«Τα Τετράδια Ψυχιατρικής»- Αφιέρωμα: Εξαρτημένες μητέρες και τα παιδιά τους / Ψυχική Υγεία των προσφύγων-μεταναστών

.

Τετραδια Ψυχιατρικής- εξαρτημένες και πρόσφυγες

.


Πρόσφατα κυκλοφόρησε το νέο τεύχος του εξαιρετικού περιοδικού “Τα Τετράδια Ψυχιατρικής” που είναι αφιερωμένο στις εξαρτημένες μητέρες και τα παιδιά τους απ’ τη μια πλευρά και στην ψυχική υγεία των προσφύγων-μεταναστών απ’ την άλλη.

Για την ακρίβεια στο τεύχος αυτό συγκεντρώθηκαν οι ομιλίες από δύο αντίστοιχες ημερίδες: η πρώτη διοργανώθηκε απ’ το Δίκτυο για τις Εξαρτημένες γυναίκες, μητέρες και τα παιδιά τους κι η δεύτερη απ’ τον Συντονισμό για τους Πρόσφυγες και Μετανάστες.

Στο εισαγωγικό άρθρο σύνταξης η ψυχίατρος Κατερίνα Μάτσα, εκείνη δηλαδή με την μεγαλύτερη εμπειρία στο χώρο, γράφει χαρακτηριστικά μεταξύ άλλων:

Η στροφή στις ουσίες, στην ηλικία της εφηβείας ή και της προεφηβείας, συνδέεται, οπωσδήποτε με οδυνηρά βιώματα τυραννίας από τον πατέρα ή τον αδελφό, βιώματα εξουσιαστικών σχέσεων μέσα και έξω από την οικογένεια και την ανάγκη να αντιδράσουν (ενν: οι γυναίκες αυτές), έστω και σπασμωδικά σε αυτά, να ξεφύγουν από την καταπίεση. Θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε αυτή τη στροφή και ως μια μορφή διαμαρτυρίας ή και εξέγερσης ενάντια στον παραδοσιακό ρόλο της γυναίκας συζύγου, μητέρας και νοικοκυράς, για τον οποίο προοριζόταν και τον οποίο αντιπροσώπευε, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, η μητέρα, η οποία λειτουργούσε περισσότερο ως αντί-πρότυπο. Ήταν όμως μια εξέγερση εξαρχής υπονομευμένη, καθόλου απελευθερωτική, αφού παγιδεύτηκε από τα ίδια τα εσωτερικευμένα στερεότυπα για το γυναικείο φύλο, αναπαράγοντας τον αποκλεισμό, την εσωτερική κι εξωτερική εξορία”.

Ακολουθούν οι εισηγήσεις των ψυχολόγων Ελένης Μαρίνη (υπεύθυνης της Κινητής Μονάδας Street -work του ΚΕΘΕΑ ΕΞΕΛΙΞΙΣ), Μυρτώς Παπαδοπούλου (μέλους της ίδιας Μονάδας) και Μαρίας Σφηκάκη (Επιστημονικά Υπεύθυνης του Ειδικού Προγράμματος Εξαρτημένων Μητέρων με τα Παιδιά τους της Μονάδας Απεξάρτησης 18 Άνω).

Πέρα απ’ τους κοινούς άξονες των ομιλιών τους που συνάδουν και με όσα επισημαίνουν οι κοινωνικοί λειτουργοί Έλλη Δρακάκη (απ’ τον ΟΚΑΝΑ), Αθηνά Χαραλάμπους (ΓΝΑ «Αλεξάνδρα») καθώς και άλλες εισηγήτριες και τις ελλείψεις που εντοπίζουν, εμμένουν και στην επιτακτική ανάγκη για πρώιμη  παρέμβαση και διεπιστημονική συνεργασία (ώστε να δημιουργηθούν εξειδικευμένες υπηρεσίες στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια φροντίδα υγείας όπως σε χώρες της Ευρώπης σαν την Δανία, τη Φινλανδία κ.α),  για τη δημιουργία ξενώνα που να παρέχει προσωρινή φιλοξενία των γυναικών, για την ύπαρξη μητρώου καταγραφής και παρακολούθησης των βρεφών που γεννήθηκαν από εξαρτημένες μητέρες κτλ, ξεχώρισα ένα σημείο που υπογράμμισε  η κυρία Σφηκάκη και σας το παραθέτω:

«Προβληματισμοί εγείρονται για την καταλληλότητα της εξαρτημένης γυναίκας στην ανάληψη του μητρικού της ρόλου. Η Taylor (1993) αναφέρει ότι οι έρευνες είναι αντιφατικές ως προς την ικανότητά της. για παράδειγμα ερευνητικό πρωτόκολλο στη Σκωτία συμπεραίνει ότι οι εξαρτημένες γυναίκες είναι ικανές να φροντίσουν με υπευθυνότητα τα παιδιά τους, ενώ βρέθηκε ότι οι ελπίδες και οι προσδοκίες που έχουν γι’ αυτά δεν διαφέρουν απ’ τις μητέρες που δεν κάνουν χρήση. Πιο συγκεκριμένα, κατά τη διάρκεια της χρήσης κάνουν σοβαρή προσπάθεια να σταματήσουν από φόβο μην κάνουν κακό στο έμβρυο και έχουν την επιθυμία, όταν αυτό γεννηθεί να γίνουν καλές μητέρες. Η δική μας κλινική εμπειρία επιβεβαιώνει αυτό το εύρημα, με τη διαμεσολάβηση φυσικά της θεραπείας».

Στάθηκα σ’ αυτό το σημείο γιατί βέβαια είναι παρήγορο, ειδικά αν σκεφτούμε πως οι εγκυμοσύνες των περισσοτέρων απ’ τις γυναίκες αυτές είναι ανεπιθύμητες, προκύπτουν μες το εξαρτητικό τους περιβάλλον και συχνότατα οι πατέρες είναι ομοίως χρήστες.

Για να δούμε όμως και μερικά σημεία απ’ τις ομιλίες όσων συμμετείχαν στη δεύτερη ημερίδα για την ψυχική υγεία των προσφύγων και μεταναστών, την οποία άλλωστε παρακολούθησα κι εγώ.

Είχα ήδη ξεχωρίσει τις ομιλίες των: Θόδωρου Μεγαλοοικονόμου (ψυχιάτρου), Δώρας Κουτσανέλλου (ψυχολόγου) και Δήμητρας Ξενάκη (ψυχολόγου) κι έτσι εύλογα θα σας παραθέσω μερικά αποσπάσματα απ’ αυτές.

Ο Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου στην ομιλία του με τίτλο  «Η ανάγκη για μια διαπολιτισμική προσέγγιση στην ψυχική οδύνη του πρόσφυγα», επισήμανε τα εξής:

«Πέρα από το στοιχειώδες ζήτημα της γλωσσικής επικοινωνίας, που και αυτό επαφίεται στην περιστασιακή (και όχι καθημερινή και/ή όποτε προκύπτει ανάγκη) διάθεση μεταφραστών από κάποιες ΜΚΟ (μεταφραστών που θα έπρεπε να είναι κατάλληλοι για  το συγκεκριμένο έργο το οποίο καλούνται να επιτελέσουν), υπάρχει το ζήτημα της ουσιαστικής επικοινωνίας του λειτουργού ψυχικής υγείας με τον πρόσφυγα που προσέρχεται (ή προσάγεται) στις υπηρεσίες. Αν, δηλαδή, ο λειτουργός είναι σε θέση, αν έχει τα εφόδια, «να δει», «ν’ ακούσει» και να κατανοήσει την έκφραση της οδύνης του πρόσφυγα στο ιδιαίτερο έδαφος της δικής του  πολιτισμικής συγκρότησης, των ιδιαίτερων αξιών, πεποιθήσεων και νοημάτων που αυτό το πολιτισμικό υπόβαθρο σηματοδοτεί και τα οποία μορφοποιούν την έκφραση της ψυχικής οδύνης».

Η Δώρα Κουτσανέλλου στη δική της ομιλία με τίτλο «Γυναίκες πρόσφυγες/μετανάστριες και παρεμβάσεις ψυχολογικής υποστήριξης» στην οποία άκουσα με πολύ ενδιαφέρον όσα είπε για τις μουσουλμάνες γυναίκες, ανέφερε μεταξύ άλλων:

«Αν ενσκήψει κανείς στην ατομική εμπειρία της κάθε μίας από αυτές τις γυναίκες και στις αντανακλάσεις αυτής της εμπειρίας στη ζωή και στις σχέσεις, μπορεί να διαπιστώσει ότι η επικρατούσα τάση για αποκλειστική προσέγγιση αυτών των εμπειριών με κριτήριο τη θρησκευτική κυρίως κουλτούρα είναι ανεπαρκής. Μόνο αν κατανοήσουμε προσεκτικά κάθε μία από αυτές τις εμπειρίες, λαμβάνοντας σοβαρά υπόψη τις διαφορετικές ιστορικές πολιτικές και κοινωνικές αφετηρίες τους, μπορούμε να διακρίνουμε τις διαφορετικές όσο και κοινές προσωπικές και συλλογικές διαδρομές προς έναν κοινό στόχο. Μια ‘καλύτερη ζωή‘ ».

Με τη σειρά της η Δήμητρα Ξενάκη μοιράστηκε εμπειρίες, σκέψεις, προβληματισμούς στη διαδρομή της με πρόσφυγες και μετανάστες ως εθελόντρια σε Κοινωνικό Ιατρείο κι αφού εξήγησε πως: «Ως θεραπευτική επιλογή, όσο υπάρχει αυτό το «ΚΑΙ» που εμπεριέχει στην αφήγηση των προσφύγων ΚΑΙ τα δύσκολα καταστροφικά γεγονότα αλλά ΚΑΙ την αναφορά και εστίαση στις ικανότητες που χρειάστηκαν για να ανταπεξέλθουν σ’ αυτά τα γεγονότα, είναι ένας τρόπος που στόχο έχει να ενεργοποιήσει τις υγιείς δυνάμεις των ανθρώπων που έρχονται από πολέμους και καταστροφές» έθεσε μια σειρά ερωτημάτων που σχετίζονται τόσο με τον χαρακτηρισμό των προσφύγων από ιθύνοντα ως ειδικής κατηγορίας ανθρώπων «εκπληκτικής ανθεκτικότητας», όσο και με το δικό μας ρόλο ως ειδικών:

«Κι εμείς οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας δεν απουσιάζουμε απ’ το να έχουμε μια ισχυρή φωνή στην κοινωνία γι’ αυτή την εξαντλητική κι απάνθρωπη ψυχική κατάσταση που υφίστανται τόσο καιρό άνθρωποι που ακολούθησαν το δρόμο της προσφυγιάς

Αυτό αρκεί να σκεφτούμε όλες, όλοι. Εγώ πριν κλείσω με μια παράγραφο από κείμενο που μετέφρασε ο κοινωνικός ανθρωπολόγος Νίκος Λάιος, θα γράψω ξανά πως αξίζει να διαβαστεί ολόκληρο το τεύχος μιας και φυσικά έκανα υποκειμενική επιλογή αφενός κι αφετέρου δεν μπορούσα να δώσω και μεγαλύτερη έκταση εδώ ώστε να συμπεριλάβω κι άλλες πληροφορίες. Οι ομιλίες για παράδειγμα του ψυχιάτρου Φώτη Κουνιάκη και της ψυχολόγου Χρύσας Γιαννοπούλου ήταν εξίσου διαφωτιστικές όπως θα δείτε όσες, όσοι διαβάσετε το συγκεκριμένο τεύχος.

Για το τέλος όμως, κάτι απ’ το αφιέρωμα στο περιοδικό Scince for the People για το οποίο έχει γίνει ξανά λόγος στις αναρτήσεις που θα δείτε εδώ κι εδώ. Πιο συγκεκριμένα, πρόκειται για αναδημοσίευση του άρθρου της Πατρίτσια Πάρσονς με τίτλο «Ριζοσπαστική Θεραπεία: ζώντας από μέσα ως έξω»  (μια θεραπεία που βασίστηκε στις ιδέες των Τhomas Szasz, R. D. Laing, Erving Goffman) και στάθηκα πολύ σ’ αυτό το σημείο:

“Οι μηχανισμοί που μας προτρέπουν να εσωτερικεύσουμε την καταπίεση, που βιώνουμε, δεν μας είναι όλοι γνωστοί. Χρειάζεται να συνδυάσουμε θεωρητική και πρακτική εργασία σε μια διαλεκτική διαδικασία ανάπτυξης μιας “νέας κοινωνικής ψυχολογίας, που εντοπίζει κάθε άνθρωπο μέσα σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο·  μιας κοινωνικής ψχολογίας που αναπτύσσεται και θρέφεται απ’ τις εγγενείς αντιφάσεις αυτών των πλαισίων”.

Καλή ανάγνωση.

.

.

.

.

Advertisements

«Τα Τετράδια Ψυχιατρικής»: Αφιέρωμα «Λέρος 25 χρόνια μετά»

.

Τετράδια Ψυχιατρικής-Λέρος 25 χρόνια μετά α

.

Πριν λίγο καιρό κυκλοφόρησε το νέο τεύχος του περιοδικού “Tα Τετράδια Ψυχιατρικής” (Νο 5,6) με αφιέρωμα στα 25 χρόνια από το εγχείρημα της αποασυλοποίησης στη Λέρο και πολλά ακόμη ενδιαφέροντα θέματα, όπως άρθρα για τους Ανθρώπους που Ακούνε Φωνές και όχι μόνο.

.

Στο αφιέρωμα, συμπεριλαμβάνονται κάποιες εισηγήσεις από την ημερίδα που έκανε η “Πρωτοβουλία για ένα Πολύμορφο Κίνημα στην Ψυχική Υγεία” στις 13/2/2016 (εδώ οι λεπτομέρειες), πράγμα που σημαίνει πως σήμερα θα παρουσιάσω εδώ αποσπάσματα από τις ομιλίες ανθρώπων που πορευόμαστε μαζί χρόνια, ποικιλοτρόπως κι η επιλογή ήταν δύσκολη.

.

Η πρώτη εισήγηση είναι του συναδέλφου ψυχολόγου, Γιώργου Ευθυμίου κι αφορά την εμπειρία παρέμβασης της εθελοντικής ομάδας φοιτητών του τμήματος Ψυχολογίας του ΑΠΘ, τον Ιούλιο του 1999 κι του 2000 στο ΚΘ Λέρου.

.

Η δεύτερη είναι της ψυχολόγου Δέσποινας Κωστοπούλου κι έχει τίτλο: “Πρόσφυγες και τραύμα:Από τη βία του πολέμου στη βία του εγκλεισμού”. Ας μη ξεχνάμε πως “πρόσφυγες κατακλύζουν το νησί της εξορία και στοιβάζονται στους χώρους του ψυχιατρείου” πια, όπως αναφέρεται στο οπισθόφυλλο.

.

Η τρίτη εισήγηση, “Η γλώσσα της αλλαγής”, είναι αυτή της ψυχολόγου Μαρίας Γιαννοπούλου και της στενής μου φίλης, κοινωνικής λειτουργού, Ρεβέκκας Θεοδωροπούλου κι απ’ αυτήν επέλεξα αρχικά το ακόλουθο απόσπασμα:

.

Ανατρέχοντας στα προσωπικά μας βιώματα ανακινήθηκαν μνήμες και εικόνες διττού περιεχομένου, σοκαριστικές αλλά και ανατρεπτικές. Εικόνες με δεκάδες κρεββάτια, κολλητά το ένα πάνω στο άλλο, χωρίς ίχνος οποιασδήποτε μορφής αξιοπρεπούς ιδιωτικού ή κοινόχρηστου χώρου. Με υποτυπώδεις τουαλέτες και μπάνια, όταν αυτά υπήρχαν. Ανθρώπους που δεν γνώριζαν να ντύνονται, αλλά κυκλοφορούσαν με κάτι υποτυπώδεις τσουβαλένιους σάκους γκρι χρώματος χωρίς παπούτσια. Ανθρώπους που έτρωγαν χωρίς μαχαιροπίρουνα, μόνο με τα χέρια. Γυμνά σώματα μέσα σε μια διάχυτη μυρωδιά ούρων και περιττωμάτων. Ανθρώπους με χαμόγελα στο κενό, σαπισμένα δόντια και ουλές… Στα πρόσωπά τους ο χρόνος σταματημένος…

.

Αυτές τις εικόνες αντίκρισαν τότε όσες-οι πήγαν εκεί. Κι αποφάσισαν ν’ αντιτάξουν ένα άλλο παράδειγμα:

.

Αντιπαραθέσαμε μια νέα υπόθεση για την ψυχική αρρώστια θεωρώντας τη σαν οδύνη και δυσφορία. Στόχος μας ν’ αποδώσουμε αξιοπρέπεια στη διαφορά των αρρώστων, ν’ αποδώσουμε δηλαδή δυνατότητες να εκφράσουν τα υποκείμενα την οδύνη που προκαλεί η αρρώστια, δίνοντας προσοχή στις αντιφάσεις που την συνθέτουν. Να δώσουμε χρόνο και χώρο να εκφραστεί μια παραγωγική αλληλεπίδραση και διαλεκτική συναλλαγή προς μια πλουσιότερη “υποκειμενοποίηση” του ανθρώπου. Να δοθεί η δυνατότητα στους βωβούς να μιλήσουν, στους αθέατους να γίνουν ορατοί”.

.

Το πως έγινε αυτό περιγράφεται τόσο στη συνέχεια του ίδιου άρθρου, όσο και στο επόμενο που είναι η εισήγηση της ψυχολόγου, Χρύσας Κραβαρίτη και μας μεταφέρει μια απ’ τις πολλές συγκινητικές ιστορίες που εκτυλίχτηκαν στη Λέρο. Τίτλος: “Από τη σιωπή του Ασύλου στη συνάντηση με την “καλή μεγάλη μουσική”.

.

Κι έπειτα ακολουθούν δύο κείμενα για τους Ανθρώπους που Ακούνε Φωνές, όπως σας εξήγησα στην αρχή. Το πρώτο υπογράφεται απ’ τις Μαρία-Ευαγγελία Δαϊλάκη και Ευγενία Γεωργάκα. Πρόκειται για μια “εργασία που παρουσιάζει τα ευρήματα μιας μελέτης που διερεύνησε το ξεκίνημα, τη λειτουργία και το μέλλον των ομάδων αυτοβοήθειας του ελληνικού «Δικτύου Ανθρώπων που Ακούνε Φωνές» και το διάβασα με μεγάλο ενδιαφέρον μιας κι ως τώρα, κατά τη διάρκεια της πενταετούς λειτουργίας του, δεν είχε υπάρξει αντικείμενο επιστημονικής μελέτης.

Πρόθεση και προσωπική επιδίωξη των ερευνητριών” αναφέρεται στη “Συζήτηση” πως μεταξύ άλλων “είναι η παρούσα έρευνα να γνωστοποιήσει την προσπάθεια του ελληνικού Δικτύου και πιθανόν να εμπνεύσει ανθρώπους σε πόλεις όλης της Ελλάδας να συμμετέχουν στο Δίκτυο, ξεκινώντας νέες ομάδες”.

.

Στη συνέχεια μελέτησα το πολύ σημαντικό άρθρο “Γιατί να μιλήσει κανείς με τις προκλητικές φωνές;” των Dirk Corstens, Rufus May και Eleanor Longden, σε μετάφραση του ψυχίατρου Λυκούργου Καρατζαφέρη κι από εκεί ξεχώρισα αυτό το απόσπασμα απ’ την εισαγωγή:

.

Πολλοί άνθρωποι που ακούνε “δύσκολες” φωνές έχουν διαπιστώσει ότι το δύσκολο σημείο στην προσπάθειά τους να τα βγάλουν πέρα μαζί τους βρίσκεται στην ανεύρεση ποικίλλων τρόπων συνομιλίας μαζί τους και κατανόησης τους. Η διερεύνηση των κινήτρων των φωνών και η ανακάλυψη ποικίλλων τρόπων συσχέτισης μαζί τους βοηθάει στην αλλαγή της σχέσης ανάμεσα στις φωνές και τον άνθρωπο που τις ακούει. Τεχνικές προερχόμενες από διαφορετικές ψυχολογικές και ψυχοθεραπευτικές παραδόσεις, όπως η Ψυχολογία της Μορφής (Gestalt), o Διάλογος με τις Φωνές (Voice Dialogue), η Συνδιαλεκτική Ανάλυση (Transactional Analysis) και το Ψυχόδραμα, χρησιμοποιούν καρέκλες προκειμένου να εκδραματίσουν διάφορους ρόλους και σχέσεις, έτσι ώστε οι άνθρωποι να βοηθηθούν στην επίλυση συγκρούσεων και να ανακτήσουν τη δύναμη τους”.

.

Πως επιτυγχάνεται αυτό; Δουλεύοντας ως εξής: “Στην πρακτική του “Διαλόγου με τις Φωνές”, ο συνεντευκτής , ο οποίος δεν αποκαλείται “θεραπευτής” αλλά “διευκολυντής”, βοηθάει στη διερεύνηση αυτών των διαφορετικών εαυτών θέτοντάς τους, στον ένα μετά τον άλλον, απλές ερωτήσεις. Ο διευκολυντής ζητάει από το άτομο να επικεντρωθεί σε έναν εαυτό του (για παράδειγμα στον “προσανατολισμένο στο να αρέσει”, στο “εσωτερικό παιδί”, στον “ηγέτη” κ.ο.κ.) και να μπει στη θέση αυτού του συγκεκριμένου εαυτού με το να καθίσει σε μια διαφορετική θέση στο δωμάτιο. Πρόκειται για μια φυσική ένδειξη ότι μιλά κανείς για ένα διαφορετικό τμήμα του εαυτού του”.

.

Διαβάζοντας το τεύχος θα μάθετε περισσότερα, αλλά εγώ θα σταθώ, πριν κλείσω αυτή την παρουσίαση σε τρία ακόμη άρθρα. Το πρώτο του Michael Smith σε μετάφραση του κοινωνικού ανθρωπολόγου Νίκου Λάιου, είναι απ’ το περιοδικό “Science for the People”, για το οποίο έκανα ήδη λόγο εδώ κι έχει τίτλο: “Κοινωνιοβιολογία: Εργαλείο Κοινωνικής Καταπίεσης». Πριν πολλά χρόνια είχα διαβάσει το βιβλίο του Κόνραντ Λόρεντς γι’ αυτή την επιστήμη κι έτσι είχα και προσωπικό ενδιαφέρον να δω τι αποφαίνονται γι’ αυτό το θέμα οι συντάκτες του περιοδικού. Για να το δούμε μαζί:

.

Τέτοιες θεωρίες χρησιμοποιήθηκαν και χρησιμοποιούνται για την καταπίεση των εργαζομένων ανθρώπων και μειονοτικών ομάδων, και για τη διάδοση μιας ιδεολογίας που κατηγορεί το θύμα των κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων για τα προβλήματα της κοινωνίας (…) Ο λόγος επιβίωσης αυτών των διαρκώς επανεμφανιζόμενων ντετερμινιστικών θεωριών είναι ότι σταθερά τείνουν να παρέχουν μια γενετική αιτιολόγηση της καθεστηκυίας τάξης πραγμάτων και των υφιστάμενων προνομίων ορισμένων ομάδων σύμφωνα με την κοινωνική τάξη, τη φυλή, το φύλο. Ιστορικά, ισχυρές χώρες ή κυρίαρχες ομάδες στο εσωτερικό τους έχουν αντλήσει υποστήριξη για τη συντήρηση ή διερεύνηση της ισχύος τους από αυτή την παραγωγή της επιστημονικής κοινότητας (…) Αυτές οι θεωρίες παρείχαν σημαντικό υπόβαθρο στην ψήφιση των νόμων στείρωσης και των νόμων περιορισμού της μετανάστευσης στις ΗΠΑ μεταξύ 1910 και 1930, καθώς επίσης και στις πολιτικές ευγονικής που οδήγησαν στη δημιουργία των θαλάμων αερίων στη Ναζιστική Γερμανία”.

.

Γι’ αυτό είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τι πρεσβεύει η Κοινωνιοβιολογία, όσο και άλλες επιστήμες ή ψευδοεπιστήμες.

.

Το δεύτερο άρθρο που προσωπικά ξεχώρισα, είναι αυτό του κοινωνιολόγου-εγκληματολόγου Παναγιώτη Τριανταφύλλου με τίτλο: “Πρόληψη της παραβατικότητας ανηλίκων: Έγκαιρη ψυχοκοινωνική παρέμβαση και εναλλακτικές της ποινικής διαχείρισης πρακτικές». Έχοντας δουλέψει εθελοντικά στη Θεσσαλονίκη με παιδιά και εφήβους που η συμπεριφορά τους είχε χαρακτηριστεί παραβατική και κάποιοι απ’ αυτούς είχαν φυλακιστεί, καταλαβαίνετε πως είχα σημαντικό λόγο για να εστιάσω σε ορισμένα σημεία. Για παράδειγμα στην πρόταση για μια «θεσμική πρακτική σύστασης ενός συμφώνου συνεργασίας μεταξύ των Προγραμμάτων Εναλλακτικών της Φυλάκισης για Παραβάτες Χρήστες Παράνομων Ουσιών και των Κέντρων Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας».

.

Το τρίτο κείμενο με το οποίο κλείνει αυτή η παρουσίαση είναι της ψυχολόγου ΑΘηνάς Ασημοπούλου-Μαρίνου και τιτλοφορείται: «Οι άστεγοι ψυχικά ασθενείς την περίοδο της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα». Εκεί αναφέρεται μεταξύ άλλων πως μεγάλος αριθμός αστέγων ψυχικά ασθενών στη χώρα μας είναι μετανάστες, αιτούντες άσυλο και προτείνονται συγκεκριμένες λύσεις ώστε αυτοί οι άνθρωποι να μην υφίστανται κοινωνικό αποκλεισμό. Όπως έχω ξαναγράψει, εσείς μπορείτε να βρείτε άλλα κείμενα που να σας τραβήξουν την προσοχή.

.

Τέλος, ν’ αναφέρω, πως όσες και όσοι επιθυμείτε να αγοράζετε «Τα Τετράδια Ψυχιατρικής», μπορείτε να βρείτε τα τεύχη σε κεντρικά βιβλιοπωλεία της Αθήνας (εγώ τα βρίσκω στη «Λοκομοτίβα»)  ή να επικοινωνήσετε με τις εκδόσεις «Βήτα», ώστε να σας αποσταλούν με πιο φθηνά μεταφορικά έξοδα. Αν ενδιαφέρεστε να γίνετε και συνδρομητές του σπουδαίου αυτού περιοδικού απευθυνθείτε στο email: tetradiapsy@gmail.com.

.

.

.

«Τα Τετράδια Ψυχιατρικής» : Αφιέρωμα «Ακούγοντας φωνές» – Το Κίνημα των Ανθρώπων που Ακούνε Φωνές / Μέρος Β’

.

Τετράδια Ψυχιατρικής-Φωνές Β

.

 

Πριν από καιρό είχε παρουσιαστεί εδώ το πρώτο μέρος του αφιερώματος στο Κίνημα των Ανθρώπων που Ακούν Φωνές, από “Τα Τετράδια Ψυχιατρικής”. Καθυστέρησα να σας παρουσιάσω και το δεύτερο αλλά να που ήρθε η ώρα. Για την ακρίβεια εντάσσεται στο τεύχος Νο4 του Μαΐου-Αυγούστου που εστιάζει στη θεματολογία “Ναρκωτικά, Υποκατάστατα, Φαρμακευτικές εταιρείες”.

.

Σ’ αυτό λοιπόν θα βρείτε δύο σπουδαία άρθρα από το ιστορικής σημασίας περιοδικό “Science for the People” (“Επιστήμη για τον Λαό”) που αντιπροσώπευε ένα πολύ ριζοσπαστικό εγχείρημα στο τέλος του 20ού αιώνα στην Αμερική , σε μετάφραση του κοινωνικού ανθρωπολόγου  και πρόεδρου του σωματείου εργαζομένων στα κέντρα πρόληψης, Νίκου Λάιου, στα οποία σίγουρα όπως εγώ θα σταθείτε πολύ.

.

Απ’ το πρώτο θα μάθετε πολλά για τη μεθαδόνη (υπάρχουν ιστορικά στοιχεία κι αναφορές για τη σχέση της ουσίας με συγκεκριμένες πολιτικές και φυσικά με φαρμακοβιομηχανίες) και την ηρωίνη (για τη διάδοση γενικότερα της τοξικομανίας) κι απ’ το δεύτερο θα προβληματιστείτε, αν δεν το έχετε κάνει ήδη, όχι μόνο για τη χρήση του Ritalin στην ΔΕΠΥ, αλλά ευρύτερα για τη συνταγογράφηση  εξαρτητικών φαρμάκων, του τύπου των αμφεταμινών σε μαθητές, στα σχολεία και τους σκοπούς που αυτή εξυπηρετεί.

.

Παρά το ότι μοιάζει να ξεφεύγω απ’ τη θεματολογία της ανάρτησης, δεν μπορώ να μην αναφέρω πως στάθηκα επίσης στο πολύ ενδιαφέρον κείμενο της κυρίας Αφροδίτης Κουκουτσάκη, καθηγήτριας Κριτικής Εγκληματολογίας (διαβάζω άλλωστε κατά καιρούς το blog της), με τίτλο “ Η εικόνα των ναρκωτικών μέσα από την ποινική τους διαχείριση”. Γενικά είναι δύσκολο να έχω “Τα Τετράδια Ψυχιατρικής” στα χέρια μου και να μην διαβάσω όλο το τεύχος, αλλά θα αρκεστώ σ’ αυτές τις αναφορές πριν μπω στο κυρίως θέμα.

.

Η δεύτερη ενότητα λοιπόν του περιοδικού αφορά στην ψυχική υγεία και στο Κίνημα των Ανθρώπων που Ακούνε Φωνές, όπως σας ανέφερα στον πρόλογο και περιλαμβάνει τρία ακόμα άρθρα μελών του Δικτύου, τα οποία αποτελούν και συνέχεια του προηγούμενου, αφιερώματος στο Κίνημα.

.

Το πρώτο που υπογράφει η ψυχολόγος Μαριάννα Κεφαλληνού, τιτλοφορείται «Αμοιβαία υποστήριξη συγγενών και φίλων στο χώρο της ψυχικής υγείας – Πως νοηματοδοτούν τα μέλη μιας ομάδας την εμπειρία τους» κι εκεί διαβάζουμε:

.

«Η παρουσία των ομάδων αυτοβοήθειας, αλλιώς ομότιμης ή αμοιβαίας υποστήριξης, γίνεται όλο και πιο αισθητή τις τελευταίες δεκαετίες και ειδικά στον χώρο της ψυχικής υγείας έχουν θεωρηθεί το ταχύτερα αναπτυσσόμενο είδος υπηρεσιών ανά τον κόσμο από το 1990 και μετά. Εκτός από τις ομάδες που αφορούν ανθρώπους που συναντιούνται  λόγω μιας κοινής επώδυνης ψυχικής εμπειρίας ή κάποιας ψυχιατρικής διάγνωσης, από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 άρχισαν να εμφανίζονται και ομάδες συγγενών ή φροντιστών. Κοινή παραδοχή στη διεθνή βιβλιογραφία είναι ότι η ανάγκη υποστήριξης των οικείων ενός ανθρώπου με μια σοβαρή ψυχιατρική διάγνωση είναι μεγάλη, καθώς η διάγνωσή του συνιστά τραυματικό γεγονός γι’ αυτούς.

.

«(…) Η συνεισφορά της παρούσας έρευνας» συνεχίζει η συντάκτρια «έγκειται στο ό,τι αφορά σε ένα σπάνιο παράδειγμα παρέμβασης που προέκυψε στα πλαίσια ενός οργανισμού βάσης, όπως είναι το Δίκτυο των Ανθρώπων που Ακούνε Φωνές, που λειτουργεί σύμφωνα με τις προαναφερθείσες αρχές αυτοβοήθειας. Ο σκοπός της έρευνας είναι να διευρύνει το νόημα που αποδίδουν τα μέλη της ομάδας στην εμπειρία της συμμετοχής τους σε αυτή».

.

Διαβάστε το ολόκληρο και θα μάθετε μεταξύ άλλων, αν έχει βάση η κριτική «που έχει ασκηθεί στις ομάδες αυτοβοήθειας ως έναν ιδιωτικό χώρο που περιορίζει τα μέλη τους  σε στενούς ατομικούς προβληματισμούς και απομακρύνει ζητήματα από τη δημόσια σφαίρα».

.

Στη συνέχεια του αφιερώματος, υπάρχει το άρθρο του ψυχιάτρου Λυκούργου Καρατζαφέρη με τίτλο: «Ερωτηματολόγιο του Maastricht: Αναζητώντας το νόημα των φωνών -Παρουσίαση κλινικού περιστατικού».. Σ’ αυτό εξετάζεται η χρήση του προαναφερόμενου ερωτηματολογίου στη δουλειά του υπογράφοντα με άτομα που ακούνε φωνές και ειδικότερα με τοξικοεξαρτημένους ασθενείς και παρουσιάζεται το αντιπροσωπευτικό παράδειγμα του Κώστα. Ξεχώρισα την εξής παράγραφο:

.

«Το να ακούει κανείς φωνές είναι σχετικά σύνηθες, σε ποσοστό 2-6% του γενικού πληθυσμού, όπως ενδεικτικά αναφέρουν οι εκτεταμένες έρευνες. Για τον λόγο αυτόν, προκειμένου να βοηθάμε ανθρώπους να τα βγάζουν πέρα, οφείλουμε, τουλάχιστον, να μην τους προσφέρουμε θεραπείες που δεν δουλεύουν. Οφείλουμε να τους επιτρέψουμε να αποφασίζουν οι ίδιοι τι είναι βοηθητικό και τι όχι και για τον λόγο αυτόν χρειάζεται χρόνος, προκειμένου να αποδεχτούν ότι η εμπειρία των φωνών τους ανήκει».

.

Σ’ αυτό το σημείο κρίνω σκόπιμο να σας αναφέρω πως περισσότερα για το θέμα μπορείτε να διαβάσετε σ’ αυτή (για τη δουλειά του Marius Romme και της Sandra Escher) και σ’ αυτή την ανάρτηση (για την ιστορική διαδρομή του Δικτύου Hearing Voices Ελλάδας), ώστε να έχετε ολοκληρωμένη παρουσίαση του ζητήματος και προχωρώ αμέσως στην παρουσίαση του τελευταίου άρθρου του αφιερώματος που υπογράφουν η ψυχολόγος, υποψήφια Διδάκτωρ κλινικής ψυχολογίας του ΑΠΘ  Βασιλική Φενέκου και η Ευγενία Γεωργάκα (που την εποπτεύει), κι έχει τίτλο: «Συγκριτική παρουσίαση μελέτης δυο ψυχοθεραπευτικών παρεμβάσεων που βασίζονται στο μοντέλο των Romme & Escher σε άτομα με εμπειρία ακρόασης φωνών». Η περίληψη του είναι η ακόλουθη:

.

 

«Η παρούσα συγκριτική μελέτη αφορά σε δύο ατομικές ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις σε άτομα με εμπειρία ακρόασης φωνών, που βασίζονται στο μοντέλο των Rοmme & Escher. Ο συμμετέχων της πρώτης ψυχοθεραπευτικής παρέμβασης είναι ένας ενήλικας άνδρας σε οξεία φάση πρώτου επεισοδίου ψύχωσης και ο συμμετέχων της δεύτερης ψυχοθεραπευτικής παρέμβασης είναι ένας ενήλικος άνδρας σε οξεία φάση με χρόνια πορεία εκδήλωσης επεισοδίων ψύχωσης. Ο στόχος των ψυχοθεραπευτικών παρεμβάσεων ήταν η ανάκτηση του προσωπικού ελέγχου σε σχέση με την εμπειρία ακρόασης φωνών, η αύξηση της εναισθησίας και η σύνδεση των φωνών με την προσωπική ιστορία των ατόμων. Οι συγκεκριμένες ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις αποτελούν έναν συνδυασμό εφαρμογής του μοντέλου των Romme & Escher και εκπαίδευσης σε στρατηγικές γνωστικής συμπεριφορικής προσέγγισης με στόχο τη διαχείριση των φωνών. Η επιλογή τους έγινε με σκοπό να αναδειχτούν οι αλλαγές που πραγματοποιούνται κατά τη διαδικασία της θεραπευτικής παρέμβασης σε ένα άτομο που βρίσκεται σε πρώτο επεισόδιο ψύχωσης και σε ένα άτομο που έχει μια σχετικά χρόνια πορεία επεισοδίων ψύχωσης».

.

Ολοκληρώνοντας ν’ αναφέρω,πως όσες και όσοι επιθυμείτε να αγοράζετε «Τα Τετράδια Ψυχιατρικής», μπορείτε να βρείτε τα τεύχη σε κεντρικά βιβλιοπωλεία της Αθήνας ή να επικοινωνήσετε με τις εκδόσεις «Βήτα», ώστε να σας αποσταλούν με πιο φθηνά μεταφορικά έξοδα. Αν ενδιαφέρεστε να γίνετε και συνδρομητές του σπουδαίου αυτού περιοδικού απευθυνθείτε στο email: tetradiapsy@gmail.com.

.

.

.

.

.

«Τα Τετράδια Ψυχιατρικής» : Αφιέρωμα «Ακούγοντας φωνές»- Το Κίνημα των Ανθρώπων που Ακούνε Φωνές

Τα Τετράδια Ψυχιατρικής- Φωνές  a

Σ’ αυτό το blog, όπως θα γνωρίζετε όσες κι όσοι το διαβάζετε, έχουν αναρτηθεί ήδη άρθρα που αφορούν το Δίκτυο Hearing Voices κι αν ενδιαφέρεστε μπορείτε να τα διαβάσετε εδώ κι εδώ.

Αυτό συμβαίνει επειδή το θέμα μ’ ενδιαφέρει, παρακολουθώ κατά το δυνατόν τις δραστηριότητές των μελών του και τις πολύ ενδιαφέρουσες εκδηλώσεις που οργανώνουν.

Τις τελευταίες μέρες του Αυγούστου λοιπόν έτυχε να διαβάζω το τεύχος Νο 3 του σπουδαίου περιοδικού “Τα Τετράδια Ψυχιατρικής” που κυκλοφόρησε πρόσφατα και περιέχει το πρώτο μέρος του αφιερώματος στους ανθρώπους που ακούνε φωνές:

«Πρόκειται για μια πρώτη απόπειρα παρουσίασης του Δικτύου και της φιλοσοφίας του» αναγράφεται στο οπισθόφυλλο. «Από τους συγγραφείς επιχειρείται μια προσέγγιση αποπαθολογικοποίησης της εμπειρίας των φωνών και των άλλων ασυνήθιστων εμπειριών, που ενίοτε κατατάσσονται από τον κυρίαρχο ψυχιατρικό λόγο ως ψυχωτική συμπτωματολογία και συνδέονται με διαγνώσεις όπως η σχιζοφρένεια».

Αποφάσισα πως αξίζει να μοιραστώ μαζί σας μερικά πράγματα που ξεχώρισα εκεί πριν σας παρουσιάσω ένα απολύτως σχετικό βιβλίο κι έτσι εσκεμμένα αφήνω εκτός σήμερα πληροφορίες που θα σας αναφέρω τότε.

Και καταρχήν να δύο σημεία απ’ την Διακήρυξη του 6ου Διεθνούς Συνεδρίου «Ακούγοντας Φωνές» που πραγματοποιήθηκε το 2014 και δίνουν το στίγμα αυτής της προσπάθειας:

«Συναντηθήκαμε στη Θεσσαλονίκη, επειδή οι ζωές μας έχουν αξία. Οι φωνές μας έχουν αξία και αποκτούν νόημα, όταν συναντάνε άλλες φωνές. Διεκδικούμε και δημιουργούμε ένα χώρο ασφάλειας για την αξιοπρέπεια και την ποιότητα της ζωής μας μαζί με τους άλλους και όχι ενάντια στους άλλους. Θεωρούμε τους εαυτούς μας κομμάτι ενός ζωντανού κινήματος αλληλεγγύης και αλληλοσεβασμού που έρχεται ως απάντηση στη μονομέρεια των βιολογικών προσεγγίσεων. Είμαστε, λοιπόν, ένα κίνημα πολιτικό αλλά και πολυπολιτισμικό. Η εμπειρία των φωνών δεν είναι προσωπική, αλλά συλλογική υπόθεση: αφορά συγγενείς, φίλους, επαγγελματίες, την κοινωνία ολόκληρη.

(…) Ο αγώνας μας είναι ένας αγώνας για τον αυτοκαθορισμό των ζωών μας. Περπατάμε μαζί στην κρίση, αναζητούμε κοινούς δρόμους ανάρρωσης σε μια Οδύσσεια που το προσωπικό γίνεται συλλογικό και το συλλογικό προσωπικό».

Αυτό το προσωπικό που γίνεται συλλογικό και φυσικά πολιτικό, σε αντίθεση με τα στενά κι απομονωτικά διαγνωστικά όρια της κυρίαρχης ψυχιατρικής, τονίζει μεταξύ άλλων και ο Jonathan Gadsby στο κείμενό του «Μόνο να συνδέεις!» που μετέφρασε η Κατερίνα Φωστίνη:

«(…) Δεν μπορώ να θεωρήσω τους ανθρώπους «ψυχωσικούς» και να τους κάνω «άλλους». Δεν πρόκειται για μια διαφορά που κάνει διαφορά. Είναι οι άνθρωποι που ακούνε φωνές που μου το έμαθαν αυτό με τις συνδέσεις τους. Μαύροι και λευκοί διαφέρουν κι αυτό μπορεί να το δει κι ένα παιδί. Αυτή η διαφορά μπορεί να περιγραφεί ποικιλοτρόπως, ακόμα και γενετικά, αλλά για το κίνημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ο πολιτικός λόγος κέρδισε τον βιολογικό και αυτή είναι η αλήθεια εφόσον εμείς την επιλέγουμε».

Και δεν είναι φυσικά το μόνο κείμενο που ξεχώρισα. Αλλά αφενός οι επιλογές μου είναι εξ΄ορισμού υποκειμενικές, αφετέρου θεωρώ πως αυτή η ανάρτηση μόνο ως εισαγωγική μπορεί να θεωρηθεί. Ο σκοπός της είναι να σας παροτρύνει να γίνετε συνδρομητές στα «Τετράδια Ψυχιατρικής»* και να διαβάσετε μόνες/μόνοι σας ό,τι ακόμα σας ενδιαφέρει. Πραγματικά πρόκειται για σημαντικότατη έκδοση που δεν πρέπει να λείπει απ’ τη βιβλιοθήκη σας.

Προσωπικά στάθηκα πολύ σε κάθε άρθρο, όπως αυτό του Will Hall, του Δημήτρη Ν., της Μαρίνας Λυκοβουνιώτη, του Λυκούργου Καρατζαφέρη, του Marius Romme και της Sandra Escher (τα ονόματά τους θα τα ξανασυναντήσουμε όταν θα σας παρουσιάσω το βιβλίο «Ζώντας με φωνές«), του Peter Bullimore κ.α. Αφιερώστε κι εσείς χρόνο και μελετήστε τα όλα και σίγουρα θα επανέλθουμε στο θέμα όταν κυκλοφορήσει και το δεύτερο μέρος του αφιερώματος. Ως τότε κρατήστε αυτό που υπογραμμίζεται απ’ την συντακτική ομάδα:

«(…) Ο κυρίαρχος ψυχιατρικός λόγος, περιχαρακωμένος σε παλιές ανεδαφικές αντιλήψεις, σε παλιούς φόβους και τρέχουσες σκοπιμότητες, έρχεται να μεγιστοποιήσει τα προβλήματα, να τα ονοματίσει «άλυτα» και «αθεράπευτα», χρόνια, ανέλπιδα. Κι όμως πιστεύουμε ότι υπάρχουν εναλλακτικές -τουλάχιστον για έναν μεγάλο αριθμό αυτών των προβλημάτων και για έναν σημαντικό αριθμό ανθρώπων που έχουν σχετικές εμπειρίες».

Ολοκληρώνοντας, αντί να γράψω εγώ κάτι για το τέλος, προτίμησα να μοιραστώ μαζί σας κάποιες φράσεις με τις οποίες κλείνει η εισαγωγή του αφιερώματος επειδή θεωρώ πως συνοψίζουν την ουσία όσων γράφτηκαν εδώ αλλά και των κειμένων που θα διαβάσετε κι είναι αυτές:

«Τελικά η ανάρρωση είναι εφικτή και πολύ πιο πιθανό να συμβεί με τον καταλύτη της ανθρώπινης σχέσης. Δεν υπάρχει φάρμακο που να μπορεί να την αντικαταστήσει».-

 

 

*tetradiapsy@gmail.com

 

 

 

“Τα Τετράδια Ψυχιατρικής” : Aφιέρωμα στην Αναπηρία και το Αναπηρικό Κίνημα – Με το βλέμμα στα Λεχαινά

.

«Αν αξία είναι ο άνθρωπος, η υγεία και η κανονικότητα δεν μπορούν ν’ αντιπροσωπεύουν τη νόρμα, δεδομένου ότι η κατάσταση του ανθρώπου είναι να είναι υγιής και ταυτόχρονα άρρωστος, κανονικός και ταυτόχρονα μη κανονικός”.

Franco Basaglia* (μτφ: Θεόδωρος Μεγαλοοικονόμου)

.

Έλαβα αυτές τις μέρες, το νέο τεύχος του περιοδικού**, ενώ διάβαζα μια εργασία για την απανθρωποποίηση στα Ιδρύματα Κοινωνικής Πρόνοιας και Ψυχικής Υγείας (για την οποία θα σας γράψω λεπτομέρειες παρακάτω) και θεώρησα λοιπόν πως πρέπει να γράψω μερικά πράγματα κυρίως για όσες κι όσους διαβάζουν τις αναρτήσεις αυτού του blog, αλλά δεν έχουν πλήρη εικόνα για το τι συμβαίνει στα Λεχαινά.

Να ξεκινήσω επισημαίνοντας πως στο blog του psi-action θα βρείτε αρκετές σχετικές αναρτήσεις, που δείχνουν και την εξέλιξη της κατάστασης εκεί. Τι ακολούθησε; Μια σημαντικότατη παρέμβαση της Κίνησης Χειραφέτησης ΑμεΑ – «Μηδενική Ανοχή», αφού ήδη είχαμε ακούσει σε ημερίδα που έλαβε χώρα στο Αυτοδιαχειριζόμενο Θέατρο “Εμπρός” για τους “προστατευτικούς κλινοστατισμούς” που λαμβάνουν χώρα στο ΘΧΠ, είχαμε δει φωτογραφίες δεμένων παιδιών και καθηλωμένων ανθρώπων, κλουβιά και άλλες παρόμοιες απεχθείς εικόνες σε σχετικά ρεπορτάζ.

.

.

Το Δελτίο Τύπου της Κίνησης Χειραφέτησης ΑμεΑ – «Μηδενική Ανοχή» με ημερομηνία 29/2/2016, που μπορείτε εδώ να διαβάσετε ολόκληρο, αναφέρει μεταξύ άλλων τα εξής:

Από το Νοέμβριο μέχρι και σήμερα η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης σε πολύ μικρό βαθμό έχει ανταποκριθεί σε σχέση με τη σοβαρότητα και κρισιμότητα της ιδρυματοποιημένης πραγματικότητας των Λεχαινών.

.
1. Δεν έχουν ξεκινήσει ακόμα οι εργασίες επι μέρους ομάδων προκειμένου να υπάρχει, στο πλαίσιο ενός αυστηρά καθορισμένου χρονοδιαγράμματος, ένα ολοκληρωμένο σχέδιο καταγραφής και μετάβασης όλων των ιδρυμάτων στην Ελλάδα σε πιο μικρές, ευέλικτες και αποασυλοποιημένες δομές.

.
2. Γνωρίζουμε ότι σήμερα (29/2/2016) μια διεπιστημονική ομάδα θα επισκεφθεί το παράρτημα ΑμεΑ Λεχαινών, προκειμένου να ξεκινήσει η διαδικασία της καταγραφής ατομικών αναγκών, χωρίς κανείς/καμία να γνωρίζει πότε θα γίνει το επόμενο βήμα της μεταφοράς των αναπήρων σε άλλες κοινοτικές δομές ανάλογα με τις ανάγκες τους και πότε θα σφραγιστεί το απαράδεκτο ίδρυμα/κολαστήριο.

.
3. Από αρχές Νοεμβρίου που καταλάβαμε το χώρο ήρθαμε αντιμέτωποι/ες με την περίπτωση δυο ανηλίκων, οι οποίες ήταν κλειδωμένες η μία σε «soft room» και η άλλη σε «κλουβί». Απαιτήσαμε την άμεση επαναξιολόγηση του φακέλου τους, προκειμένου να μεταφερθούν σε μια πιο ευέλικτη και κοινοτική δομή αντίστοιχη των αναγκών τους, πριν η ιδρυματική συνθήκη διαβρώσει σε βάθος την κατάστασή τους. Από τότε μέχρι και σήμερα οι συνεργάτες/τιδες της Αν.Υπ. Κοινωνικής Αλληλεγγύης μας διαβεβαιώνουν σε εβδομαδιαία βάση ότι ολοκληρώνεται η μεταφορά, ενώ αυτή ακόμα δεν έχει ξεκινήσει.

.
Δεσμευόμαστε ότι θα υπάρξει συνέχεια του ανένδοτου αγώνα μας μέχρι και ο τελευταίος/α ανάπηρος/η που ζει στο κολαστήριο να μεταφερθεί.

.
Οι αγώνες για το δικαίωμα στην αξιοπρέπεια, το δικαίωμα στην ίδια την ζωή, δεν τελειώνουν ποτέ«.

.

lexaina2-720x380.jpg

.

Κι εδώ αξίζει να σας μεταφέρω κάτι που γράφει η κυρία Κατερίνα Μάτσα στα “Τετράδια Ψυχιατρικής» (Σεπτέμβριος-Νοέμβριος 2015, Νο2):

”Η περίπτωση του ΘΧΠ Λεχαινών, όπου άτομα με σοβαρές αναπηρίες κρατούνται σε απάνθρωπες και βάρβαρες συνθήκες, ακόμα και μέσα σε κλουβιά, αποκαλύπτει τον πραγματικό χαρακτήρα της εφαρμοζόμενης πολιτικής, μιας πολιτικής εξόντωσης του διαφορετικού όπου η θεραπευτική φροντίδα ανάγεται σε καθημερινή και διαρκή άσκηση βίας, με τον ‘εγκλειστο ν’ αντιμετωπίζεται ως “πράγμα” και όχι ως ανθρώπινη ύπαρξη με ανάγκες, επιθυμίες και δικαιώματα”.

Είναι μια διάσταση αυτή, η πολιτική εννοώ, που δεν πρέπει να μας διαφεύγει. Και το αναφέρω σε σχέση με την πολύ αξιόλογη εργασία, για την οποία σας έκανα λόγο στην αρχή, αυτήν δηλαδή της κυρίας Χρυσούλας Κουτρουμάνου με τίτλο “Η απανθρωποποίηση στα ιδρύματα κοινωνικής πρόνοιας και την ψυχική υγεία: Η περίπτωση του Θεραπευτηρίου Χρόνιων Παθήσεων – Παράρτημα ΑμεΑ Λεχαινών Ηλείας«.

Αναφέρεται η κυρία Κουτρουμάνου, στο μηχανισμό των αμφίσημων στερεοτύπων θερμότητας/ικανότητας και φυσικά την υπανθρωποποίηση (infrahumanization) και την απανθρωποποίηση (dehumanization), τόσο την ζωώδη (animalistic), όσο και τη μηχανιστική (mechanistic). Σας προτείνω να την διαβάσετε κι εσείς μιας και οι καλές προθέσεις είναι φανερές, σε πάρα πολλά σημεία συμφωνώ και το τονίζω, με όσα παραθέτει, απλώς δεν μπορώ να μην υπογραμμίσω όπως ήδη προανέφερα, την πολιτική διάσταση όλων αυτών των θεμάτων που σαφέστατα επηρεάζει κάθε επιλογή της κεντρικής εξουσίας στους τομείς της υγείας και της πρόνοιας.

Επίσης παρατήρησα, ότι δεν υπάρχει πρόταση για την κινητοποίηση της τοπικής κοινωνίας, η οποία δεν γίνεται και δεν πρέπει ν’ αρκεστεί στο “φιλανθρωπικό” της ρόλο. Κι αυτό ισχύει για κάθε τόπο, ο οποίος γειτονεύει μ’ ένα κλειστό ίδρυμα.

.

12191489_992316574162019_7701884022421022201_n.jpg

.

Οι κοινοτικές υπηρεσίες γενικότερα θα πρέπει να είναι το ζητούμενο κι η υποστήριξη των ατόμων στη διαδικασία επανένταξής τους, αντί της όποιας βελτίωσης της υλικοτεχνικής υποδομής ή της περαιτέρω επιστημονικής κατάρτισης/αύξησης του προσωπικού ή της εύρεσης νέων πόρων, μιας και όλα αυτά συντηρούν και δεν καταργούν τα λογής-λογής άσυλα. Και είναι θετικότατο πως ο απώτερος στόχος της εργασίας της, όπως γράφει η κυρία Κουτρουμάνου, στο τέλος, είναι η συμβολή στην ουσιαστική έναρξη της αποϊδρυματοποίησης στην Ελλάδα.

Συνολικά η κοινωνία επομένως, πρέπει να εκπαιδευτεί, ώστε οι στάσεις όλων ν’ αλλάξουν και να μειωθεί ο στιγματισμός των πολιτών με αναπηρία, των ψυχικά πασχόντων και των λογής μη κανονικών για να θυμηθούμε και τον Michel Foucault, όπως κάνει άλλωστε και η κυρία Μάτσα. Η εποπτεία των επαγγελματιών βεβαίως βοηθάει στην ανάκτηση της υποκειμενικότητας τους, ωστόσο δεν αλλάζει ριζικά με κανένα τρόπο την ίδια τη βάρβαρη “φύση” των ασύλων, ως παραδοσιακών χώρων άσκησης βίας, όπου πάμπολλα άνθη του κακού βρίσκουν πρόσφορο τόπο άνθησης κι όπου οι έγκλειστοι τους δεν αναγνωρίζονται ως άτομα με αυτονόητα δικαιώματα.

Αν βεβαίως οι ειδικοί αρέσκονται σ’ έναν διαχειριστικό ρόλο, ως φορείς άσκησης της κυρίαρχης ψυχιατρικής είναι εύλογο πως δεν θα προβούν σε ενέργειες που θέτουν υπό αμφισβήτηση όλο αυτό το τύποις «θεραπευτικό πλαίσιο». Απ’ την άλλη υπάρχουμε κι οι άλλοι που πιστεύουμε σε διαφορετικές αξίες και φυσικά διαφορετικά πράγματα οραματιζόμαστε: το να γίνουν οι αλλαγές υπόθεση του καθενός μας, γιατί όλους μας αφορούν τέτοια ζητήματα. Είναι κάτι που φρόντιζε να τονίσει στις ομιλίες του κι ο αξέχαστος Γιώργος Γιαννουλόπουλος και δεν πρέπει να το ξεχνάμε.

Το έχει διατυπώσει άλλωστε με τον καλύτερο τρόπο ο κύριος Θεόδωρος Μεγαλοοικονόμου στο σχετικό άρθρο του στα “Τετράδια Ψυχιατρικής” και μ’ αυτό σκοπεύω να κλείσουμε, αναλογιζόμενοι όλοι τις ευθύνες μας:

Η πάλη για τον εξανθρωπισμό και την αποϊδρυματοποίηση όλων των ιδρυμάτων για τις όποιες ομάδες ατόμων με πολύπλοκα προβλήματα, πρέπει ν’ ανοίξει σε όλη την κοινωνία. Κοινωνικά κινήματα, άτομα με ψυχιατρική εμπειρία, άτομα και οργανώσεις από το αναπηρικό κίνημα, οικογένειες, λειτουργοί της ψυχικής υγείας, και άλλοι, πρέπει να ορθώσουν αντιστάσεις απέναντι σ’ αυτή την απανθρωποποιητική διαχείριση ανθρώπων (που τα ίδια αυτά ιδρύματα μετέτρεψαν σε νεκρές ψυχές και αντικείμενα), προϊόν της λειτουργίας και των πρακτικών αυτών των ιδρυμάτων και υπηρεσιών, της εγγενούς τους βίας και βαρβαρότητας -που όσο περνάει ο καιρός εν μέσω της οικονομικής κρίσης και των διαδοχικών μνημονίων, γίνεται όλο και χειρότερη”.-
.
.
.
.
.

*Απόσπασμα απ’ το άρθρο: «Η έννοια της υγείας και της αρρώστιας», Περιοδικό «Κοινωνία και Ψυχική Υγεία», τεύχος 7.

**Όσες κι όσο ενδιαφέρεστε να γίνετε συνδρομητές του σπουδαίου αυτού περιοδικού απευθυνθείτε στο email: tetradiapsy@gmail.com

*** Οι φωτογραφίες της ανάρτησης προέρχονται αντίστοιχα από εδώ κι εδώ.

.
.
.
.

«Τα Tετράδια Ψυχιατρικής»: Ύστατος αποχαιρετισμός στον καθηγητή Πέτρο Σιφναίο


Με συγκίνηση διάβασα πριν λίγες μέρες στα «Τετράδια ψυχιατρικής», το κείμενο ύστατου αποχαιρετισμού του κου Γ. Τσαμασίρου, στον μεγάλο ψυχίατρο-ψυχαναλυτή Πέτρο Σιφναίο, που έφυγε από τη ζωή στις 9 Δεκεμβρίου 2008 στο σπίτι του στο Belmont, στη Βοστόνη της Μασαχουσέτης. Κι αυτό, επειδή υπήρξα  μαθήτρια του στο ελληνικό πρόγραμμα της STAPP, το οποίο διευθύνει ο εξαιρετικός Γιάννης Τσαμασίρος. Για όσους δεν γνωρίζετε τίποτα για κείνον, αισθάνομαι την ανάγκη να γράψω δυο λέξεις, μιας και ο Πέτρος Σιφανίος υπήρξε πρωτοπόρος στο πεδίο της βραχείας δυναμικής ψυχοθεραπείας αλλά και της ψυχοσωματικής Ιατρικής και ήταν επί σειρά ετών καθηγητής Ψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Harvard.

Ο Πέτρος Σιφναίος γεννήθηκε στις 22 οκτωβρίου του 1920 στη Μυτιλήνη, αποφοίτησε από το Κολέγιο Αθηνών και εν συνεχεία σπούδασε Χημεία στη Σορβόννη. Λόγω της γερμανικής κατοχής διέφυγε στο Παρίσι και μετά από πολλές περιπέτειες έφτασε στην Αμερική, όπου συνέχισε τις σπουδές του αρχικά στο MIT και εν συνεχεία στο Harvard. Όπως αναφέρει ο κύριος Τσαμασίρος:  «συνειδητοποίησε ότι τον ενδιέφερε περισσότερο να εργάζεται με ανθρώπους παρά με άψυχα αντικείμενα στο εργαστήριο» κι έτσι στράφηκε προς την βιοχημεία, την οργανική χημεία και εν τέλει την ιατρική.

Αποφοίτησε απ’ το Harvard το 1946, υπηρέτησε για δύο χρόνια στον αμερικανικό στρατό στη Φρανκφούρτη της Γερμανίας κι εργάστηκε πλέον ως ψυχίατρος στα πανεπιστημιακά νοσοκομεία του Harvard McLean και Massachusetts General. Η ψυχαναλυτική του εκπαίδευση περατώθηκε το 1958, στο ψυχαναλυτικό ινστιτούτο της Βοστόνης. Είχε ήδη αρχίσει όμως να βάζει τα θεμέλια για την ανάπτυξη της βραχείας δυναμικής ψυχοθεραπείας και την εξέλιξη αυτής της πορείας, αξίζει να την διαβάσετε στο κείμενο του κου Τσαμασίρου.  Εγώ σας παραθέτω απλώς, τι έχει πει σχετικά σε συνεντεύξεις του στην Ελλάδα:

«Πιστεύω ότι είναι δικό μας λάθος, των ψυχιάτρων εννοώ και των ψυχολόγων, που για πολύ καιρό δημιουργήσαμε την εντύπωση ότι είμαστε όλοι ίδιοι και άρα απαιτείται για όλους μας το ίδιο χρονικό διάστημα για την επίλυση των ψυχολογικών προβλημάτων μας. Tο γεγονός αυτό δεν ισχύει, από τη στιγμή που οι άνθρωποι δεν είναι όλοι βιολογικά ίδιοι».

«H μέθοδός μου ενδείκνυται για τη θεραπεία ατόμων που παρουσιάζουν ψυχολογικά συμπτώματα ήπιας βαρύτητας, όπως: κατάθλιψη, άγχος, αντιδράσεις πένθους, μεμονωμένες φοβίες, δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις και ψυχαναγκαστικές ενασχολήσεις. Eντόπισα επίσης ορισμένες παραμέτρους στη δομή του χαρακτήρα του ασθενούς, που θεωρώ απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία της θεραπείας. Πιστεύω ότι το σημαντικότερο, για να υποβληθεί κάποιος σε τέτοιου είδους θεραπεία, είναι να τον διακατέχει ένα έντονο κίνητρο για αλλαγή. Θεωρώ επίσης απαραίτητο ο ασθενής να είναι σε θέση να δημιουργήσει ουσιαστικές σχέσεις. Nα γνωρίζει, με λίγα λόγια, από τα παιδικά του χρόνια τη αμοιβαιότητα των σχέσεων, το λεγόμενο «πάρε – δώσε», να μην περιμένει τη «σωτηρία» να έρθει αποκλειστικά από τον άλλο. Aπαιτείται επίσης η συνειδητοποίηση εκ μέρους του ασθενούς ότι τα συμπτώματά του έχουν ψυχολογική προέλευση».

Εγώ αυτό που θα ήθελα να προσθέσω, πριν σας προτείνω κάποιες συμπληρωματικές πηγές για ενημέρωση και μελέτη, είναι ότι συχνά φέρνω στο νου μου πράγματα που μας είχε πει κατά τη διδασκαλία του, όχι μόνο για την ψυχανάλυση, αλλά και γενικότερα για την θεραπεία και θεωρώ μεγάλη τύχη, το ότι συναντήθηκα μαζί του. Αξίζει θεωρώ κι εσείς, να μάθετε περισσότερα για την αλεξιθυμία, όρο που εκείνος είχε προτείνει όταν διαπίστωσε πως:

«… υπήρχαν άνθρωποι που δεν έμπαιναν σε αυτό το καλούπι, δεν έλεγαν τα προβλήματά τους. Για παράδειγμα, ερχόταν ασθενής που μου έλεγε ότι έγινε ένας καβγάς. Του έλεγα «πώς αισθανθήκατε; » κι άρχιζε να περιγράφει τι έγινε, αλλά χωρίς συναισθήματα. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι τα περιγράφουν πολύ καλά, αλλά μόλις τους πεις, «τι σκεφθήκατε, τι πέρασε από το μυαλό σας;», λένε «δεν κατάλαβα». Δεν έχουν λέξεις, τρόπους να περιγράψουν αισθήματα».

«Bιολογικά, όσοι πάσχουν απ’ αυτή την ασθένεια αντιλαμβάνονται τα αισθήματα, αλλά δεν είναι σε θέση να τα επεξεργαστούν και να μιλήσουν γι’ αυτά. Aντιδρούν στα αισθήματα με πρωτόγονο τρόπο, όπως τα ζώα. Π.χ., μια γάτα μπροστά στον κίνδυνο καταφεύγει αμέσως στη δράση ή επιτίθεται, δηλαδή ή αποχωρεί ή παγώνει. Στον άνθρωπο, το γεγονός αυτό εξηγείται βιολογικά. Στην αλεξιθυμία το μέρος του εγκεφάλου, όπου παράγονται τα αισθήματα, λειτουργεί φυσιολογικά, όπως και το μέρος που τα επεξεργάζεται. Ομως, μεταξύ τους δεν υπάρχουν οι κατάλληλες συνδέσεις, με αποτέλεσμα έλλειμμα ως προς τα αισθήματα και έλλειψη δυνατότητας αξιολόγησής τους. H αλεξιθυμία παρουσιάζεται συχνά σε ανθρώπους που πάσχουν από ορισμένες ψυχοσωματικές ασθένειες, όπως το άσθμα, το έλκος κ.λπ. Σε αλκοολικούς, σε εξαρτημένους από ναρκωτικά και σε ανθρώπους που έχουν διαταραχές της προσωπικότητας και καταφεύγουν σε εγκληματικές πράξεις. Aυτοί οι άνθρωποι στερούνται πρόσφορων συναισθηματικών αντιδράσεων».

Όσοι ενδιαφέρεστενα κατανοήσετε περισσότερα πράγματα, μπορείτε να διαβάσετε  συνεντεύξεις και κείμενα του αείμνηστου Πέτρου Σιφναίου, που θα βρείτε εδώ κι  εδώ και είναι στην ελληνική γλώσσα. Ο ίδιος γράφει για τον εαυτό του κάποια πράγματα, εδώ κι εδώ, μπορείτε να βρείτε τα βιβλία του.

Για το τέλος, κράτησα τα δικά του λόγια:

Finally, I emphasize my fascination at witnessing the psychological process as a continuum, and of observing the ever-changing variations in pattern and style offered to me by my patients during the process of exploring the magnificent horizons of their minds. I am infinitely grateful to them for what they have taught me, and for making my life worth while.