Μικρή ξενάγηση στο Μουσείο του Λούβρου: Ευγένιος Ντελακρουά – Μέρος IV

Ο Eugène Delacroix ήταν ένα περίεργο μείγμα σκεπτικισμού, ευγένειας, δανδισμού, ένθερμης θέλησης, πονηρίας, δεσποτισμού και τέλος (τον χαρακτήριζε) ένα είδος ιδιαίτερης ευγένειας και μέτριας τρυφερότητας που συνοδεύει πάντα την ιδιοφυΐα…

Charles Baudelaire

Ferdinand Victor Eugène Delacroix, «La liberté guidant le peuple«, (1830) – Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο

Στον Ευγένιο Ντελακρουά είχα αναφερθεί περιστασιακά και σ’ αυτήν την ανάρτηση, αλλά μιας και δεν είχα διάθεση με όσα συνέβαιναν στην επέτειο του θανάτου του, δηλαδή στις 13 Αυγούστου να γράψω περισσότερα, αποφάσισα να σας δείξω σήμερα μερικούς απ’ τους πίνακές του που υπάρχουν στο Μουσείο του Λούβρου. Κι επειδή συζητιέται η Γαλλία κι η σχέση της με τη χώρα μας αυτό το διάστημα για διαφορετικούς λόγους, για να δούμε μαζί αυτό το video απ’ την παρέα του ntelogo.com, για να θυμηθούμε που ταξιδεύουμε νοερά. Τα παιδιά τα παρακολουθώ (αξίζει να τους έχετε υπόψη), έχουν γράψει κι εδώ τις εντυπώσεις τους, σ’ αυτό το άρθρο που υπογράφει ο Κωστής Παπαχρήστος κι έχουν πλάνα φυσικά κι απ’ το Λούβρο.

Για να επιστρέψουμε τώρα στον Ντελακρουά… Σκέφτηκα λοιπόν, να σταθώ σε λεπτομέρειες, που θεωρώ ότι δεν είναι και τόσο γνωστές και τις βρίσκω σαφώς πιο ενδιαφέρουσες απ’ την απλή παράθεση του βιογραφικού του, ώστε να ξεχωρίσουμε κάπως και τους μύθους απ’ την αλήθεια. Και γι’ αυτό τον σκοπό, θα χρησιμοποιήσω συγκεκριμένα έργα του. Φυσικά, γνωρίζουμε στη χώρα μας τον εμβληματικό καλλιτέχνη, αφού κι εκείνος ασχολήθηκε με τα ιστορικά γεγονότα της περιόδου της Τουρκοκρατίας κι αποτύπωσε τη φρίκη , τόσο στην «Σφαγή της Χίου», όσο και στο άλλο έργο του που τιτλοφορείται «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου» («La Grèce sur les ruines de Missolonghi») που παρουσίασε με σκοπό την συγκέντρωση χρημάτων για τον ελληνικό αγώνα λίγο μετά την πτώση αυτής της πόλης. Αλλά πόσο καλά τον γνωρίζουμε; Για να δούμε λοιπόν…

Ferdinand Victor Eugène Delacroix, «Scènes des massacres de Scio» (1824) – Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο

Ο κορυφαίος του Γαλλικού Ρομαντισμού, που τόσο είχε επηρεαστεί κι απ’ τον Ρούμπενς, είχε μόνο ρομαντικούς σκοπούς όταν εμπνεύστηκε αυτά τα έργα; Τον είχε παρασύρει το φιλελληνικό κύμα που σάρωνε την Ευρώπη, είχε συγκινηθεί απ’ όσα διηγούνταν ο Μπάιρον και διάβαζε στον Τύπο της εποχής ή τα κίνητρά του ήταν πιο πολύπλοκα; Πριν φτάσουμε εκεί, ας ξεκαθαρίσουμε αρχικά ότι η «Σφαγή της Χίου», είναι ένα έργο καινοτόμο. Έσπασε τον κλασικισμό και να πώς περιγράφονται εδώ οι αντιδράσεις του κοινού όταν το είδε σύμφωνα με όσα γράφει η Arlette Sérullaz στο κεφάλαιο «Delacroix et la Greece» του βιλίου «La Grèce en révolte, Delacroix et les peintres français» (Paris, RMN, 1996), επικαλούμενη ως πηγή τον Théophile Gautier (Θεόφιλο Γκωτιέ) : «Αυτές οι φρικτές σκηνές, αυτό το βίαιο χρώμα, αυτή η μανία της βούρτσας, προκάλεσαν την αγανάκτηση των κλασικών των οποίων η περούκα ανατρίχιασε […] Και γέμισε με ενθουσιασμό τους νέους ζωγράφους». Ο ίδιος όταν σκέφτηκε να το ετοιμάσει, ανέφερε και ως σκοπό του το να ξεχωρίσει μ’ αυτό: «…faire pour le salon prochain un tableau dont je prendrai le sujet dans les guerres récentes des turcs et des grecs. Je crois que dans ces circonstances si d’ailleurs il y a quelque mérite dans l’ exécution, ce sera un moyen de me faire distinguer ». Ήταν λοιπόν ένα θέμα επίκαιρο επομένως η ελληνική επανάσταση -όπως αναφέρεται εδώ απ’ όπου και άντλησα το παραπάνω απόσπασμα- το οποίο πραγματικά τον συγκινούσε και ταυτόχρονα διάλεξε να εκφραστεί σχετικά μ’ αυτό και για δικό του όφελος. Είναι αδιαμφισβήτητο το ενδιαφέρον του για την Ελλάδα κι όσα διάβασα σ’ αυτό το βιβλίο, με έπεισαν. Ξεχώρισε τελικά μ’ αυτό το έργο ο 28χρονος τότε καλλιτέχνης; Φυσικά. Αν και δέχτηκε σκληρή κριτική (έγινε λόγος για «σφαγή της ζωγραφικής»), για τον τρόπο που χρησιμοποίησε το χρώμα και δημιουργήθηκε σκάνδαλο, άνοιξε νέους ορίζοντες στη συγκεκριμένη τέχνη, το έργο του αγοράστηκε απ’ το κράτος (όπως άλλωστε συνέβη και με το «La Barque de Dante» που προηγήθηκε κι ήταν ο πρώτος του σημαντικός πίνακας) και πέτυχε να δημιουργηθεί συμπάθεια για τον επαναστατημένο λαό. Μιας κι ο ίδιος δεν είχε γνώση της χώρας συμβουλεύτηκε για να ζωγραφίσει τους ήρωές του, εκτός από εφημερίδες τόσο το έργο του C.E. Savary , «Lettres sur la Grèce –1788» αλλά κι αυτό του Rosset «Mœurs et coutumes turques et orientales -1790» κι είδε προσωπικά συλλογές ανατολίτικων αντικειμένων και κουστουμιών. Ο οριενταλισμός λοιπόν, δικαιολογείται.

Ferdinand Victor Eugène Delacroix,»La Mort de Sardanapale» (1827) – Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο

Αρκετά έγραψα όμως για τη «Σφαγή της Χίου». Αν θέλετε άλλωστε να πληροφορηθείτε περισσότερα, δεν έχετε παρά ν’ ανατρέξετε στους συνδέσμους και να ξέρετε πως είναι απ’ τους πίνακες που το 2018 αποκαταστάθηκαν απ’ τους συντηρητές του Μουσείου κι έτσι έχει όλη τη ζωντάνια της στιγμής κατά την οποία παρουσιάστηκε. Θα το διαπιστώσετε όταν τον παρατηρήσετε από κοντά. Ας προχωρήσουμε λοιπόν τώρα μαζί, στον πίνακα που βλέπετε παραπάνω και τιτλοφορείται «Ο θάνατος του Σαρδανάπαλου» και με τον οποίο τα πράγματα δεν πήγαν καθόλου καλά. Τι έχω να σας γράψω γι’ αυτόν; Ότι ο Ντελακρουά υποτίθεται πως εμπνεύστηκε το θέμα του από τον Σαρδανάπαλο του Μπάιρον, το έργο δηλαδή όπου ο ποιητής μελετώντας ιστορικούς της αρχαιότητας (κυρίως το Διόδωρο της Σικελίας) διηγείται την ιστορία ενός έκφυλου Ασύρριου βασιλιά, που δεν έχει ταυτοποιηθεί με γνωστούς μονάρχες της εποχής κι ηττήθηκε κατά κράτος. Υπάρχει μια «αφήγηση» (δείτε εδώ τα προβληματικά σημεία) σχετικά με τη δολοφονία γυναικών, αλόγων κτλ που θυσιάστηκαν στην νεκρική πυρά αυτού του βασιλιά μαζί με το χρυσάφι, το ασήμι και τα βασιλικά του ενδύματα και παρουσιάζεται γλαφυρά στον πίνακα. Και τι να πρωτοπαρατηρήσεις σ’ αυτό το έργο; Πανδαιμόνιο φαντασίας. Εκπληκτικό πραγματικά. Χρώματα, σκιές, μορφές, χειρονομίες, λεπτομέρειες πλέριες. Μπορεί να υπερέβαλλε όπως λέγεται ο δημιουργός του με την τόση «φασαρία» αυτής της σκηνή, με τη δυναμικότητα και το πάθος που αποπνέει, θέλοντας να τονίσει το μέγεθος της καταστροφής, αλλά εγώ το λάτρεψα. Όχι πάντως και οι κριτικοί της εποχής του, μιας και απείχε απ’ τα θέματα και την ζωγραφική απόδοση που είχαν συνηθίσει, πράγμα που τον στεναχώρησε αρκετά, αφού το έργο καταδικάστηκε σχεδόν ομόφωνα στο Σαλόνι του 1827-1828 και θεωρήθηκε ότι σηματοδότησε το θάνατο (!) των Ρομαντικών. Λέγεται πως φαίνεται σ’ αυτό η επιρροή του Μαρκήσιου Ντε Σαντ κι οι βιογράφοι διατείνονται ότι ο Ντελακρουά δεν ήθελε να θυμάται αυτό το μοτίβο στην ενήλικη ζωή του. «Σαν να αποκάλυψε τα πιο μυστικά πάθη και τις φαντασιώσεις του μια φορά, για να τα κρύψει για πάντα μετά, από τα αδιάκριτα βλέμματα». Εξαιτίας αυτού του έργου έπεσε σε δυσμένεια και στερήθηκε όπως εξηγείται εδώ κρατικές παραγγελίες για τρία χρόνια.

Ferdinand Victor Eugène Delacroix, «Jeune orpheline au cimetière» (1824) – Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο

Για να πάμε σε κάτι διαφορετικό όμως. Σ’ ένα πίνακα πολύ αλλιώτικο, απ’ τους προηγούμενους, έτσι; Μια μόνο μορφή στο κέντρο, με παστέλ χρώματα, χωρίς εντάσεις, χωρίς πολλές και διασπαστικές λεπτομέρειες. Στη «Νεαρή ορφανή στο κοιμητήριο«, αυτό που δε βλέπουμε αλλά εκείνη το παρατηρεί δεξιά της και την εκπλήσσει, την αγχώνει, της δημιουργεί φόβο, είναι όλη η ουσία του πίνακα. Το απειλητικό μέλλον, ας πούμε, όπως αντικατοπτρίζεται στο βλέμμα της, μας έλκει. Όσο για την στάση του σώματος, αυτό το χέρι που φαίνεται ν’ αναπαύεται τόσο ήσυχα στο φόρεμά της, δε δημιουργεί μια εύλογη αντίθεση; Ή θα μπορούσε να δηλώνει την αδυναμία της νεαρής ορφανής σ’ ένα τοπίο που κυριαρχεί ο θάνατος; Πολλές εξηγήσεις υπάρχουν. Εμένα ας πούμε, μ’ έκανε να σκεφτώ τις προσωπικές απώλειες του Ντελακρουά που σε μερικά χρόνια (απ’ το 1805 ως το 1814) έχασε τον πατέρα, τον μεγαλύτερο αδερφό του Henri (είχε άλλα δύο αδέρφια) και τη μητέρα του, ήρθε αντιμέτωπος με οικονομικά προβλήματα, λέγεται πως έκανε το μοντέλο στον Théodore Géricault που ζωγράφιζε τότε το έργο «Le Radeau de la Méduse» παριστάνοντας έναν ετοιμοθάνατο κανίβαλο, κ.ο.κ. Η μοναξιά, η αβεβαιότητα, η ζωή που αλλάζει απ’ τη μια στιγμή στην άλλη, όλ’ αυτά μοιάζει να τα διαπραγματεύεται ο δημιουργός με τους θεατές, με τους παρατηρητές του έργου, που θεωρείται προπαρασκευαστική μελέτη για τη «Σφαγή της Χίου» αλλά φυσικά μπορεί να ειδωθεί και ως αυτόνομο.

Ferdinand Victor Eugène Delacroix, «Jeune Tigre jouant avec sa mère» (1830) – Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο

Ας δούμε τώρα κι αυτό το έργο… Ο συγκεκριμένος πίνακας, είναι απ’ την περίοδο κατά την οποία ο Ντελακρουά ζωγράφιζε θέματα με ζώα και την προσοχή του τραβούσαν τίγρεις και λιοντάρια κυρίως. Λέγεται ότι ίσως να είχε ως μοντέλο γι’ αυτόν που βλέπετε εδώ τη γάτα του που απολάμβανε να την παρατηρεί, αν και είχε παρακολουθήσει σίγουρα τίγρεις στο Ζωολογικό κήπο του Παρισιού. Με τον τρόπο του αναπαριστούσε τ’ ανθρώπινα πάθη, αφού είχε γράψει ότι «οι άνθρωποι είναι τίγρεις και λύκοι που οδηγούνται να καταστρέφουν ο ένας τον άλλον«. Να κάνω όμως μια παρένθεση κάπου εδώ; Ν’ αναφέρω ακόμη μια φορά το πρόβλημα με τις φωτογραφίες που υπήρχε τότε στο Λούβρο, λόγω του πλήθους των επισκεπτών; Απ’ την τελευταία της ανάρτησης που θα δείτε παρακάτω, παίρνετε μια ιδέα. Ολόκληρα γκρουπ μπροστά στους πίνακες με τις/τους ξεναγούς τους που παρέμεναν φυσικά στο σημείο μέχρι να εξηγήσουν όσα ήθελαν, δε βοηθούσαν όσ@ θέλαμε να προσέξουμε κάποιες λεπτομέρειες με την ησυχία μας και φυσικά να κάνουμε μερικές λήψεις. Αν θέλετε να φωτογραφήσετε λοιπόν, όταν με το καλό βρεθείτε εκεί, υπολογίστε έξτρα χρόνο και πολλαπλές λήψεις. Όσο για μένα, στην καλύτερη περίπτωση μπορούσα να σταθώ για λίγο σε μιαν άκρη ή να βρεθώ απέναντι απ’ τα μεγάλα έργα. ‘Όλα δε γίνεται βέβαια να τα ‘χουμε σ’ αυτή τη ζωή, και σ’ ένα τέτοιο Μουσείο αναμενόμενο είναι να συμβαίνουν αυτά, οπότε… Αλλά, παρ’ όλα αυτά, ήταν ωραία που μπόρεσα να δω πίνακες όπως εκείνον που εμπνεύστηκε απ’ τη Θεία Κωμωδία του Δάντη για τον οποίο ήδη κάτι έγραψα («La Barque de Dante»), την «Είσοδο των Σταυροφόρων στην Κωνσταντινούπολη» («Entrée des Croisés à Constantinople»), κι άλλους, από κοντά.

Ferdinand Victor Eugène Delacroix,»Etude de femme nue, couchée sur un divan, dit La Femme aux bas blancs» (1825-1830) – Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο

Έχω πάντως και φωτογραφίες που λόγω του φωτισμού δεν βγήκαν όπως θα τις ήθελα (δεν είμαι κι επαγγελματίας εξάλλου) όπως η σπουδή γυμνού που βλέπετε παραπάνω. Και μιας και αναφέρομαι στη φωτογραφία, δείτε εδώ τι εξηγείται για τον Ντελακρουά κι αυτή την -νέα τότε- τέχνη, που του είχε ελκύσει την προσοχή («Je regarde avec passion et sans fatigue ces photographies d’après des hommes nus, ce poème admirable, ce corps humain sur lequel j’apprends à lire et dont la vue m’en dit plus que les inventions des écrivassiers»), αλλά και την αντιμετώπιζε με σκεπτικισμό. Οπωσδήποτε η σχέση του μ’ αυτήν ήταν πολύπλοκη, μιας κι απ’ τη μια ήταν ιδρυτικό μέλος της Ηλιογραφικής Εταιρείας κι απ’ την άλλη είχε ζητήσει απ’ τον Félix Nadar να καταστραφούν τόσο το αρνητικό όσο και οι εκτυπώσεις των δικών του πορτρέτων (κάτι που δεν συνέβη ευτυχώς). Όπως αποφαίνονται οι μελετητές, αυτό ίσως να ήταν απόρροια της γνώμης που είχε για την εικόνα του, μιας και κάποτε είχε γράψει ότι είδε τον εαυτό του στον καθρέφτη και σχεδόν φοβήθηκε την κακία των χαρακτηριστικών του ( «Je me vis dans une glace et je me fis presque peur de la méchanceté de mes traits… [les muses] ont été pires que des courtisanes»). Απ’ τις αναλύσεις πάντως που θα βρείτε στους συνδέσμους κι απ’ αυτήν την έκδοση μπορείτε να μάθετε περισσότερα -για να μην σταθώ άλλο στο θέμα- και θα καταλάβετε γιατί ζωγράφισε έτσι τα γυμνά και την τεχνική του.

Ferdinand Victor Eugène Delacroix, «La liberté guidant le peuple«, (1830) – Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο

Αυτός ο πίνακας βέβαια, όπου «Η Ελευθερία οδηγεί το λαό» και τον βλέπετε και στην πρώτη φωτογραφία της ανάρτησης, είναι απ’ τους πιο εμβληματικούς του. Αν κι είχε υποστηριχθεί ότι η φιγούρα του άντρα με το καπέλο αντιστοιχεί στον ίδιο τον καλλιτέχνη, ο Alexandre Dumas (Αλέξανδρος Δουμάς) σε διάλεξή του απ’ το 1864 είχε αρνηθεί την παρουσία του Ντελακρουά στα γεγονότα των τελευταίων ημερών (γνωστά ως Les Trois Glorieuses), του Ιούλη του 1830, όταν ο Charles X προσπάθησε να περιορίσει την ελευθερία του λαού και ξέσπασαν ταραχές με αποτέλεσμα να υπάρχουν και πολλοί νεκροί. Κι ο ίδιος πάντως ο σπουδαίος ζωγράφος, έγραψε ότι «αν δε μπορώ ν’ αγωνιστώ για τη χώρα μου, τουλάχιστον θα ζωγραφίσω γι’ αυτήν…» Η φιγούρα της Ελευθερίας, που αποτελεί ακόμη σύμβολο της Γαλλικής Δημοκρατίας κι είναι γνωστή με το όνομα Μαριάν, λέγεται ότι θυμίζει αρχαία ελληνικά αγάλματα κι αποτίει φόρο τιμής στη δημοκρατία της Αρχαίας Ελλάδας. Όσ@ την πρωτοείδαν πάντως, όπως έμαθα από ‘δω, ξαφνιάστηκαν μιας και δεν ήταν στα πρότυπα του κάλλους που περίμεναν αυτό το τόσο μυώδες σώμα που τους θύμισε γυναίκα ψαρά ή πόρνη, επομένως οι γνώμες διίστανται. Ο σκούφος που φοράει αρχικά είχε πιο κόκκινο χρώμα, αλλά έχει γραφτεί ότι ο Ντελακρουά για πολιτικούς λόγους, το σκούρυνε. Τα ενδύματα τώρα όσων απεικονίζονται διαφέρουν, για να τονίζεται η συσπείρωση των διαφορετικών τάξεων εκείνες τις μέρες, σύμφωνα με όσα αναφέρονται σ’ αυτόν τον σύνδεσμο. Όσο για το μικρό αγόρι του πίνακα, δεν μπορεί να είναι ο «Gavroche» απ’ τους «Άθλιους» του Βίκτορος Ουγκώ αφού το βιβλίο δημοσιεύτηκε πάνω από είκοσι χρόνια μετά τη δημιουργία του πίνακα. Σ’ αυτόν πέρα απ’ την επιρροή του Ρούμπενς, οι κριτικοί κάνουν λόγο και για την επιδραση του Μιχαήλ Άγγελου (όσον αφορά το πλαστικό σθένος), αλλά και του Γκρος (εξαιτίας του τρόπου που απεικονίζονται τα πεσμένα νεκρά κορμιά του κάτω μέρους), όπως μπορείτε να διαβάσετε κι εδώ. Αν και το έργο αγοράστηκε αμέσως απ’ τον μονάρχη Louis-Philippe, επιστράφηκε στον δημιουργό του το 1832 μιας και τα μηνύματά του κρίθηκαν ως ιδιαιτέρως επικίνδυνα κι εκτέθηκε 16 χρόνια αργότερα.

Τέλος, σχετικά με την «Τρελή Γυναίκα», που λόγω ενασχόλησης με τα Ψ θέματα έψαξα την ιστορία της, έχει σημασία να διευκρινίσω ότι στην πραγματικότητα είναι μέρος της σπουδής του καλλιτέχνη για τον πίνακα «Η σφαγή της Χίου» κι εικονίζει μια ηλικιωμένη Ελληνίδα όπως εκείνος τη φαντάστηκε («Tête de vieille femme grecque, étude pour les Massacres de Scio»). Πιο σωστό τίτλο βρίσκω λοιπόν, προσωπικά, το «Κεφάλι γυναίκας» ακόμη κι αν θα μπορούσε από πόνο να τρελαθεί. Θα δείτε τους δύο πίνακες άλλωστε κι εσείς και θα καταλάβετε γιατί. Ολοκληρώνοντας, τη μεγάλη αυτή ανάρτηση, θα σας προτείνω ένα ακόμη άρθρο-αφιέρωμα στον Ντελακρουά που φωτίζει περισσότερο την σκοτεινή πλευρά του, μου άρεσε πολύ κι είναι αυτό, και μια σειρά βιβλίων για να δείτε ή να κατεβάσετε ελεύθερα κι είναι αυτά. Υπάρχουν πολλά ακόμη να διαβάσετε, για τη φιλία του με το Σοπέν, με τον Μποντλέρ, για τα τελευταία χρόνια της ζωής του και τη γυναίκα που τον συντρόφευε ως το τέλος, για τα δύο ταξίδια που πραγματοποίησε σε Λονδίνο και Αφρική, κ.α. Πιστεύω πάντως ότι για σήμερα, μάθατε ήδη αρκετά. Την επόμενη φορά, λοιπόν, θα συνεχίσω αυτή τη σειρά αναρτήσεων, δείχνοντάς σας άλλα έργα του Μουσείου. Εντωμεταξύ εσείς μπορείτε να δείτε έργα του που φιλοξενούνται στη χώρα μας και να πάρετε μια γεύση απ’ την έκθεση «Παρίσι- Αθήνα -η Γέννηση της σύγχρονης Ελλάδας 1675 – 1919» που εγκαινιάστηκε πριν λίγες μέρες.

(συνεχίζεται…)

*Όλες οι πηγές που χρησιμοποίησα αναφέρονται στους συνδέσμους της ανάρτησης κι όσο για τις φωτογραφίες, τραβήχτηκαν από μένα τον Ιούλιο του 2019 κι έχουν ανέβει στους προσωπικούς λογαριασμούς που διατηρώ στο flickr και στο Instagram

Μικρή ξενάγηση στο Μουσείο του Λούβρου: Η Αφροδίτη της Μήλου – Μέρος ΙΙΙ

Giuseppe Castiglione – View of the Grand Salon Carré in the Louvre, (1861) – Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο (Παρίσι, 2019)

Με όσα σας έγραφα στην προηγούμενη ανάρτηση, καταλάβατε σίγουρα ότι διάφορες αλλαγές συμβαίνουν συνεχώς στο Λούβρο. Πίνακες μετακινούνται από αίθουσα σε αίθουσα, άλλοι «αποκαθηλώνονται» για να παρουσιαστούν στο κοινό νέοι, κ.ο.κ. Κι όμως, παρά το πέρασμα του χρόνου, υπάρχουν τρόποι να δείτε πως ήταν κάποτε το Μουσείο. Για την ακρίβεια, δεν έχω υπόψη μου άλλο, που να έχει απεικονιστεί από τόσους ζωγράφους. Έναν απ’ αυτούς τους πίνακες, βλέπετε παραπάνω κι υπάρχουν εδώ και κάποιοι του Robert Hubert. Φυσικά ο Castiglione κι ο Hubert δεν είναι οι μόνοι καλλιτέχνες που ζωγράφισαν αίθουσες του, αλλά τους αναφέρω ενδεικτικά. Μπορείτε να δείτε επίσης εδώ το έργο του Jacques-Albert Senave, εδώ του Alexandre Brun, εδώ του Gabriel Jacques de Saint-Aubin και θ’ ανακαλύψετε κι άλλα σχετικά έργα ψάχνοντας μόν@ σας. Ας αφήσουμε όμως για λίγο τους πίνακες (θα δούμε περισσότερους σε επόμενες αναρτήσεις) κι ας πάμε στα γλυπτά. Ιδού λοιπόν, η Αφροδίτη της Μήλου…

Η Αφροδίτης της Μήλου. Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο (Παρίσι, 2019).

Βρήκα λοιπόν τη Θεά στην πτέρυγα Sully, στο δωμάτιο 345, περιτριγυρισμένη από έκθαμβους Ασιάτες, κατά την επίσκεψή μου εκεί, όπως μπορείτε να διαπιστώσετε κι εσείς. Δεν τη χόρταιναν, τη φωτογράφιζαν ασταμάτητα και μου έφεραν στο νου έναν άλλο άντρα, μυθιστορηματικό ήρωα του αγαπημένου Ούγγρου συγγραφέα, László Krasznahorkai. Αν έχετε διαβάσει το βιβλίο «Η Σειόμπο πέρασε από εκεί κάτω» (εκδόσεις «Πόλις», μετάφραση: Μανουέλα Μπέρκι, 2019), θα καταλάβετε τον συνειρμό μου. Αν όχι, να σας εξηγήσω πως ο ήρωάς του είναι ένας φύλακας του Μουσείου, ο μεσιέ Σεβάν, παθιασμένος με κείνη, που ζει με τον τρόπο του συνεχώς μαζί της γιατί απλούστατα είναι το πιο θαυμαστό πράγμα που έχει δει ποτέ. Κανένα άλλο έργο δεν του προκαλεί τέτοια συγκίνηση. Ναι…

Η Αφροδίτης της Μήλου. Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο (Παρίσι, 2019).

Εγώ βέβαια σκεφτόμουν και την ιστορία του αγάλματος όσο το κοίταζα και μεταφέρθηκα για λίγο νοερά στην Μήλο, που πολύ έχω αγαπήσει και που γράφω άλλωστε γι’ αυτήν σ’ ένα ανέκδοτο προς το παρόν, μυθιστόρημά μου. Έβγαλα αρκετές φωτογραφίες αλλά έστειλα μόνο μία στην Ελλάδα εκείνη τη μέρα. Κατάφερα να μείνω για λίγο μόνη στο χώρο και παρατήρησα τις λεπτομέρειες που αναφέρουν τα βιβλία τέχνης: «Η Αφροδίτη είναι σμιλεμένη σε μάρμαρο της Πάρου*, έχει ύψος 2,05 μ. και βάρος 900 κιλά περίπου· στηρίζεται στο δεξιό της πόδι, που πατάει στο έδαφος με όλο το πέλμα. Το αριστερό της είναι λυγισμένο στο γόνατο. Το γλυπτό είχε δουλευτεί σε δύο τμήματα ξεχωριστά, που συνδέονται στις πτυχώσεις του ενδύματος, κάτω από τους γλουτούς. Το δεξιό χέρι πρέπει να είχε αντικατασταθεί ήδη από την αρχαιότητα, ενώ το αριστερό έχει χαθεί. Το αριστερό πέλμα σμιλεύτηκε ξεχωριστά απ’ τη βάση, και σίγουρα τοποθετήθηκε αργότερα. Η κίνηση των χεριών έχει απασχολήσει ιδιαίτερα τους μελετητές· για να περιοριστούμε στις πιο αληθοφανείς υποθέσεις, είναι πιθανόν το δεξιό χέρι να άγγιζε τον αριστερό γοφό, ενώ το αριστερό πρέπει να ήταν ανασηκωμένο. Το άγαλμα έφερε κοσμήματα από μέταλλο (ενώτια, βραχιόλι και μια ταινία στα μαλλιά), καθώς υπάρχουν στο γλυπτό οι οπές στερέωσής τους» , γράφει η έκδοση της «Καθημερινής» (εκδόσεις Explorer, 2010).

Η Αφροδίτης της Μήλου. Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο (Παρίσι, 2019).

«Η αντίθεση ανάμεσα στην απαλή πληρότητα του γυμνού και τη σκληρή πτύχωση του υφάσματος, μια στάση πιο εγκάρδια και ανθρώπινη, και μια πιο φυσική και ελεύθερη σχέση με τον χώρο, μαρτυρούν πόσο αναζωογονητική μπορεί να είναι ακόμα και σήμερα η επαφή με έργα του παρελθόντος» , επισημαίνεται στην έκδοση της Electa (2005). O Auguste Rodin με τη σειρά του είχε γράψει: «Ιδού το θαύμα των θαυμάτων. Αυτό το έργο είναι η έκφραση της υψηλότερης έμπνευσης της αρχαιότητας. Είναι ο αισθησιασμός που ισορροπείται με το μέτρο, η χαρά της ζωής που σταθμίζεται από το λογικό…» Και να πως κάποιοι την αναπαριστούν. Βάζουμε τη φαντασία μας να δουλέψει, εξαιτίας της. Γράφονται ποιήματα για ‘κείνη (δείτε εδώ κι εδώ), πρωταγωνιστεί ακόμη σε πολλά έργα.

Joseph Warlencourt – View of the former room of the Tiber (1836)

Φυσικά, υπάρχουν και πίνακες που δείχνουν πως είχαν εκθέσει το άγαλμα οι υπεύθυνοι του Μουσείου, τους περασμένους αιώνες κι ένας είναι αυτός του Joseph Warlencourt, που βλέπετε παραπάνω. Υπάρχουν επίσης και φωτογραφίες με τους Ναζί σ’ αυτή την αίθουσα κι άλλες που δείχνουν ότι το άγαλμα μετά την ανακάλυψη και την έκθεσή του έζησε κι άλλες περιπέτειες. Μερικά video με αρκετές απ’ αυτές τις φωτογραφίες, βρήκα εδώ και θα σας αφήσω να τα παρακολουθήσετε μέχρι να τα πούμε την επόμενη φορά… Υπάρχουν πολλά ακόμη να δούμε μαζί κι ίσως αυτή η ξενάγηση τελικά, να μην είναι και τόσο μικρή. Το Λούβρο ανοίγει ξανά πάντως τις πόρτες του στις 19 Μαΐου και στον ιστότοπό του θα μάθετε τι απαιτείται για τις επισκέψεις. Έχουν αλλάξει όπως ήταν αναμενόμενο, κάποια πράγματα. Η κράτηση για παράδειγμα, βλέπω ότι είναι υποχρεωτική για όλ@, κάποιες αίθουσες θα παραμείνουν κλειστές και κλειστά θα είναι και τα περισσότερα εστιατόρια κι οι καφετέριες (με κάποιες εξαιρέσεις). Στις 30 Σεπτεμβρίου τέλος, εγκαινιάζεται η έκθεση Paris-Athènes. La naissance de la Grèce moderne 1675-1919, που θα διαρκέσει ως τις 7 Φεβρουαρίου 2022. Έχετέ το υπόψη και καλά να περάσετε αν βρεθείτε εκεί.

(συνεχίζεται)

*»Το μάρμαρο της Πάρου ξεχωρίζει για την υφή, την καθαρότητα και τη διαύγειά του, ιδιότητες που το κάνουν μοναδικό παγκοσμίως. Είναι χαρακτηριστικό ότι το βάθος της διαφάνειάς του φτάνει ως τα 6-7 εκ, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις έχει πλησιάσει τα 30. Συγκριτικά αναφέρεται ότι το μάρμαρο της Πεντέλης φτάνει το 1,5 εκ και της Καράρας τα 2,5″.

**Όλες οι φωτογραφίες πλην της τελευταίας, τραβήχτηκαν από μένα κι έχουν ανέβει στους προσωπικούς λογαριασμούς που διατηρώ σε flickr και Instagram.

Μικρή ξενάγηση στο Μουσείο του Λούβρου – Μέρος ΙΙ

Louis Charles Auguste Couder, L’Eau. Achille près d’être englouti par le Xanthe et le Simoïs, irrités du carnage qu’il a fait des Troyens (1819) – Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο.

Έχουν αφήσει τόσοι πολλοί άνθρωποι τα ίχνη τους σ’ αυτό το χώρο, τόσο μεταφορικά όσο και κυριολεκτικά (αφού τα εμβλήματα των διαφορετικών βασιλιάδων υπάρχουν στα διάφορα κτίρια και στις πτέρυγες που πρόσθεσαν), που μοιάζει δύσκολο ν’ ακολουθήσουμε το νήμα των αλλαγών. Αλλά θα το προσπαθήσω σήμερα και μετά τις χρηστικές πληροφορίες της προηγούμενης ανάρτησης, θα σας παραθέσω κάποια σημαντικά ιστορικά στοιχεία. Στην πρώτη φωτογραφία βέβαια βλέπετε το πότε ιδρύθηκε και πότε λειτούργησε ως Μουσείο κι εγώ θα σας γράψω μερικά ακόμη πράγματα με βάση τα βιβλία που συμβουλεύτηκα πριν αλλά και μετά, την εκεί επίσκεψη μου.

Sandro Botticelli, A young man presented to Venus Seven Liberal Art (fresco 1483-1485) – Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο

Τράβηξα φυσικά και φωτογραφίες, κάποιες απ’ τις οποίες θα δείτε (και αρκετές που δεν βγήκαν δυστυχώς όπως ήλπιζα), κοιτώντας συχνά ψηλά μιας κι ήθελα να σας δείξω συνακόλουθα, διάφορες λεπτομέρειες. Δεν ήταν τόσο εύκολο αλλά ας μην σταθούμε σ’ αυτό. Ας πάμε πίσω στην ιστορία, να δούμε συνοπτικά μερικές σημαντικές ημερομηνίες. Στα 1190 λοιπόν, οικοδομήθηκε το βασιλικό κάστρο-οχυρό επί Φιλίππου-Αυγούστου για να προστατεύεται το Παρίσι από τα δυτικά. Ο κεντρικός Πύργος του ήταν φυλακή κι υπήρχε εκεί επίσης ναύσταθμος και θησαυροφυλάκιο (δείτε εδώ μια ωραία ξενάγηση που δείχνει τι απέμεινε από κείνη την εποχή και το ακόλουθο video με τα στάδια ανοικοδόμησης, για να πάρετε μια ιδέα, ταξιδεύοντας νοερά πίσω στο χρόνο).

Το 14ο αιώνα, ήταν η σειρά του Καρόλου του Ε’ να το ανακαινίσει ριζικά και να μετατρέψει τα μεσαιωνικά ακροπύργια σε βασιλική κατοικία. Τα οποία ακροπύργια κατεδάφισε ο Φραγκίσκος ο Α’ κάνοντας διάφορες αλλαγές κι αγοράζοντας σημαντικές συλλογές έργων τέχνης. Ακολούθως με εντολή του Ερρίκου του Δ’ (κι εμπλοκή κι άλλων, όπως η Αικατερίνη των Μεδίκων), ανεγέρθηκε το τεράστιο τμήμα προς το Σηκουάνα (η Μικρή και η Μεγάλη Στοά), ενώνοντας έτσι το Λούβρο με το παλάτι του Κεραμεικού. Εκείνος ήταν επίσης, που κάλεσε αρχικά καλλιτέχνες να το διακοσμήσουν το 1608 κι όταν αργότερα, το 1682 ο Λουδοβίκος ΙΔ’, ο Βασιλιάς Ήλιος, μετέφερε το παλάτι του στις Βερσαλλίες, οι γλύπτες, οι ζωγράφοι κι όσοι διέμεναν εκεί έκαναν ένα είδος κατάληψης και το άφησαν σε άθλια κατάσταση στα μέσα του 18ου αιώνα.

Merry-Joseph Blondel, La France victorieuse a Bouvines (1828): Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο

Πάρθηκαν όμως τα απαραίτητα μέτρα, αποκαταστάθηκαν οι πρόσκαιρες ζημιές και συνεχίστηκε η ανάπτυξη κι η διακόσμησή του. Ειδικά με την επέκταση του Τετράγωνου Περίβολου μάλιστα, ασχολήθηκαν τόσο οι Λουδοβίκος ΙΓ και ΙΔ’ όσο κι οι Ναπολέων Α’ και Γ’. Και κάπως έτσι έγιναν κι άλλες αλλαγές και τα έργα τέχνης αυξάνονταν πότε μέσω λεηλασιών όπως στην περίπτωση της Μέσης Ανατολής και πότε μέσω δημεύσεων, δωρεών και αγορών. Ιδιαίτερο κεφάλαιο αποτελεί η περίοδος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου κατά τη διάρκεια της οποίας εκατοντάδες πίνακες, γλυπτά κ.α., φυγαδεύτηκαν για να μην πέσουν στα χέρια των Ναζί ή καταστραφούν. Αυτή η ταινία αν σας ενδιαφέρει δείχνει το πως οργανώθηκε η συγκεκριμένη επιχείρηση.

Εσωτερική διακοσμημένη οροφή σκάλας. Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο.

Τις τελευταίες δεκαετίες βέβαια, πολύ συζητήθηκε η γυάλινη πυραμίδα του Ίεοχ Μινγκ Πέι (ο οποίος απεβίωσε το 2019), που εγκαινιάστηκε στα 1989 και καθόλου δεν άρεσε στους Παριζιάνους (όπως άλλωστε κάποτε κι ο Πύργος του Άιφελ). Όσο για το όνομα «Λούβρο» υπάρχουν αρκετές εξηγήσεις που μπορείτε να διαβάσετε εδώ, άρα σίγουρο δεν είναι τίποτα και την παλιότερη αίθουσα του μπορείτε να τη δείτε απ’ το επίσημο site του, απ’ το οποίο θα μάθετε κι άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία. Πάμπολλα βέβαια, έχουν γραφτεί γενικότερα, για το συγκεκριμένο Μουσείο αλλά υπάρχει ένα συγκεκριμένο απόσπασμα απ’ την εισαγωγή της έκδοσης της Electa, που συνοψίζει πολύ εύστοχα, θεωρώ, όσα σας έγραψα μέχρι τώρα. Μ’ αυτό λέω να κλείσω την σύντομη ιστορική αναδρομή που έκανα εδώ σήμερα, αφού συμβουλεύτηκα επιπλέον τον οδηγό του National Geographic, την Βιβλιοθήκη Τέχνης της «Καθημερινής» και διαδικτυακές πηγές που θα βρείτε στα link. Και την επόμενη φορά θα σας δείξω συγκεκριμένα έργα εξηγώντας και κάποια πράγματα για την ιστορία τους. Να λοιπόν τι είναι αυτό το Μουσείο…

(φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

«Επιβλητικό εργοτάξιο με συνεχή οικοδομική δραστηριότητα στο πέρασμα των αιώνων, εξαιρετικά ζωντανό ακόμα και σήμερα, από τον Φραγκίσκο Α’ ως τον Ναπολέοντα και τον Μιτεράν, από τον θρυλικό Τετράγωνο Περίβολο έως τη φουτουριστική πυραμίδα του Πέι, που μοιάζει ανυπόμονη σαν διαστημόπλοιο, το Λούβρο πάντα εκπροσωπούσε την ταύτιση του πεπρωμένου της Γαλλίας, με την καλλιτεχνική κληρονομιά και τη δυνατότητα αξιοποίησης της».

(συνεχίζεται)

*Όλες οι φωτογραφίες της ανάρτησης τραβήχτηκαν από μένα τον Ιούλιο του 2019 κι έχουν ανέβει στον προσωπικό μου λογαριασμό στο Instagram.

Μικρή ξενάγηση στο Μουσείο του Λούβρου – Μέρος Ι

(φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Αν κάτι δε φαίνεται εφικτό να γίνει στο χρόνο που το προγραμματίζω, δεν επιμένω πολύ. Το αφήνω για άλλη στιγμή. Έτσι ακριβώς λοιπόν συνέβη και μ’ αυτήν τη σειρά αναρτήσεων για το Μουσείο του Λούβρου. Πριν δύο χρόνια είχα σκεφτεί να την ετοιμάσω, αλλά τώρα ήρθε η ώρα της. Κι είναι μια πολύ καλή στιγμή αυτή, καθώς μπορείτε να περιηγηθείτε ψηφιακά και στο Μουσείο και για πρώτη φορά να δείτε ολόκληρη την συλλογή έργων του. Η πανδημία μείωσε τους αριθμούς των επισκεπτών, αλλά και πάλι παραμένει στην ψηλότερη θέση των προτιμήσεων του κοινού.

(φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Ακριβώς λοιπόν επειδή μπορείτε να δείτε ψηφιακά όλες τις συλλογές, ενώ εγώ θα σας δείξω μόνο τα λίγα έργα που ξεχώρισα, γι’ αυτό εξηγώ ότι η ξενάγηση θα είναι μικρή. Θα ξεκινήσω λοιπόν με χρηστικές πληροφορίες και θα επιβεβαιώσω με την σειρά μου αυτό που λέγεται, ότι δηλαδή μια μέρα δεν αρκεί για να δεις το Λούβρο (για την ακρίβεια 200 χρειάζονται σύμφωνα μ’ έναν υπολογισμό που έχω υπόψη μου ακόμη κι αν κοιτάτε μόνο για 30 δευτερόλεπτα κάθε έργο τέχνης), αλλά το Παρίσι δεν είναι μια πόλη στην οποία μπορείς να μείνεις όσο θες, αν δε διαθέτεις ανάλογο μπάτζετ (γι’ αυτό βρέθηκα πολλά χιλιόμετρα μακριά απ’ το κέντρο, σε μέρος όπου σπανίζουν οι λευκοί και κανένα πρόβλημα δεν αντιμετώπισα), επομένως μια χαρά είναι η μία μέρα αν μπορείτε να τη διαθέσετε. Τι θα σας διευκολύνει; Να έχετε αποφασίσει τι θέλετε να δείτε οπωσδήποτε, από πριν, να πάρετε χάρτη μαζί σας ή να συμβουλευτείτε online αυτόν και κυρίως να έχετε κλείσει ηλεκτρονικά εισιτήριο. Αυτό το τελευταίο λίγο έλειψε να μου στοιχίσει τη χαρά της περιήγησης. Ευτυχώς στάθηκα τυχερή, δεν ακολούθησα καμιά ξενάγηση επίσης και μου έφτασε ο χρόνος οριακά. Εσείς μην το ρισκάρετε: κλείστε το εισιτήριο σας έγκαιρα.

(φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Ξέρετε βέβαια ότι το Λούβρο δέχεται πάνω από 10 εκατομμύρια επισκέπτες το χρόνο, χιλιάδες τη μέρα (προ πανδημίας τουλάχιστον, γενικά έχει πάντως σχετικά μεγάλη επισκεψιμότητα), κι έτσι να είστε προετοιμασμένοι για το γεγονός ότι δεν θα έχετε το χρόνο και την άνεση που θέλετε να μελετήσετε τα έργα. Δυστυχώς, αλλά αυτή είν’ η αλήθεια. Χρειάζεται να προσθέσω τι χαμός γίνεται με τις φωτογραφίες και ότι επικρατεί το αδιαχώρητο στην αίθουσα που εκτίθεται η «Mona Lisa»; Μάλλον όχι. Θα σας τα γράψω άλλωστε κι αυτά σε επόμενη ανάρτηση. Πιθανολογώ ότι θα άλλαξαν ή θ’ αλλάξουν μερικά πράγματα λόγω των μέτρων, αλλά και πάλι για το Λούβρο μιλάμε, επομένως… Επίσης αν δεν το έχετε σκεφτεί, να το γράψω ότι θα χρειαστεί να περπατήσετε πολύ για να δείτε ο,τι σας ενδιαφέρει από κάθε συλλογή. Στα ασανσέρ υπάρχουν σχεδιαγράμματα που δείχνουν συνοπτικά ποιες συλλογές βρίσκονται πού, ανά όροφο και πάμπολλοι φύλακες σε κάθε σημείο για να τους ρωτήσετε. Απαντούν και στα αγγλικά και στα γαλλικά. Οι χώροι όμως είναι τεράστιοι, γι’ αυτό να πάτε ξεκούραστ@.

(φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Οι πολλές ώρες παραμονής στο Μουσείο, οι βόλτες από αίθουσα σε αίθουσα, φυσικά φέρνουν δίψα και πείνα κι η ανάγκη για λίγη ξεκούραση γίνεται επιτακτική. Εννοείται πως είτε φάτε, είτε πιείτε, οι τιμές είναι «τσιμπημένες» γενικώς. Το ίδιο ισχύει και για τα διάφορα αναμνηστικά που πουλιούνται εντός, όπως στα περισσότερα Μουσεία του κόσμου, άλλωστε. Πάντως να έχετε υπόψη ότι ειδικά τα αντικείμενα που έχουν ως σήμα τον πύργο του Άιφελ (μπρελόκ κτλ), θα τα βρείτε και στο χώρο του Πύργου και τα περισσότερα απ’ αυτά μάλιστα, σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές απ’ τους πλανόδιους μικροπωλητές που προσπαθούν να εξασφαλίσουν τον επιούσιο. Και μ’ αυτές τις πληροφορίες θα σας αφήσω και περισσότερα για την ιστορία του Μουσείου και τα εκθέματα του, θα πούμε την επόμενη φορά.

(συνεχίζεται εδώ)