Berggrasse 19: Στο γραφείο του Freud στη Βιέννη – Sigmund Freud Museum (Μέρος Γ’)

Xειρόγραφη επιστολή του Freud (1922)

Απ’ ότι φάνηκε ήταν γραφτό ν΄ αργώ να συμπληρώσω αυτή τη σειρά των αναρτήσεων, για τον μεγάλο Βιεννέζο ψυχαναλυτή. Αστειεύομαι φυσικά αφού στην πραγματικότητα συμβαίνει να δίνω προτεραιότητα σε θέματα επικαιρότητας και λογικά μένουν πίσω τα υπόλοιπα. Δεν έχει και τόση σημασία όμως, αφού ήρθε επιτέλους η ώρα να ολοκληρωθεί. Και για ν’ «αποζημιώσω» όσες, όσους περίμεναν και με ρωτούσαν, αναθεώρησα όλες τις σχετικές αναρτήσεις που τον αφορούν κι έχουν δημοσιευτεί κατά καιρούς εδώ. Θα τις βρείτε επομένως εμπλουτισμένες με νέα στοιχεία αν επιλέξετε τις ετικέτες με τ’ όνομά του.

Αγαλματίδια και άλλα διακοσμητικά αντικείμενα απ’ το γραφείο του Freud

Για να σας διευκολύνω όμως, να εξηγήσω πως αν τώρα επισκέπτεστε το blog για πρώτη φορά, εδώ κι εδώ θα βρείτε το Α’ και Β’ Μέρος, αντίστοιχα, που αναφέρονται ειδικά στο Μουσείο της Βιέννης. Σ’ αυτά υπάρχουν διαδικαστικές πληροφορίες που θα σας φανούν χρήσιμες, όταν με το καλό ταξιδέψετε κι εσείς σ’ αυτή την πόλη και θελήσετε να δείτε με τα ίδια σας τα μάτια όσα περιγράφω και βέβαια θα μάθετε έτσι κι αλλιώς, είτε πάτε είτε όχι, αρκετά ιστορικά στοιχεία για το ίδιο το κτήριο και το πως περνούσε το χρόνο του σ’ αυτό ο Freud επί 47 συναπτά έτη. Συμβουλεύτηκα αυτό το πολύ εμπεριστατωμένο κι αναλυτικό άρθρο μάλιστα συμπληρωματικά, για να μπορέσω να σας δώσω μια πλήρη εικόνα των δραστηριοτήτων του κι αξίζει να το διαβάσετε κι εσείς για να δείτε ποια άλλα σημεία της Βιέννης έχουν συνδεθεί με την ιστορία του πατέρα της ψυχανάλυσης, εκτός απ’ το κτήριο της οδού Berggrasse 19. Υπάρχει άλλωστε κι η επιλογή της ειδικής ξενάγησης γι’ αυτό το σκοπό.

Στο κέντρο ο Freud με την κόρη του Sophie , φωτογραφημένοι περίπου το 1912.

Όπως σας είχα εξηγήσει δεχόταν τους ασθενείς του εκεί, έγραφε τα επιστημονικά του βιβλία, συζητούσε με τους συναδέλφους και τους μαθητές του στις περίφημες συναντήσεις της Τετάρτης, αλλά ζούσε και με την οικογένειά του σ’ αυτό το μέρος. Κινούνταν σε δύο συνεχόμενα, ευρύχωρα διαμερίσματα 12 δωματίων (ας μην ξεχνάμε πως μαζί τους έμενε κι η κουνιάδα του, Minna Barnays, την οποία έπαιρνε συχνά στα ταξίδια του), που σήμερα αντιστοιχούν στα διαμερίσματα 5 και 6 (το δεύτερο μετά το 1908 το χρησιμοποιούσε για τα ιατρικά του ραντεβού). Ώσπου οι Ναζί κατέλαβαν την εξουσία προσαρτώντας βίαια την Αυστρία στη Γερμανία. Οι οχλήσεις τους ήταν συνεχείς, η κόρη του κλήθηκε στη Γκεστάπο, τα μετρητά του είχαν κατασχεθεί (σε μια μόνο έφοδό τους στο σπίτι του αφαίρεσαν ένα ποσό που αντιστοιχούσε σε 840 δολάρια τότε κι όπως έχει γραφτεί ο ίδιος σχολίασε ειρωνικά «ποτέ δε έχω πάρει τόσα πολλά για μια μόνο επίσκεψη»), ο τραπεζικός λογαριασμός του ήταν δεσμευμένος, τα βιβλία του καίγονταν κι εκείνος σε ηλικία πια 82 ετών, το 1938, με τη βοήθεια της Μαρίας Βοναπάρτη, που κατέβαλλε για λογαριασμό του το χρηματικό ποσό που απαίτησαν εκείνοι για να του επιτρέψουν ν’ αναχωρήσει και τη μεσολάβηση του Προέδρου Roosevelt , έφυγε για την Αγγλία με την οικογένειά του. Σταμάτησαν πρώτα στο Παρίσι όπου και τη συνάντησε κι υπάρχουν κοινές φωτογραφίες τους από κείνη την εποχή.

Ο Freud σε ηλικία 79 ετών (πάνω αριστερά). Πρωτότυπες εκδόσεις των βιβλίων του (κάτω δεξιά).

Η πινακίδα με τ’ όνομά του και τις ώρες επισκεπτηρίου (3-4 δεχόταν τυπικά αλλά έβλεπε καθημερινά ασθενείς περίπου επί οκταώρου) αφαιρέθηκε ακολούθως απ’ τους Ναζί και στο σπίτι που είχε εγκαταλείψει, στο δεύτερο όροφο, κυμάτιζε για ένα μεγάλο διάστημα η σβάστικα. Το πενταώροφο κτήριο απ’ το οποίο έφυγε τότε, είχε ανεγερθεί πριν από 140 και πλέον χρόνια, η πόρτα του είναι ίδια εδώ και περίπου 70 χρόνια κι εγκαινιάστηκε τελικά ως δικό του Μουσείο το 1971, με τη βοήθεια της Anna Freud, της νεότερης κόρης του. Ήταν εκείνη που παραχώρησε γι’ αυτό το σκοπό 60 εκθέματα απ’ την αρχαιολογική συλλογή του πατέρα της. Μπορεί σ’ αυτό το χώρο να μην βρίσκεται το περίφημο ντιβάνι του (μεταφέρθηκε στην Αγγλία όταν εκείνος μετακόμισε στο χώρο που επίσης έγινε Μουσείο), αλλά υπάρχει ολόκληρο το σαλόνι αναμονής με τα τότε έπιπλά του, οι πρώτες, αυθεντικές εκδόσεις των έργων του (το πρώτο του βιβλίο το»Die Traumdeutung» αξίζει ν’ αναφέρω ότι αν και τυπώθηκε σε μόλις 600 αντίτυπα χρειάστηκε να περάσουν 7 χρόνια για να πουληθούν όλα), χειρόγραφες επιστολές του και πλήθος άλλων προσωπικών του αντικειμένων. Φεύγοντας μπορείτε να πάρετε ό,τι αναμνηστικό θέλετε απ’ το πολύ μοντέρνο κι ενημερωμένο πωλητήριο για το οποίο σας έγραψα στην αρχή, πριν συνεχίσετε τη βόλτα σας στην Ringstrasse, έναν απ’ τους δρόμους όπου βάδιζε σχεδόν καθημερινά γιατί εκεί βρισκόταν και το αγαπημένο του Cafe Landtmann, σ’ αυτή την πόλη που δεν του άρεσε μεν όπως έλεγε, αλλά απρόθυμα εγκατέλειψε δε.-

Το σαλόνι αναμονής του Freud με τα αυθεντικά έπιπλά.

.

.

*Όλες οι φωτογραφίες της ανάρτησης τραβήχτηκαν από μένα, τον Ιούλιο του 2018 κι έχουν δημοσιευτεί ήδη φυσικά, στο αντίστοιχο άλμπουμ στο flickr.

.

Advertisements

Berggrasse 19: Στο γραφείο του Freud στη Βιέννη – Sigmund Freud Museum (Μέρος Β’)

Φωτογραφία N.118: Sigmund Freud – Martha Bernays (Wandsbek, 1885) / Φωτογραφία N. 120: η αναγγελία του γάμου τους (14/9/1886)

Άργησα πολύ είν’ η αλήθεια να σας γράψω τη συνέχεια αυτής της επίσκεψης, αλλά να που ήρθε η ώρα. Για να θυμηθούμε λοιπόν μαζί, που είχαμε μείνει… Εκεί που έμπαινα στον κυρίως χώρο του Μουσείου, στο κτήριο όπου έζησε κι εργάστηκε ο Freud απ’ το 1891 ως το 1938. Τότε, στις 4 Ιουνίου συγκεκριμένα του 1938, αναγκάστηκε εξαιτίας των Ναζί να το αφήσει και να μεταναστεύσει αρχικά στη Γαλλία με τη βοήθεια της Μαρίας Βοναπάρτη και κατόπιν στην Αγγλία.

Φωτογραφία Ν. 111: Αφιέρωση του Jean-Marti Charcot στον Freud απ’ τη Salpêtrière (Collected Papers, Vol 3, Paris, 1887) / Φωτογραφία N. 110: Ο Charcot και η σύζυγός του μπροστά στο σπίτι τους

Συμπτωματικά, τώρα που σας γράφω, ο συγκεκριμένος χώρος είναι κλειστός λόγω ανακαίνισης (απ’ την 1η του Μάρτη) και δεν θα είναι προσβάσιμος ως το Μάιο του 2020. Καλό θα είναι να το έχετε υπόψη σας αν ταξιδέψετε στη Βιέννη. Θα μπορέσετε πάντως να δείτε αρκετά απ’ τα εκθέματά του σε δύο μέρη που γειτνιάζουν με το Μουσείο, δηλαδή στην Berggasse 13 ( που είναι η τοποθεσία Ι) υπάρχουν πρωτότυπα αντικείμενα, ταινίες και φωτογραφίες και σε ένα πρώην καφέ στο νούμερο 19 της Liechtensteinstrasse ( όπου βρίσκεται η τοποθεσία ΙΙ), έχει διαμορφωθεί ένα καλά εξοπλισμένο βιβλιοπωλείο που λειτουργεί σαν πωλητήριο αναμνηστικών κι εκεί οργανώνονται εκδηλώσεις μικρότερης κλίμακας για τον πατέρα της ψυχανάλυσης.

Φωτογραφία Ν. 143 (κάτω): Sigmund Freud and Wilhelm Fliess (Berlin, αρχές του 1890) / Φωτογραφία Ν. 140: Ο Dr Josef Breuer (1842-1925) με τη σύζυγό του Mathilde / Φωτογραφία Ν. 144: Ο Freud σε ηλικία 35 ετών (1891)

Με αφορμή αυτές τις πληροφορίες να σας πω ότι υπάρχουν πράγματι πάμπολλες φωτογραφίες του ίδιου, της οικογένειάς του, ανθρώπων με τους οποίους ερχόταν σε επαφή και επεξηγηματικά καρτελάκια παντού, αν δεν επιλέξετε την μετάφραση στ’ αγγλικά απ’ τα ακουστικά που μπορείτε να προμηθευτείτε στην είσοδο, μαζί με το δωρεάν guidebook, που θα επιστρέψετε βέβαια στο τέλος. Το δε πωλητήριο που είδα εγώ, ήταν απ’ τα πιο καλά εξοπλισμένα κι αυτό που θαύμασα κυρίως ήταν τα πάμπολλα βιβλία που διέθετε σε διάφορες γλώσσες. Κανονικά στο τέλος αυτής της σειράς των αναρτήσεων θα σας τα έγραφα αυτά, αλλά αφού μου δίνεται η ευκαιρία, σας το αναφέρω.

Φωτογραφία Ν. 179: Τα παιδιά του Freud πριν το1895. Η Anna δεν είχε γεννηθεί ακόμη.

47 χρόνια λοιπόν έζησε στο νούμερο 19 της Berggasse, ο Freud , στην 9η συνοικία δηλαδή της Βιέννης, από το 1891 ως το 1938 όπως ανέφερα ήδη και δεχόταν ασθενείς για περισσότερες από 8 ώρες καθημερινά. Το πενταώροφο κτήριο στο οποίο διέμεναν κι άλλοι ενοικιαστές (εκεί έζησε και ο Viktor Adler, ο ιδρυτής του Αυστριακού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος, μεταξύ 1881 και 1889) στέγαζε και διάφορα καταστήματα.

Φωτογραφία Ν. 201: Lou Andreas Salomé (1861-1937), / Φωτογραφία Ν. 202: Anna Freud (γύρω στα 1912) / Φωτογραφία N. 207:Ο Freud και οι γιοί του Ernst και Martin (1916) / Φωτογραφία Ν. 203: το δημοφιλές εστιατόριο «Konstantinhügel», που βρισκόταν στο Prater της Βιέννης, όπου και γιορτάστηκε η έκδοση του βιβλίου «Τοτέμ και ταμπού» (το οποίο βλέπετε στα κάτω ακριβώς ράφια)

Μέχρι το 1908, ο Freud χρησιμοποιούσε τα τρία δωμάτια στο ισόγειο ως γραφείο του και πραγματοποιούσε επίσης τις διάσημες συναντήσεις της Τετάρτης με συναδέλφους και μαθητές του. Αργότερα έβλεπε τους ασθενείς του στο διαμέρισμα του στον δεύτερο όροφο. Μάλιστα, ο Ψυχαναλυτικός Σύλλογος της Βιέννης, ο οποίος αναδύθηκε απ’ αυτές τις συναντήσεις της Τετάρτης, βρισκόταν σε ένα κτήριο του ίδιου δρόμου (στην Berggasse, στο νούμερο 7) που όμως δεν υπάρχει πλέον.

(συνεχίζεται εδώ)

.

*Οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν από μένα κι έχουν ανέβει στο flickr.

.

Berggrasse 19: Στο γραφείο του Freud στη Βιέννη – Sigmund Freud Museum (Μέρος Α’)

Ελάχιστους δρόμους έχω υπόψη μου στη Βιέννη. Κι αυτούς κυρίως απ’ τις λογοτεχνικές τους αναφορές. Υπάρχει ωστόσο και μια οδός της οποίας θυμάμαι και τον αριθμό του κτηρίου και δεν είναι άλλη απ’ την Berggrasse. Κι ο λόγος είναι απλός. Επειδή στο νούμερο 19 βρισκόταν κάποτε το γραφείο του Sigmund Freud και σήμερα στεγάζεται το Μουσείο που φέρει τ’ όνομά του.

Ξαφνιάστηκα είν’ η αλήθεια διαπιστώνοντας πόσο μικρός είναι αυτός ο δρόμος (φανταζομουν πως θα έβλεπα μια λεωφόρο), σ’ αντίθεση με το μεγάλο όνομα του πατέρα της ψυχανάλυσης, εκείνο το πρωί του Ιούλη που στην πόλη έκανε πολλή ζέστη κι ο ουρανός ήταν καταγάλανος, σαν να μην είχε βρέξει την προηγούμενη νύχτα μόλις. Ήμουν προετοιμασμένη μάλιστα για μεγάλη αναμονή, μιας και γνωρίζω πόσος κόσμος επισκέπτεται αυτό το χώρο και βλέποντας ήδη αρκετούς ανθρώπους να περιμένουν υπομονετικά στα παγκάκια απ’ έξω, δεν πτοήθηκα αλλά σκέφτηκα πως θ’ απολαύσω τη μέρα ώσπου να μπω. 

Τελικά όμως δεν χρειάστηκε να περιμένω πολύ. Μέχρι να βγάλω τις φωτογραφίες που βλέπετε, προσπαθώντας να μην φαίνονται οι άνθρωποι που βρίσκονταν εκεί και να διαβάσω τι έλεγαν οι επιγραφές στα γερμανικά, μου άνοιξαν να μπω. Προσπαθούν οι υπεύθυνοι να μην υπάρχει συνωστισμός για να βλέπουν όσες, όσοι είναι εκείνη τη στιγμή το χώρο με την άνεσή τους και πολύ καλά κάνουν. Άρχισα λοιπόν ν’ ανεβαίνω τη σκάλα, αυτήν με το σκούρο καφέ ξύλο, και θέλοντας και μη, αναρωτήθηκα τι να σκεφτόταν τότε κι εκείνος όταν έμπαινε αλλά κι όταν έβγαινε απ’ αυτό το χώρο, όπου έζησε κι εργάστηκε απ’ το 1891 ως το 1938.


Τους ασθενείς που τον περίμεναν ίσως, τη σύζυγό του Μάρθα, τα παιδιά,τις θεωρίες που κατέκλυζαν το μυαλό του, τους συναδέλφους του; Έχω γράψει αυτή κι αυτή κι αυτή την ανάρτηση για κείνον κι αποσπάσματά τους ερχόταν στο νου μου. Πληροφορίες σκόρπιες αλλά και πολύ συγκεκριμένες απ’ την άλλη. Το βλέμμα μου περιπλανιόταν στα μεγάλα παράθυρα που έβλεπαν σε κήπο κι ήταν τόσο παράξενη αυτή η εικόνα εκείνης της στιγμής,  το τόσο φως, ενώ τα βήματά μου με οδηγούσαν πίσω στο χρόνο. Στη Βιέννη της δικής του εποχής. Εκείνης της εποχής που της ταίριαζε το σκούρο ξύλο. Της τόσο συντηρητικής που τη σκανδάλιζε με τα γραπτά του και τις ομιλίες του.

Και κάπως έτσι έφτασα μπροστά στην είσοδο και χαμογέλασα βλέποντας το κουδούνι με τ’ όνομά του. Να που μερικές πόρτες τις περνάει κάποια, κάποιος στη ζωή του. Έρχεται η στιγμή. Κι όταν εκείνος θα έφτανε θα έβγαζε το καπέλο του κι ίσως να είναι αυτό που βλέπετε παραπάνω, αυτό που σε τόσες δικές του φωτογραφίες φοράει. Θα κρεμούσε το πανωφόρι του (θυμήθηκα ότι ο βιογράφος του Έρνεστ Τζόουνς είχε αφηγηθεί πως δεν απέκτησε ποτέ περισσότερα από τρία κουστούμια και τρία ζευγάρια παπούτσια στη ζωή του), το μπαστούνι  του, θ’ άφηνε την ομπρέλα του πιθανόν, απαραίτητη σ’ αυτή την πόλη με τον κυκλοθυμικό καιρό και με την βαριά του τσάντα στο χέρι, θα κατευθυνόταν προς το γραφείο του. Το ντιβάνι του κι οι ασθενείς του τον περίμεναν. Τι συνέβαινε μετά, θα το μάθετε την επόμενη φορά.

.

(Συνεχίζεται εδώ)

.

.

*Οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν από μένα κι έχουν ανέβει στο flickr.

.

.

Παρουσίαση βιβλίου – Φρόιντ: Η βιογραφία μιας οικογένειας

.

Φρόιντ-η βιογραφία μιας οικογένειας

.

«Όποιος γίνει βιογράφος είναι υποχρεωμένος να ψεύδεται, να αποκρύπτει, να κολακεύει, να ωραιοποιεί, γιατί η βιογραφική αλήθεια δεν μπορεί να υπάρξει και αν υπήρχε δεν θα μπορούσαμε να τη χρησιμοποιήσουμε».

Sigmund Freud

..

Διάβαζα τον τελευταίο καιρό ένα βιβλίο για τον Sigmund Freud και σκέφτηκα να σας το παρουσιάσω σήμερα, μιας και σαν σήμερα γεννήθηκε το 1856. Ο τίτλος του είναι: “Φρόιντ: Η βιογραφία μιας οικογένειας”, συγγραφέας του η Έβα Βαϊσβάιλερ και την μετάφραση έχει κάνει ο Νίκος Δεληβοριάς.

Στο σημείωμα του εκδοτικού οίκου “Μεταίχμιο” απ’ τον οποίο κυκλοφορεί το βιβλίο, αναγράφονται τα εξής:

«Σεβόμενοι τη ρήση του, μέχρι σήμερα όλοι οι βιογράφοι του Φρόιντ τον παρουσιάζουν μόνο κατά τη διαδικασία δημιουργίας των θεωριών του, μιλούν για τα ταξίδια του, τις ασθένειές του, αφήνουν όμως σχεδόν ανέγγιχτο αυτό που ο ίδιος ονόμαζε «οικογενειακό μυθιστόρημα». Από τα έξι παιδιά του αναφέρεται στις βιογραφίες κυρίως μόνο η Άνα. Τα υπόλοιπα πέντε, η Ματίλντε, ο Μάρτιν, ο Όλιβερ, ο Ερνστ και η Σόφι, θα μπορούσαν να μην υπάρχουν. Η σύζυγός του Μάρτα εμφανίζεται το πολύ πολύ ως μια σκιώδης φιγούρα, προορισμένη να κρατήσει μακριά του τη μιζέρια της καθημερινότητας. Η Έβα Βαϊσβάιλερ αναλαμβάνει να καλύψει αυτό το κενό. Ερευνά το ρόλο του Σίγκμουντ Φρόιντ ως αδερφού, πατέρα, παππού, θείου και συζύγου, δίνει σε ανθρώπους που μέχρι τώρα εμφανίζονταν μόνο σε υποσημειώσεις μια δική τους φωνή, χρησιμοποιεί πολυάριθμες μη δημοσιευμένες επιστολές από αρχεία του Λονδίνου, της Ουάσιγκτον και της Ιερουσαλήμ, τις οποίες ερμηνεύει κριτικά και με ευαισθησία. Το αποτέλεσμα είναι η βιογραφία μιας οικογένειας και ένα αποκαλυπτικό πορτρέτο της πατριαρχικής φιγούρας. Η έκδοση συνοδεύεται από φωτογραφικό υλικό”.

Η εντύπωση που σχημάτισα εγώ λοιπόν είναι, πως μόνο για αγιογραφία δεν πρόκειται. Η συγγραφέας δεν χαρίζεται καθόλου στον μεγάλο ψυχαναλυτή και μας αποκαλύπτει πολλές πτυχές του χαρακτήρα του, που προφανώς εκείνος δεν θα ήθελε να γνωρίζουμε (ας μη ξεχνάμε πως δυσφόρησε απίστευτα όταν οι επιστολές του προς τον Βίλχελμ Φλις αγοράστηκαν απ’ την Μαρία Βοναπάρτη).

Και δεν αναφέρομαι μόνο σ’ αυτή την περίεργη σχέση του με τον Γερμανό ωτορινολαρυγγολόγο ή στην άλλη αμφιλεγόμενη σχέση του με την κουνιάδα του, Μίνα. Ούτε μόνο στο μισογυνισμό του που λίγο-πολύ είναι γνωστός και συνάγεται απ’ όποιον-α έχει διαβάσει προσεκτικά τα βιβλία του. Η Άνα άλλωστε, η αγαπημένη του κόρη, έγραψε κάποτε: “Ορισμένες επισημάνσεις του Φρόιντ που αφορούν τη θέση της γυναίκας στον πολιτισμό, ερμηνεύονται υπό το πρίσμα του τότε αποκλεισμού των γυναικών από την επαγγελματική ζωή των ανδρών και δεν έχουν… στην εποχή μας καμία ισχύ πλέον” (σελ. 301).

Το βιβλίο εξετάζει τον Φρόιντ σε κάθε ρόλο της ζωής του και δίνει μια σφαιρική άποψη της προσωπικότητας του. Γι’ αυτό το βρήκα πολύ ενδιαφέρον ανάγνωσμα και γι’ αυτό σας το προτείνω άλλωστε. Φυσικά η συγγραφέας στηρίζεται σε στοιχεία. Δεν βγάζει μόνη της αυθαίρετα συμπεράσματα. Αλλά στέκεται και δίκαια απέναντι του. Για παράδειγμα, ξεχώρισα αυτό το σημείο:

«Στο τέλος του Σεπτέμβρη του 1918, ο Φερέντσι οργάνωσε ένα ψυχαναλυτικό συνέδριο στη Βουδαπέστη, το τελευταίο πριν την κατάρρευση της μοναρχίας. Μιας και σχεδόν όλος ο κόσμος ανήκει στους ‘εχθρούς’, μπορούν να λάβουν μέρος μόνο Γερμανοί και Αυστριακοί, οι οποίοι συγκεντρώνονται στο ξενοδοχείο Γκέλερτ, ένα λευκό μεγαλόπρεπο κτήριο από την εποχή της αλλαγής του αιώνα, με καλό φαγητό και ποτό. Το θέμα του συνεδρίου είναι: οι νευρώσεις του πολέμου. Αντίστοιχα μεγάλη είναι η συρροή όχι μόνο ορθόδοξων ψυχαναλυτών και μαθητών του Φρόιντ, αλλά επίσης στρατιωτικών γιατρών και εκπροσώπων των κυβερνήσεων. Αυτοί δεν ενδιαφέρονται βέβαια να βοηθήσουν τα θύματα, αλλά να σκληρύνουν το συναίσθημα τους, τη συνείδηση τους, ώστε να είναι πάλι ικανοί για μάχες και σφαγές. Αυτοί που βρέχουν το κρεβάτι τους, που τρέμουν, οι επιληπτικοί, οι τραυλοί, οι διαταραγμένοι, αυτοί που στα χαρακώματα έχασαν μυαλό και γλώσσα: όλοι αυτοί προσποιούνται, ζημιώνουν το πατριωτικό, αγωνιστικό πνεύμα. Η νεύρωση του πολέμου είναι η δυσαρέσκεια από τον πόλεμο, η ‘ανδρική υστερία’. Οι ασθενείς συνεχώς τιμωρούνται και ‘αναμορφώνονται’ με ηλεκτροσόκ, με κραυγές και υποχρεωτικές ασκήσεις, με τον εξαναγκασμό να τρώνε τον εμετό τους. Έτσι η ψυχανάλυση δημιουργεί ένα δεσμό με τη στρατιωτική ψυχιατρική, ένα από τα σκοτεινότερα κεφάλαια στην ιστορία της, στο οποίο ο Άμπραχαμ και άλλοι δεν είναι εντελώς αθώοι, τη στιγμή που χαρακτηρίζουν τον νευρωτικό του πολέμου ‘ασταθή’ ήδη από το σπίτι του. Σ’ αυτό το συνέδριο ο Φρόιντ δείχνει εντυπωσιακή αυτοσυγκράτηση. Όλο το θέμα του φαίνεται ύποπτο. Γνωρίζει άραγε σε τι κατάσταση θα επιστρέψουν οι γιοί του; Φυσικά το θέμα φέρνει χρήμα. Δεν θα αργήσει ο καιρός που θα πρέπει όλοι να κλείσουν τα ιατρεία τους. Αλλά αυτή τη μορφή κέρδους την απορρίπτει. Δεν γίνεται συνεργός των πολεμοκάπηλων. Δεν θα έπρεπε η επανάσταση στη Ρωσία να είναι περισσότερο ένα σημάδι ότι η ψυχανάλυση πρέπει ν’ ανοίξει τα σύνορα της, ότι πρέπει ν’ αποκτήσει κοινωνικό κι εκπαιδευτικό ρόλο για το καλό όλων κι όχι μόνο για να περνούν την ώρα τους νεόπλουτες κυρίες; Κάποτε θ’ αφυπνιστεί ‘η συνείδηση της κοινωνίας’ λέει σ’ αυτό το συνέδριο. Κάποτε θ’ αναγκαστεί ν’ αναγνωρίσει ‘ότι ο φτωχός έχει εξίσου δικαίωμα στην ψυχική βοήθεια’, όπως και στη σωματική, ‘ότι οι νευρώσεις δεν απειλούν λιγότερο την υγεια του λαού απ’ όσο η φυματίωση… Μπορεί να χρειαστεί καιρός, ώσπου το κράτος να αισθανθεί ότι αυτό το καθήκον επείγει… Κάποτε, όμως, θα πρέπει να φτάσει ως εκεί’. (σελ. 225-226)».

Επειδή από προσωπικό ενδιαφέρον έχω διαβάσει αρκετά βιβλία για τον πατέρα της ψυχανάλυσης κι έχω γράψει αυτήν κι αυτήν την ανάρτηση, έψαξα να βρω αν υπήρχαν σχετικές αναφορές και στη βιογραφία της Βαϊσβάιλερ. Δεν υπήρχαν. Τι εννοώ; Δεν αναφέρεται καθόλου το ταξίδι του στην Ελλάδα (αν κι υπάρχει πλήθος λεπτομερειών για πάμπολλα άλλα του ταξίδια), ούτε η συγγραφέας παρουσιάζει κάποια σχετική επιστολή του από κείνο το διάστημα. Δεν υπάρχει επίσης καμιά πληροφορία για τις προτιμήσεις του Φρόιντ ως αναγνώστη, πέρα απ’ την απλή αναφορά στην φιλομάθεια του. Το μόνο που υπογραμμίζεται επ’ αυτού, είναι πως διάβαζε ελληνικά έργα και τις εργασίες άλλων ειδικών.

Γράφει όμως η συγγραφέας, πως η κόρη του Ματίλντε, συναρπαζόταν απ’ την ελληνική μυθολογία κι έκλαψε πικρά όταν οι Κρητικοί άρχισαν να χάνουν στον πόλεμο με τους Μωαμεθανούς κατακτητές τους, το Μάιο του 1897. Ο ίδιος ο Φρόιντ είχε περιγράψει την οδύνη της πρωτότοκης του,  σε επιστολή του προς τον Φλις.

Η Βαϊσβάιλερ, υποστηρίζει επίσης πως ο μεγάλος ψυχαναλυτής, πλήρωσε προσωπικά το ταξίδι του Ότο Ρανκ στη χώρα μας. Το θεωρούσε εξαιρετικά σημαντικό και χρήσιμο το να επισκεφτεί κάποιος την Ελλάδα.

Σαφώς δεν είναι τυχαίο, πως όταν πέθανε, η τέφρα του φυλάχτηκε σε ένα ωραίο ελληνικό αγγείο. Είχε πλήθος τέτοιων άλλωστε στο γραφείο του και όσο ζούσε.

Τα υπόλοιπα (και ειδικά όσα αφορούν την ψυχανάλυση), αξίζει να τα διαβάσετε μόνοι σας, αλλά θεωρώ χρήσιμο να ρίξετε μια ματιά και στα άρθρα που θα βρείτε εδώ κι εδω. Αν σας ενδιαφέρει τέλος, υπάρχει εδώ ένα ενδιαφέρον video για τη ζωή του, που είναι υποτιτλισμένο στα ελληνικά.

Αν κι οι πληροφορίες μοιάζουν να είναι αρκετές, είμαι βέβαιη πως παρ’ όλα αυτά αγνοούμε πολλά ακόμη για κείνον. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε το ότι από το 1885, είχε γράψει στην τότε μνηστή του και μετέπειτα συζυγό του Μάρθα,ό τι είχε καταστρέψει τις σημειώσεις, τις επιστολές και τα χειρόγραφα των 14 χρόνων που είχαν προηγηθεί, μιας κι δεν είχε καμιά διάθεση να διευκολύνει τους βιογράφους του όπως δήλωνε ευθαρσώς.

«Ο άνθρωπος«, γράφει ο Αnthony Storr (Freud: A very short introduction, Oxford University Press, 1989), «που ανάλωσε τη ζωή του ερευνώντας τα ενδόμυχα μυστικά, που άλλοι παλεύουν να κρύψουν από τον εαυτό τους και τους άλλους, ήταν εξίσου εξαιρετικά διστακτικός να αποκαλύψει τα δικά του«.

Καλή σας ανάγνωση.

.

.

.

.

..

Το τελευταίο βιβλίο που διάβασε ο Freud..

.

.

Το ότι ο Sigmund Freud  διάβαζε πολύ και συνεχώς κατά τη διάρκεια της ζωής του, είναι κάτι που μπορεί να το φανταστεί και να το συνάγει κάποιος που γνωρίζει το έργο του.

Οι βιογράφοι του αναφέρουν πως απ’ την ηλικία των οκτώ ετών βουτούσε στις σελίδες του Ομήρου, του Goethe, του Schiller κ.α.

Προφανώς μελετούσε φιλοσοφία, αρχαιολογία και ιστορία κι οπωσδήποτε ανθρωπολογία για να μπορέσει να παραθέσει τις πληροφορίες που υπάρχουν για παράδειγμα, στο “Totem and taboo”.

Το ότι διάβαζε επίσης ποίηση, θέατρο και λογοτεχνία, γίνεται φανερό σε αρκετά σημεία των βιβλίων του, καθώς παραπέμπει στον Shakespeare και σ’ άλλους μεγάλους των γραμμάτων.

Το εύρος των γνώσεων του ήταν πράγματι αξιοθαύμαστο και ενδιαφερόταν ως φαίνεται, σχεδόν για κάθε πλευρά της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

To “Paradise Lost” του Milton, όπως έλεγε, ήταν ένα απ’ τα αγαπημένα του βιβλία και φυσικά είχε διαβάσει Twain, Goethe, Siller, Zola, Kipling, Heine, κ.α.

Διατηρούσε επίσης πολύχρονη αλληλογραφία με τον Thomas Mann, τον Stefan Zweig και άλλους σημαντικούς συγγραφείς με τους οποίους ανέλυε τόσο θέματα γενικού ενδιαφέροντος, όσο και ζητήματα που έθιγαν στα έργα τους.

Εσκεμμένα δεν διάβασε πολύ Nietzsche, γιατί όπως ανέφερε κάποτε, φοβόταν ότι θα έβρισκε στα κείμενα του πολλές απ’ τις προσδοκίες, απ’ τις προβλέψεις της ψυχανάλυσης.

Το τελευταίο βιβλίο όμως που διάβασε, τον συγκίνησε ιδιαίτερα κι ένιωσε πως κάτι τον συνέδεε μυστικά με τον ήρωα του. Tαυτίστηκε τόσο, ώστε να θεωρεί πως ότι είχε συμβεί στον ήρωα, συνέβαινε και στον ίδιο.

Το La Peau de Chagrin, του Honore de Balzac,είναι το βιβλίο για το οποίο γίνεται λόγος. 

Σ’ αυτό του το έργο ο συγγραφέας χρησιμοποίησε φανταστικά στοιχεία, αλλά παρέθεσε κι εξαιρετικά λεπτομερείς περιγραφές, με σκοπό να πετύχει μια ρεαλιστική απεικόνιση των υπερβολών του αστικού υλισμού.

.

.

Το μαγικό δέρμα λοιπόν, κάθε φορά που εκπλήρωνε κάποια επιθυμία του κατόχου του, Raphaël de Valentin, του αφαιρούσε μέρες από τη ζωή του. Kάποιοι μελετητές ισχυρίζονται γι’ αυτό το μυθιστόρημα ο Balzac βασίστηκε σε κοζάκικους μύθους με ανάλογη θεματολογία, αλλά λίγη σημασία έχει αυτό.

Η πιο ενδιαφέρουσα συσχέτιση πάντως, είναι αυτή με τον «Faust» του Goethe.

Είναι πιθανόν να επηρεάστηκε απ’ το συγκεκριμένο έργο και ο Oskar Wilde όταν έγραψε το “The picture of Dorian Grey”, καλύτερα όμως να μην ασχοληθούμε περαιτέρω με φιλολογικές αναλύσεις, αφού αυτό που κυρίως αξίζει να φωτιστεί, είναι η ταύτιση του Freud με τον Valentin.

Το τέλος της ιστορίας του Balzac, βρίσκει τον ήρωα εξαθλιωμένο, θυμωμένο κι ανίσχυρο. Είχε αποκτήσει οτι είχε ευχηθεί, αλλά αυτά που ευχήθηκε δεν ήταν προφανώς αυτά που έπρεπε να είχε επιθυμήσει.

Κι ο Freud διάβασε το βιβλίο ενώ είχε κερδίσει φήμη, σεβασμό, αναγνώριση, θαυμασμό κι αγάπη. Άνθρωποι όπως η Virginia Woolf, o Salvator Dali, o  Abraham Salom Yahuda, ερχόταν να τον δουν στο σπίτι του στο Λονδίνο, διατηρούσαν αλληλογραφία μαζί του, τον συμβουλεύονταν για θέματα που τους απασχολούσαν.

Έπασχε όμως ήδη 16 χρόνια (από το 1923) από καρκίνο, είχε υποβληθεί σε δύσκολες χειρουργικές επεμβάσεις, δεν μπορούσε να φάει, να μιλήσει, να καπνίσει τα αγαπημένα του πούρα. Υπέφερε καθημερινά κι η ποιότητα της ζωής του σαφώς είχε διαφοροποιηθεί.

Η κόρη του τον βοηθούσε κατά καιρούς ν’ αφαιρέσει το «τέρας«, την τεράστια μεταλλική πρόσθεση που έχει αντικαταστήσει ένα μεγάλο κομμάτι της γνάθου και του ουρανίσκο του στη δεξιά πλευρά. Η διαδικασία έφτανε να διαρκεί ως και 30 λεπτά της ώρας.

Κάποιες φορές, την πρόσθεση αφαιρούσε ο γιατρός του για να τον αφήσει λίγο να ξεκουραστεί, να μπορέσει να φάει και να μιλήσει χωρίς να πονάει.. Αλλά τότε, ο ιστός που την περιέβαλλε συρρικνωνόταν και για να ξανατοποθετηθεί στο στόμα του, έπρεπε να τροποποιηθεί εκ νέου.

Ο αγαπημένος του σκύλος δεν τον πλησίαζε πια εύκολα, εξαιτίας της σήψης των οστών του προσώπου του.

.

.

Είπε λοιπόν στο γιατρό του, Max Schur, όταν τέλειωσε την ανάγνωση, πως αυτό ήταν το κατάλληλο βιβλίο για κείνον, αφού διαπραγματευόταν την πείνα και την συρρίκνωση. Ο Freud έχανε καθημερινά τη μάχη και το γνώριζε.

Στις 21 Σεπτεμβρίου 1939, του θύμησε μια κουβέντα που είχαν κάνει οι δυό τους, χρόνια πριν, κατά τη διάρκεια της οποίας ο γιατρός του είχε υποσχεθεί να τον βοηθήσει να φύγει απ’ τη ζωή, αν φτάσει σ’ ένα στάδιο που τίποτα πια δεν θα γίνεται, που δεν θα υπάρχει ελπίδα, που η ζωή του θα είναι ένα καθημερινό μαρτύριο.

Και το μόνο που του απέμεινε ήταν να πεθάνει με την αξιοπρέπεια, που ο καρκίνος του, ο παλιός του φίλος, όπως τον αποκαλούσε, αισθανόταν ότι του στερούσε.

Ήθελε ωστόσο να ενημερωθεί και η κόρη του Anna και να είναι σύμφωνη με την επιθυμία του, πράγμα το οποίο έγινε. Αν και η Anna αρχικώς ήθελε ν’ αναβάλλει για ένα διάστημα ακόμη, ο πατέρας της την απόφαση του, τελικά πείστηκε απ’ τον Schur  πως η αναβολή δεν θα είχε κανένα νόημα.

Την ίδια μέρα, ο Schur, του χορήγησε δύο υπερβολικά μεγάλες δόσεις μορφίνης και την επόμενη, 22 Σεπτεμβρίου, την τρίτη και τελευταία.

Ο Freud έπεσε σε κώμα, αλλά ήταν ακόμα ζωντανός. Πέθανε τελικά στις 3 το πρωί του Σαββάτου , στις 23 Σεπτεμβρίου του 1939. Δηλαδή τη μέρα, που οι Εβραίοι γιορτάζουν την πιο σημαντική τους γιορτή, το Yom Kippur. Και παρακάτω βλέπετε την ολοσέλιδη αναγγελία του θανάτου του από γαλλική εφημερίδα, που φωτογράφησα στο Μουσείο Freud στη Βιέννη, τον Ιούλιο του 2018.

.

Πρωτοσέλιδη αναγγελία θανάτου του Φρόιντ 2

.

Σας προτείνω όπως πάντα να δείτε τους συνδέσμους του κειμένου και φυσικά, να διαβάσετε για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τη ζωή του Freud στο Λονδίνο το τελευταίο διάστημα αλλά και για τις συνθήκες του θανάτου του, το εξαιρετικό βιβλίο του Mark Edmundson The Death of Sigmund Freud: The Legacy of His Last Days«, στο οποίο βρήκα και πολλά απ’ τα ενδιαφέροντα στοιχεία που παραθέτω. Υπάρχουν αναφορές στη σχέση του Freud με την θρησκεία, γίνεται λόγος για το τι πίστευε για το φασισμό, για το θάνατο, για την εξέλιξη της ψυχανάλυσης και τη διάδοση της κ.α.

Καλή ανάγνωση.

.

.

*Σπάνιες φωτογραφίες του Freud, μπορείτε να δείτε  εδώ. H φωτογραφία του βιβλίου του Balzac, είναι από εδώ και η φωτογραφία του Freud που διαβάζει, από εδώ. Η τελευταία της αναγγελίας του θανάτου του τραβήχτηκε από μένα, τον Ιούλιο του 2018, στη Βιέννη.

.

.

.

.

Όταν ο Φρόιντ ήρθε στην Ελλάδα…

.

.
Freud

.

Όταν ο Φρόιντ ήρθε στην Ελλάδα, ήταν φθινόπωρο του 1904.  Συγκεκριμένα έφτασε στην χώρα μας στις 3 του Σεπτέμβρη, με δρομολόγιο της εταιρίεας Lloyd, συνοδευόμενος από τον μικρό του αδερφό Alexander (ο οποίος ονομάστηκε έτσι μετά από επιμονή του ίδιου του Φρόιντ, που έτρεφε μεγάλο θαυμασμό για τον Αλέξανδρο τον Μακεδόνα). Οι δυο τους ήταν προηγουμένως διακοπές στην Ιταλία και σκόπευαν έτσι κι αλλιώς να έρθουν στην χώρα μας, με την διαφορά ότι ο πρώτος τους σταθμός, σχεδίαζαν να είναι η Κέρκυρα. Άλλαξαν όμως τα σχέδια τους, όταν κάποιος φίλος του Αλέξανδρου, τους υπέδειξε ως καταλληλότερο προορισμό την Αθήνα, λόγω του καύσωνα που είχε η Κέρκυρα τότε, αλλά και των πολύ βολικών δρομολογών της εταιρείας που προαναφέραμε.

Έφτασαν λοιπόν στην Αθήνα, κατέλυσαν στο δωμάτιο 31 του ξενοδοχείου «Αθηνά», και καθώς ο Βιεννέζος ψυχαναλυτής πρόσεχε πολύ τους αριθμούς εξαιτίας της πεποίθησης του ότι θα πέθαινε μεταξύ 61 και 62 ετών (το είχε αναφέρει σε επιστολή του στον Γιουνγκ, στις 16 Απριλίου 1909), δυσαρεστήθηκε με το γεγονός γιατί σκέφτηκε ότι το νούμερο  αυτό ήταν το μισό του 62. Έγραψε τότε ότι ήταν «πραγματικά παράξενο» το πόσο συχνά οι αριθμοί 61 ή 60 εμφανίζονταν ξαφνικά σε συνδυασμό με το 1 ή το 2, όπως διάβασα στο βιβλίο του Anthony Storr (Freud: A very short introduction, Oxford University Press, 1989). Για να δούμε όμως μαζί τι έγινε στη συνέχεια…

Αφού ο Φρόιντ έβαλε το καλύτερο του πουκάμισο, επισκέφτηκαν το Θησείο, ήπιαν καφέ κι ανέβηκαν στην Ακρόπολη. Έμειναν εκεί για 2 ώρες και την επόμενη μέρα ξαναπήγαν και ξόδεψαν όλο σχεδόν τον χρόνο τους εκεί. Η βροχή τους έκανε να καταφύγουν στο υπόστεγο του Μουσείου, το οποίο όμως ήταν κλειστό κι έτσι έμειναν να θαυμάζουν την θέα της πόλης από ψηλά.

Για τον Φρόιντ αυτές οι ώρες στην Ακρόπολη, ήταν εξαιρετικά σημαντικές και τις θυμόταν ως το θάνατό του, επειδή έπαθε κάτι εκεί που ο ίδιος ονόμασε «σύγχυση της μνήμης» και το περιέγραψε εκτενώς σε γράμμα που έστειλε στον φίλο του Romain Rolllan. Ήταν σαν να μην πίστευε ότι το μνημείο αυτό, για το οποίο τόσα είχε μάθει και διαβάσει, υπήρχε όντως. .

Εκείνο ακριβώς το γράμμα, ήταν η αφορμή γι’ αυτή την ανάρτηση. Βρήκα το περιεχόμενο του στο βιβλίο «Freud, Proust and Lacan: theory as fiction» που μπορείτε κι εσείς να διαβάσετε και σκέφτηκα να ψάξω λίγο περισσότερο το θέμα, μιας και είναι δηλωμένο το ενδιαφέρον μου για την Ιστορία και κατ’ επέκταση και για την Ιστορία της Ψυχολογίας. Υπάρχουν πολλά επιμέρους ζητήματα λοιπόν, για όποιον θέλει να μελετήσει περισσότερο τα παραλειπόμενα αυτού του ταξιδιού.

Μια εκτενέστατη μελέτη γι’ αυτό το ταξίδι κατάφερα να βρω και στα ελληνικά και σας προτείνω να την διαβάσετε κάνοντας κλικ εδώ. Tην υπογράφει η Δρ. Irene Lang-Γρυπάρη. Κάποιες λεπτομέρειες αναφέρονται επίσης και στη βιογραφία του Φρόιντ, που έγραψαν ο Rene Major και η Chantal Talagrand και κυκλοφόρησε πρόσφατα απ’ την εφημερίδα «Το Βήμα» και τις εκδόσεις «Κασταλία». Οι δεσμοί του άλλωστε με την Ελλάδα ήταν πάντα ισχυροί. Αρκεί να πούμε πως έγραφε στα αρχαία ελληνικά το ημερολόγιο του όταν ήταν μικρός και βέβαια όλοι ξέρουμε πως οι θεωρίες του βρίθουν ελληνικών όρων και χρησιμοποίησε γνωστούς μας μύθους.Να μάλιστα τι έγραφε στην επιστολή με αριθμό 142, στις 15 Οκτωβρίου 1897: 

«Βρίσκω και σε μένα το ερωτικό αίσθημα για τη μητέρα και τη ζήλια προς τον πατέρα και τώρα τα θεωρώ ένα γενικό φαινόμενο της παιδικής ηλικίας. Αν είναι έτσι, μπορεί να καταλάβει κανείς τη δύναμη που έχει ο Οιδίππους Τύραννος, παρ’ όλες τις αντιρρήσεις που εγείρει η λογική εναντίον αυτού που έχει προεξοφλήσει το πεπρωμένο. Ο ελληνικός μύθος καταπιάνεται με έναν εξαναγκασμό που ο καθένας αναγνωρίζει γιατί έχει αισθανθεί την ύπαρξή του στον εαυτό του. Κάθε ακροατής υπήρξε κάποτε, σε λανθάνουσα κατάσταση και στη φαντασία του, αυτός ο Οιδίποδας«. Κάθε ακροατής ίσως, κάθε ακροάτρια πάντως όχι, εδώ που τα λέμε. Ας είναι όμως.

Ένα απ’ τα πιo αγαπημένα του βιβλία επίσης, ήταν «Οι Διανοητές της Ελλάδας» του John Stuart Mill και είναι ευρέως γνωστό ότι διατηρούσε επί πολλά χρόνια φιλική σχέση με την ψυχαναλύτρια  Μαρία Βοναπάρτη, κόρη του Ρολάνδου Βοναπάρτη, ανιψιού του Ναπολέοντα, που τότε ήταν πριγκίπισσα της Ελλάδας, η οποία και τον βοήθησε να διαφύγει στην Αγγλία το 1938. Σε κείνην λοιπόν είπε, πως οι κολώνες της Ακρόπολης με το κεχριμπαρένιο τους χρώμα, ήταν το ωραιότερο πράγμα που είχε δει στην ζωή του.

Φωτογραφίες από αυτό το ταξίδι, δεν σώζονται. Σώζονται όμως επιστολικά δελτάρια που ο Φρόιντ έστειλε στην γυναίκα του, την Μάρθα και θα δείτε κάποια απ’ αυτά στους παραπάνω επισυναπτόμενους συνδέσμους. Έτσι, γνωρίζουμε πως μετά την Αθήνα, τα δύο αδέρφια πήγαν με το τρένο στην Κόρινθο, την πόλη της παιδικής ηλικίας του Οιδίποδα, κι ακολούθως επισκέφτηκαν την Πάτρα, απ’ όπου κι αναχώρησαν στις 10 το βράδυ, της 6ης Σεπτεμβρίου, με προορισμό την Τεργέστη.

Περισσότερα πράγματα για την ζωή του Φρόιντ, μπορείτε να δείτε και να διαβάσετε στο μουσείο που είναι αφιερωμένο σε κείνον και θα το βρείτε εδώ, στην ψηφιοποιημένη συλλογή που τον αφορά και περιλαμβάνει πλήθος εγγράφων και φωτογραφιών, αλλά σας προτείνω τέλος, να μελετήσετε και όλα τα κείμενα που «κρύβονται» στα link, ώστε να έχετε πιο ολοκληρωμένη άποψη. 

Καλή σας ανάγνωση.

.

.

.