Αρχαιολογικό Μουσείο Βαθέως Σάμου – Μέρος ΙΙ

.

Το Μέρος Ι μπορείτε να το διαβάσετε κάνοντας κλικ εδώ.

.

Ένα απ’ τα αυτά, τα εξέχοντα χαμένα αναθήματα για τα οποία σας έγραψα στην προηγούμενη ανάρτηση, είδε και περιέγραψε ο Ηρόδοτος. Ο λόγος για έναν χάλκινο λέβητα, που έφτανε σε ύψος τα 5 μέτρα, στηρίζονταν σε τρεις γονατιστές μορφές νέων και στο χείλος του έφερε προτομές γρυπών, τοπικής παραγωγής. Η αλήθεια είναι πως κι εγώ, ξόδεψα πολύ χρόνο παρατηρώντας παρόμοιους γρύπες. Εντυπωσιακοί το λιγότερο… Δεν θυμάμαι να έχω δει σε άλλο μουσείο της χώρας μας, τόσους πολλούς.

.

Γρύπες 2
Σφυρήλατες προτομές γρυπών τέλη 8ου αι.π.Χ – αρχές 7ου (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Και δεν έχω δει, γιατί στη Σάμο φτιάχνονταν κι εξάγονταν οι περισσότεροι κι ας μας ήρθαν απ’ την Ανατολή. Οι Γρύπες ήταν μυθικά τέρατα με μορφή πτηνού, που απωθούσαν τα κακά πνεύματα. Τροποποιήθηκε η μορφή τους στα εργαστήρια του νησιού όπου και βρέθηκε το πιο πλούσιο σύνολό τους (υπάρχουν τόσο σφυρήλατοι, όσο και χυτοί) απ’ τον 8ο και 7ο αι. π.Χ. Φτιάχνονταν με μήτρες κι έφταναν τα 0,80 μ. σε ύψος. Η Σάμος ήταν ένα απ’ τα κέντρα επεξεργασίας, παρασκευής κι εξαγωγής γρυπών ως και πέρα από την Ετρουρία. Έτσι και στο Ηραίο, τους έβλεπε κανείς σε πολλά σκεύη.

.

Για να συνεχίσουμε όμως την περιήγησή μας με τη βοήθεια της φαντασίας… Στο χώρο του ιερού λοιπόν, υπήρχε μεγάλος βωμός (οι αρχαιολόγοι κάνουν λόγο για οκτώ οικοδομικές φάσεις) με παραστάσεις θηρομαχιών και Σφιγγών μεταξύ άλλων, δεξαμενή καθαρμών, εκθέσεις των αφιερωμάτων των πιστών (αναθήματα χρυσά, αργυρά, από ελεφαντόδοντο σαν αυτό που βλέπετε παρακάτω και άλλα πολύτιμα υλικά, τα πιο σπουδαία εκ των οποίων εκθέτονταν στη βόρεια παρυφή της Ιεράς Οδού για να λούζει το φως του ήλιου και να τ’ αναδεικνύει έτσι), εργαστήρια, χώρους πώλησης ειδών σχετικών με τη λατρεία της θεάς κ.α.

.

Ελεφαντοστό έκθεμα 2 Σαμος
Ελεφαντοστέινο χτένι του 640-630 π.Χ (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Σπονδικές φιάλες, ηθμοί (σουρωτήρια) και αρύταινες (κουτάλες) για το κρασί, κρατήρες, οινοχόες και πόσα άλλα ακόμα… Να, για παράδειγμα, δείτε αυτό το αντικείμενο του 7ου π.Χ αι, τον Κέρνο της Σάμου, όπως είναι γνωστό. Σκεύος για σπονδές στις τελετές προς τιμήν της θεάς, διακοσμημένο με κύπελα, ρόδια και ζώα. Το ρόδι άλλωστε, συνδεόταν με τη γονιμότητα και την Ήρα. Κι όχι μόνο αυτό.

.

Κέρνος Σάμου
Κέρνος της Σάμου (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Φανταστείτε τώρα μια Αιγύπτια να καταφτάνει με τη μητέρα της στο ναό από μακριά, βλέποντας στο πρόσωπο της τοπικής θεάς τη δική της Μουτ και να της φέρνει για να της αφιερώσει έναν καθρέφτη (κάτοπτρο) με δίστιχη επιγραφή στα ιερογλυφικά (μοναδικό αυτό το εύρημα επί ελληνικού εδάφους, να ξέρετε). Οι σχέσεις των Αιγυπτίων άλλωστε με τους ντόπιους ήταν εξαιρετικές κι υπήρχε ολόκληρη συνοικία Σαμίων, στη Ναύκρατιν της Αιγύπτου.

Αυτή η προσκυνήτρια λοιπόν (είναι δυσανάγνωστο το όνομά της στο σημαντικότατο αυτό εύρημα) σίγουρα θα παρατηρούσε με δέος γύρω της τα υπέροχα γλυπτά κούρων και κορών τα οποία πλαισίωναν την Ιερά Οδό που προανέφερα και τέσσερα απ’ αυτά ήταν κολοσσιαία. Φύλακες υπέρτατοι. Τον έναν τους, στεγάζει το Μουσείο. Επιβλητικό άγαλμα, αρχικού ύψους 4.75 μέτρων του 580 π.Χ.

.

Κούρος Σάμου
Κούρος της Σάμου (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Ο κορμός του βρέθηκε το 1980 σε ανασκαφές κοντά στην Ιερά Οδό, το πρόσωπό του το 1984 και ο αριστερός μηρός είχε βρεθεί εκεί κοντά ήδη απ’ το 1973 εντοιχισμένος σε ελληνιστική οικία. Κατασκευάστηκε από ντόπιο καλλιτέχνη, χρησιμοποιήθηκε Σαμιώτικο λευκότεφρο, φλεβωτό μάρμαρο και ήταν βαμμένο με ερυθροκάστανη ώχρα. Με διαφορετικά χρώματα είχαν τονιστεί λεπτομέρειες στα μάτια, τα χείλη, το εφήβαιο και τα μαλλιά. Τα μαλλιά τους τα άφηναν μακριά οι άντρες στη Σάμο τότε και τα περιποιούνταν πολύ, γι’ αυτό τα βλέπετε να πέφτουν στην πλάτη του αγάλματος. Να ήταν άραγε μαύρα ή ξανθά; Ίχνη χρώματος πάντως κόκκινου και ανοιχτού ιώδες διακρίνονται καθαρά στο ακόλουθο κυπριακό ειδώλιο. Κρίμα βέβαια που δεν μπορούμε να τα δούμε όπως ήταν αρχικά όλα αυτά, αλλά τουλάχιστον τα φανταζόμαστε ως ένα βαθμό.

.

Κυπριακό ειδώλιο
Κυπριακό ειδώλιο όρθιας γυναίκας, πρώιμος 6ος αι. π.Χ. (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Αυτή νομίζω είναι η κατάλληλη στιγμή για να σας πω ότι το Μουσείο έχει πάμπολλα εκθέματα από μέρη μακρινότερα απ’ την Κύπρο. Επειδή, στα τέλη του 8ου αι. π. Χ., οι Σάμιοι έχουν ήδη πλοία ικανά για μεγάλα, υπερπόντια ταξίδια ταξιδεύουν προς τον Εύξεινο Πόντο, την Εγγύς Ανατολή και φτάνουν ως την Ισπανία (ο Κωλαίος έφτασε λοιπόν τον 7ο αι. π.Χ ως τις Ηράκλειες στήλες και τη Νότια Αγγλία). Απ’ την Ανδαλουσία είναι το χτένι ας πούμε που υπάρχει στη δεύτερη φωτογραφία της ανάρτησης. Και πολλά ακόμη ευρήματα είναι από ξένες χώρες όπως αυτό το πολύ ιδιαίτερο θυμιατήρι από στεατίτη και η χάλκινη παρωπίδα αλόγου απ’ τη Συρία που βλέπετε παρακάτω.

.

Θυμιατήρι απ' τη Συρία
Αφιερώματα απ’ τη Συρία 9ος-7ος αι. π.Χ. (φωτογραφία: Αικατερίνη Τεμπέλη)

.

Αλλά να μην σας τα πω εγώ όλα, έτσι; Ρωτήστε για την Ήρα του Χηραμύη που βρίσκεται στο Λούβρο και ποια η σχέση της με άλλο άγαλμα που βρέθηκε στη Σάμο; Μάθετε ποιο είναι το πιο αρχαίο άγαλμα που βρέθηκε απ’ το Ηραίο, και ποια καινοτομία έφερε στην τέχνη ο Γενέλεως, ο πιο σπουδαίος Σάμιος καλλιτέχνης του μέσου του 6ου π.Χ. αι. Δείτε τη σπουδαία συλλογή με τα ξύλινα αντικείμενα που διατηρήθηκαν τόσους αιώνες, παρατηρήστε τον δαίμονα Μπες κι ό,τι άλλο τραβήξει την προσοχή σας κι αφήστε τις εξαιρετικά καταρτισμένες κυρίες Φωτία και Αριέττα να σας εξηγήσουν περισσότερα (τις Ευχαριστώ πολύ, με την ευκαιρία).

.

cover Σαμος

.

Κυρίως, διαβάστε το βιβλίο του Κωνσταντίνου Τσάκου και της Μαρίας Βιγλάκη το οποίο διατίθεται δωρεάν εδώ με αυτό το υπέροχο εξώφυλλο που βλέπετε παραπάνω και το οποίο απεικονίζει τον Ευρυτίων, τον βοσκό του Γηριόνη χτυπημένο από βέλος να κείτεται κάτω από φοίνικες σε εξωτικό τοπίο (λεπτομέρεια από χάλκινο έλασμα μόλις 0.48 μ. μάλλον του 7ου αι. π.Χ. ). Τον συμβουλευόμουν συνεχώς αυτόν τον σπουδαίο τόμο, όσο έγραφα τις δύο αυτές αναρτήσεις. Θα μάθετε έτσι για το Ιερό της Αφροδίτης που ίδρυσαν στον κάμπο της χώρας οι Εταίρες που ήρθαν στη Σάμο με τον Περικλή, τον 2ο αι. π.Χ., γιατί δεν έφαγαν τίποτα μια ολόκληρη μέρα οι Λακεδαιμόνιοι για να βοηθήσουν τους Σαμιώτες και τόσα άλλα… Ύστερα κάντε μια βόλτα στη θάλασσα, όπως έκανα εγώ.

.

.

Χάρηκα που είδα πως μπορεί κάποια-ος πια να νοικιάσει και ποδήλατο απ’ τις ειδικές στάσεις του Δήμου για να γυρίσει με την ησυχία του την πόλη κι είναι πολύ σημαντικό που το καλοκαίρι διοργανώνονται και τα Ηραία (παραπάνω το σχετικό video) κι έτσι κατά κάποιο τρόπο μπορεί όποια-ος θέλει να πάρει μια «γεύση» του τι γινόταν στην αρχαία εποχή. Για τις σύγχρονες γεύσεις άλλωστε, έχει πολλές επιλογές το νησί, απ’ το οποίο δεν πρέπει να φύγετε χωρίς να προμηθευτείτε μερικά μπουκάλια απ’ το φημισμένο και πολυβραβευμένο μοσχάτο κρασί.

.

.

Κι όταν σας λείπει η Σάμος όπως συμβαίνει και σε μένα, μπορείτε στο samosbook να μαθαίνετε τα νέα. Το ίδιο κάνω κι εγώ και δεν παραλείπω να θαυμάσω τις φωτογραφίες του Νίκου Τσούλου. Τον Ευχαριστώ που μου εμπιστεύτηκε μερικές για την ανάρτηση (ελπίζω την επόμενη φορά που θα έρθω Νίκο, να δω και έκθεση της Φωτογραφικής σας Ομάδας) κι Ευχαριστώ και τη στενή μου φίλη, Καίτη Γρυδάκη, για όλα όσα έκανε για μένα όχι μόνο τώρα αλλά και όταν κυκλοφόρησε «Η σκόνη των άστρων«, το βιβλίο μου που αναφέρεται και στο νησί. Εκείνη ξέρει γιατί.-

.

.

.

.

Advertisements