Vikram Patel: Εκπαιδεύοντας επιτυχώς μέλη της τοπικής κοινότητας στην παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας

Όχι μόνο τον τελευταίο καιρό, αλλά τα τελευταία χρόνια για να είμαι ειλικρινής, σκέφτηκα πολλές φορές να σας γράψω για τη δουλειά του Vikram Patel, που είναι ψυχίατρος (London School of Hygiene & Tropical Medicine) και τον απασχολεί ιδιαιτέρως η ψυχική υγεία στις αναπτυσσόμενες χώρες. Έχει γράψει βιβλία, δίνει ομιλίες, εκπονεί σχετικά προγράμματα και βασίστηκε με τη σειρά του σε όσα γράφτηκαν πολλές δεκαετίες νωρίτερα από τον David Werner κ.α. Ενώ έλεγα λοιπόν να κάνω αυτή την ανάρτηση, συνήθως προέκυπτε κάτι άλλο, το ξεχνούσα κ.ο.κ. Πρόσφατα όμως διάβασα πάλι για μια ακόμη μελέτη που διενεργήθηκε στη Γκόα και στο Πακιστάν και για την οποία ενημερώθηκα απ’ το Τhe Times of India κι επιτέλους το αποφάσισα.

Σ’ αυτές τις χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου ξέρετε, ούτε πολλοί ειδικοί υπάρχουν, ούτε εύκολο είναι να έχεις πρόσβαση στις υπηρεσίες που παρέχουν, καθώς συνήθως τους βρίσκουν οι ενδιαφερόμενοι στα μεγάλα αστικά κέντρα (στην πρωτεύουσα κατά βάση). Κι επιπλέον αν πρόκειται για ιδιώτες, τα ποσά που χρεώνουν ως αντίτιμο, δεν είναι δυνατόν να τα πληρώσουν οι μη προνομιούχοι, οι άνθρωποι που ζουν στα κατώτατα κοινωνικά στρώματα.

Τι κάνει λοιπόν κάποιος σ’ αυτή την περίπτωση αν έχει γνώσεις και θέλει απ’ τη θέση του να βοηθήσει την κατάσταση, γνωρίζοντας ότι σχεδόν το 90% του πληθυσμού της χώρας του (με βάση τα στοιχεία του 2012) δεν έχει πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας; Θα το δείτε στο video, αλλά πριν απ’ αυτό να σας πω ότι φυσικά σε τέτοιες χώρες η διαφορά της ποιότητας της φροντίδας που λαμβάνουν (ή θα έπρεπε να γράψω δεν λαμβάνουν;) οι ψυχικά πάσχοντες, οι περιορισμένοι πόροι, είναι και η αιτία που ζουν λιγότερο, σε σχέση πάντα με τους ανθρώπους που δεν έχουν λάβει κάποια διάγνωση.

Αλλά ακόμη και στις ανεπτυγμένες χώρες η διάφορα του προσδόκιμου ζωής αυτών των δύο “ομάδων” του πληθυσμού φτάνει τα 20 χρόνια (δείτε τι έγραφα και σε μια προηγούμενη ανάρτηση) και καλύτερα να μην αναφερθούμε στην ποιότητα ζωής, έτσι;

Για την κατάσταση στην Ινδονησία σας είχα γράψει εδώ αρκετά πράγματα, ο Vikram Patel αναφέρεται στην ομιλία του στη Ζιμπάμπουε (έχει γράψει επιπλέον κι αυτό το εξιδικευμένο βιβλίο για την Υποσαχάρια Αφρική) και στην Ινδία κι υπάρχει κι αυτή η ανάρτησή μου για τη Somaliland. Αν διαβάσετε τα προτεινόμενα άρθρα ή κάτι απ’ όλα έστω ακόμη ακόμη, σίγουρα θα καταλάβετε περισσότερα για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει κάποια, κάποιος σε τέτοιες χώρες, όντας ειδικός.

Ο τρόπος που βρέθηκε λοιπόν για να καλυφεί αυτό το θεραπευτικό κενό είναι η εκπαίδευση μελών της τοπικής κοινότητας στην παροχή θεραπειών ψυχικής υγείας (π.χ. γνωστική και συμπεριφορική ψυχοθεραπεία για την κατάθλιψη), η μετατόπιση καθηκόντων δηλαδή απ’ τους ειδικούς (που είναι δυσεύρετοι) σε απλούς ανθρώπους που όμως εκπαιδεύονται γι’ αυτό το σκοπό. Κι απ’ ό,τι φαίνεται λειτουργεί το σύστημα SUNDAR, όπως το ονομάζουν, μιας και σ’ αυτές τις χώρες όπως είχα τονίσει εδώ το κοινοτικό πνεύμα, το νοιάξιμο των ανθρώπων μεταξύ τους είναι πολύ ισχυρό.

Έτσι στη Γκόα και στο Πακιστάν αναπτύχτηκε και εφαρμόστηκε πολύ πρόσφατα, ένα τέτοιο πρόγραμμα για νεαρές μητέρες που πάσχουν από επιλόχεια ή περιγεννετική κατάθλιψη και στηρίζονται από άλλες μητέρες που έχουν εκπαιδευτεί γι’ αυτό το σκοπό. «Εκτός από αυτό το εκπληκτικό παράδειγμα της ενδυνάμωσης των γυναικών για την υποστήριξη άλλων που αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας, οι δύο μελέτες διεξήχθησαν ταυτόχρονα στην Ινδία και στο Πακιστάν, παρέχοντας ένα σπάνιο παράδειγμα του πώς οι επιστήμονες στις δύο χώρες συνεργάζονται αποτελεσματικά για την αντιμετώπιση τέτοιων θεμάτων» δηλώνει στο άρθρο για το οποίο σας μίλησα στην αρχή, ο Vikram Patel.

Η ερευνητική μελέτη που χρηματοδοτήθηκε απ’ το National Institute of Mental Health και το National Institutes of Health των ΗΠΑ, διεξήχθη από το Development Research Foundation στο Πακιστάν και απ’ το Sangath στη Γκόα. Απέδειξε, ότι με επαρκή εκπαίδευση οι γυναίκες μπορούν να μπουν στην πρώτη γραμμή θεραπείας (αντικαθιστώντας την ανύπαρκτη πρωτοβάθμια περίθαλψη κατά κάποιον τρόπο) και μάλιστα με κόστος μόλις 1$ ανά μητέρα. Εννοείται πως το γεγονός ότι το πρόγραμμα είναι τόσο οικονομικό, το κάνει κι αρκούντως ελκυστικό στους κρατούντες. Αλλά αν απ’ την άλλη δεν υπάρχει καμιά θεραπεία ν’ αντιτάξει κανείς, καμιά φροντίδα για τους πάσχοντες, ε τότε οπωσδήποτε, παρά τις επιφυλάξεις μας, πρέπει ν’ αναγνωρίσουμε πως αυτό είναι κάτι. Κάτι σπουδαίο μάλιστα γι’ αρκετούς ανθρώπους.

Και να πως λειτουργεί: Οι 92 μητέρες που ονομάζονται ‘sakhis’ στη Γκόα και ‘razaakars’ (εθελόντριες βοηθοί) στο Rawalpindi, εκπαιδεύτηκαν με βάση το Thinking Healthy Programme (THP), μια ψυχολογική δηλαδή παρέμβαση που ανέπτυξε ο καθηγητής παιδοψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ, Atif Rahman και βοήθησαν πάνω από 400 έγκυες και νέες μητέρες που είχαν διαγνωστεί ως καταθλιπτικές.

Οι μελέτες, οι οποίες δημοσιεύθηκαν στην Lancet Psychiatry, έδειξαν ότι η παρέμβαση οδήγησε σε βελτιωμένη ανάρρωση για πάνω από έξι μήνες μετά τον τοκετό. «Πολλές γυναίκες δεν ήξεραν πώς να ταΐσουν τα μωρά τους ή πώς να διαχειριστούν τα μωρά τους και τη δική τους διατροφή. Μετά τις συνεδρίες μας, αυτές οι έγκυες ήταν ευτυχείς και αισθανθήκαμε κι εμείς ικανοποιημένες που μπορέσαμε να βοηθήσουμε και άλλες μητέρες», δήλωσε μία απ’ τις εκπαιδευμένες κυρίες, η Prashila Goltekar και κατέληξε: «Δεν υπήρχε κανείς που να μας βοηθήσει στην εποχή μας».

Κι αυτός θεωρώ πως είναι ένας απ’ τους λόγους για τον οποίο αξίζει να έχουμε υπόψη το συγκεκριμένο μοντέλο παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Ποτέ δεν ξέρει κάποια, κάποιος μας, πότε και που μπορεί να μας φανεί χρήσιμη αυτή η γνώση.-

.

.


Advertisements