Παρουσίαση βιβλίου του Θ. Μεγαλοοικονόμου: «Λέρος- Μια ζωντανή αμφισβήτηση της κλασικής ψυχιατρικής» / Παρασκευή 10 Φεβρουαρίου στις 7 μ.μ.

.

update 20/2/2017: Δεν ξέρω πότε ήταν η τελευταία φορά που πραγματικά έγινε σε παρουσίαση βιβλίου το α δ ι α χ ώ ρ η τ ο, αλλά αυτό ζήσαμε το βράδυ εκείνο. Όρθιοι παντού και κόσμος μέχρι έξω στο δρόμο. Εδώ μια σχετική δημοσίευση.

.

Λέρος Θ.Μ.jpg

.

Οι Εκδόσεις ΑΓΡΑ σας προσκαλούν
στην παρουσίαση του νέου βιβλίου του

ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΜΕΓΑΛΟΟΙΚΟΝΟΜΟΥ
ΛΕΡΟΣ
ΜΙΑ ΖΩΝΤΑΝΗ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ
ΤΗΣ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ

ην Παρασκευή 10 Φεβρουαρίου 2017
στις 7.00 μ.μ.
στον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων
(Ερμού 136, Θησείο)

Για το βιβλίο θα μιλήσουν:
Κώστας Μπαϊρακτάρης, αναπληρωτής καθηγητής Ψυχολογίας ΑΠΘ
Γιάννης Λουκάς, Διευθυντής Ψυχίατρος ΚΘ Λέρου
Κατερίνα Μάτσα, ψυχίατρος, τ. επιστημονική υπεύθυνη της Μονάδας Απεξάρτησης Τοξικομανών Ψ.Ν.Α. – 18 ΑΝΩ και εκδότρια του περιοδικού «Τετράδια Ψυχιατρικής»
και ο συγγραφέας

Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης θα προβληθούν αποσπάσματα από τρεις ταινίες για το ΚΘ Λέρου:
• 15λεπτο απόσπασμα από το ντοκιμανταίρ του Gabriele Palmieri, “Leros, il sole e la luna” (1995) με την μαρτυρία νοσηλεύτριας στο ΚΘ Λέρου
• 20λεπτο απόσπασμα ταινίας με εικόνες από την ιστορία των μεταπολεμικών διαδοχικών εγκλεισμών στη Λέρο
• 30λεπτο απόσπασμα από το βρετανικό ντοκιμανταίρ της Jane Gabriel “Leros – The Transformation”

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ στην «εμπειρία της Λέρου», στο πώς αυτό που στην ψυχιατρική ονομάστηκε «Λέρος» κατασκευάστηκε και πώς έγινε δυνατός ο ριζικός μετασχηματισμός του, είναι πιθανώς, πέρα από μια αναδρομή στο παρελθόν της ιδρυματικής ψυχιατρικής, εξαιρετικά χρήσιμη για την κατανόηση και το ξεπέρασμα του «ύστατου σήμερα» που βιώνει ο χώρος της ψυχικής υγείας.
Για πολλούς η Λέρος, όταν προέκυψε ως «διεθνές σκάνδαλο» και «εθνική ντροπή», ταυτιζόταν με το αδύνατo της αλλαγής.
Ωστόσο, όπως αποδείχτηκε, το δυνατό, αυτό που κάθε φορά μπορεί να γίνει, δεν είναι μια υποκειμενική επινόηση του μυαλού μας. Αυτή η «επιστροφή» μπορεί να βοηθήσει να δούμε ξανά την αποϊδρυματοποίηση όχι ως απλό εξωραϊσμό του κυρίαρχου ψυχιατρικού παραδείγματος αλλά ως μια ριζικά εναλλακτική «κουλτούρα και πράξη», της οποίας βασικό υποκείμενο, από κοινού με τον λειτουργό ψυχικής υγείας και την ευρύτερη κοινωνία, πρέπει διαρκώς να αναδύεται η ανθρώπινη ύπαρξη που πάσχει.

.

.

.

.

.

Advertisements

Το σκάνδαλο και η τραγωδία της ελληνικής ψυχιατρικής μεταρρύθμισης* – Του Κώστα Μπαϊρακτάρη

.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε πρόσφατα στα «Τετράδια Ψυχιατρικής» κι αναδημοσιεύεται εδώ με την ευγενική άδεια του συντάκτη του. Τα video της ομιλίας του (για το οποίο ευχαριστούμε την κυρία Αθανασία Τιβικέλη) είναι απ’ την πρόσφατη εκδήλωση: «Λέρος 25 χρόνια μετά: Συνάντηση αποτίμησης της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης στη Λέρο».

.

.

.

 

 

Κώστας Μπαϊρακτάρης

 

Το σκάνδαλο και η τραγωδία της ελληνικής ψυχιατρικής μεταρρύθμισης

 

Μνήμη Έφη Σκλήρη, Ψυχίατρο και Γ. Κοκκινίδη ,
Γ. Γιαννουλόπουλου, ιδρυτικά μέλη Πανελλήνιας
Επιτροπής Επιζώντων της Ψυχιατρικής

.

Σήμερα στην Ελλάδα αλλά και σε άλλες χώρες του ευρωπαϊκού νότου, είμαστε μάρτυρες μιας περιόδου βίαιης ανακατανομής του πλούτου (καπιταλιστική κρίση).

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά εκλαμβάνει αυτή η κρίση σε μια χώρα όπως η Ελλάδα όπου συναντάμε έναν καπιταλισμό στην πιο χυδαία και διεφθαρμένη μορφή του. Μια χώρα όπου διαχρονικά διακυβερνάται από το πιο παρασιτικό, το πιο απάνθρωπο, άρα και πιο παθολογικό, κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας που την μετέτρεψε  σε  οικονομικό  προτεκτοράτο  τραπεζιτών και των δυνάμεων  που  ηγεμονεύουν και εκβιάζουν τους λαούς ως σύγχρονοι αποικιοκράτες στην  Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αναφερόμαστε σε ένα πολιτικο-κοινωνικό σύστημα το οποίο για να μπορέσει να διατηρήσει και να αναπαράγει την εξουσία του ακυρώνει τους ίδιους τους αστικοδημοκρατικούς του θεσμούς, τρομοκρατεί τoν πληθυσμό, ενεργοποιεί τα πιο κτηνώδη ένστικτά για εξουσία , απαξιώνοντας τον άνθρωπο και αναδεικνύοντας την απανθρωπία ως βασικό συστατικό της υπόστασής του .

Χρησιμοποιεί μέσα οικονομικού εκμαυλισμού του λαού, προάγει συστηματικά τον ατομικισμό με στόχο την ανάδειξη του ανθρώπου σε καταναλωτή και πελάτη. Προάγει τον ανταγωνισμό, την ξενοφοβία και την αλληλοεξόντωση, δηλαδή την αλλοτρίωση στην πιο ακραία μορφή της.

Διεισδύει και διαχέει τον έλεγχό του στο κοινωνικό σώμα, ενισχύει την κρατική βία και καταστολή έχοντας στην υπηρεσία του διαπλεκόμενες Eπιχειρήσεις Μέσων Ενημέρωσης (ΕΜΕ) που μετατρέπουν την βαρβαρότητα σε «είδηση» και τους αναγνώστες/τηλεθεατές σε θεατές της εξαθλίωσής τους ανταποκρινόμενες έτσι στον συστημικό τους ρόλο ως εργαλεία χειραγώγησης αλλά και χύτρες κοινωνικής εκτόνωσης

Τα καθημερινά μνημονιακά πλήγματα των τοκογλύφων που δέχονται οι εργαζόμενοι σε μισθούς,συντάξεις, ασφάλιση και εργασιακά δικαιώματα αποτυπώνονται με τον πιο επώδυνο τρόπο στους τομείς της Υγείας ,της Παιδείας και της Κοινωνικής Πολιτικής.

Στο κεφάλαιο αυτό θα προσπαθήσουμε να αποτυπώσουμε παραδειγματικά αυτές τις βάρβαρες πολιτικές και τις συνέπειές τους στους τομείς της ψυχικής υγείας.

.

Η ορθότητα του Λογικού μέσα από την επινόηση και τον αποκλεισμό του Παράλογου

.

Ο Κοινωνικό Αποκλεισμός άρα και η διεργασία που οδηγεί σε αυτόν χαρακτηρίζει διαχρονικά- ιστορικά την συγκρότηση των ανθρώπινων κοινωνιών ως μία συνέχεια μέσα από ασυνέχειες τόσο ως προς την θέσμισή του όσο και ως προς τις πληθυσμιακές ομάδες που εκάστοτε πλήττονται .

Ψυχιατρική και Ψυχολογία επινοούνται και αυτονομούνται ως επιστημονικοί κλάδοι και ως κοινωνικο-αστυνομικές τεχνικές απομόνωσης και αποκλεισμού του Παράλογου όπου επιστήμη- γνώση, δηλαδή εξουσία διαχέονται με τέτοιον τρόπο στο κοινωνικό σώμα ώστε να εσωτερικεύονται και να νοηματοδοτούνται με συγκεκριμένο περιεχόμενο έννοιες όπως το δίκαιο, η κανονικότητα, η επικινδυνότητα κλπ.

Έτσι οι επιστήμες αυτές αποκτούν εργαλειακά χαρακτηριστικά διασφάλισης της συστημικής ισορροπίας. Δηλαδή σύμφωνα με το Foucault  «.. πρέπει να διαπιστώσουμε ότι κατά την καταγραφή της ιστορίας των τρελών περιγράψαμε την ιστορία αυτού που έκανε ουσιαστικά εφικτή την εμφάνιση της Ψυχολογίας, αν και όχι στο επίπεδο της χρονολογίας των ανακαλύψεων ή μιας ιστορίας των ιδεών αλλά ακολουθώντας την αλληλο-εμπλοκή θεμελιωδών δομών της εμπειρίας…»(1)

Η διαγνωστική-θεραπευτική συγκρότηση αυτών των επιστημών και η κανονιστική-δικαιϊκή τους αποστολή αποκτούν το πραγματικό τους νόημα μέσα από την ολοκλήρωση του αποκλεισμού στα ψυχιατρικά άσυλα. Η ακαδημαϊκή Ψυχιατρική είναι γέννημα θρέμμα των ασύλων και των συνθηκών που σε αυτά διαμορφώνονται.

Η ενδογενής αδυναμία του καπιταλιστικού συστήματος να επεξεργαστεί δημιουργικά τις αντιθέσεις του οδηγεί στο να αποτελέσει το ψυχιατρικό ίδρυμα προνομιακό τόπο εγκλεισμού ατόμων από τα κατώτερα κοινωνικο-οικονομικά στρώματα και να αναδείξει τόσο τον ταξικό χαρακτήρα των επιστημών που τον συνοδεύουν ,των τόπων που τον ολοκληρώνουν όσο και των πρακτικών βίας που τα χαρακτηρίζουν. Γιατί «..κάθε κοινωνία της οποίας η δομή βασίζεται σε πολιτισμικές και ταξικές διαφορές και στηρίζεται σε ανταγωνιστικά συστήματα, κατασκευάζει μέσα στα όριά της περιοχές αντιρρόπησης των εσωτερικών της αντιθέσεων, μέσα στις οποίες υλοποιείται η ανάγκη άρνησης ή μετατροπής σε αντικείμενο ενός μέρους της ίδιας της υποκειμενικότητας…»(2)

Γι αυτό κατά τον Μπαζάλια η Ψυχιατρική καλυπτόμενη από έναν επιστημονικό μανδύα μεταμφιέζεται και εσωτερικεύεται από το κοινωνικό σώμα είτε με την κοινωνική είτε με την ψυχοθεραπευτική μορφή ως ιατρική-θεραπευτική πράξη. Το ψυχιατρικό ίδρυμα δεν αποτελεί μόνο αντιθεραπευτικό χώρο αλλά και η ίδια η Ψυχιατρική ανθρωπολογικά-επιστημονικά και ιδεολογικά συνιστά εργαλείο άσκησης βίας.

.

Το χρονικό μιας κατ ευφημισμό μεταρρύθμισης

.

Από τα παραπάνω συνάγεται ότι και για την Ελλάδα η αποτύπωση των σημερινών συνθηκών στον τομέα της ψυχικής υγείας μπορεί να κατανοηθεί καλλίτερα υπό το πρίσμα μιας διαχρονικής προσέγγισης των διεργασιών αποκλεισμού στις συγκεκριμένες ιστορικές-πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες της χώρας.

Αν θέλουμε για την οικονομία της συζήτησης να πάρουμε ως αφετηρία την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους στην Τρίτη δεκαετία του 19ου αιώνα θα παρατηρήσουμε:

1.Η εμφάνιση των πρώτων ψυχιατρικών ασύλων παρατηρείται στα τέλη του 19ου αιώνα, πολύ αργότερα από άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

2.Η ευρωπαϊκή ιδρυματική ψυχιατρική επηρεάζει τις εξελίξεις προσαρμοσμένες στις κοινωνικο-πολιτικές και οικονομικές συνθήκες της χώρας διακρίνοντας ήδη από τις αρχές του 20ου αιώνα την ψυχιατρική φροντίδα των εύπορων από τον ιδρυματικό εγκλεισμό των φτωχών.

3.Η υπερπλήρωση των αστικών δημόσιων ψυχιατρείων οδηγεί με την συνέργεια πολιτικών και ψυχιάτρων στην δημιουργία από τα τέλη της δεκαετίας του ΄50 των «Αποικιών Ψυχοπαθών» ως τόπους απόλυτου αποκλεισμού , κοινωνικής ευθανασίας και φυσικής εξόντωσης . Τα Ψυχιατρεία Δαφνί της Αθήνας και το Ψυχιατρείο Θεσσαλονίκης «τροφοδοτούν» και στέλνουν με τα σύγχρονα «Πλοία των Τρελών» στις αποικίες, χωρίς επιστροφή, χιλιάδες έγκλειστους ως «αθεράπευτους» ή «αζήτητους». Ένα διαρκές έγκλημα της ελληνικής Ψυχιατρικής που ποτέ δεν αναγνωρίστηκε ως τέτοιο και κανείς δεν λογοδότησε μέχρι σήμερα για τις χιλιάδες ανθρώπινες ψυχές που εξοντώθηκαν στις αποικίες αυτές.

4.Κυριαρχεί η ψυχιατρική στις πιο ακραίες βιολογικές-σωματικές προσεγγίσεις απέναντι στους πάσχοντες συνανθρώπους μας. Η υποτυπώδης υλικο-τεχνική υποδομή, η άθλιες συνθήκες διαβίωσης οδηγούν στην πιο επώδυνη για τους έγκλειστους εφαρμογή της κατασταλτικής Ψυχιατρικής (απομόνωση,καθήλωση, ηλεκτροσπασμοθεραπεία,ψυχοχειρουργική, χημική καταστολή) αλλά προσδιορίζουν και τα ψυχιατρεία ως τόπους αποκλεισμού και κοινωνικής ευθανασίας. Για χιλιάδες εγκλείστους τον κοινωνικό θάνατο διαδέχεται ο φυσικός ως η μόνη έξοδος από την απανθρωποίηση που υφίστανται στα άσυλα μέχρι και τα τέλη του προηγούμενου αιώνα. Νεωτερικές θεωρίες και πρακτικές που εφαρμόζονται ήδη σε άλλες χώρες από την δεκαετία του ‘ 60 ,αν και γνωστές στον ψυχιατρικό κόσμο, παραμένουν εκτός συνόρων.

5.Μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του 70 η ψυχιατρική φροντίδα παρέχεται αποκλειστικά σε ιδρυματικούς χώρους(δημόσιους και ιδιωτικούς) καθώς και από ιδιώτες Ψυχιάτρους για τους οικονομικά προνομιούχους

6.Η ψυχιατρική βία ,η στέρηση των πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων και ο κοινωνικός αποκλεισμός διαμορφώνουν τις επιπτώσεις των πολιτικών ψυχικής υγείας στους πολίτες με ψυχιατρική εμπειρία

Στις αρχές της δεκαετίας του ΄80 αποτυπώνεται για πρώτη φορά συστηματικά η κατάσταση της ιδρυματικής ψυχιατρικής και των απάνθρωπων και συνθηκών στα ελληνικά ψυχιατρεία καθώς και πραγματοποιούνται μελέτες για την ιστορία της ελληνικής ψυχιατρικής(3,4)

Οι καταγγελίες στις αρχές της δεκαετίας του ‘80 για την ψυχιατρική βαρβαρότητα και τις απάνθρωπες συνθήκες στην Λέρο αναδεικνύουν για πρώτη φορά, σε Ελλάδα και εξωτερικό , από την Ομάδα Λέρου ,το πρόβλημα της ελληνικής Ψυχιατρικής. Οι καταγγελίες αυτές οδηγούν στην απαγόρευση των διακομιδών στην Λέρο και στα μέσα της δεκαετίας του ΄80 στον εξαναγκασμό ,από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τον χρηματοδοτικό Κανονισμό 815/84, βελτίωσης των συνθηκών περίθαλψης και την αλλαγή του συστήματος ψυχιατρικής περίθαλψης(5)

Την ίδια περίοδο ξεκινούν και οι πρώτες συστηματικές προσπάθειες αποϊδρυματοποίησης, επαγγελματικής αποκατάστασης και κοινωνικής επανένταξης των εγκλείστων στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης με την δημιουργία διαμερισμάτων για τους πρώην έγκλειστους και συνεταιριστικών εργαστηρίων επαγγελματικής αποκατάστασης. Στην συνέχεια ξεκινάει και η εφαρμογή προγραμμάτων αποκατάστασης και σε άλλα δημόσια ψυχιατρεία.

Στα τέλη της δεκαετίας του ΄80 ομάδα εργαζομένων της Μονάδας Επανένταξης του Ψυχιατρείου Θεσσαλονίκης μαζί με εργαζόμενους της Λέρου ξεκινάνε την παρέμβαση στο περιβόητο για τις άθλιες και απαξιωτικές για την ανθρώπινη υπόσταση συνθήκες κράτησης το περίπτερο 16, το γνωστό ως «Τμήμα των Γυμνών». Εκεί όπου η ιδρυματική ψυχιατρική αναδείκνυε την πιό βάρβαρη και απάνθρωπη φύση της σε βάρος των εγκλείστων. Τις φωνές διαμαρτυρίες ακολουθούν παρεμβάσεις ελλήνων επαγγελματιών ψυχικής υγείας ενώ προστίθενται αργότερα και ευρωπαίοι (Ιταλοί, Ολλανδοί). Η Λέρος γίνεται σύμβολο καταγγελίας της ιδρυματικής βαρβαρότητας και σε ευρωπαϊκό πλέον επίπεδο(6,7,8)

Από τις αρχές της δεκαετία του ΄90 αναπτύσσονται ειδικά προγράμματα παρέμβασης στο σύνολο του ψυχιατρείου της Λέρου με εμπόδια τόσο από την ελληνική γραφειοκρατία όσο και από την έλλειψη ουσιαστικής πολιτικής βούλησης για την αποϊδρυματοποίηση και την ανάπτυξη πραγματικών κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας ως ηθμούς στην εισαγωγή νέων πασχόντων στα ψυχιατρεία(9,10).

Τα γραφειοκρατικά και τα επί χάρτου επαναλαμβανόμενα κυβερνητικά σχέδια για την ψυχιατρική μεταρρύθμιση αποτέλεσαν περισσότερο προσχήματα για την εισροή κοινοτικών πόρων παρά εργαλεία μιας πραγματικής μεταρρύθμισης ή κατάργησης της ιδρυματικής ψυχιατρικής και ανάπτυξης κοινοτικών υπηρεσιών.

.

ΨΥΧΑΡΓΩΣ : Ιδιωτικοποίηση με δημόσιους πόρους

.

Από το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του ΄90 και στα πλαίσια πλέον του εκσυγχρονισμού , δηλαδή μιας δημοσιονομικής προσέγγισης και των ζητημάτων της ψυχικής υγείας στα πλαίσια του νεοφιλελευθερισμού και της ανάθεσης της ψυχικής υγείας στον ιδιωτικό τομέα εγκρίνονται και χρηματοδοτούνται τα προγράμματα του λεγόμενου προγράμματος – σκανδάλου στην πραγματικότητα – “Ψυχαργώς”. Το πρόγραμμα αυτό εξελίσσεται μέχρι και σήμερα σε διάφορες μορφές και φάσεις . Χρηματοδοτείται με εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ τα οποία διοχετεύονται κύρια στον ιδιωτικό τομέα για την δημιουργία κοινοτικών δομών. Η γνωστή από την δεκαετία του ΄70 «απονοσοκομειοποίηση” του κυβερνήτη της Καλιφόρνιας των ΗΠΑ Ρ. Ρήγκαν (Californian Model) βρίσκει και στην Ελλάδα μιμητές

Η ιδρυματική λογική, δηλαδή η αναπαραγωγή του κυρίαρχου ψυχιατρικού παραδείγματος μετεγκαθίσταται χωροταξικά στην κοινότητα με την μορφή ξενώνων και οικοτροφείων με φορείς υλοποίησης κύρια ιδιωτικές εταιρείες χρηματοδοτούμενες από την Ε.Ε., δηλαδή κρατικο-δίαιτες μη-κυβερνητικές οργανώσεις. Η δημόσια ιδρυματική περίθαλψη δεν αποσαθρώνεται ως επιστημονικό παράδειγμα αλλά μεταλλάσσεται σε κοινοτική ιδρυματική περίθαλψη με πρόσχημα την Μεταρρύθμιση. Ο δημόσιος τομέας αντικαθίσταται σταδιακά αλλά συστηματικά με δημόσια και κοινοτικά χρήματα από τον ιδιωτικό τομέα. Μια σύγχρονη αλλά ερμαφρόδιτη μορφή του μη-κυβερνητισμού. Ο ιδιωτικός τομέας αποκτά τον έλεγχο και διαμορφώνει συνθήκες ,εργασιακές σχέσεις αλλά και ποιότητα υπηρεσιών ανάλογα όχι με τις ανάγκες αλλά με τα οικονομικά συμφέροντα και τις χρηματοδοτικές ροές. Όταν μάλιστα αυτές καθυστερούν προσφεύγουν σε μέτρα «διάσωσης» κατακρατώντας αυθαίρετα, με την ανοχή του κράτους, ακόμα και τις μηδαμινές συντάξεις των οικότροφων .(11)

Ας δούμε όμως με αριθμούς αλλά όχι στενά ποσοτικά την περιπέτεια αυτού που ονομάζεται ψυχιατρική μεταρρύθμιση στην Ελλάδα.

Στην μέχρι τώρα πορεία εφαρμογής του «Ψυχαργώς» έκλεισαν ολοκληρωτικά τέσσερα από τα επτά δημόσια Ψυχιατρεία τα οποία αντικαταστάθηκαν με μικρές ιδρυματικές δομές στην κοινότητα. Δημιουργήθηκαν συνολικά περί τα 128 οικοτροφεία εκ των οποίων 39 δημόσια και 89 ιδιωτικά. Από τους 97 ξενώνες 78 είναι δημόσιοι και 19 ιδιωτικοί ενώ τα προστατευόμενα διαμερίσματα ανέρχονται σε 230, 198 δημόσια και 32 ιδιωτικά. Παρατηρείται ότι ο ιδιωτικός τομέας επιλέγει συστηματικά την δημιουργία ιδρυματικών κοινοτικών δομών και όχι για παράδειγμα προστατευόμενων διαμερισμάτων γιατί η επιλογή του αυτή ανεβάζει το κόστος λειτουργίας, δηλαδή το κέρδος από αυτού του είδους τις επιχειρήσεις. Μονάδες επαγγελματικής αποκατάστασης συναντάμε κύρια στον δημόσιο τομέα ενώ και στον τομέα της κοινοτικής οργάνωσης της ψυχιατρικής φροντίδας παρατηρείται μια αυξάνουσα τάση διείσδυσης του ιδιωτικού τομέα. Το δε Υπουργείο Υγείας και Αλληλεγγύης για να νομιμοποιήσει την χρηματοδότηση των ιδιωτών για τα επόμενα χρόνια με δεκάδες εκατομμύρια ευρώ παρουσιάζει με το θράσος της εξουσίας ως σχεδιασμό εκθέσεις ιδεών διαφόρων εμπειρογνωμόνων και αποδεκτών ταυτόχρονα κονδυλίων γ ια τις εταιρείες τους. (12,13)

Όλες οι παραπάνω δομές χρηματοδοτούνται με εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ από εθνικούς και κοινοτικούς πόρους. Για αυτό και η ιδιόρρυθμη αυτή ιδιωτικοποίηση με τις λεγόμενες μη-κερδοσκοπικές εταιρείες είναι στην ουσία κρατικοδίαιτη. Δηλαδή οι εκάστοτε κυβερνήσεις εφαρμόζοντας πιστά τις επιβαλλόμενες μνημονιακές πολιτικές «δημοσιονομικής εξυγίανσης» καταστρέφουν το δημόσιο σύστημα χρηματοδοτώντας μάλιστα την ιδιωτικοποίησή του ,ενώ αφήνουν ανοικτή την επαναφορά του ασυλιακού εγκλεισμού(14)

Παράλληλα με το κλείσιμο των ψυχιατρείων παρατηρείται μία γεωμετρική άνοδος του αριθμού των εγκλείστων σε αμιγώς ιδιωτικές ψυχιατρικές κλινικές με αποτέλεσμα σε συνολικά 40 περίπου ιδιωτικών κλινικών να είναι έγκλειστα περί τα 4500 άτομα. Πολίτες με ψυχιατρική εμπειρία που υφίστανται περισσότερο την φύλαξη και τον εγκλεισμό με ότι αυτό συνεπάγεται για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις βίαιες μεθόδους που ανεξέλεγκτα εφαρμόζονται. Βασική χρηματοδοτική πηγή αυτών των ιδιωτικών ιδρυματικών δομών είναι τα ασφαλιστικά ταμεία.
Σχολιάζοντας τα παραπάνω στοιχεία θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι

1.Αυτό που ονομάζεται ψυχιατρική μεταρρύθμιση στην Ελλάδα δεν είναι τίποτε άλλο από μια κατάργηση του δημόσιου χαρακτήρα της υγείας και μια ιδιωτικοποίηση με δημόσιους πόρους. Η θέση αυτή ενισχύεται ακόμα περισσότερο αν συνδέσει κανείς τις πολιτικές αυτές με τις πολιτικές της λεγόμενης δημοσιονομικής εξυγίανσης που υφίσταται και ο τομέας της δημόσιας υγείας στα πλαίσια των Μνημονίων από την μεριά των δανειστών, δηλαδή των ευρωπαίων τοκογλύφων και του πολιτικού συστήματος στην Ελλάδα που οδηγεί σε κατάρρευση το δημόσιο σύστημα υγείας και σε συντριπτικές περικοπές στον κοινωνικό τομέα.

2.Η λεγόμενη ψυχιατρική μεταρρύθμιση δεν προκύπτει από την αλλαγή του επιστημονικού παραδείγματος αλλά αποτελεί συνέχεια αυτού τόσο ως πρακτική στις νέες στεγαστικές δομές όσο και ως πρακτική στην οργάνωση των κοινοτικών υπηρεσιών.

3.Τα άτομα με ψυχιατρική εμπειρία συνεχίζουν να στερούνται των δικαιωμάτων τους και υφίστανται είτε με την μορφή μιας νέας ιδρυματικής πρακτικής στα οικοτροφεία είτε με την μορφή του παραδοσιακού ψυχιατρικού εγκλεισμού σε δημόσια ψυχιατρεία και ιδιωτικές ψυχιατρικές κλινικές τον αποκλεισμό και διαρκή κοινωνικό έλεγχο.

.

Ο Ψυχιατρικός και Ψυχολογικός Μονόλογος

.

O επιστημονικός λόγος στις ανθρωπιστικές επιστήμες και στις επιστήμες της υγείας, δηλαδή ο μονόλογος των ειδικών, προκύπτει μέσα από την απόπειρα αντικειμενοποίησης της ιστορίας, των κοινωνικών διεργασιών, της ανθρώπινης ύπαρξης και εμπειρίας , δηλαδή τον θετικιστικό πιθηκισμό. Προκύπτει από την συρρίκνωση αυτής της εμπειρίας – όταν δεν συνάδει με την εκάστοτε αντίληψη για το «φυσιολογικό», το «υγιές», το «κανονικό» – σε συμπτώματα, την κατηγοριοποίηση και ταξινόμησή της, τις πρακτικές που εφαρμόζονται και που προσβάλουν πολλές φορές την ανθρώπινη αξιοπρέπεια ασκώντας ψυχολογική ή και φυσική ακόμα βία. Η διαρκής αναπαραγωγή αυτού του επιστημονικού Μονόλογου, η κυριαρχία του και η συστηματική διάχυσή του στο κοινωνικό σώμα και η εσωτερίκευσή του από αυτό είναι στην ουσία μια πολιτική πρακτική που υπηρετεί μια συγκεκριμένη ιδεολογία. Μια ιδεολογία που εμποδίζει στην ουσία την ακύρωση των μηχανισμών και των διεργασιών αποκλεισμού ή περιθωριοποίησης μίας σειράς ατόμων ή ομάδων αφού και η ίδια εμφανίζεται, εγκαθιδρύεται και αναπαράγεται μέσω της ενίσχυσης αυτών ακριβώς των διεργασιών και μηχανισμών, μηχανισμών και διεργασιών που συντελούν στη σημερινή πολιτική, οικονομική, κοινωνική, πολιτισμική κρίση και στην κρίση των επιστημών .

Το ίδιο πρόβλημα το συναντάμε στα Ψυχιατρεία Εδώ έχουμε την μετατροπή ή μεταβολή της άσκησης βίας, των βασανισμών και των βασανιστηρίων στους έγκλειστους των Ψυχιατρείων σε θεραπευτικό πρόταγμα ενάντια στο παράλογο, το μη λογικό ,το μη κανονικό, μετατρέποντας τις πράξεις βίας σε θεραπευτικό μέτρο.

Η συμμόρφωση στην ψυχιατρική εξουσία γίνεται με έναν έντεχνα κατασκευασμένο επιστημονικό λόγο. Το αποτέλεσμα είναι η μετατροπή της πράξης βίας σε θεραπευτική πρακτική.

Έτσι, λοιπόν, βλέπουμε ότι τα ζητήματα της άσκησης βίας και η εμπλοκή των διαφόρων επιστημών στην άσκηση βίας, είτε είναι η ψυχολογία είτε είναι η ψυχιατρική, ιστορικά και διαχρονικά συναντώνται σε διαφορετικές μορφές, σε διαφορετική ένταση, σε διαφορετικές περιόδους. Πρώτoν πιστεύω ότι τόσο η επιστήμη της ψυχολογίας όσο και η επιστήμη της ψυχιατρικής αποτελούν υποθετικές προσεγγίσεις. Δεν είναι κατηγορηματικές αλήθειες. Δεύτερον δεν είναι πολιτικά-ιδεολογικά ουδέτερες και τρίτον ανήκουνε στο χώρο των ερμηνειών ή των ερμηνευτικών προσεγγίσεων άρα έχουνε και μυθοπλαστικό χαρακτήρα. Το ότι προσπαθούνε να μιμηθούνε επιστημολογικά τις θετικές επιστήμες αποτελεί μία αφέλεια και ένα είδος πιθηκισμού. Δηλαδή επιχειρούν ανεπιτυχώς να συγκροτήσουν θεωρίες και πρακτικές που συνθέτουνε ή εμπεριέχουνε στη λογική τους τα βασικά χαρακτηριστικά μιας θετικιστικής σκέψης, π.χ. αιτιολογία, διάγνωση, θεραπεία και ούτω καθεξής. Αυτό σημαίνει ότι η ερμηνευτική αυτή προσέγγιση σχετίζεται σε αρκετά μεγάλο βαθμό με την προσωπικότητα του επιστήμονα και κατ’ επέκταση με την ιδεολογία του ή τον πολιτικό του προσανατολισμό(15).

Τα χαρακτηριστικά αυτά αναδεικνύονται σήμερα ακόμα πιο έντονα διότι η περίοδος κρίσης του καπιταλιστικού συστήματος που διανύουμε είναι μία περίοδος όπου επιστρατεύονται από το σύστημα επιστήμονες που διαδίδουν απόψεις οι οποίες συναντώνται σε έναν κοινό τόπο. Είναι ο τόπος της λεγόμενης «εθνικής κατάθλιψης». Η προσπάθεια ψυχιατρικοποίησης των κοινωνικών προβλημάτων, των αρνητικών επιπτώσεων της κρίσης, του ανθρώπινου πόνου, του συνανθρώπου που βρίσκεται σε κρίσιμη κατάσταση και βιώνει επώδυνα την μετάβαση από μία βιώσιμη ή σχετικά καλή οικονομική κατάσταση σε μια κατάσταση όπου έχει να απαντήσει σε καταστάσεις συσσώρευσης οικονομικών προβλημάτων με όλες τις συνέπειες που συνεπάγονται αυτά σε προσωπικό-οικογενειακό-κοινωνικό επίπεδο-μάλιστα σαν άτομα γιατί μάθαμε να αντιμετωπίζουμε τα πράγματα σαν άτομα και όχι σαν συλλογικότητες και αλληλέγγυα- έρχονται επιστήμες σαν την Ψυχολογία και την Ψυχιατρική να επιτελέσουν το έργο της απόσπασης ή μετάθεσης μιας πραγματικής κατάστασης σε μια τεχνική κατασκευή, μιας πολυσύνθετης εμπειρίας σε ένα ατομικό πρόβλημα. Δηλαδή της μετατροπής των επιπτώσεων π.χ. της ανεργίας σε κατάθλιψη, τον ανθρώπινο πόνο και την στεναχώρια σε καταθλιπτικά συμπτώματα και κατ’ επέκταση την έντεχνη ανάδειξη μέσα από μια τέτοια προσέγγιση των θεραπειών εκείνων που καλείται ο ψυχολόγος ή ο ψυχίατρος να ασκήσει επάνω στους ανέργους για να μειώσει δήθεν τις αρνητικές επιπτώσεις της ανεργίας.

Συμπερασματικά θα μπορούσα να υποστηρίξω ότι:

1.Η διάκριση του Λογικού από το Παράλογο είναι μία συστημική διάκριση που υπηρετεί διαχρονικά την επιβίωση και αναπαραγωγή του κυρίαρχου πολιτικο-κοινωνικού συστήματος και επιστημονικού παραδείγματος

2. Η άσκηση της ψυχιατρικής βίας σε όλες τις μορφές της (ψυχολογικές-κοινωνικές, φυσικές-χημικές) αποτελεί το εργαλείο εφαρμογής αυτής της διάκρισης και της διασφάλισης της ισορροπίας του συστήματος. Η αυτοοργάνωση και η συλλογική δράση των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία αποτελεί την βασική απάντηση σε αυτή την βία

3. Η λεγόμενη ψυχιατρική μεταρρύθμιση στην Ελλάδα εξελίχθηκε σε μία διαδικασία χωροταξικής μετεγκατάστασης στην κοινότητα της ιδρυματικής ψυχιατρικής και μεταχείρισης από τα άσυλα στα λεγόμενα οικοτροφεία. Θεωρούσε ότι αυτά αποτελούν και χώρο αναπαραγωγής του κοινωνικού και ψυχιατρικού ελέγχου των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία παρεμποδίζοντας την αυτονομία και τον αυτοπροσδιορισμό τους

4. Η κατασπατάληση και η ανέλεγκτη διαχείριση των κοινοτικών πόρων του προγράμματος «Ψυχαργώς» εξυπηρετεί την μετάβαση στην διαπλεκόμενη ιδιωτικοποίηση στον τομέα της ψυχικής υγείας με την ανάδειξη των κρατικοδίαιτων μη- κυβερνητικών επιχειρήσεων-οργανώσεων σε βασικό όχημα αυτής της ιδιόρρυθμης ,δηλαδή με δημόσιους πόρους, αποσάθρωσης της δημόσιας υγείας (16,17,18)

Η χωροταξική μετεγκατάσταση των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία , με την διαμεσολάβηση των κρατικοδίαιτων και δήθεν μη-κυβερνητικών και μη-κερδοσκοπικών οργανώσεων και εταιριών, αναπαράγει την αφαίρεση των δικαιωμάτων που υφίστανται τα άτομα με ψυχιατρική εμπειρία .Η προκλητική αποσύνδεση οποιουδήποτε αιτήματος υποστήριξης από την αναγκαιότητα αλλαγής του κυρίαρχου ψυχιατρικού παραδείγματος καθιστά και το σύνθημα «Όχι στο κλείσιμο των ψυχιατρείων» ιστορική ειρωνεία γιατί το επιβαρύνει με την υποψία των συντεχνιακών κινήτρων και των ευκαιριακών συμμαχιών Κίνητρα που παραβλέπουν την αναγκαιότητα πραγματικής απελευθέρωσης των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία μέσα από την αλλαγή του ίδιου του ιστορικά ξεπερασμένου επιστημονικού παραδείγματος.

Ο εγκλωβισμός δε της συστημικής αριστεράς σε μια τέτοια λογική την καθιστά συνεργό αλλά και υπόλογη για την αναπαραγωγή της ψυχιατρικής βαρβαρότητας και του αποκλεισμού, δηλαδή την διαιώνιση του ίδιου του καπιταλιστικού συστήματος και της βίας και εξουσίας που παράγει.

Μία μεταρρύθμιση του ψυχιατρικού συστήματος στην Ελλάδα και παντού θα μπορούσε να αναγνωριστεί σαν πραγματική μόνο όταν πηγάζει από την ακύρωση του κυρίαρχου ψυχιατρικού-ψυχολογικού παραδείγματος με δομές και υπηρεσίες που να πηγάζουν από την αποκατάσταση του Λόγου των πολιτών με ψυχιατρική εμπειρία και να δικτυώνεται με άλλες συλλογικότητες που υφίστανται την αφαίρεση των κοινωνικών και πολιτικών τους δικαιωμάτων σε τοπικό /περιφερειακό και κεντρικό επίπεδο. Του Λόγου εκείνου που αφαιρέθηκε βίαια για να νομιμοποιηθεί μέσα από αυτήν την βία ο Μονόλογος των ειδικών και η ισορροπία του κυρίαρχου πολιτικο-κοινωνικού συστήματος. Γιατί γνωρίζουμε ότι η φτωχοποίηση, η ανθρωπιστική κρίση, η κατάρρευση του Συστήματος Δημόσιας Υγείας και η αποσάθρωση του Κοινωνικού Τομέα δεν αποτελούν παράπλευρες απώλειες της καπιταλιστικής κρίσης αλλά συνειδητή συστημική επιλογή. Από αυτήν την διαπίστωση προκύπτει η πρόκληση αλλά και η αναγκαιότητα τόσο του αναστοχασμού για το πώς ορίζεται σήμερα ο Κοινωνικός Αποκλεισμός άρα και οι πληθυσμιακές ομάδες που πλήττονται όσο βέβαια για την αναζήτηση του κοινού τόπου συνάντησης, αλληλεγγύης και αντίστασης.

.

Τοπικά δίκτυα αλληλεγγύης, προαγωγής υγείας και κοινωνικής συμμετοχής

.

Η ανασύσταση ενός δημόσιου και καθολικού Συστήματος Υγείας εμπεριέχει την πλήρη αποκέντρωση σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο και την ενσωμάτωση κοινωνικο-συμμετοχικών διεργασιών. Η στήριξη συνανθρώπων που βιώνουν στην ζωή τους κρίσιμες και επιβαρυντικές καταστάσεις δεν είναι αποκλειστικό ζήτημα των ειδικών αλλά της κοινότητας ,των ψυχοκοινωνικών και αλληλέγγυων δομών και πρωτοβουλιών των πολιτών της.
Η αναδιοργάνωση των πολυδιάσπαστων και ασυντόνιστων εθνικών, περιφερειακών και τοπικών δομών, υπηρεσιών και πρωτοβουλιών επιβάλλει την ενεργοποίηση του ανθρώπινου πλούτου και δυναμικού σε κάθε επίπεδο σε μια αλληλέγγυα διαδικτυωμένη σχέση.

Αλληλεγγύη, προαγωγή υγείας και τοπική ανάπτυξη δεν είναι μόνον η πολιτική που αναφέρεται αποκλειστικά στις λεγόμενες ευπαθείς κοινωνικές ομάδες αλλά γενικά η κοινωνικά ωφέλιμη πολιτική η οποία εμπεριέχει την ισονομία και ισότητα όλων των πολιτών, ανεξάρτητα από ατομικές ή συλλογικές ιδιαιτερότητες, οικονομική τάξη, θρησκεία ή εθνική προέλευση σε ένα ανθρώπινο φυσικό-οικιστικό περιβάλλον σε αντιπαράθεση με το κυρίαρχο πολιτικό-παραγωγικό μοντέλο. Η κρίση του κυρίαρχου καπιταλιστικού συστήματος και οι επιπτώσεις της στην επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου και της ποιότητας ζωής του πληθυσμού καθιστούν ακόμα περισσότερο επιτακτική την ανάγκη ανάπτυξης ολιστικών δράσεων αλληλέγγυας οργάνωσης των δομών/θεσμών/πρωτοβουλιών αντιμετώπισης τοπικών ψυχοκοινωνικών ζητημάτων αλλά και της διαφορετικής παραγωγής, διαχείρισης και διάθεσης προϊόντων και υπηρεσιών ως πράξεις αντίστασης στην κρίση και αντιμετώπισής της από τον πληθυσμό.

Ο δε σχεδιασμός, η εφαρμογή και η αξιολόγηση της κοινωνικής πολιτικής καθώς και η αντιμετώπιση ψυχοκοινωνικών ζητημάτων εμπεριέχουν την επινόηση και δημιουργία δυνατοτήτων ενεργητικής εμπλοκής των άμεσα ενδιαφερομένων, τυπικών και άτυπων ομάδων και φορέων, πρωτοβουλιών και συλλογικοτήτων των κατοίκων της περιοχής. Η ανάδειξη του Λόγου των ενεργά εμπλεκόμενων πληθυσμιακών ομάδων θεωρείται και η βασική προϋπόθεση έγκαιρης αντιμετώπισης αλλά και αλληλέγγυας υποστήριξης ατόμων ή ομάδων που διέρχονται κρίσιμες καταστάσεις και αναζητούν υποστήριξη για την υπέρβασή τους.

Τομείς και τόποι εμπλοκής και συνάντησης είναι όλοι εκείνοι τυπικοί και άτυποι χώροι που συνθέτουν το ζωτικό μας περιβάλλον. Είναι οι παρεμβάσεις σε συνθήκες και παράγοντες που προκαλούν και αναπαράγουν ατομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά προβλήματα. Συνεπώς στην διεργασία αυτή εμπλέκονται οι επιστήμες, οι επιστημονικοί κλάδοι και οι επιστήμονες που σχετίζονται με τα παραπάνω. Η κοινωνική συμμετοχή κατανοείται ως μία δυναμική διεργασία που ανταποκρίνεται στις μεταβαλλόμενες ανάγκες υγείας, πρόνοιας όπως επίσης και σε κοινωνικά, ψυχοκοινωνικά, περιβαλλοντικά, εκπαιδευτικά, πολιτισμικά, πολιτικά και οικονομικά ζητήματα τα οποία βρίσκονται σε συνεχή αλληλεπίδραση μεταξύ τους. Ανταποκρίνεται σε συνθήκες και υποκείμενα που συνθέτουν το κοινωνικό πεδίο και τις ιδιαιτερότητες του ζωτικού χώρου των τοπικών κοινωνιών αφενός και τις συνθήκες συλλογικής δράσης και αντίστασης αφετέρου. Γι’ αυτό και τα ζητήματα αυτά δεν προσεγγίζονται στατικά αλλά σαν μεταβαλλόμενες καταστάσεις-εμπειρίες, αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης διαφόρων παραμέτρων του συγκεκριμένου φυσικού ,κοινωνικο-πολιτικού-οικονομικού και πολιτισμικού περιβάλλοντος και των υποκειμένων που τον συνθέτουν.

.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

.
1.FOUCAULT,M.: Wahnsinn und Gesellschaft,Suhrkamp,Frankfurt,1981,p 550
2.BASAGLIA,F.: Basaglia Scritti I,1953-1968,,Einaudi,Torino,1981,p310
3.ΠΛΟΥΜΠΙΔΗΣ,Δ.: Ιστορία της Ψυχιατρικής στην Ελλάδα,Τρίαψις,Θεσσαλονίκη,1989
4.BAIRAKTARIS,K.: Anstaltspsychiatrie in Griechenland, Lit Verlag, Muenster,1984
5.Τα Νέα, : Να μην ξαναγεμίσει το πλοίο των τρελλών,16/12/1981
6. MERRIT,J.: Leros: Europe’s shame. Observer, 10 September 1989
7. GUATARRI,F.: Le Journal de Leros, Liberation, 13/10/1989
8.BAIRAKTARIS,K.: Theory and Practice of Deinstitutionalization in Greece, Psychiatry a World Perspective,Vol.4,Expecta Medica,Amsterdam,1990
9.ΛΟΥΚΑΣ,Γ: Εξέλιξη και παρούσα κατάσταση του Κρατικού Θεραπευτηρίου Λέρου, Τετράδια Ψυχιατρικής,28-29,1990
10.ΜΕΓΑΛΟΟΙΚΟΝΟΜΟΥ,Θ.: Λέρος: Μια ζωντανή αμφισβήτηση της κλασικής Ψυχιατρικής, Τετράδια Ψυχιατρικής,28-29,1990
11. ΜΕΓΑΛΟΟΙΚΟΝΟΜΟΥ,Θ.: Ενάντια στην Ψυχιατρική του Μνημονίου,www.psyspirosi.gr
12.ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ: Ψυχαργώς Γ΄(2011-2020),Σχέδιο αναθεώρησης «Ψυχαργώς», Αθήνα 2011
13. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ :Διεύθυνση Ψυχικής Υγείας, Αθήνα ,2013
14.ΚΟΚΚΙΝΑΚΟΣ,Γ.: Επιλεκτική Μνήμη, http://www.psyspirosi.gr
15.ΓΙΑΝΝΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ,Γ.: Ο μύθος των δικαιωμάτων των ψυχικά ασθενών
Κοινωνία & ψυχική Υγεία, Τεύχος 6ο, Ιανουάριος 2008.
16.www.tvxs.gr, http://tvxs.gr/news/έγραψαν-είπαν/mε-αφορμή-δύο-θανάτους
17. http://epizontespsy.wordpress.com
18. BAIRAKTARIS,K.: La reforme psychiatrique en Grece: Tragedie,Scandale,, στο
Noelle Burgi La grande Regression.La Grece et l ́avenir de l Europe, Le Bord de L Eau,
Lormont,2014

.

.

.

.

.

Κωνσταντίνος Μπαϊρακτάρης: Ουσιαστική βοήθεια στους ψυχικά πάσχοντες*

.

*Σήμερα επέλεξα να αναδημοσιεύσω εδώ μια συνέντευξη που θεωρώ πως αξίζει να διαβάσετε και τη βρήκα πρόσφατα στο προσωπικό μου αρχείο. Είναι του Κώστα Μπαϊρακτάρη, Αναπληρωτή Καθηγητή στο Τμήμα Ψυχολογίας του ΑΠΘ και δόθηκε στη Μαρία Γιαννακάρα το 2005 (δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Popular Medicine στις 27/8-31/8/2005). Σ’ αυτήν αναφέρεται σε όσα διαδραματίστηκαν στην Θεσσαλονίκη και τη Λέρο (φέτος συμπληρώνονται 25 χρόνια απ’ το εγχείρημα της αποασυλοποίησης κι εδώ μπορείτε να δείτε περισσότερα για τη συνάντηση αποτίμησης που θα γίνει το καλοκαίρι) κι αφορούσαν την τότε εξέλιξη της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης. Επισημαίνει πως: «Η ακύρωση του παραδοσιακού ψυχιατρικού μοντέλου, η αποσάθρωση του ψυχιατρικού ιδρύματος ως αντί-θεραπευτικού χώρου και η επιστροφή των εγκλείστων στην κοινωνία δεν μπορεί να είναι αποτέλεσμα μιας διοικητικής πράξης. Είναι μια συνεχής διεργασία με πολλαπλές εμπειρίες, με πολλούς εμπλεκόμενους και πάνω απ’ όλα δεν είναι γραμμική«. Διδάσκει φέτος μεταξύ άλλων το μάθημα «Ψυχοκοινωνικά Προβλήματα: Εναλλακτικές προσεγγίσεις και πρακτικές» με ένα μοναδικό τρόπο: δίνοντας το λόγο στους ανθρώπους που υφίστανται τον κοινωνικό αποκλεισμό. Για το μάθημα έχει γραφτεί εδώ ένα ενδιαφέρον άρθρο και στο τέλος της συνέντευξης θα σας παραθέσω το φετινό πρόγραμμα με την εισαγωγή του, για να καταλάβετε περισσότερα. Η φωτογράφιση για το Popular Medicine έγινε απ’ τον Νίκο Γιακουμίδη.

.

K. Μπαϊρακτάρης

.

Κωνσταντίνος Μπαϊρακτάρης: Ουσιαστική βοήθεια στους ψυχικά πάσχοντες

Τα τελευταία χρόνια έχει ξεκινήσει μια προσπάθεια αναγνώρισης των προβλημάτων στην περίθαλψη των ψυχικά πασχόντων στη χώρα μας. Κάποιοι άνθρωποι που ενδιαφέρθηκαν πραγματικά για την μεταρρύθμιση στις ψυχιατρικές δομές πήραν δυναμικά την κατάσταση στα χέρια τους ώστε να δοθεί τέλος στο καθεστώς της ιδρυματοποίησης. Ήταν στις αρχές της δεκαετίας του ’80 όταν ανατέθηκε στον αναπληρωτή καθηγητή στο Τμήμα Ψυχολογίας του ΑΠΘ, Κωνσταντίνο Μπαϊρακτάρη, να ξεκινήσει τις προσπάθειες αποϊδρυματοποίησης στη χώρα μας. Ο ίδιος μιλάει για την προσπάθεια που ξεκίνησε τότε καθώς και για τα προβλήματα και τις αντιδράσεις που συνάντησε.

-Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 σας ζητήθηκε να ξεκινήσετε την ψυχιατρική μεταρρύθμιση στη Θεσσαλονίκη. Ποια ήταν η κατάσταση που επικρατούσε στην Ελλάδα την περίοδο εκείνη;

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 παρατηρούνται οι πρώτες προσπάθειες δημοσιοποίησης των άθλιων συνθηκών στα ελληνικά ψυχιατρεία, με αποκορύφωμα τις αρχές της δεκαετίας του 1980. Το πρώτο αποτέλεσμα αυτών των καταγγελιών ήταν η ευαισθητοποίηση και η πίεση για αλλαγές, με άμεσο αποτέλεσμα την έγκριση από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα του πρώτου χρηματοδοτικού κανονισμού 815/84. Με αυτήν την αφορμή προσκλήθηκα απ’ την τότε πρόεδρο του Δ.Σ. Του Ψυχιατρείου Θεσσαλονίκης κ. Α. Μπουσουλέγκα να υποβάλλω τις προτάσεις μου για τη δρομολόγηση διαδικασιών άρσης των ασυλιακών συνθηκών και προετοιμασίας των χρόνια ψυχικά πασχόντων για την κοινωνική και επαγγελματική τους αποκατάσταση.

-Θα ήθελα να μας πείτε για τις αρχές, τους στόχους και τις επιδιώξεις της προσπάθειας που ξεκινήσατε τότε.

Βασική αρχή πάνω στην οποία στηριχτήκαμε, ήταν η διαφορετική μας συνάντηση με τον ψυχικά πάσχοντα, τις ανάγκες και τις δυνατότητες του. Η αποϊδρυματοποίηση ως διεργασία ανέτρεπε όλες τις ασυλιακές-ιδρυματικές λειτουργίες. Δημιουργήσαμε νέες σχέσεις με τους χρόνια ψυχικά πάσχοντες και νέες σχέσεις με τους εργαζόμενους, δηλαδή κοινές εμπειρίες που ακύρωναν στην καθημερινότητα τις αντιλήψεις και τους μηχανισμούς περιθωριοποίησης τους. Συναντήσαμε το πάσχον υποκείμενο σε μια υπαρξιακή βάση και αναζητήσαμε το ρόλο μας μέσα από την προσπάθεια εξάλειψης των ιδρυματικών καταλοίπων, ενδυνάμωσης των δυνατοτήτων τους, αποκατάστασης των δικαιωμάτων που με τον εγκλεισμό τους αφαιρέθηκαν βίαια. Αναζητήσαμε την ελευθερία τους. Στη διεργασία αυτή δεν ήταν μόνο οι έγκλειστοι οι ωφελούμενοι, αλλά και οι ίδιοι οι εργαζόμενοι. Μέσα από τις διαφορετικές σχέσεις που ανέπτυσσαν, είχαν την ευκαιρία και οι ίδιοι να αποτινάξουν τον κατασταλτικό ρόλο που τους ανέθετε το ίδρυμα, να αναπτύξουν τις δυνατότητες τους έξω από την κυρίαρχη δημοσιοϋπαλληλική νοοτροπία, να επαναπροσδιορίσουν τους ρόλους τους και να αναζητήσουν και τη δική τους αποδέσμευση από την ιδρυματική λογική.

-Φαντάζομαι ότι τα προβλήματα που συναντήσατε ήταν πολλά.

Δεν νομίζω πως είναι σωστό να αναφέρεται κανείς σε συγκεκριμένα προβλήματα. Δεδομένου ότι πρόκειται για μια προσπάθεια ακύρωσης της παραδοσιακής προσέγγισης, αμφισβήτησης και αλλαγής ολοκληρωτικών θεσμών, είναι αναμενόμενες οι αντιστάσεις σ’ αυτές τις αλλαγές.

-Ποιες ήταν οι αλλαγές που πραγματοποιήθηκαν στο ΨΝΘ στο πλαίσιο της αποασυλοποίησης;

Με τη δημιουργία της Μονάδας Επανένταξης είχαμε τη δυνατότητα μαζί με τους συνεργάτες μου, να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις για μια άλλη προσέγγιση των εγκλείστων. Να ανοίξουμε το δρόμο για την επιστροφή τους στην κοινωνία, διασφαλίζοντας τους όρους συνέχειας της υποστήριξης τους, για όσους από αυτούς το χρειάζονταν. Έτσι ξεκινώντας μέσα από το ίδρυμα και στα πρώτα δύο χρόνια δημιουργήσαμε νέες για τα ελληνικά δεδομένα δομές, τόσο για τη στέγαση όσο και για την έμμισθη εργασιακή τους αποκατάσταση. Η επιλογή μας ήταν η δημιουργία διαμερισμάτων, διάχυτων μέσα στην πόλη, με στόχο την επανένταξη στους συνηθισμένους ρυθμούς της ζωής και την αποτροπή της δημιουργίας νέων “γκέτο”. Με ολιγομελείς ομάδες, τις ομάδες Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, που στελεχώθηκαν από έμπειρους εργαζόμενους της Μονάδας Επανένταξης, διασφαλίσαμε τη συνέχεια της υποστήριξης των πρώην εγκλείστων και τη βοήθεια στην επίλυση των νέων τους προβλημάτων.

-Κάνατε κάποιες συγκεκριμένες ενέργειες για την επαγγελματική τους αποκατάσταση;

Ασχοληθήκαμε με την εργασιακή τους αποκατάσταση, συνεργαζόμενοι με την Τοπική Αυτοδιοίκηση της περιοχής και με διάφορους φορείς. Έχοντας πάντοτε υπόψη ότι η απορρόφηση στην ελεύθερη αγορά εργασίας αναφέρεται σε ένα πολύ μικρό αριθμό πασχόντων, συγκροτήσαμε τις Συνεταιριστικές Θεραπευτικές Μονάδες (ΣΜΕΘ). Οι επιχειρήσεις αυτές διακατέχονταν από αρχές που ελάμβαναν υπόψη τις ιδιαιτερότητες του καθένα, τις δυνατότητες του και τις συνθήκες της τοπικής οικονομίας. Θα πρέπει, όμως, στο σημείο αυτό να τονίσω ότι, δυστυχώς -αναφέρομαι ιδιαίτερα στο ΨΝΘ- αναστέλλονται, ανεξήγητα μέχρι τώρα οι διαδικασίες που αφορούν την μετατροπή των ΣΜΕΘ σε ΚοιΣΠΕ, κατά παράβαση του ισχύοντος νόμου και της ισχύουσας υπουργικής απόφασης. Όλα τα παραπάνω ελπίζω να καθιστούν σαφές ότι έχουμε να κάνουμε με μια πολυσύνθετη διεργασία, η οποία δεν κατακερματίζεται σε επιμέρους κομμάτια, γιατί απλά δεν μπορεί να κατακερματιστούν ο άνθρωπος και οι ανάγκες του.

-Θα ήθελα να μου πείτε λίγα λόγια σχετικά με την προσπάθεια που έγινε στη Λέρο, ένα από τα χειρότερα παραδείγματα βαρβαρότητας της ιδρυματικής Ψυχιατρικής που εξέθεσε τη χώρα μας διεθνώς.

Η πρώτη μου συνάντηση με την κατάσταση στη Λέρο έγινε στα τέλη της δεκαετίας του 1970. Οι συνθήκες που συνάντησα ξεπερνούν τα όρια του ανθρώπινου νου. Η εξαθλίωση και η εγκατάλειψη στοιχειοθετούσαν τον πλήρη κοινωνικό θάνατο των εγκλείστων, αλλά και την βαρβαρότητα της Ιδρυματικής Ψυχιατρικής. Συνάντησα όμως, και ορισμένους αγροτικούς γιατρούς, οι οποίοι αντιστέκονταν και προσπαθούσαν με μεγάλη θέληση και πενιχρά μέσα να κάνουν ό,τι ήταν δυνατόν για να περιορίσουν τις επιπτώσεις αυτής της βαρβαρότητας. Αυτήν την περίοδο συγκροτείται και η “Ομάδα της Λέρου” που ξεκίνησε και τη δημοσιοποίηση, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, της κατάστασης που επικρατούσε. Το πρώτο αλλά καθοριστικό αποτέλεσμα ήταν η απόφαση του τότε υπουργού Υγείας κ. Π. Αυγερινού να απαγορέψει τις διακομιδές εγκλείστων από τα άλλα ψυχιατρεία στη Λέρο. Έτσι σταμάτησαν και τα γνωστά “καράβια της ντροπής” με τους “αζήτητους”.

-Γιατί η διαδικασία της αποασυλοποίησης ξεκίνησε από τη Θεσσαλονίκη και έπειτα επικεντρώθηκε μόνο στη Λέρο; Γιατί δεν υπήρξε μια γενικότερη προσπάθεια για συνολικότερη προσέγγιση του προβλήματος σε όλα τα ιδρύματα της χώρας;

Η ακύρωση του παραδοσιακού ψυχιατρικού μοντέλου, η αποσάθρωση του ψυχιατρικού ιδρύματος ως αντί-θεραπευτικού χώρου και η επιστροφή των εγκλείστων στην κοινωνία δεν μπορεί να είναι αποτέλεσμα μιας διοικητικής πράξης. Είναι μια συνεχής διεργασία με πολλαπλές εμπειρίες, με πολλούς εμπλεκόμενους και πάνω απ’ όλα δεν είναι γραμμική.

.

.

.

Μάθημα: Ψυχοκοινωνικά Προβλήματα: Εναλλακτικές προσεγγίσεις και πρακτικές (Ψ-372)

Βρισκόμαστε σε ένα χώρο, το Πανεπιστήμιο, που γενικά χαρακτηρίζεται από ένα διαρκή Μονόλογο. Όπου ο Άλλος, άμεσα ή έμμεσα, απουσιάζει ως πρωταγωνιστής και γίνεται αντιληπτός ξεκομμένα από το κοινωνικο-πολιτικό και πολιτισμικό πλαίσιο. Βρισκόμαστε σε ένα χώρο όπου επικρατεί ο λεγόμενος επιστημονικός λόγος, δηλαδή ο Λόγος των Ειδικών, ο οποίος και αναπαράγεται μονοδιάστατα. Προκύπτει δε και αναπαράγεται μονοδιάστατα μέσα από μονόπλευρες αναλύσεις, μεθοδολογικές κατασκευές και μυθοπλαστικές προσεγγίσεις, ή αυθαίρετες και υποθετικές πολλές φορές αιτιολογικές συζητήσεις. Προκύπτει επίσης μέσα από την αντικειμενοποίηση της ιστορίας, των κοινωνικών διεργασιών, της ανθρώπινης ύπαρξης και εμπειρίας. Της συρρίκνωσης αυτής της εμπειρίας – όταν δε συνάδει με την εκάστοτε αντίληψη για το «φυσιολογικό», το «υγιές», το «κανονικό» – σε συμπτώματα, την κατηγοριοποίηση και ταξινόμησή της, τις πρακτικές που εφαρμόζονται και που προσβάλουν πολλές φορές την ανθρώπινη αξιοπρέπεια ασκώντας ψυχολογική ή και φυσική ακόμα βία. Η διαρκής αναπαραγωγή αυτού του επιστημονικού Μονόλογου, η κυριαρχία του και η συστηματική διάχυσή του στο κοινωνικό σώμα είναι στην ουσία μια πολιτική πρακτική που υπηρετεί μια συγκεκριμένη ιδεολογία. Μια ιδεολογία που εμποδίζει στην ουσία την ακύρωση των μηχανισμών και των διεργασιών αποκλεισμού ή περιθωριοποίησης μίας σειράς ατόμων ή ομάδων αφού και η ίδια εμφανίζεται, εγκαθιδρύεται και αναπαράγεται μέσω της ενίσχυσης αυτών ακριβώς των διεργασιών και μηχανισμών χειραγώγησης, μηχανισμών και διεργασιών που συντελούν στη σημερινή πολιτική, οικονομική, κοινωνική, πολιτισμική κρίση και στην κρίση των επιστημών ως μέρος αυτών των διεργασιών.

Τα τελευταία χρόνια βιώνουμε τις απάνθρωπες επιπτώσεις της καπιταλιστικής κρίσης με την μορφή της φτωχοποίησης ευρύτερων στρωμάτων του πληθυσμού. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά εκλαμβάνει αυτή η κρίση σε μια χώρα όπως η Ελλάδα όπου ο καπιταλισμός αναδεικνύει την πιο χυδαία και διεφθαρμένη μορφή του. Η δημοσιονομική λογική του νεοφιλελεύθερου μοντέλου και οι εγκληματικές επιπτώσεις στον τομέα της δημόσιας υγείας διαχέονται και στον τομέα της ψυχικής υγείας ακυρώνοντας , με την συνέργεια ενός νέο-συντηριτικού και δήθεν εκσυγχρονιστικού κοινωνικο-ψυχιατρικού και ψυχολογικού μοντέλου , την έννοια και τις πρακτικές της αποϊδρυματοποίησης. Η χωροταξική μετεγκατάσταση των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία , με την διαμεσολάβηση των κρατικοδίαιτων και δήθεν μη-κυβερνητικών και μη-κερδοσκοπικών οργανώσεων και εταιριών, αναπαράγει την αφαίρεση των δικαιωμάτων που υφίστανται τα άτομα με ψυχιατρική εμπειρία .

Μέσα από αυτό το πρίσμα λοιπόν εξετάζουμε και το μάθημα Κοινωνικός Αποκλεισμός. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι στο μάθημα αυτό επιχειρείται η αποκατάσταση ανθρωπίνων δικαιωμάτων τα οποία αφαιρούνται, βίαια πολλές φορές, από συνανθρώπους που βρίσκονται σε δυσκολίες, περνάνε κρίσιμες στιγμές, ή βιώνουν τον πόνο. Η προσέγγιση των ψυχοκοινωνικών προβλημάτων δεν αποτελεί δηλαδή μόνο μία άλλη επιστημονική απόπειρα ούτε μία πράξη γενναιοδωρίας, αλλά μία συνειδητή επιστημονική/πολιτική επιλογή, που αποσκοπεί στην αναζήτηση κοινών οραμάτων και κατ’ επέκταση και κοινών τόπων, στόχων και δράσεων. Αντανακλά με λίγα λόγια την ανάγκη να δημιουργήσουμε μια κατάσταση διαλόγου και κοινών δράσεων γιατί δεν πιστεύουμε ότι μπορούμε να υπάρχουμε μέσα από την αυθαίρετα και συχνά βίαια προκαλούμενη σιωπή των άλλων. Έτσι λοιπόν ο δρόμος για την αναζήτηση των κοινών τόπων είναι ταυτόχρονα και δρόμος αναζήτησης της δικής μας ελευθερίας. Αναζήτησης μιας νέας γνώσης, νέων επιστημονικών παραδειγμάτων, νέων θεωριών και πρακτικών που θα προκύπτουν από αυτή τη συνάντηση, την εμπειρία και τις ρήξεις με το αναχρονιστικό και το συντηρητικό.

Αυτό είναι και το κύριο νόημα αυτού του μαθήματος, το οποίο φανταζόμαστε σαν μία ελάχιστη συμβολή στην ανάπτυξη νέων σχέσεων και εμπειριών που η πεμπτουσία τους θα είναι ο διάλογος και όχι ο μονόλογος ,τόσο στη συμβατική του όσο και στη λεγόμενη εναλλακτική του μορφή. Το ζητούμενο λοιπόν δεν είναι η αναπαραγωγή της λεγόμενης ουδέτερης επιστήμης και του πλέγματος των εξουσιών από το οποίο αυτή προκύπτει και ταυτόχρονα υπηρετεί, αλλά της επιστήμης εκείνης που διακατέχεται από αξίες που σέβονται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Μιας επιστήμης που υπηρετεί τον άνθρωπο, καλλιεργεί την κοινωνική ευθύνη, αναζητεί μια ανθρώπινη και δίκαιη κοινωνία και υπηρετείται από ανθρώπους που δεν εμπορεύονται την ανθρώπινη ανάγκη και τον ανθρώπινο πόνο.

Με αυτό το πνεύμα η προσπάθεια αυτή χαρακτηρίζεται από στοιχεία που τη διαφοροποιούν ριζικά από τις μέχρι τώρα εμπειρίες. Αποτελεί νέο προηγούμενο, αλλάζει τους μέχρι τώρα όρους και προδιαγράφει τα επόμενα βήματα, καθώς η συνάντηση και ο διάλογος με εκπροσώπους διαφόρων συλλογικοτήτων, δράσεων, κινημάτων και φορέων αποσκοπεί όχι μόνον στην διεύρυνση της προσέγγισης της ανθρώπινης ύπαρξης αλλά και στην αναζήτηση κοινών τόπων αντίστασης και αλληλεγγύης. Ο Λόγος αυτών των συλλογικοτήτων που συμμετέχουν αναδεικνύεται ως φωνή και λόγος δικαιωμάτων που μας αφορούν όλους γιατί είναι δικαιώματα που αναδεικνύουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την αναζήτηση και διεκδίκηση συνθηκών που θα αποτρέπουν την αποξένωση, την εξαθλίωση και την ανισότητα, θα δημιουργούν δηλαδή υγιείς συνθήκες ζωής.

Ακυρώνει τον πολυκερματισμό και τη διάσπαση και αποπειράται να δημιουργήσει έναν κοινό κοινωνικό, πολιτικό και επιστημονικό τόπο. Γιατί η αποκλειστικά συμπτωματοκεντρική προσέγγιση μεταφέρθηκε εντέχνως από το ατομικό επίπεδο στο συλλογικό (βλέπε πληθώρα συμπτωματολογικά προσδιορισμένων ομάδων αυτοβοήθειας), χωρίς να ακυρώνονται οι μηχανισμοί διαχείρισης, αλλά και η αναπαραγωγή της εξάρτησης από τους ειδικούς είτε συμβατικά είτε δήθεν εναλλακτικά.
Πέρα από τη δυνατότητα μιας νέας συνάντησης, της ανάπτυξης του διαλόγου, της αλληλοδιδασκαλίας και της αναζήτησης κοινών τόπων, οι φοιτητές/τριες θα έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν σε δράσεις οι οποίες προτείνονται είτε από τους/τις ίδιους/ες είτε από τους διάφορους φορείς που εμπλέκονται στο μάθημα. Έτσι η εκπαιδευτική διαδικασία μετατρέπεται σε μια συμμετοχική διαδικασία και η αναζήτηση της γνώσης συνδέεται άμεσα με την νέα εμπειρία και το Πανεπιστήμιο με την Κοινωνία.

Α/Α ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ
ΚΩΔΙΚΟΣ Ψ-372
ΑΙΘΟΥΣΑ: 106, Νέο Κτίριο Φιλοσοφικής

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ
ΩΡΑ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ

1

ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΜΑΡΤΙΟΥ

18:30-20:30

ΕΝΑΡΞΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

2

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΜΑΡΤΙΟΥ
17:00-19:00

ΟΜΑΔΑ ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΤΗΤΑΣ: ΑΝΑΠΗΡΟ ΑΠΘ
3

ΔΕΥΤΕΡΑ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ
18:30-20:30

ΜΕΛΗ ΤΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΩΝ ΑΓΩΝΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΕΞΟΡΥΞΗΣ ΧΡΥΣΟΥ:
ΥΓΕΙΑ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ
4

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 13 ΜΑΡΤΙΟΥ

17:00-19:00

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΟΝΕΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Β. ΕΛΛΑΔΟΣ «Η ΛΑΜΨΗ»

ΕΝΩΣΗ ΓΟΝΕΩΝ ΔΙΑΒΗΤΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΕΦΗΒΩΝ Β. ΕΛΛΑΔΑΣ
5

ΔΕΥΤΕΡΑ 16 ΜΑΡΤΙΟΥ

18:30-20:30

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΠΑΘΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ
6

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 20 ΜΑΡΤΙΟΥ
17:00-19:00

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΩΣ ΔΗΜΟΣΙΟ ΑΓΑΘΟ: ΑΠΟΛΥΜΕΝΟΙ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΡΤ
7

ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΜΑΡΤΙΟΥ
18:30-20:30

Ο ΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΩΝ-ΑΠΕΞΑΡΤΗΜΕΝΩΝ
8

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ
17:00-19:00

ΠΟΛΙΤΕΣ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ :
ΟΜΑΔΑ ΔΡΑΣΗΣ ΚΑΛΑΜΑΡΙΑΣ
9
ΔΕΥΤΕΡΑ 30 ΜΑΡΤΙΟΥ

18:30-20:30

ΚΑΝΕΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΛΑΘΡΑΙΟΣ:
ΟΜΑΔΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ
10
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 3 ΑΠΡΙΛΙΟΥ

17:00-19:00

Ο ΑΓΩΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΑΓΩΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ:
-ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΓΩΝΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΦΥΛΑΚΩΝ
-ΑΠΕΡΓΟΙ ΤΗΣ COCA COLA
11
ΔΕΥΤΕΡΑ 20 ΑΠΡΙΛΙΟΥ

18:30-20:30

ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΒΙΟ.ΜΕ: ΝΕΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΚΕΣ- ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ
12

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 24 ΑΠΡΙΛΙΟΥ
17:00-19:00

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΝΕΦΡΟΠΑΘΩΝ ΝΟΜΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΟΝΕΩΝ, ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΠΑΣΧΟΝΤΩΝ ΑΠΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΑΝΑΙΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
13
ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΑΠΡΙΛΙΟΥ

18:30-20:30

ΝΟΜΙΚΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΩΝ
14
ΔΕΥΤΕΡΑ 4 ΜΑΪΟΥ

18:30-20:30

ΟΜΑΔΑ SYLVIA RIVERA ΓΙΑ ΕΝΑ ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΟ THESSALONIKI PRIDE
15
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 8 ΜΑΪΟΥ

17:00-19:00

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΙ: ΕΡΓΑΣΙΑΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ
ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ – ΚΟΙ.Σ.Π.Ε. ΔΥΤΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

16
ΔΕΥΤΕΡΑ 11 ΜΑΪΟΥ

18:30-20:30

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ (ΠΡΩΗΝ) ΧΡΗΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΖΩΝΤΩΝ ΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ
17
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 15 ΜΑΪΟΥ

17:00-19:00

ΔΙΑΘΕΣΙΜΟΤΗΤΑ-ΑΠΟΛΥΣΕΙΣ: -ΚΑΘΑΡΙΣΤΡΙΕΣ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ
-ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
18
ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ

18:30-20:30

3Ο ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΚΑΙΡΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ – ΦΥΛΑΚΕΣ ΔΙΑΒΑΤΩΝ
19
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ

17:00-19:00

ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΕΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΜΝΗΜΟΝΙΑΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ:
ΔΙΚΤΥΟ ΑΝΕΡΓΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΦΑΛΩΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
20
ΔΕΥΤΕΡΑ 25 ΜΑΪΟΥ

18:30-20:30

ΔΙΚΤΥΟ 50 ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΦΟΡΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΤΟΥ Σ.Μ.Α. ΕΥΚΑΡΠΙΑΣ
21
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 29 ΜΑΪΟΥ

17:00-19:00

ΠΡΟΒΟΛΗ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ – ΣΥΖΗΤΗΣΗ

.

.

.

Mε αφορμή δύο θανάτους – Tου Κώστα Μπαϊρακτάρη

..

*Αναδημοσίευση από εδώ.

..

Ένας υπέροχος άνθρωπος , ακούραστος αγωνιστής ενάντια στην ψυχιατρική βία , υπέρ των κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία που οραματίζονταν μια άλλη πιο δίκαιη κοινωνία, χωρίς εγκλεισμούς και αποκλεισμούς. Επιβίωσε της μακρόχρονης και βασανιστικής εμπειρίας του ψυχιατρικού εγκλεισμού και την μετέτρεψε σε δύναμη αγώνα κατά του εγκλεισμού, της ψυχιατρικής βίας και της χημικής καθήλωσης με ψυχοφάρμακα. 

Πρωταγωνίστησε σε όλους τους αγώνες για αδιαμεσολάβητη αυτοοργάνωση των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία στην Ελλάδα. Συμμετείχε σε εκδηλώσεις, δράσεις και σε ημερίδες, σε εθνικά και ευρωπαϊκά συνέδρια όπως επίσης και στην διδασκαλία του μαθήματος Κοινωνικός Αποκλεισμός στο Τμήμα Ψυχολογίας του ΑΠΘ αντιπαραθέτοντας και αναδεικνύοντας ταυτόχρονα τον Λόγο τον ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία απέναντι στον Λόγο της Ψυχιατρικής και των Ψυχιάτρων-Ψυχολόγων.

Αν μας επέτρεπε ο Γιαννουλόπουλος να συνοψίσουμε την σκέψη και τις απόψεις του θα μπορούσαμε να πούμε:

1.Η διάκριση του Λογικού από το Παράλογο είναι μία συστημική διάκριση που υπηρετεί διαχρονικά την επιβίωση και αναπαραγωγή του κυρίαρχου πολιτικο-κοινωνικού συστήματος και επιστημονικού παραδείγματος.

2. Η άσκηση της ψυχιατρικής βίας σε όλες τις μορφές της (ψυχολογικές-κοινωνικές, φυσικές-χημικές) αποτελεί το εργαλείο εφαρμογής αυτής της διάκρισης και της διασφάλισης της ισορροπίας του συστήματος. Η αυτοοργάνωση και η συλλογική δράση των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία αποτελεί την βασική απάντηση σε αυτή την βία.

3. Επιτυγχάνοντας ο ίδιος με μεγάλες προσπάθειες την αυτόνομη διαβίωση υποστήριζε ότι η λεγόμενη ψυχιατρική μεταρρύθμιση στην Ελλάδα εξελίχθηκε σε μία διαδικασία χωροταξικής μετεγκατάστασης στην κοινότητα της ιδρυματικής ψυχιατρικής και μεταχείρισης από τα άσυλα στα λεγόμενα οικοτροφεία. Θεωρούσε ότι αυτά αποτελούν και χώρο αναπαραγωγής του κοινωνικού και ψυχιατρικού ελέγχου των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία παρεμποδίζοντας την αυτονομία και τον αυτοπροσδιορισμό τους.

4. Η κατασπατάληση και η ανέλεγκτη διαχείριση των κοινοτικών πόρων του προγράμματος «Ψυχαργώς» εξυπηρετεί την διαπλεκόμενη ιδιωτικοποίηση στον τομέα της ψυχικής υγείας με την ανάδειξη των κρατικοδίαιτων μη- κυβερνητικών επιχειρήσεων σε βασικό όχημα αυτής της ιδιόρρυθμης, δηλαδή με δημόσιους πόρους, αποσάθρωσης της δημόσιας υγείας.

5. Ενώ έμπρακτα συμμετείχε σε πρωτοβουλίες από κοινού με άλλες κοινωνικά αποκλεισμένες ομάδες δεν αποδέχεται τον όρο του αναπήρου για τα άτομα με ψυχιατρική εμπειρία, χωρίς να τον αμφισβητεί για τους πολίτες με αναπηρία, διότι πιστεύει ότι η αποδοχή αυτή θα σήμαινε ότι αποδέχονται de facto και de jura το ακαταλόγιστο. Η αξιοπρέπειά του δεν του επέτρεπε να παραιτηθεί από το δικαίωμα να σκέφτεται ελεύθερα, δηλαδή να είναι άνθρωπος.

Ας αφήσουμε όμως τον ίδιο να μας εκθέσει τα επιχειρήματά του για την ψυχιατρική βία:

.Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η ψυχιατρική δημιουργήθηκε σαν σώμα δίωξης «αντιφρονούντων» και σαν τέτοιο παραμένει. Κάθε κράτος ή συνασπισμός έχει άλλα κριτήρια για να χαρακτηρίσει κάποιον τρελό. Σήμερα τα κριτήρια βασίζονται στα κριτήρια της Αμερικανικής κατάταξης των ψυχικών ασθενειών….Δηλαδή ότι πει πλέον το μεγάλο αφεντικό. Όταν αναφέρω ότι η ψυχιατρική δημιουργήθηκε σαν σώμα δίωξης αντιφρονούντων δεν εννοώ αυτό που πιστεύουν πολλοί ότι είναι απλώς η συνέχεια της ιεράς εξέτασης του μεσαίωνα.

.. Η ψυχιατρική πήρε το χαρακτήρα σώματος δίωξης μετά την οριοθέτηση από το σύστημα της καρτεσιανής λογικής. Βαθμηδόν όποιος δεν σκεφτόταν με έναν ορισμένο τρόπο, δεν αντιλαμβανόταν την πραγματικότητα, από τη γωνία που επέτρεπε η εξουσία, βαφτιζόταν άρρωστος, τρελός, μη κανονικός, επικίνδυνος. Η εξουσία χρησιμοποίησε ιατρικούς όρους και ονόμασε γιατρούς του εγκληματίες μισθοφόρους της γιατί τότε οι γιατροί ήταν σε πολύ υψηλή εκτίμηση από όλο τον πληθυσμό ιδιαίτερα τα χαμηλά στρώματα, για τα οποία η άποψη του γιατρού ήταν θέσφατο. Και η ζωή ήταν πολύ πολύ φτηνή εκείνα τα χρόνια.

Αν η εξουσία είχε περισσότερο θράσος θα έβγαζε τρελό και τον Καντ από τους κύριους αμφισβητίες της καρτεσιανής λογικής. Και κάτι για όσες κυρίες και όσους κυρίους συναδέλφους μου επιζητούν να ενσωματωθούν σε μυήσεις και συλλόγους σωματικά αναπήρων, πρώτον να αποδεχτούν σε μόνιμη βάση να τους ονομάζουν ανάπηρους και όχι όποτε θέλουν αυτοί για δικούς τους λόγους. 

Δεύτερον αφού πηγαίνουν να ενσωματωθούν σε αυτούς τους συλλόγους αποδεχόμενοι φυσικά ότι είναι ανάπηροι στο μυαλό, στη σκέψη, στην κρίση πως απαιτούν ίσα δικαιώματα, ίσες ευκαιρίες, ίση μεταχείριση, με τους μη ανάπηρους στο μυαλό αφού για να αξιοποιήσουν όλα αυτά που απαιτούν χρειάζεται ορθή κρίση, την οποία αφού ενσωματώνονται σε κινήματα αναπήρων ως ανάπηροι στο μυαλό αποδέχονται ότι δεν την έχουν. 

Δεν ξέρω αν κάπου εδώ μπερδευτήκατε αλλά είμαι βέβαιος ότι με λίγη προσπάθεια θα καταλάβετε τι εννοώ. Πιστεύω ότι εκείνοι που σπρώχνουν τους χαρακτηριζόμενους ψυχασθενείς να ενταχθούν σε κινήσεις αναπήρων το κάνουν για να στερήσουν τη σοβαρότητα και αντικειμενικότητα του λόγου τους, γιατί  ποιος δίνει σημασία στο τι λέει, τι ισχυρίζεται ή τι απαιτεί κάποιος που έχει αποδεχτεί ότι είναι ανάπηρος στο μυαλό. Στην καλύτερη των περιπτώσεων τα λόγια του τα θεωρούν φλυαρίες. Άρα θα θεωρείτε αυτονόητο ότι θα μιλάει για λογαριασμό του κάποιος άλλος. Εκεί είναι και το μεγάλο θέμα: αυτός ο κάποιος άλλος, αυτοί οι κάποιοι άλλοι. 

Σήμερα το τονίζω ακόμη μια φορά το να μιλά κάποιος για λογαριασμό μας λες και εμείς είμαστε ηλίθιοι μας προσβάλει όλους. Εκτός βέβαια τους φρενοβλαβείς. Εμείς οι άλλοι έχουμε μια έντονη απέχθεια σε κάθε είδους λόμπυ, μεσάζοντες, νταβατζίδες, ψυχοπατέρες από το εργατοπατέρες και σε κάθε είδους επαφή ή συνεννόηση όταν δεν γίνεται κάτω από το φως του ήλιου. Η λέξη λόμπυ και τα συναφή σημαίνουν για εμάς πρακτικές με τις οποίες δεν θέλουμε να έχουμε καμία σχέση…..” ( απόσπασμα από την εισήγηση «Mας αφορά Όλους» στο Ευρωπαϊκό Συνέδριο των Επιζώντων της Ψυχιατρικής που έγινε τον Σεπτέμβρη του 2010 με την υποστήριξη του Τμήματος Ψυχολογίας του ΑΠΘ).


Αγαπητός σαν άνθρωπος ,ευχάριστος και προσιτός εξέπεμπε και με την φυσική του παρουσία την αλήθεια της εμπειρίας του και των διδαγμάτων αντίστασης στον κοινωνικό αποκλεισμό..

Δύο αγαπημένοι του φίλοι και συναγωνιστές η Ντία Κουτσογιάννη και ο Γιάννης Καρτεράκης, μέλη της Πανελλήνιας Επιτροπής και της ομάδας Αυτοβοήθειας Χανίων τον αποχαιρετούν με τα παρακάτω λόγια :

«Ο Γιώργος είχε την αξιοπρέπεια του αγωνιστή που αγαπούσε αυτή τη μάχη, παρ’ όλες τις αντιξοότητες αληθινός, δεν ασκούσε απλά μια κριτική ενάντια στη βαρβαρότητα και τη βαναυσότητα της μεταχείρισης των ψυχιάτρων και της κάθε τέτοιας πρακτικής και ιδεολογίας, αλλά ήταν ο ίδιος μια μαρτυρία. Ο δυναμισμός του μέσα σε αυτό το τοπίο φρίκης και μέσα στην άθλια καθημερινότητά μας είναι μια αχτίδα που δείχνει τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να σπάσει αυτό το κατεστημένο. Πάντα δίπλα μας, στυλοβάτης των μη κατευθυνόμενων συναντήσεών μας, μας άφησε το θάρρος του για παρακαταθήκη. Η εθελοντική του εργασία, η επιμονή του να καταγγέλλει το αίσχος, καθώς και η εμπειρία του μέσα από τη συνεχή και ενεργό παρουσία του στις διεκδικήσεις των δικαιωμάτων που διαρκώς στερούμαστε, αποτελούν φάρο ελπίδας, βαθιάς ανθρωπιάς και ελευθερίας, που φωτίζει όλους μας. Αντίο φίλε. Καλό ταξίδι

..

..

..

Συναντήσεις: Αντίσταση στην Ψυχολογικοποίηση – Συζητούν για το θέμα οι καθηγητές Ψυχολογίας του ΑΠΘ, Κ. Μπαϊρακτάρης και η Μ. Χαρίτου Φατούρου

.

.

Ο Κ. Μπαϊρακτάρης, Aναπλ. Kαθηγητής Ψυχολογίας του Α.Π.Θ. και η αείμνηστη Μ. Χαρίτου-Φατούρου, που υπήρξε Oμ. Kαθηγήτρια Ψυχολογίας στο Α.Π.Θ. συζητούν σ’ αυτό το video για το αν το παλιό σύνθημα «Συντρίψτε την ψυχολογία» ως μια επιστήμη στην υπηρεσία της εξουσίας ισχύει ακόμα.


Σκηνοθεσία: Γιώργος Κεραμιδιώτης

.

.

.

.

.

..

Ενδοσχολική Βία: η Ψυχολογικοποίηση στην Εκπαίδευση – Εισήγηση του Κ. Μπαϊρακτάρη

.

.

Εισήγηση του Αναπλ. Καθηγητή Ψυχολογίας του Α.Π.Θ., Κ. Μπαϊρακτάρη στην ημερίδα «Σχολεία Συνεργατικής Μάθησης και Πρόληψης» που διοργάνωσε το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ., σε συνεργασία με τους Δήμους Θεσσαλονίκης και Νεάπολης Συκεών στις 12 Μαρτίου 2011.

.

.

Η περίληψη της εισήγησης από τον Κ. Μπαϊρακτάρη:


Σε περίοδο βίαιης ανακατανομής του πλούτου (καπιταλιστική κρίση) οι εργαζόμενοι που παράγουν τον πλούτο οδηγούνται στην οικονομική εξαθλίωση για να διασφαλιστούν τα υπερκέρδη των καπιταλιστών. Η οικονομική εξόντωση και η κοινωνική εξαθλίωση του λαού αποτελούν συνειδητή επιλογή των εσωτερικών και εξωτερικών τροϊκανών. Τα πλήγματα στην Υγεία, στην Παιδεία και στον Κοινωνικό Τομέα δεν είναι συνέπειες μιας λαθεμένης πολιτικής, αλλά αποτέλεσμα μιας συνειδητής πολιτικής επιλογής από το κυρίαρχο οικονομικό και πολιτικό σύστημα. Σε αυτό το πλαίσιο και ο χώρος της Παιδείας και της Μόρφωσης του λαού, για να προσαρμοστεί ολοκληρωτικά, θα πρέπει να ελεγχθεί απόλυτα.

Η κατασκευή μηχανισμών κοινωνικού ελέγχου στην Εκπαίδευση (π.χ. Παρατηρητήρια, Προληπτικά Προγράμματα) είναι εργαλεία που αποσκοπούν στην συμμόρφωση και υποταγή του πιο ζωντανού και δημιουργικού μέρους της ελληνικής κοινωνίας, των νέων, στο κυρίαρχο σύστημα. Η νομιμοποίησή αυτών των μηχανισμών καταστολής και κοινωνικού ελέγχου επιτυγχάνεται μέσα από την συρρίκνωση των «ασυμμόρφωτων μαθητών» σε προβληματικούς / μη φυσιολογικούς / μη κανονικούς. Η Ψυχιατρική και η Ψυχολογία καλούνται να νομιμοποιήσουν επιστημονικά την τεχνητή παθολογικοποίηση των μαθητών και του σχολείου.

Έτσι διεισδύουν ως ειδικοί στο σχολείο με το πρόσχημα της πρόληψης. Ο Παιδαγωγός εκτοπίζεται από το φυσικό του χώρο, συρρικνώνεται σε άβουλο όργανο εφαρμογής ενός εκ των άνω επιβαλλόμενου αναλυτικού προγράμματος, μετατρέπεται σε «ανιχνευτή προβληματικών συμπεριφορών» και αντικαθίσταται από τον ειδικό στην διαχείριση των «προβληματικών» μαθητών και εκπαιδευτικών. Ένα πολιτικό- κοινωνικό και κατ’ εξοχήν παιδαγωγικό ζήτημα μετατρέπεται σε ατομικό ψυχολογικό πρόβλημα.

Ο Ψυχίατρος και ο Ψυχολόγος για να νομιμοποιήσουν την παρουσία τους σε έναν χώρο στον οποίο δεν έχουν καμία απολύτως θέση, κατασκευάζουν τις προϋποθέσεις της εισβολής τους στο σχολικό περιβάλλον, μετατρέποντας μαθητές, εκπαιδευτικούς αλλά και γονείς σε εν δυνάμει προβληματικούς.

.

.

.