Berggrasse 19: Στο γραφείο του Freud στη Βιέννη – Sigmund Freud Museum (Μέρος Γ’)

Xειρόγραφη επιστολή του Freud (1922)

Απ’ ότι φάνηκε ήταν γραφτό ν΄ αργώ να συμπληρώσω αυτή τη σειρά των αναρτήσεων, για τον μεγάλο Βιεννέζο ψυχαναλυτή. Αστειεύομαι φυσικά αφού στην πραγματικότητα συμβαίνει να δίνω προτεραιότητα σε θέματα επικαιρότητας και λογικά μένουν πίσω τα υπόλοιπα. Δεν έχει και τόση σημασία όμως, αφού ήρθε επιτέλους η ώρα να ολοκληρωθεί. Και για ν’ «αποζημιώσω» όσες, όσους περίμεναν και με ρωτούσαν, αναθεώρησα όλες τις σχετικές αναρτήσεις που τον αφορούν κι έχουν δημοσιευτεί κατά καιρούς εδώ. Θα τις βρείτε επομένως εμπλουτισμένες με νέα στοιχεία αν επιλέξετε τις ετικέτες με τ’ όνομά του.

Αγαλματίδια και άλλα διακοσμητικά αντικείμενα απ’ το γραφείο του Freud

Για να σας διευκολύνω όμως, να εξηγήσω πως αν τώρα επισκέπτεστε το blog για πρώτη φορά, εδώ κι εδώ θα βρείτε το Α’ και Β’ Μέρος, αντίστοιχα, που αναφέρονται ειδικά στο Μουσείο της Βιέννης. Σ’ αυτά υπάρχουν διαδικαστικές πληροφορίες που θα σας φανούν χρήσιμες, όταν με το καλό ταξιδέψετε κι εσείς σ’ αυτή την πόλη και θελήσετε να δείτε με τα ίδια σας τα μάτια όσα περιγράφω και βέβαια θα μάθετε έτσι κι αλλιώς, είτε πάτε είτε όχι, αρκετά ιστορικά στοιχεία για το ίδιο το κτήριο και το πως περνούσε το χρόνο του σ’ αυτό ο Freud επί 47 συναπτά έτη. Συμβουλεύτηκα αυτό το πολύ εμπεριστατωμένο κι αναλυτικό άρθρο μάλιστα συμπληρωματικά, για να μπορέσω να σας δώσω μια πλήρη εικόνα των δραστηριοτήτων του κι αξίζει να το διαβάσετε κι εσείς για να δείτε ποια άλλα σημεία της Βιέννης έχουν συνδεθεί με την ιστορία του πατέρα της ψυχανάλυσης, εκτός απ’ το κτήριο της οδού Berggrasse 19. Υπάρχει άλλωστε κι η επιλογή της ειδικής ξενάγησης γι’ αυτό το σκοπό.

Στο κέντρο ο Freud με την κόρη του Sophie , φωτογραφημένοι περίπου το 1912.

Όπως σας είχα εξηγήσει δεχόταν τους ασθενείς του εκεί, έγραφε τα επιστημονικά του βιβλία, συζητούσε με τους συναδέλφους και τους μαθητές του στις περίφημες συναντήσεις της Τετάρτης, αλλά ζούσε και με την οικογένειά του σ’ αυτό το μέρος. Κινούνταν σε δύο συνεχόμενα, ευρύχωρα διαμερίσματα 12 δωματίων (ας μην ξεχνάμε πως μαζί τους έμενε κι η κουνιάδα του, Minna Barnays, την οποία έπαιρνε συχνά στα ταξίδια του), που σήμερα αντιστοιχούν στα διαμερίσματα 5 και 6 (το δεύτερο μετά το 1908 το χρησιμοποιούσε για τα ιατρικά του ραντεβού). Ώσπου οι Ναζί κατέλαβαν την εξουσία προσαρτώντας βίαια την Αυστρία στη Γερμανία. Οι οχλήσεις τους ήταν συνεχείς, η κόρη του κλήθηκε στη Γκεστάπο, τα μετρητά του είχαν κατασχεθεί (σε μια μόνο έφοδό τους στο σπίτι του αφαίρεσαν ένα ποσό που αντιστοιχούσε σε 840 δολάρια τότε κι όπως έχει γραφτεί ο ίδιος σχολίασε ειρωνικά «ποτέ δε έχω πάρει τόσα πολλά για μια μόνο επίσκεψη»), ο τραπεζικός λογαριασμός του ήταν δεσμευμένος, τα βιβλία του καίγονταν κι εκείνος σε ηλικία πια 82 ετών, το 1938, με τη βοήθεια της Μαρίας Βοναπάρτη, που κατέβαλλε για λογαριασμό του το χρηματικό ποσό που απαίτησαν εκείνοι για να του επιτρέψουν ν’ αναχωρήσει και τη μεσολάβηση του Προέδρου Roosevelt , έφυγε για την Αγγλία με την οικογένειά του. Σταμάτησαν πρώτα στο Παρίσι όπου και τη συνάντησε κι υπάρχουν κοινές φωτογραφίες τους από κείνη την εποχή.

Ο Freud σε ηλικία 79 ετών (πάνω αριστερά). Πρωτότυπες εκδόσεις των βιβλίων του (κάτω δεξιά).

Η πινακίδα με τ’ όνομά του και τις ώρες επισκεπτηρίου (3-4 δεχόταν τυπικά αλλά έβλεπε καθημερινά ασθενείς περίπου επί οκταώρου) αφαιρέθηκε ακολούθως απ’ τους Ναζί και στο σπίτι που είχε εγκαταλείψει, στο δεύτερο όροφο, κυμάτιζε για ένα μεγάλο διάστημα η σβάστικα. Το πενταώροφο κτήριο απ’ το οποίο έφυγε τότε, είχε ανεγερθεί πριν από 140 και πλέον χρόνια, η πόρτα του είναι ίδια εδώ και περίπου 70 χρόνια κι εγκαινιάστηκε τελικά ως δικό του Μουσείο το 1971, με τη βοήθεια της Anna Freud, της νεότερης κόρης του. Ήταν εκείνη που παραχώρησε γι’ αυτό το σκοπό 60 εκθέματα απ’ την αρχαιολογική συλλογή του πατέρα της. Μπορεί σ’ αυτό το χώρο να μην βρίσκεται το περίφημο ντιβάνι του (μεταφέρθηκε στην Αγγλία όταν εκείνος μετακόμισε στο χώρο που επίσης έγινε Μουσείο), αλλά υπάρχει ολόκληρο το σαλόνι αναμονής με τα τότε έπιπλά του, οι πρώτες, αυθεντικές εκδόσεις των έργων του (το πρώτο του βιβλίο το»Die Traumdeutung» αξίζει ν’ αναφέρω ότι αν και τυπώθηκε σε μόλις 600 αντίτυπα χρειάστηκε να περάσουν 7 χρόνια για να πουληθούν όλα), χειρόγραφες επιστολές του και πλήθος άλλων προσωπικών του αντικειμένων. Φεύγοντας μπορείτε να πάρετε ό,τι αναμνηστικό θέλετε απ’ το πολύ μοντέρνο κι ενημερωμένο πωλητήριο για το οποίο σας έγραψα στην αρχή, πριν συνεχίσετε τη βόλτα σας στην Ringstrasse, έναν απ’ τους δρόμους όπου βάδιζε σχεδόν καθημερινά γιατί εκεί βρισκόταν και το αγαπημένο του Cafe Landtmann, σ’ αυτή την πόλη που δεν του άρεσε μεν όπως έλεγε, αλλά απρόθυμα εγκατέλειψε δε.-

Το σαλόνι αναμονής του Freud με τα αυθεντικά έπιπλά.

.

.

*Όλες οι φωτογραφίες της ανάρτησης τραβήχτηκαν από μένα, τον Ιούλιο του 2018 κι έχουν δημοσιευτεί ήδη φυσικά, στο αντίστοιχο άλμπουμ στο flickr.

.

Advertisements

Παρουσίαση βιβλίου: «Φρόυντ» των René Major και Chantal Talagrand

.

Φρόιντ.jpg

.

Ένα ακόμη βιβλίο για τον Freud παρουσιάζω σήμερα εδώ. Ένα βιβλίο που μπορεί να θεωρηθεί και αντίλογος σε κείνο της Εύας Βαισλάιβερ (περισσότερα για το οποίο μπορείτε να διαβάσετε σ’ αυτή την ανάρτηση) και για όσα ισχυρίζεται για κείνον ως άνθρωπο. Το γιατί θα το καταλάβετε στην πορεία.

.

Ας γράψω αρχικά όμως, πως το δικό μου κίνητρο για να σας το παρουσιάσω έχει να κάνει με το γεγονός πως ασχολείται με την πολιτική πλευρά της ψυχανάλυσης και τις θέσεις που εξέφρασε κατά καιρούς ο ιδρυτής της για τα κομβικά γεγονότα της εποχής του.

.

Δεν είχα χρόνο να το διαβάσω απ’ το πρωτότυπο κι έτσι βρήκα το βιβλίο στα ελληνικά (εκδόσεις «Κασταλία», 2007) σε μετάφραση της Ελένης Κουκούλη και της Άννας Πίγκου, που ομολογουμένως έχουν κάνει θαυμάσια δουλειά με την απόδοση του κειμένου. Για να δούμε λοιπόν μαζί ένα απόσπασμα απ’ τον πρόλογο:

.

«(…) Ο Μισέλ Φουκώ, στο βιβλίο του Η δίψα της γνώσης απέτισε στον Φρόυντ τον εξής φόρο τιμής: «Περιποιεί πολιτική τιμή στην ψυχανάλυση ή τουλάχιστον σε ό,τι συνεκτικό υπάρχει σ’ αυτήν- το ότι υποπτεύθηκε τι θα μπορούσε να είναι αθεράπευτα παραγωγικό σε αυτούς τους μηχανισμούς εξουσίας, που ισχυρίζονταν ότι μπορούσαν να ελέγχουν και να διαχειρίζονται την καθημερινότητα της σεξουαλικότητας […] Η ψυχανάλυση βρέθηκε ανέκαθεν -επί της ουσίας και εκτός από κάποιες εξαιρέσεις-σε θεωρητική και πρακτική αντιπαράθεση με τον φασισμό».

.

Ήδη στο συνέδριο που είχε οργανώσει ο Φερέντσι στη Βουδαπέστη το 1918 με θέμα τις νευρώσεις του πολέμου, ο Freud είχε δείξει πως το θέμα των διαφόρων «θεραπειών» που εφαρμόζονταν τότε του φαινόταν ύποπτο κι είχε απορρίψει αυτή τη μορφή κέρδους. Δεν ήταν αυτό μια πολιτική στάση; Επιπροσθέτως είχε τολμήσει να θίξει ένα θέμα με ταξικές τρόπον τινά προεκτάσεις:

.

«Κάποτε θ’ αφυπνιστεί η συνείδηση της κοινωνίας λέει σ’ αυτό το συνέδριο. Κάποτε θ’ αναγκαστεί ν’ αναγνωρίσει ότι ο φτωχός έχει εξίσου δικαίωμα στην ψυχική βοήθεια, όπως και στη σωματική, ότι οι νευρώσεις δεν απειλούν λιγότερο την υγεία του λαού απ’ όσο η φυματίωση… Μπορεί να χρειαστεί καιρός, ώσπου το κράτος να αισθανθεί ότι αυτό το καθήκον επείγει… Κάποτε, όμως, θα πρέπει να φτάσει ως εκεί».

.

Εκείνη την περίοδο άλλωστε, το 1919, είχε εμπιστευτεί στον Έρνεστ Τζόουνς, τον ιδρυτή της ψυχανάλυσης στη Μεγάλη Βρετανία και επίσημο βιογράφο του, πως είχε «κατά το ήμισυ ασπαστεί τον μπολσεβικισμό«. Στο βιβλίο φυσικά αναφέρονται πλείστα ακόμη παραδείγματα για όσα έγραφε σε άλλους ψυχαναλυτές αλλά και σε φίλους του, για τον πόλεμο και ποικίλα αποσπάσματα που τεκμηριώνουν πως τον αδικούν όσες/οι ισχυρίζονται πως δεν είχε ασχοληθεί ιδιαιτέρως με τα πολιτικά ζητήματα. Προσωπικά ξεχώρισα ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα:

.

«Δεν είμαστε αναρχικοί επειδή είμαστε έτοιμοι ν’ αναγνωρίσουμε ότι είναι εξ΄ορισμού αδύνατο να έχουν οι νόμοι και οι διαταγές ιερό κι απαραβίαστο χαρακτήρα, ότι είναι συχνά ανεπαρκείς στο περιεχόμενό τους κι ικανοί να προσβάλλουν το αίσθημά μας για δικαιοσύνη, ή ότι δεν θα καταστούν τέτοιοι, μετά από κάποιο διάστημα. Μπροστά στη χοντροκοπιά των ατόμων που κυβερνούν την κοινωνία, δεν έχουμε συχνά άλλο τρόπο για να διορθώσουμε αυτούς τους νόμους, από το να τους παραβιάσουμε χωρίς δεύτερη σκέψη«.

.

Στο βιβλίο θα βρείτε επίσης αναφορές και σχόλια για το κάψιμο των βιβλίων του απ’ τις ομάδες των SS, για τη σύλληψη της κόρης του Άννας απ’ τη Γκεστάπο, για την «επίσκεψη» των SA και τα χρήματα που πήραν απ’ το σπίτι του κ.α. Αν και το τελευταίο γεγονός που σας αναφέρω το αντιμετώπισε με χιούμορ, δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί απ’ ό,τι διάβασα το αν πράγματι είχε προσθέσει το ειρωνικό σχόλιο «Συνιστώ θερμά την Γκεστάπο στον οποιονδήποτε!», όταν υπέγραψε το έγγραφο που βεβαίωνε πως οι Γερμανικές αρχές τον είχαν μεταχειριστεί καλά.

.

Σας είχα γράψει όμως στην αρχή πως αυτό το βιβλίο θα μπορούσε να θεωρηθεί κι αντίλογος σε κείνο της Εύας Βαισλάιβερ κι ήρθε η ώρα να σας εξηγήσω γιατί. Υπάρχουν ουκ ολίγες αναφορές για τις καλές σχέσεις που είχε με γυναίκες ψυχαναλύτριες, για το πως τις ενθάρρυνε, σεβόταν τη γνώμη του κτλ.,Θεώρησε «σοβαρή ασυνέπεια«το ότι όταν ιδρύθηκε η Ψυχαναλυτική Εταιρεία της Βιέννης ο Ίζιντορ Ζάντγκερ αντιτάχτηκε στην είσοδο των γυναικών σ’ αυτήν κι έτσι με τη σειρά του εβαλε εναντίον τέτοιων θέσεων. Κι είναι κι αυτός ένας τρόπος για να αμφισβητηθεί ο μισογυνισμός του: «Σε πολλές ευκαιρίες, δεν θα παραλείψει να υπογραμμίσει πόσο πιο ικανές αποδεικνύονται συχνά οι γυναίκες αναλύτριες» όπως τονίζουν οι συγγραφείς «στην εξερεύνηση των γκρίζων ζωνών του παρελθόντος«.

.

Με τον ίδιο τρόπο στο βιβλίο παρουσιάζεται διαφορετικά τόσο η σχέση του με την κουνιάδα του Μίνα, όσο κι εκείνη με τον Βίλχελμ Φλις. Στάθηκα μάλιστα και σ’ ένα διάλογό του με τη Μαρία Βοναπάρτη, στην  οποία είπε: «Οι ιδιοφυΐες είναι ανυπόφοροι άνθρωποι. Η οικογένειά μου θα σας πει πόσο εύκολο είναι να ζει κανείς μαζί μου. Δεν είμαι λοιπόν ιδιοφυΐα«. Να ‘ταν άραγε έτσι; Ένας εύκολος άνθρωπος με λαμπρό μυαλό; Ή όχι και πολύ αφοσιωμένος παππούς, ιδιόρρυθμος πατέρας κι όλα όσα ισχυρίζεται η Εύα Βαισλάιβερ, επικαλούμενη αντίστοιχα άλλες πηγές και μαρτυρίες; Ίσως να μην το μάθουμε ποτέ.

.

Ολοκληρώνοντας την παρουσίαση θέλω να πω πως όσες/οι διαβάσουν το βιβλίο θα βρουν και πολλές ενδιαφέρουσες πληροφορίες για σημαντικά γεγονότα που αφορούν τις απαρχές και την εξέλιξη της ψυχανάλυσης, όπως για παράδειγμα την περίφημη ανάλυση της Άννας Ο. Φαίνεται όμως πως ο Έρνεστ Τζόουνς, στον οποίο ήδη αναφέρθηκα, πρόσθεσε διάφορα δικά του στοιχεία στην βιογραφία του Freud.

.

Γι’ αυτό καλύτερα με λόγια του πατέρα της ψυχανάλυσης να σας αφήσω σήμερα. Κι εκείνος, που ως νέος ένιωθε ειδικά στα τρένα, κλειστοφοβία, θ’ αναπαύεται αιώνια στην αχλή του μύθου του όσο εμείς θα ψάχνουμε στ’ απανταχού βιβλία που τον αφορούν μερικά θραύσματα της αλήθειας του:

.

«Το μέλλον θα δείξει αν η θεωρία περιέχει περισσότερη τρέλα απ’ ό,τι θα ήθελα ή αν η τρέλα περιέχει περισσότερη αλήθεια απ’ ό,τι σήμερα μερικοί είναι διατεθειμένοι να πιστέψουν«.

.

.

.

.

.