Τα γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν πέρυσι, σε περίοδο καραντίνας και προς τιμή τους πήραν όλα τα μέτρα, για να αισθάνομαι ασφαλής. Προσπάθησαν δε φιλότιμα σ’ αυτά τα δύο επεισόδια να χωρέσουν όσο το δυνατόν περισσότερες πληροφορίες για τα ψυχιατρικά ιδρύματα της χώρας μας (το θέμα φυσικά είναι τεράστιο), να δώσουν μια σφαιρική εικόνα, να υπάρχει πολυφωνία κι αξίζει οπωσδήποτε να δείτε τι κατάφεραν. Η δική μου γνώμη είναι ότι πέτυχαν τον στόχο τους και παρουσίασαν μια αξιόπιστη ιστορική αναδρομή. Είχαν ερευνήσει πάρα πολύ και φάνηκε αυτό. Συγχαρητήρια και κάθε επιτυχία εύχομαι για το μέλλον σε όλ@ τους.-

Η ιστορία της ψυχασθένειας και των ψυχιατρείων απ’ τη «Μηχανή του Χρόνου»: Δευτέρα 1 Φεβρουαρίου στις 21.00 στο COSMOTE HISTORY

«Η εκπομπή παρουσιάζει έναν αιώνα εξέλιξης της ψυχιατρικής φροντίδας, από την ίδρυση του νεοσύστατου ελληνικού κράτους μέχρι τη μεγάλη ψυχιατρική μεταρρύθμιση του 1983. Το επεισόδιο φωτίζει την αντιμετώπιση της ψυχικής νόσου από τον αρχαίο κόσμο μέχρι την εμφάνιση της ψυχιατρικής επιστήμης, τον 19ο αιώνα. ψυχιατρείων, καθώς φιλοξενούσαν όχι μόνο ψυχασθενείς, αλλά και τοξικομανείς, άπορους, ακόμα και απόβλητους της κοινωνίας. Ο αριθμός των ασθενών μειώθηκε σημαντικά την περίοδο της κατοχής, όταν η έλλειψη φαγητού και το κρύο, προκάλεσαν τον θάνατο εκατοντάδων ανθρώπων. Ωστόσο, ακόμα και τότε, τα ψυχιατρεία αποτελούσαν πραγματικό άσυλο για πολύ κόσμο, καθώς προστάτευσαν όχι μόνο για ψυχασθενείς, αλλά αντιστασιακούς και Εβραίους από τα κατοχικά στρατεύματα.

Στην εκπομπή μιλούν: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΟΝΤΗΣ – ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ, ΣΤΕΛΙΟΣ ΣΤΥΛΙΑΝΙΔΗΣ – ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ, ΓΕΩΡΓΙΑ ΔΟΥΒΙΚΑ – ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΔΡΟΜΟΚΑΪΤΕΙΟΥ, ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΛΟΥΜΠΙΔΗΣ – ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ, ΜΑΡΚΕΛΛΑ ΦΙΣΤΕ – ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ, ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΤΕΜΠΕΛΗ – ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ, ΕΥΘΥΜΙΑ ΜΑΓΓΟΥΡΑ – ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ, ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΣΕΒΡΗΣ – ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ, ΑΜΑΛΙΑ ΑΤΣΑΛΑΚΗ – ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ, ΙΣΙΔΩΡΟΣ ΠΡΩΪΟΣ – ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ «ΔΡΟΜΟΚΑΪΤΕΙΟ», ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΜΕΓΑΛΟΟΙΚΟΝΟΜΟΥ – ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ, ΕΥΔΟΚΙΑ ΜΙΣΟΥΡΙΔΟΥ – ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΣΗ ΣΤΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ, ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΥΦΑΝΤΗΣ – ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΟΣ.

Η εκπομπή προβάλλεται κάθε Δευτέρα στις 21.00 και σε επανάληψη κάθε Κυριακή στις 17.00, στο COSMOTE HISTORY HD». Περισσότερες λεπτομέρειες εδώ.

«Ο μύθος της χημικής ίασης» της Joanna Moncrieff: Βιβλιοπαρουσίαση στη Λέσχη Αμπάριζα στις 7 Μαρτίου στις 8 μ.μ.

Βιβλιοπαρουσίαση και συζήτηση με τους:

Θ. Μεγαλοοικονόμου – Ψυχίατρος,
Λ. Καρατζαφέρη – Ψυχίατρος – μέλος του δικτύου Hearing Voices
Μ. Λυκοβουνιώτη – μέλος του δικτύου Hearing Voices.

.

Λέσχη Αμπάριζα, Ελευθέρου Ανθρώπου 49, Άνω Γλυφάδα

Την Πέμπτη 27 Φεβρουαρίου το Β’ Μέρος της εκπομπής ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΠΕΡΙΠΑΤΟΙ: «Λέρος, εξόριστοι στο Αιγαίο»: στην ΕΡΤ1 στις 00.15

Η παρέμβασή μας, αποσκοπούσε από την αρχή στην κατανόηση και απάντηση των βασικών αναγκών των νοσηλευομένων διαμέσου της αλλαγής της σχέσης του μόνιμου προσωπικού με αυτούς.

Προσπαθήσαμε ν’ ανατρέψουμε βαθμιαία καταπιεστικούς ιδρυματικούς ρυθμούς και συνήθειες, να «εξανθρωπίσουμε» την καθημερινή ζωή στα τμήματα. Αυτός, όμως, ο εξανθρωπισμός δεν ειδώθηκε από την αρχή παρά ως μια φάση στη διαδικασία της αποϊδρυματοποίησης και ποτέ ξεκομμένος από αυτήν.

Θεόδωρος Μεγαλοοικονόμου (απόσπασμα απ’ το βιβλίο «ΛΕΡΟΣ : Μια ζωντανή αμφισβήτηση της κλασικής ψυχιατρικής», εκδόσεις «Άγρα», 2016)

Οι «Ιστορικοί Περίπατοι» ταξιδεύουν στη Λέρο για να ανακαλύψουν το γιατί επελέγη το συγκεκριμένο νησί ως τόπος εξορίας για κοινωνικά ανεπιθύμητους ανθρώπους από την υπόλοιπη επικράτεια.

Τα Δωδεκάνησα ενσωματώθηκαν στην Ελλάδα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Βρίσκονταν υπό ιταλική διοίκηση από το 1912 μέχρι και τη συνθηκολόγηση των Ιταλών. Στη Λέρο, λόγω της μορφολογίας του εδάφους της, οι Ιταλοί έφτιαξαν τη μεγαλύτερη στρατιωτική βάση της Μεσογείου. Τα επιβλητικά τεράστια κτήρια που κληρονόμησε αποδείχτηκαν ευχή αλλά και κατάρα για το νησί. Εκεί στεγάστηκαν μεταπολεμικά, παιδιά ανταρτών του Δημοκρατικού Στρατού και νεαροί αντάρτες, ψυχιατρικά ασθενείς, πολιτικοί εξόριστοι, πρόσφυγες.

Το διαβόητο Ψυχιατρείο της Λέρου αν και  έλυσε το οικονομικό ζήτημα των Λερίων με μόνιμες θέσεις εργασίας, στιγμάτισε ανεξίτηλα το νησί και τους κατοίκους του, όταν αποκαλύφθηκαν οι απάνθρωπες συνθήκες στέγασης των ψυχασθενών. Όταν το σκάνδαλο απέκτησε διεθνείς διαστάσεις, το κράτος αναγκάστηκε να σταματήσει να κωφεύει και να δώσει το πράσινο φως για να γίνουν οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις.

Μια ομάδα νεαρών γιατρών και λειτουργών ψυχικής υγείας από την Ελλάδα και άλλες χώρες της Ευρώπης, ακολουθώντας τα προστάγματα της «Σχολής της Τεργέστης», κατάφεραν να κάνουν έναν ριζικό μετασχηματισμό που αμφισβήτησε το ανίατο της κλασικής Ψυχιατρικής. Οι νεκρές ψυχές των τροφίμων έγιναν ζωντανές και οι άλλοτε δεσμοφύλακες έγιναν οι καλύτεροι θεραπευτές. Η ντροπή της Ευρώπης, έγινε το παράδειγμα της Ευρώπης.  Δυστυχώς όμως, όπως συνήθως συμβαίνει, η μεταρρύθμιση έμεινε μετέωρη, λόγω έλλειψης κονδυλίων αλλά και ενδιαφέροντος από τους ιθύνοντες.Ο Θοδωρής Μεγαλοοικονόμου, διευθυντής ψυχίατρος του Ψυχιατρείου τότε, κατά τη διάρκεια της μεταρρύθμισης και ο φωτογράφος Νίκος Παναγιωτόπουλος, που αποκάλυψε το κολαστήριο  της Λέρου για το περιοδικό «Ταχυδρόμος», είναι οι συνοδοιπόροι μας σ’ αυτό το συγκλονιστικό ταξίδι, του οποίου το Α’ Μέρος μπορείτε να το παρακολουθήσετε εδώ.

.

Παρουσίαση- αρχισυνταξία: Μαριλένα Κατσίμη.

Σκηνοθεσία: Έλενα Λαλοπούλου.

Διεύθυνση παραγωγής: Ελένη Ντάφλου.

Διεύθυνση φωτογραφίας: Γιώργος Πουλίδης.

.

Πηγή: ΕΡΤ

Στην ΕΡΤ1 και στην εκπομπή ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΠΕΡΙΠΑΤΟΙ: «Λέρος, εξόριστοι στο Αιγαίο» (Α΄και Β΄ μέρος) 20 & 27.02.2020

Η πιο μεγάλη μας δυσκολία σε όλα τα επίπεδα της παρέμβασης στο ψυχιατρείο ήταν να περάσει, στο εσωτερικό του θεσμού, η αντίληψη (και η αντίστοιχη αντιμετώπιση) των νοσηλευομένων ως υποκειμένων και όχι ως «πραγμάτων» και «αντικειμένων» -να τους δούμε, και να σχετιστούμε μαζί τους, ως άτομα με ανάγκες και επιθυμίες, που πρέπει να κατανοηθούν και ν’ απαντηθούν, καθώς και δικαιώματα που πρέπει να γίνουν σεβαστά.

Θεόδωρος Μεγαλοοικονόμου (απόσπασμα απ’ το βιβλίο «ΛΕΡΟΣ : Μια ζωντανή αμφισβήτηση της κλασικής ψυχιατρικής», εκδόσεις «Άγρα», 2016)

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΠΕΡΙΠΑΤΟΙ 
Με τη Μαριλένα Κατσίμη

Οι «Ιστορικοί Περίπατοι» έχουν σκοπό να αναδείξουν πλευρές της ελληνικής Ιστορίας άγνωστες στο πλατύ κοινό με απλό και κατανοητό τρόπο.

Η εκπομπή-ντοκιμαντέρ επιχειρεί να παρουσιάσει την Ιστορία αλλιώς, την Ιστορία στον τόπο της. Με εξωτερικά γυρίσματα στην Αθήνα ή την επαρχία σε χώρους που σχετίζονται με το θέμα της κάθε εκπομπής, καθώς και με «εκμετάλλευση» του πολύτιμου Αρχείου της ΕΡΤ και άλλων φορέων.

Ημερομηνία μετάδοσης: Πέμπτη 20 Φεβρουαρίου 2020
και Πέμπτη 27 Φεβρουαρίου 2020, στις 00:15
«Λέρος, εξόριστοι στο Αιγαίο»
(Α΄ και Β΄ μέρος)

Οι «Ιστορικοί Περίπατοι» ταξιδεύουν στη Λέρο για να ανακαλύψουν το γιατί επελέγη το συγκεκριμένο νησί ως τόπος εξορίας για κοινωνικά ανεπιθύμητους ανθρώπους από την υπόλοιπη επικράτεια.

Τα Δωδεκάνησα ενσωματώθηκαν στην Ελλάδα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Βρίσκονταν υπό ιταλική διοίκηση από το 1912 μέχρι και τη συνθηκολόγηση των Ιταλών. Στη Λέρο, λόγω της μορφολογίας του εδάφους της, οι Ιταλοί έφτιαξαν τη μεγαλύτερη στρατιωτική βάση της Μεσογείου. Τα επιβλητικά τεράστια κτήρια που κληρονόμησε αποδείχτηκαν ευχή αλλά και κατάρα για το νησί. Εκεί στεγάστηκαν μεταπολεμικά, παιδιά ανταρτών του Δημοκρατικού Στρατού και νεαροί αντάρτες, ψυχιατρικά ασθενείς, πολιτικοί εξόριστοι, πρόσφυγες.

Το διαβόητο Ψυχιατρείο της Λέρου αν και  έλυσε το οικονομικό ζήτημα των Λερίων με μόνιμες θέσεις εργασίας, στιγμάτισε ανεξίτηλα το νησί και τους κατοίκους του, όταν αποκαλύφθηκαν οι απάνθρωπες συνθήκες στέγασης των ψυχασθενών. Όταν το σκάνδαλο απέκτησε διεθνείς διαστάσεις, το κράτος αναγκάστηκε να σταματήσει να κωφεύει και να δώσει το πράσινο φως για να γίνουν οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις.

Μια ομάδα νεαρών γιατρών και λειτουργών ψυχικής υγείας από την Ελλάδα και άλλες χώρες της Ευρώπης, ακολουθώντας τα προστάγματα της «Σχολής της Τεργέστης», κατάφεραν να κάνουν έναν ριζικό μετασχηματισμό που αμφισβήτησε το ανίατο της κλασικής Ψυχιατρικής. Οι νεκρές ψυχές των τροφίμων έγιναν ζωντανές και οι άλλοτε δεσμοφύλακες έγιναν οι καλύτεροι θεραπευτές. Η ντροπή της Ευρώπης, έγινε το παράδειγμα της Ευρώπης.  Δυστυχώς όμως, όπως συνήθως συμβαίνει, η μεταρρύθμιση έμεινε μετέωρη, λόγω έλλειψης κονδυλίων αλλά και ενδιαφέροντος από τους ιθύνοντες.

Ο Θοδωρής Μεγαλοοικονόμου, διευθυντής ψυχίατρος του Ψυχιατρείου τότε, κατά τη διάρκεια της μεταρρύθμισης και ο φωτογράφος Νίκος Παναγιωτόπουλος, που αποκάλυψε το κολαστήριο  της Λέρου για το περιοδικό «Ταχυδρόμος», είναι οι συνοδοιπόροι μας σ’ αυτό το συγκλονιστικό ταξίδι.

Παρουσίαση- αρχισυνταξία: Μαριλένα Κατσίμη.

Σκηνοθεσία: Έλενα Λαλοπούλου.

Διεύθυνση παραγωγής: Ελένη Ντάφλου.

Διεύθυνση φωτογραφίας: Γιώργος Πουλίδης.

.

Πηγή: ΕΡΤ

«Ρωγμές, Ρήγματα και Αντιστάσεις στην Κυρίαρχη Ψυχιατρική» του Θ. Μεγαλοοικονόμου: Βιβλιοπαρουσίαση στο «Μπερντέ» – Σάββατο 25 Ιανουαρίου στις 19.00 μ.μ.