«Σχέδιο γάμου»: Ένα ντοκιμαντέρ της Atieh Attarzadeh γυρισμένο σε ψυχιατρείο του Ιράν

Όσα χρόνια έζησα στη Θεσσαλονίκη, δεν έχανα με τίποτα το Φεστιβάλ. Τις μέρες εκείνες, περνούσα ώρες μπροστά στη μεγάλη οθόνη που μου άνοιγε νέους ορίζοντες. Φέτος, λόγω της διαμορφωμένης κατάστασης μπορώ να δω, όπως κι εσείς, με μια απλή εγγραφή κι απολύτως δωρεάν, όποια ταινία μ’ ενδιαφέρει στον υπολογιστή μου από εδώ. Κι αυτό έκανα χτες βράδυ.

Παρακολούθησα λοιπόν το σπουδαίο αφιέρωμα στον ποιητή Νίκο Καρούζο που σας προτείνω κι από ‘δω να μη χάσετε, αλλά και το συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ της Atieh Attarzadeh , που αφορά ένα αμφιλεγόμενο σχέδιο γάμου μεταξύ χρονίων ψυχικά πασχόντων (κάποιοι εξ’ αυτών είναι άστεγοι κι έχουν πάρει τη διάγνωση της σχιζοφρένειας), νοσηλευομένων στο Ehsan House. Ένα ίδρυμα μη-κρατικό, μη-κερδοσκοπικό (Charitable Institute for Protecting Social Victims), κοντά στην Τεχεράνη, για το οποίο βρήκα εδώ κάποιες πληροφορίες.

Τα υπέρ και τα κατά αυτού του σχεδίου, αναφέρονται απ’ τους ίδιους τους εργαζόμενους στο ίδρυμα κι έτσι δεν χρειάζεται να σας γράψω περισσότερα εγώ. Θ’ αναφέρω μόνο, ότι φυσικά σε οτιδήποτε νέο προτείνεται, υπάρχει συνήθως κριτική απ’ το κατεστημένο σύστημα. Δεν είναι η πρώτη φορά που το βλέπουμε αυτό. Και συνήθως η κριτική γίνεται από ‘κείνους ακριβώς, που δεν έχουν κάνει τίποτα για να λύσουν ένα ήδη υπάρχων πρόβλημα. Θα δείτε σε κάποια στιγμή το διευθυντή που είχε αυτή την ιδέα, να το λέει. Απ’ την άλλη, κάποια «πειράματα» χρειάζονται πολλή σκέψη ειδικά αν έχουν έντονο το στοιχείο του ελέγχου ενώ επικαλούνται τη λέξη «δικαίωμα» και θα καταλάβετε γιατί, παρακολουθώντας όσα διαδραματίζονται στην ταινία.

Εγώ δε στάθηκα πάντως, για να πω την αλήθεια, μόνο στα ερωτήματα που εγείρει το συγκεκριμένο σχέδιο. Αυτό το ντοκιμαντέρ μας δίνει την ευκαιρία να δούμε τις προσωπικές διαδρομές κάποιων ανθρώπων, ανδρών και γυναικών, που κατέληξαν στο ψυχιατρείο, τον τρόπο που τους αντιμετώπισαν κι αντιμετωπίζουν και σήμερα οι οικογένειές τους, την ιδρυματική λειτουργία του χώρου όπου νοσηλεύονται, το πώς δομούνται κι ιεραρχούνται αντίστοιχα κι οι σχέσεις των ειδικών, το περιθώριο λόγου των ίδιων των ενδιαφερομένων, ακόμη και το πως γίνονται ομαδικές ή ατομικές συνεδρίες, τι συμβαίνει με τη φαρμακοθεραπεία κ.α.

The Marriage Project' to vie in Belgium iFilm

Στο πατριαρχικό Ιράν, που κι άλλες φορές μ’ έχει απασχολήσει όπως θα ξέρετε ήδη αν επισκέπτεστε συχνά αυτό το blog, κάποια πράγματα που θα δείτε δεν φανταζόμουν ότι μπορούν να συμβούν κι άλλα ήταν όπως ακριβώς τα περίμενα. Θα κάνετε όσοι είστε του Ψ χώρου και τις δικές σας συγκρίσεις εξάλλου, αναπόφευκτα. Γι’ αυτό έχει νόημα να το δείτε και να βγάλετε τα συμπεράσματά σας.

Μια απ’ τις σκηνές πάντως, επαναφέρει το γνωστό ερώτημα της κλειστής ή ανοιχτής πόρτας. Τον ίδιο διάλογο θα μπορούσατε να παρακολουθήσετε και στην Ελλάδα. Μα τον ίδιο ακριβώς. Πράγμα που δείχνει αν μη τι άλλο, πόσο παγιωμένες είναι κάποιες αντιλήψεις και πόσο ισχυρά τα στερεότυπα για την ψυχική δυσφορία, ανεξαρτήτως συνόρων, δυστυχώς.

Επιτρέψτε μου μόνο, να κάνω μια μικρή παρένθεση και να γράψω επίσης δυο λόγια για μια ακόμη ταινία με πρωταγωνιστή άτομο διαγνωσμένο με διπολική διαταραχή, που είδα πρόσφατα απ’ το Ιράνflix, το πρόγραμμα προβολής δηλαδή ταινιών, που πραγματοποιεί το Μορφωτικό Κέντρο της Πρεσβείας της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν κι ήταν μια ευχάριστη έκπληξη. Στη χώρα όπου οι ταινίες γυρίζονται «Στο όνομα του Θεού», δεν είδα να τρέχουν οι συγγενείς τον πάσχοντα Χοσρόη, όπως είναι το όνομα του ήρωα, στους μουλάδες ή να του δίνουν να καταπιεί στίχους απ’ το Κοράνι διαλυμένους σε νερό. Θα συμβαίνουν κι αυτά ενδεχομένως (για να μη γράψω οπωσδήποτε και φανώ απόλυτη, ενώ δεν έχω πλήρη εικόνα της κατάστασης στη χώρα), σε επαρχιακές περιοχές, αλλά δεν συμβαίνουν μόνο αυτά, όπως άλλωστε βλέπουμε και στο ντοκιμαντέρ της Atieh Attarzadeh, πράγμα που δεν είναι λίγο.

Κι είναι καλή αφύπνιση η ταινία που σας προανέφερα κι έχει τίτλο «Ο αδερφός μου ο Χοσρό» και για τα δικά μας στερεότυπα, σχετικά με τις ισλαμικές χώρες. Αντιθέτως είδα συγγενείς να κάνουν μεγάλη προσπάθεια να καταλάβουν, να στηρίξουν και κυρίως να κρατήσουν εκτός ψυχιατρείου τον συγγενή τους. Κι όχι μόνο συγγενείς, αλλά δε θα γράψω περισσότερα για την περίπτωση που θα καταφέρετε να δείτε την ταινία και τότε θα δείτε ποιες συγκρούσεις αναδύονται. Πραγματικά ήταν μια ευχάριστη έκπληξη πάντως και μπράβο για τα μηνύματα, αν μη τι άλλο, που περνάει με τόση ευαισθησία και διακριτικότητα o σκηνοθέτης Ehsan Biglari.

Κλείνοντας τώρα την ανάρτηση αυτή κι επιστρέφοντας στο ντοκιμαντέρ «Σχέδιο γάμου», θα γράψω καταληκτικά ότι η σκηνοθέτιδα ήθελε να δείξει μεταξύ άλλων ότι όλ@ αναζητούμε την αγάπη κι έχουμε δικαίωμα να βιώνουμε συναισθηματική ασφάλεια, πληρότητα, ικανοποίηση. Ας το έχουμε κι αυτό κατά νου.

Μεγάλο το ευχαριστώ μας στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, που μας δίνει την ευκαιρία να δούμε, να μάθουμε και να σκεφτούμε.-

*H φωτογραφία της ανάρτησης είναι από εδώ.