Το σκάνδαλο και η τραγωδία της ελληνικής ψυχιατρικής μεταρρύθμισης* – Του Κώστα Μπαϊρακτάρη

.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε πρόσφατα στα «Τετράδια Ψυχιατρικής» κι αναδημοσιεύεται εδώ με την ευγενική άδεια του συντάκτη του. Τα video της ομιλίας του (για τα οποίο ευχαριστούμε την κυρία Αθανασία Τιβικέλη) είναι απ’ την πρόσφατη εκδήλωση: «Λέρος 25 χρόνια μετά: Συνάντηση αποτίμησης της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης στη Λέρο».

.

.

.

 

 

Κώστας Μπαϊρακτάρης

 

Το σκάνδαλο και η τραγωδία της ελληνικής ψυχιατρικής μεταρρύθμισης

 

Μνήμη Έφη Σκλήρη, Ψυχίατρο και Γ. Κοκκινίδη ,
Γ. Γιαννουλόπουλου, ιδρυτικά μέλη Πανελλήνιας
Επιτροπής Επιζώντων της Ψυχιατρικής

.

Σήμερα στην Ελλάδα αλλά και σε άλλες χώρες του ευρωπαϊκού νότου, είμαστε μάρτυρες μιας περιόδου βίαιης ανακατανομής του πλούτου (καπιταλιστική κρίση).

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά εκλαμβάνει αυτή η κρίση σε μια χώρα όπως η Ελλάδα όπου συναντάμε έναν καπιταλισμό στην πιο χυδαία και διεφθαρμένη μορφή του. Μια χώρα όπου διαχρονικά διακυβερνάται από το πιο παρασιτικό, το πιο απάνθρωπο, άρα και πιο παθολογικό, κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας που την μετέτρεψε  σε  οικονομικό  προτεκτοράτο  τραπεζιτών και των δυνάμεων  που  ηγεμονεύουν και εκβιάζουν τους λαούς ως σύγχρονοι αποικιοκράτες στην  Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αναφερόμαστε σε ένα πολιτικο-κοινωνικό σύστημα το οποίο για να μπορέσει να διατηρήσει και να αναπαράγει την εξουσία του ακυρώνει τους ίδιους τους αστικοδημοκρατικούς του θεσμούς, τρομοκρατεί τoν πληθυσμό, ενεργοποιεί τα πιο κτηνώδη ένστικτά για εξουσία , απαξιώνοντας τον άνθρωπο και αναδεικνύοντας την απανθρωπία ως βασικό συστατικό της υπόστασής του .

Χρησιμοποιεί μέσα οικονομικού εκμαυλισμού του λαού, προάγει συστηματικά τον ατομικισμό με στόχο την ανάδειξη του ανθρώπου σε καταναλωτή και πελάτη. Προάγει τον ανταγωνισμό, την ξενοφοβία και την αλληλοεξόντωση, δηλαδή την αλλοτρίωση στην πιο ακραία μορφή της.

Διεισδύει και διαχέει τον έλεγχό του στο κοινωνικό σώμα, ενισχύει την κρατική βία και καταστολή έχοντας στην υπηρεσία του διαπλεκόμενες Eπιχειρήσεις Μέσων Ενημέρωσης (ΕΜΕ) που μετατρέπουν την βαρβαρότητα σε «είδηση» και τους αναγνώστες/τηλεθεατές σε θεατές της εξαθλίωσής τους ανταποκρινόμενες έτσι στον συστημικό τους ρόλο ως εργαλεία χειραγώγησης αλλά και χύτρες κοινωνικής εκτόνωσης

Τα καθημερινά μνημονιακά πλήγματα των τοκογλύφων που δέχονται οι εργαζόμενοι σε μισθούς,συντάξεις, ασφάλιση και εργασιακά δικαιώματα αποτυπώνονται με τον πιο επώδυνο τρόπο στους τομείς της Υγείας ,της Παιδείας και της Κοινωνικής Πολιτικής.

Στο κεφάλαιο αυτό θα προσπαθήσουμε να αποτυπώσουμε παραδειγματικά αυτές τις βάρβαρες πολιτικές και τις συνέπειές τους στους τομείς της ψυχικής υγείας.

.

Η ορθότητα του Λογικού μέσα από την επινόηση και τον αποκλεισμό του Παράλογου

.

Ο Κοινωνικό Αποκλεισμός άρα και η διεργασία που οδηγεί σε αυτόν χαρακτηρίζει διαχρονικά- ιστορικά την συγκρότηση των ανθρώπινων κοινωνιών ως μία συνέχεια μέσα από ασυνέχειες τόσο ως προς την θέσμισή του όσο και ως προς τις πληθυσμιακές ομάδες που εκάστοτε πλήττονται .

Ψυχιατρική και Ψυχολογία επινοούνται και αυτονομούνται ως επιστημονικοί κλάδοι και ως κοινωνικο-αστυνομικές τεχνικές απομόνωσης και αποκλεισμού του Παράλογου όπου επιστήμη- γνώση, δηλαδή εξουσία διαχέονται με τέτοιον τρόπο στο κοινωνικό σώμα ώστε να εσωτερικεύονται και να νοηματοδοτούνται με συγκεκριμένο περιεχόμενο έννοιες όπως το δίκαιο, η κανονικότητα, η επικινδυνότητα κλπ.

Έτσι οι επιστήμες αυτές αποκτούν εργαλειακά χαρακτηριστικά διασφάλισης της συστημικής ισορροπίας. Δηλαδή σύμφωνα με το Foucault  «.. πρέπει να διαπιστώσουμε ότι κατά την καταγραφή της ιστορίας των τρελών περιγράψαμε την ιστορία αυτού που έκανε ουσιαστικά εφικτή την εμφάνιση της Ψυχολογίας, αν και όχι στο επίπεδο της χρονολογίας των ανακαλύψεων ή μιας ιστορίας των ιδεών αλλά ακολουθώντας την αλληλο-εμπλοκή θεμελιωδών δομών της εμπειρίας…»(1)

Η διαγνωστική-θεραπευτική συγκρότηση αυτών των επιστημών και η κανονιστική-δικαιϊκή τους αποστολή αποκτούν το πραγματικό τους νόημα μέσα από την ολοκλήρωση του αποκλεισμού στα ψυχιατρικά άσυλα. Η ακαδημαϊκή Ψυχιατρική είναι γέννημα θρέμμα των ασύλων και των συνθηκών που σε αυτά διαμορφώνονται.

Η ενδογενής αδυναμία του καπιταλιστικού συστήματος να επεξεργαστεί δημιουργικά τις αντιθέσεις του οδηγεί στο να αποτελέσει το ψυχιατρικό ίδρυμα προνομιακό τόπο εγκλεισμού ατόμων από τα κατώτερα κοινωνικο-οικονομικά στρώματα και να αναδείξει τόσο τον ταξικό χαρακτήρα των επιστημών που τον συνοδεύουν ,των τόπων που τον ολοκληρώνουν όσο και των πρακτικών βίας που τα χαρακτηρίζουν. Γιατί «..κάθε κοινωνία της οποίας η δομή βασίζεται σε πολιτισμικές και ταξικές διαφορές και στηρίζεται σε ανταγωνιστικά συστήματα, κατασκευάζει μέσα στα όριά της περιοχές αντιρρόπησης των εσωτερικών της αντιθέσεων, μέσα στις οποίες υλοποιείται η ανάγκη άρνησης ή μετατροπής σε αντικείμενο ενός μέρους της ίδιας της υποκειμενικότητας…»(2)

Γι αυτό κατά τον Μπαζάλια η Ψυχιατρική καλυπτόμενη από έναν επιστημονικό μανδύα μεταμφιέζεται και εσωτερικεύεται από το κοινωνικό σώμα είτε με την κοινωνική είτε με την ψυχοθεραπευτική μορφή ως ιατρική-θεραπευτική πράξη. Το ψυχιατρικό ίδρυμα δεν αποτελεί μόνο αντιθεραπευτικό χώρο αλλά και η ίδια η Ψυχιατρική ανθρωπολογικά-επιστημονικά και ιδεολογικά συνιστά εργαλείο άσκησης βίας.

.

Το χρονικό μιας κατ ευφημισμό μεταρρύθμισης

.

Από τα παραπάνω συνάγεται ότι και για την Ελλάδα η αποτύπωση των σημερινών συνθηκών στον τομέα της ψυχικής υγείας μπορεί να κατανοηθεί καλλίτερα υπό το πρίσμα μιας διαχρονικής προσέγγισης των διεργασιών αποκλεισμού στις συγκεκριμένες ιστορικές-πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες της χώρας.

Αν θέλουμε για την οικονομία της συζήτησης να πάρουμε ως αφετηρία την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους στην Τρίτη δεκαετία του 19ου αιώνα θα παρατηρήσουμε:

1.Η εμφάνιση των πρώτων ψυχιατρικών ασύλων παρατηρείται στα τέλη του 19ου αιώνα, πολύ αργότερα από άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

2.Η ευρωπαϊκή ιδρυματική ψυχιατρική επηρεάζει τις εξελίξεις προσαρμοσμένες στις κοινωνικο-πολιτικές και οικονομικές συνθήκες της χώρας διακρίνοντας ήδη από τις αρχές του 20ου αιώνα την ψυχιατρική φροντίδα των εύπορων από τον ιδρυματικό εγκλεισμό των φτωχών.

3.Η υπερπλήρωση των αστικών δημόσιων ψυχιατρείων οδηγεί με την συνέργεια πολιτικών και ψυχιάτρων στην δημιουργία από τα τέλη της δεκαετίας του ΄50 των «Αποικιών Ψυχοπαθών» ως τόπους απόλυτου αποκλεισμού , κοινωνικής ευθανασίας και φυσικής εξόντωσης . Τα Ψυχιατρεία Δαφνί της Αθήνας και το Ψυχιατρείο Θεσσαλονίκης «τροφοδοτούν» και στέλνουν με τα σύγχρονα «Πλοία των Τρελών» στις αποικίες, χωρίς επιστροφή, χιλιάδες έγκλειστους ως «αθεράπευτους» ή «αζήτητους». Ένα διαρκές έγκλημα της ελληνικής Ψυχιατρικής που ποτέ δεν αναγνωρίστηκε ως τέτοιο και κανείς δεν λογοδότησε μέχρι σήμερα για τις χιλιάδες ανθρώπινες ψυχές που εξοντώθηκαν στις αποικίες αυτές.

4.Κυριαρχεί η ψυχιατρική στις πιο ακραίες βιολογικές-σωματικές προσεγγίσεις απέναντι στους πάσχοντες συνανθρώπους μας. Η υποτυπώδης υλικο-τεχνική υποδομή, η άθλιες συνθήκες διαβίωσης οδηγούν στην πιο επώδυνη για τους έγκλειστους εφαρμογή της κατασταλτικής Ψυχιατρικής (απομόνωση,καθήλωση, ηλεκτροσπασμοθεραπεία,ψυχοχειρουργική, χημική καταστολή) αλλά προσδιορίζουν και τα ψυχιατρεία ως τόπους αποκλεισμού και κοινωνικής ευθανασίας. Για χιλιάδες εγκλείστους τον κοινωνικό θάνατο διαδέχεται ο φυσικός ως η μόνη έξοδος από την απανθρωποίηση που υφίστανται στα άσυλα μέχρι και τα τέλη του προηγούμενου αιώνα. Νεωτερικές θεωρίες και πρακτικές που εφαρμόζονται ήδη σε άλλες χώρες από την δεκαετία του ‘ 60 ,αν και γνωστές στον ψυχιατρικό κόσμο, παραμένουν εκτός συνόρων.

5.Μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του 70 η ψυχιατρική φροντίδα παρέχεται αποκλειστικά σε ιδρυματικούς χώρους(δημόσιους και ιδιωτικούς) καθώς και από ιδιώτες Ψυχιάτρους για τους οικονομικά προνομιούχους

6.Η ψυχιατρική βία ,η στέρηση των πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων και ο κοινωνικός αποκλεισμός διαμορφώνουν τις επιπτώσεις των πολιτικών ψυχικής υγείας στους πολίτες με ψυχιατρική εμπειρία

Στις αρχές της δεκαετίας του ΄80 αποτυπώνεται για πρώτη φορά συστηματικά η κατάσταση της ιδρυματικής ψυχιατρικής και των απάνθρωπων και συνθηκών στα ελληνικά ψυχιατρεία καθώς και πραγματοποιούνται μελέτες για την ιστορία της ελληνικής ψυχιατρικής(3,4)

Οι καταγγελίες στις αρχές της δεκαετίας του ‘80 για την ψυχιατρική βαρβαρότητα και τις απάνθρωπες συνθήκες στην Λέρο αναδεικνύουν για πρώτη φορά, σε Ελλάδα και εξωτερικό , από την Ομάδα Λέρου ,το πρόβλημα της ελληνικής Ψυχιατρικής. Οι καταγγελίες αυτές οδηγούν στην απαγόρευση των διακομιδών στην Λέρο και στα μέσα της δεκαετίας του ΄80 στον εξαναγκασμό ,από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τον χρηματοδοτικό Κανονισμό 815/84, βελτίωσης των συνθηκών περίθαλψης και την αλλαγή του συστήματος ψυχιατρικής περίθαλψης(5)

Την ίδια περίοδο ξεκινούν και οι πρώτες συστηματικές προσπάθειες αποϊδρυματοποίησης, επαγγελματικής αποκατάστασης και κοινωνικής επανένταξης των εγκλείστων στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης με την δημιουργία διαμερισμάτων για τους πρώην έγκλειστους και συνεταιριστικών εργαστηρίων επαγγελματικής αποκατάστασης. Στην συνέχεια ξεκινάει και η εφαρμογή προγραμμάτων αποκατάστασης και σε άλλα δημόσια ψυχιατρεία.

Στα τέλη της δεκαετίας του ΄80 ομάδα εργαζομένων της Μονάδας Επανένταξης του Ψυχιατρείου Θεσσαλονίκης μαζί με εργαζόμενους της Λέρου ξεκινάνε την παρέμβαση στο περιβόητο για τις άθλιες και απαξιωτικές για την ανθρώπινη υπόσταση συνθήκες κράτησης το περίπτερο 16, το γνωστό ως «Τμήμα των Γυμνών». Εκεί όπου η ιδρυματική ψυχιατρική αναδείκνυε την πιό βάρβαρη και απάνθρωπη φύση της σε βάρος των εγκλείστων. Τις φωνές διαμαρτυρίες ακολουθούν παρεμβάσεις ελλήνων επαγγελματιών ψυχικής υγείας ενώ προστίθενται αργότερα και ευρωπαίοι (Ιταλοί, Ολλανδοί). Η Λέρος γίνεται σύμβολο καταγγελίας της ιδρυματικής βαρβαρότητας και σε ευρωπαϊκό πλέον επίπεδο(6,7,8)

Από τις αρχές της δεκαετία του ΄90 αναπτύσσονται ειδικά προγράμματα παρέμβασης στο σύνολο του ψυχιατρείου της Λέρου με εμπόδια τόσο από την ελληνική γραφειοκρατία όσο και από την έλλειψη ουσιαστικής πολιτικής βούλησης για την αποϊδρυματοποίηση και την ανάπτυξη πραγματικών κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας ως ηθμούς στην εισαγωγή νέων πασχόντων στα ψυχιατρεία(9,10).

Τα γραφειοκρατικά και τα επί χάρτου επαναλαμβανόμενα κυβερνητικά σχέδια για την ψυχιατρική μεταρρύθμιση αποτέλεσαν περισσότερο προσχήματα για την εισροή κοινοτικών πόρων παρά εργαλεία μιας πραγματικής μεταρρύθμισης ή κατάργησης της ιδρυματικής ψυχιατρικής και ανάπτυξης κοινοτικών υπηρεσιών.

.

ΨΥΧΑΡΓΩΣ : Ιδιωτικοποίηση με δημόσιους πόρους

.

Από το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του ΄90 και στα πλαίσια πλέον του εκσυγχρονισμού , δηλαδή μιας δημοσιονομικής προσέγγισης και των ζητημάτων της ψυχικής υγείας στα πλαίσια του νεοφιλελευθερισμού και της ανάθεσης της ψυχικής υγείας στον ιδιωτικό τομέα εγκρίνονται και χρηματοδοτούνται τα προγράμματα του λεγόμενου προγράμματος – σκανδάλου στην πραγματικότητα – “Ψυχαργώς”. Το πρόγραμμα αυτό εξελίσσεται μέχρι και σήμερα σε διάφορες μορφές και φάσεις . Χρηματοδοτείται με εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ τα οποία διοχετεύονται κύρια στον ιδιωτικό τομέα για την δημιουργία κοινοτικών δομών. Η γνωστή από την δεκαετία του ΄70 «απονοσοκομειοποίηση” του κυβερνήτη της Καλιφόρνιας των ΗΠΑ Ρ. Ρήγκαν (Californian Model) βρίσκει και στην Ελλάδα μιμητές

Η ιδρυματική λογική, δηλαδή η αναπαραγωγή του κυρίαρχου ψυχιατρικού παραδείγματος μετεγκαθίσταται χωροταξικά στην κοινότητα με την μορφή ξενώνων και οικοτροφείων με φορείς υλοποίησης κύρια ιδιωτικές εταιρείες χρηματοδοτούμενες από την Ε.Ε., δηλαδή κρατικο-δίαιτες μη-κυβερνητικές οργανώσεις. Η δημόσια ιδρυματική περίθαλψη δεν αποσαθρώνεται ως επιστημονικό παράδειγμα αλλά μεταλλάσσεται σε κοινοτική ιδρυματική περίθαλψη με πρόσχημα την Μεταρρύθμιση. Ο δημόσιος τομέας αντικαθίσταται σταδιακά αλλά συστηματικά με δημόσια και κοινοτικά χρήματα από τον ιδιωτικό τομέα. Μια σύγχρονη αλλά ερμαφρόδιτη μορφή του μη-κυβερνητισμού. Ο ιδιωτικός τομέας αποκτά τον έλεγχο και διαμορφώνει συνθήκες ,εργασιακές σχέσεις αλλά και ποιότητα υπηρεσιών ανάλογα όχι με τις ανάγκες αλλά με τα οικονομικά συμφέροντα και τις χρηματοδοτικές ροές. Όταν μάλιστα αυτές καθυστερούν προσφεύγουν σε μέτρα «διάσωσης» κατακρατώντας αυθαίρετα, με την ανοχή του κράτους, ακόμα και τις μηδαμινές συντάξεις των οικότροφων .(11)

Ας δούμε όμως με αριθμούς αλλά όχι στενά ποσοτικά την περιπέτεια αυτού που ονομάζεται ψυχιατρική μεταρρύθμιση στην Ελλάδα.

Στην μέχρι τώρα πορεία εφαρμογής του «Ψυχαργώς» έκλεισαν ολοκληρωτικά τέσσερα από τα επτά δημόσια Ψυχιατρεία τα οποία αντικαταστάθηκαν με μικρές ιδρυματικές δομές στην κοινότητα. Δημιουργήθηκαν συνολικά περί τα 128 οικοτροφεία εκ των οποίων 39 δημόσια και 89 ιδιωτικά. Από τους 97 ξενώνες 78 είναι δημόσιοι και 19 ιδιωτικοί ενώ τα προστατευόμενα διαμερίσματα ανέρχονται σε 230, 198 δημόσια και 32 ιδιωτικά. Παρατηρείται ότι ο ιδιωτικός τομέας επιλέγει συστηματικά την δημιουργία ιδρυματικών κοινοτικών δομών και όχι για παράδειγμα προστατευόμενων διαμερισμάτων γιατί η επιλογή του αυτή ανεβάζει το κόστος λειτουργίας, δηλαδή το κέρδος από αυτού του είδους τις επιχειρήσεις. Μονάδες επαγγελματικής αποκατάστασης συναντάμε κύρια στον δημόσιο τομέα ενώ και στον τομέα της κοινοτικής οργάνωσης της ψυχιατρικής φροντίδας παρατηρείται μια αυξάνουσα τάση διείσδυσης του ιδιωτικού τομέα. Το δε Υπουργείο Υγείας και Αλληλεγγύης για να νομιμοποιήσει την χρηματοδότηση των ιδιωτών για τα επόμενα χρόνια με δεκάδες εκατομμύρια ευρώ παρουσιάζει με το θράσος της εξουσίας ως σχεδιασμό εκθέσεις ιδεών διαφόρων εμπειρογνωμόνων και αποδεκτών ταυτόχρονα κονδυλίων γ ια τις εταιρείες τους. (12,13)

Όλες οι παραπάνω δομές χρηματοδοτούνται με εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ από εθνικούς και κοινοτικούς πόρους. Για αυτό και η ιδιόρρυθμη αυτή ιδιωτικοποίηση με τις λεγόμενες μη-κερδοσκοπικές εταιρείες είναι στην ουσία κρατικοδίαιτη. Δηλαδή οι εκάστοτε κυβερνήσεις εφαρμόζοντας πιστά τις επιβαλλόμενες μνημονιακές πολιτικές «δημοσιονομικής εξυγίανσης» καταστρέφουν το δημόσιο σύστημα χρηματοδοτώντας μάλιστα την ιδιωτικοποίησή του ,ενώ αφήνουν ανοικτή την επαναφορά του ασυλιακού εγκλεισμού(14)

Παράλληλα με το κλείσιμο των ψυχιατρείων παρατηρείται μία γεωμετρική άνοδος του αριθμού των εγκλείστων σε αμιγώς ιδιωτικές ψυχιατρικές κλινικές με αποτέλεσμα σε συνολικά 40 περίπου ιδιωτικών κλινικών να είναι έγκλειστα περί τα 4500 άτομα. Πολίτες με ψυχιατρική εμπειρία που υφίστανται περισσότερο την φύλαξη και τον εγκλεισμό με ότι αυτό συνεπάγεται για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις βίαιες μεθόδους που ανεξέλεγκτα εφαρμόζονται. Βασική χρηματοδοτική πηγή αυτών των ιδιωτικών ιδρυματικών δομών είναι τα ασφαλιστικά ταμεία.
Σχολιάζοντας τα παραπάνω στοιχεία θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι

1.Αυτό που ονομάζεται ψυχιατρική μεταρρύθμιση στην Ελλάδα δεν είναι τίποτε άλλο από μια κατάργηση του δημόσιου χαρακτήρα της υγείας και μια ιδιωτικοποίηση με δημόσιους πόρους. Η θέση αυτή ενισχύεται ακόμα περισσότερο αν συνδέσει κανείς τις πολιτικές αυτές με τις πολιτικές της λεγόμενης δημοσιονομικής εξυγίανσης που υφίσταται και ο τομέας της δημόσιας υγείας στα πλαίσια των Μνημονίων από την μεριά των δανειστών, δηλαδή των ευρωπαίων τοκογλύφων και του πολιτικού συστήματος στην Ελλάδα που οδηγεί σε κατάρρευση το δημόσιο σύστημα υγείας και σε συντριπτικές περικοπές στον κοινωνικό τομέα.

2.Η λεγόμενη ψυχιατρική μεταρρύθμιση δεν προκύπτει από την αλλαγή του επιστημονικού παραδείγματος αλλά αποτελεί συνέχεια αυτού τόσο ως πρακτική στις νέες στεγαστικές δομές όσο και ως πρακτική στην οργάνωση των κοινοτικών υπηρεσιών.

3.Τα άτομα με ψυχιατρική εμπειρία συνεχίζουν να στερούνται των δικαιωμάτων τους και υφίστανται είτε με την μορφή μιας νέας ιδρυματικής πρακτικής στα οικοτροφεία είτε με την μορφή του παραδοσιακού ψυχιατρικού εγκλεισμού σε δημόσια ψυχιατρεία και ιδιωτικές ψυχιατρικές κλινικές τον αποκλεισμό και διαρκή κοινωνικό έλεγχο.

.

Ο Ψυχιατρικός και Ψυχολογικός Μονόλογος

.

O επιστημονικός λόγος στις ανθρωπιστικές επιστήμες και στις επιστήμες της υγείας, δηλαδή ο μονόλογος των ειδικών, προκύπτει μέσα από την απόπειρα αντικειμενοποίησης της ιστορίας, των κοινωνικών διεργασιών, της ανθρώπινης ύπαρξης και εμπειρίας , δηλαδή τον θετικιστικό πιθηκισμό. Προκύπτει από την συρρίκνωση αυτής της εμπειρίας – όταν δεν συνάδει με την εκάστοτε αντίληψη για το «φυσιολογικό», το «υγιές», το «κανονικό» – σε συμπτώματα, την κατηγοριοποίηση και ταξινόμησή της, τις πρακτικές που εφαρμόζονται και που προσβάλουν πολλές φορές την ανθρώπινη αξιοπρέπεια ασκώντας ψυχολογική ή και φυσική ακόμα βία. Η διαρκής αναπαραγωγή αυτού του επιστημονικού Μονόλογου, η κυριαρχία του και η συστηματική διάχυσή του στο κοινωνικό σώμα και η εσωτερίκευσή του από αυτό είναι στην ουσία μια πολιτική πρακτική που υπηρετεί μια συγκεκριμένη ιδεολογία. Μια ιδεολογία που εμποδίζει στην ουσία την ακύρωση των μηχανισμών και των διεργασιών αποκλεισμού ή περιθωριοποίησης μίας σειράς ατόμων ή ομάδων αφού και η ίδια εμφανίζεται, εγκαθιδρύεται και αναπαράγεται μέσω της ενίσχυσης αυτών ακριβώς των διεργασιών και μηχανισμών, μηχανισμών και διεργασιών που συντελούν στη σημερινή πολιτική, οικονομική, κοινωνική, πολιτισμική κρίση και στην κρίση των επιστημών .

Το ίδιο πρόβλημα το συναντάμε στα Ψυχιατρεία Εδώ έχουμε την μετατροπή ή μεταβολή της άσκησης βίας, των βασανισμών και των βασανιστηρίων στους έγκλειστους των Ψυχιατρείων σε θεραπευτικό πρόταγμα ενάντια στο παράλογο, το μη λογικό ,το μη κανονικό, μετατρέποντας τις πράξεις βίας σε θεραπευτικό μέτρο.

Η συμμόρφωση στην ψυχιατρική εξουσία γίνεται με έναν έντεχνα κατασκευασμένο επιστημονικό λόγο. Το αποτέλεσμα είναι η μετατροπή της πράξης βίας σε θεραπευτική πρακτική.

Έτσι, λοιπόν, βλέπουμε ότι τα ζητήματα της άσκησης βίας και η εμπλοκή των διαφόρων επιστημών στην άσκηση βίας, είτε είναι η ψυχολογία είτε είναι η ψυχιατρική, ιστορικά και διαχρονικά συναντώνται σε διαφορετικές μορφές, σε διαφορετική ένταση, σε διαφορετικές περιόδους. Πρώτoν πιστεύω ότι τόσο η επιστήμη της ψυχολογίας όσο και η επιστήμη της ψυχιατρικής αποτελούν υποθετικές προσεγγίσεις. Δεν είναι κατηγορηματικές αλήθειες. Δεύτερον δεν είναι πολιτικά-ιδεολογικά ουδέτερες και τρίτον ανήκουνε στο χώρο των ερμηνειών ή των ερμηνευτικών προσεγγίσεων άρα έχουνε και μυθοπλαστικό χαρακτήρα. Το ότι προσπαθούνε να μιμηθούνε επιστημολογικά τις θετικές επιστήμες αποτελεί μία αφέλεια και ένα είδος πιθηκισμού. Δηλαδή επιχειρούν ανεπιτυχώς να συγκροτήσουν θεωρίες και πρακτικές που συνθέτουνε ή εμπεριέχουνε στη λογική τους τα βασικά χαρακτηριστικά μιας θετικιστικής σκέψης, π.χ. αιτιολογία, διάγνωση, θεραπεία και ούτω καθεξής. Αυτό σημαίνει ότι η ερμηνευτική αυτή προσέγγιση σχετίζεται σε αρκετά μεγάλο βαθμό με την προσωπικότητα του επιστήμονα και κατ’ επέκταση με την ιδεολογία του ή τον πολιτικό του προσανατολισμό(15).

Τα χαρακτηριστικά αυτά αναδεικνύονται σήμερα ακόμα πιο έντονα διότι η περίοδος κρίσης του καπιταλιστικού συστήματος που διανύουμε είναι μία περίοδος όπου επιστρατεύονται από το σύστημα επιστήμονες που διαδίδουν απόψεις οι οποίες συναντώνται σε έναν κοινό τόπο. Είναι ο τόπος της λεγόμενης «εθνικής κατάθλιψης». Η προσπάθεια ψυχιατρικοποίησης των κοινωνικών προβλημάτων, των αρνητικών επιπτώσεων της κρίσης, του ανθρώπινου πόνου, του συνανθρώπου που βρίσκεται σε κρίσιμη κατάσταση και βιώνει επώδυνα την μετάβαση από μία βιώσιμη ή σχετικά καλή οικονομική κατάσταση σε μια κατάσταση όπου έχει να απαντήσει σε καταστάσεις συσσώρευσης οικονομικών προβλημάτων με όλες τις συνέπειες που συνεπάγονται αυτά σε προσωπικό-οικογενειακό-κοινωνικό επίπεδο-μάλιστα σαν άτομα γιατί μάθαμε να αντιμετωπίζουμε τα πράγματα σαν άτομα και όχι σαν συλλογικότητες και αλληλέγγυα- έρχονται επιστήμες σαν την Ψυχολογία και την Ψυχιατρική να επιτελέσουν το έργο της απόσπασης ή μετάθεσης μιας πραγματικής κατάστασης σε μια τεχνική κατασκευή, μιας πολυσύνθετης εμπειρίας σε ένα ατομικό πρόβλημα. Δηλαδή της μετατροπής των επιπτώσεων π.χ. της ανεργίας σε κατάθλιψη, τον ανθρώπινο πόνο και την στεναχώρια σε καταθλιπτικά συμπτώματα και κατ’ επέκταση την έντεχνη ανάδειξη μέσα από μια τέτοια προσέγγιση των θεραπειών εκείνων που καλείται ο ψυχολόγος ή ο ψυχίατρος να ασκήσει επάνω στους ανέργους για να μειώσει δήθεν τις αρνητικές επιπτώσεις της ανεργίας.

Συμπερασματικά θα μπορούσα να υποστηρίξω ότι:

1.Η διάκριση του Λογικού από το Παράλογο είναι μία συστημική διάκριση που υπηρετεί διαχρονικά την επιβίωση και αναπαραγωγή του κυρίαρχου πολιτικο-κοινωνικού συστήματος και επιστημονικού παραδείγματος

2. Η άσκηση της ψυχιατρικής βίας σε όλες τις μορφές της (ψυχολογικές-κοινωνικές, φυσικές-χημικές) αποτελεί το εργαλείο εφαρμογής αυτής της διάκρισης και της διασφάλισης της ισορροπίας του συστήματος. Η αυτοοργάνωση και η συλλογική δράση των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία αποτελεί την βασική απάντηση σε αυτή την βία

3. Η λεγόμενη ψυχιατρική μεταρρύθμιση στην Ελλάδα εξελίχθηκε σε μία διαδικασία χωροταξικής μετεγκατάστασης στην κοινότητα της ιδρυματικής ψυχιατρικής και μεταχείρισης από τα άσυλα στα λεγόμενα οικοτροφεία. Θεωρούσε ότι αυτά αποτελούν και χώρο αναπαραγωγής του κοινωνικού και ψυχιατρικού ελέγχου των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία παρεμποδίζοντας την αυτονομία και τον αυτοπροσδιορισμό τους

4. Η κατασπατάληση και η ανέλεγκτη διαχείριση των κοινοτικών πόρων του προγράμματος «Ψυχαργώς» εξυπηρετεί την μετάβαση στην διαπλεκόμενη ιδιωτικοποίηση στον τομέα της ψυχικής υγείας με την ανάδειξη των κρατικοδίαιτων μη- κυβερνητικών επιχειρήσεων-οργανώσεων σε βασικό όχημα αυτής της ιδιόρρυθμης ,δηλαδή με δημόσιους πόρους, αποσάθρωσης της δημόσιας υγείας (16,17,18)

Η χωροταξική μετεγκατάσταση των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία , με την διαμεσολάβηση των κρατικοδίαιτων και δήθεν μη-κυβερνητικών και μη-κερδοσκοπικών οργανώσεων και εταιριών, αναπαράγει την αφαίρεση των δικαιωμάτων που υφίστανται τα άτομα με ψυχιατρική εμπειρία .Η προκλητική αποσύνδεση οποιουδήποτε αιτήματος υποστήριξης από την αναγκαιότητα αλλαγής του κυρίαρχου ψυχιατρικού παραδείγματος καθιστά και το σύνθημα «Όχι στο κλείσιμο των ψυχιατρείων» ιστορική ειρωνεία γιατί το επιβαρύνει με την υποψία των συντεχνιακών κινήτρων και των ευκαιριακών συμμαχιών Κίνητρα που παραβλέπουν την αναγκαιότητα πραγματικής απελευθέρωσης των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία μέσα από την αλλαγή του ίδιου του ιστορικά ξεπερασμένου επιστημονικού παραδείγματος.

Ο εγκλωβισμός δε της συστημικής αριστεράς σε μια τέτοια λογική την καθιστά συνεργό αλλά και υπόλογη για την αναπαραγωγή της ψυχιατρικής βαρβαρότητας και του αποκλεισμού, δηλαδή την διαιώνιση του ίδιου του καπιταλιστικού συστήματος και της βίας και εξουσίας που παράγει.

Μία μεταρρύθμιση του ψυχιατρικού συστήματος στην Ελλάδα και παντού θα μπορούσε να αναγνωριστεί σαν πραγματική μόνο όταν πηγάζει από την ακύρωση του κυρίαρχου ψυχιατρικού-ψυχολογικού παραδείγματος με δομές και υπηρεσίες που να πηγάζουν από την αποκατάσταση του Λόγου των πολιτών με ψυχιατρική εμπειρία και να δικτυώνεται με άλλες συλλογικότητες που υφίστανται την αφαίρεση των κοινωνικών και πολιτικών τους δικαιωμάτων σε τοπικό /περιφερειακό και κεντρικό επίπεδο. Του Λόγου εκείνου που αφαιρέθηκε βίαια για να νομιμοποιηθεί μέσα από αυτήν την βία ο Μονόλογος των ειδικών και η ισορροπία του κυρίαρχου πολιτικο-κοινωνικού συστήματος. Γιατί γνωρίζουμε ότι η φτωχοποίηση, η ανθρωπιστική κρίση, η κατάρρευση του Συστήματος Δημόσιας Υγείας και η αποσάθρωση του Κοινωνικού Τομέα δεν αποτελούν παράπλευρες απώλειες της καπιταλιστικής κρίσης αλλά συνειδητή συστημική επιλογή. Από αυτήν την διαπίστωση προκύπτει η πρόκληση αλλά και η αναγκαιότητα τόσο του αναστοχασμού για το πώς ορίζεται σήμερα ο Κοινωνικός Αποκλεισμός άρα και οι πληθυσμιακές ομάδες που πλήττονται όσο βέβαια για την αναζήτηση του κοινού τόπου συνάντησης, αλληλεγγύης και αντίστασης.

.

Τοπικά δίκτυα αλληλεγγύης, προαγωγής υγείας και κοινωνικής συμμετοχής

.

Η ανασύσταση ενός δημόσιου και καθολικού Συστήματος Υγείας εμπεριέχει την πλήρη αποκέντρωση σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο και την ενσωμάτωση κοινωνικο-συμμετοχικών διεργασιών. Η στήριξη συνανθρώπων που βιώνουν στην ζωή τους κρίσιμες και επιβαρυντικές καταστάσεις δεν είναι αποκλειστικό ζήτημα των ειδικών αλλά της κοινότητας ,των ψυχοκοινωνικών και αλληλέγγυων δομών και πρωτοβουλιών των πολιτών της.
Η αναδιοργάνωση των πολυδιάσπαστων και ασυντόνιστων εθνικών, περιφερειακών και τοπικών δομών, υπηρεσιών και πρωτοβουλιών επιβάλλει την ενεργοποίηση του ανθρώπινου πλούτου και δυναμικού σε κάθε επίπεδο σε μια αλληλέγγυα διαδικτυωμένη σχέση.

Αλληλεγγύη, προαγωγή υγείας και τοπική ανάπτυξη δεν είναι μόνον η πολιτική που αναφέρεται αποκλειστικά στις λεγόμενες ευπαθείς κοινωνικές ομάδες αλλά γενικά η κοινωνικά ωφέλιμη πολιτική η οποία εμπεριέχει την ισονομία και ισότητα όλων των πολιτών, ανεξάρτητα από ατομικές ή συλλογικές ιδιαιτερότητες, οικονομική τάξη, θρησκεία ή εθνική προέλευση σε ένα ανθρώπινο φυσικό-οικιστικό περιβάλλον σε αντιπαράθεση με το κυρίαρχο πολιτικό-παραγωγικό μοντέλο. Η κρίση του κυρίαρχου καπιταλιστικού συστήματος και οι επιπτώσεις της στην επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου και της ποιότητας ζωής του πληθυσμού καθιστούν ακόμα περισσότερο επιτακτική την ανάγκη ανάπτυξης ολιστικών δράσεων αλληλέγγυας οργάνωσης των δομών/θεσμών/πρωτοβουλιών αντιμετώπισης τοπικών ψυχοκοινωνικών ζητημάτων αλλά και της διαφορετικής παραγωγής, διαχείρισης και διάθεσης προϊόντων και υπηρεσιών ως πράξεις αντίστασης στην κρίση και αντιμετώπισής της από τον πληθυσμό.

Ο δε σχεδιασμός, η εφαρμογή και η αξιολόγηση της κοινωνικής πολιτικής καθώς και η αντιμετώπιση ψυχοκοινωνικών ζητημάτων εμπεριέχουν την επινόηση και δημιουργία δυνατοτήτων ενεργητικής εμπλοκής των άμεσα ενδιαφερομένων, τυπικών και άτυπων ομάδων και φορέων, πρωτοβουλιών και συλλογικοτήτων των κατοίκων της περιοχής. Η ανάδειξη του Λόγου των ενεργά εμπλεκόμενων πληθυσμιακών ομάδων θεωρείται και η βασική προϋπόθεση έγκαιρης αντιμετώπισης αλλά και αλληλέγγυας υποστήριξης ατόμων ή ομάδων που διέρχονται κρίσιμες καταστάσεις και αναζητούν υποστήριξη για την υπέρβασή τους.

Τομείς και τόποι εμπλοκής και συνάντησης είναι όλοι εκείνοι τυπικοί και άτυποι χώροι που συνθέτουν το ζωτικό μας περιβάλλον. Είναι οι παρεμβάσεις σε συνθήκες και παράγοντες που προκαλούν και αναπαράγουν ατομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά προβλήματα. Συνεπώς στην διεργασία αυτή εμπλέκονται οι επιστήμες, οι επιστημονικοί κλάδοι και οι επιστήμονες που σχετίζονται με τα παραπάνω. Η κοινωνική συμμετοχή κατανοείται ως μία δυναμική διεργασία που ανταποκρίνεται στις μεταβαλλόμενες ανάγκες υγείας, πρόνοιας όπως επίσης και σε κοινωνικά, ψυχοκοινωνικά, περιβαλλοντικά, εκπαιδευτικά, πολιτισμικά, πολιτικά και οικονομικά ζητήματα τα οποία βρίσκονται σε συνεχή αλληλεπίδραση μεταξύ τους. Ανταποκρίνεται σε συνθήκες και υποκείμενα που συνθέτουν το κοινωνικό πεδίο και τις ιδιαιτερότητες του ζωτικού χώρου των τοπικών κοινωνιών αφενός και τις συνθήκες συλλογικής δράσης και αντίστασης αφετέρου. Γι’ αυτό και τα ζητήματα αυτά δεν προσεγγίζονται στατικά αλλά σαν μεταβαλλόμενες καταστάσεις-εμπειρίες, αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης διαφόρων παραμέτρων του συγκεκριμένου φυσικού, κοινωνικο-πολιτικού-οικονομικού και πολιτισμικού περιβάλλοντος και των υποκειμένων που τον συνθέτουν.

.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

.
1.FOUCAULT,M.: Wahnsinn und Gesellschaft,Suhrkamp,Frankfurt,1981,p 550
2.BASAGLIA,F.: Basaglia Scritti I,1953-1968,,Einaudi,Torino,1981,p310
3.ΠΛΟΥΜΠΙΔΗΣ,Δ.: Ιστορία της Ψυχιατρικής στην Ελλάδα,Τρίαψις,Θεσσαλονίκη,1989
4.BAIRAKTARIS,K.: Anstaltspsychiatrie in Griechenland, Lit Verlag, Muenster,1984
5.Τα Νέα, : Να μην ξαναγεμίσει το πλοίο των τρελλών,16/12/1981
6. MERRIT,J.: Leros: Europe’s shame. Observer, 10 September 1989
7. GUATARRI,F.: Le Journal de Leros, Liberation, 13/10/1989
8.BAIRAKTARIS,K.: Theory and Practice of Deinstitutionalization in Greece, Psychiatry a World Perspective,Vol.4,Expecta Medica,Amsterdam,1990
9.ΛΟΥΚΑΣ,Γ: Εξέλιξη και παρούσα κατάσταση του Κρατικού Θεραπευτηρίου Λέρου, Τετράδια Ψυχιατρικής,28-29,1990
10.ΜΕΓΑΛΟΟΙΚΟΝΟΜΟΥ,Θ.: Λέρος: Μια ζωντανή αμφισβήτηση της κλασικής Ψυχιατρικής, Τετράδια Ψυχιατρικής,28-29,1990
11. ΜΕΓΑΛΟΟΙΚΟΝΟΜΟΥ,Θ.: Ενάντια στην Ψυχιατρική του Μνημονίου,www.psyspirosi.gr
12.ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ: Ψυχαργώς Γ΄(2011-2020),Σχέδιο αναθεώρησης «Ψυχαργώς», Αθήνα 2011
13. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ :Διεύθυνση Ψυχικής Υγείας, Αθήνα ,2013
14.ΚΟΚΚΙΝΑΚΟΣ,Γ.: Επιλεκτική Μνήμη, http://www.psyspirosi.gr
15.ΓΙΑΝΝΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ,Γ.: Ο μύθος των δικαιωμάτων των ψυχικά ασθενών
Κοινωνία & ψυχική Υγεία, Τεύχος 6ο, Ιανουάριος 2008.
16.www.tvxs.gr, http://tvxs.gr/news/έγραψαν-είπαν/mε-αφορμή-δύο-θανάτους
17. http://epizontespsy.wordpress.com
18. BAIRAKTARIS,K.: La reforme psychiatrique en Grece: Tragedie,Scandale,, στο
Noelle Burgi La grande Regression.La Grece et l ́avenir de l Europe, Le Bord de L Eau,
Lormont,2014

.

.

.

.

.

Το σκάνδαλο ‘Ψυχαργώς’ στην μνημονιακή ολοκλήρωσή του: Ιδιωτικοποίηση της Ψυχικής Υγείας και εξαθλίωση των ψυχικά πασχόντων

..

..

Το σκάνδαλο ‘Ψυχαργώς’ στην μνημονιακή ολοκλήρωσή του:

Ιδιωτικοποίηση της Ψυχικής Υγείας

και εξαθλίωση των ψυχικά πασχόντων

..

..

αντίσταση στην διάλυση της δημόσιας ψυχικής υγείας

σημαίνει διεκδίκηση ενός χειραφετητικού συστήματος

που αποκαθιστά τον Λόγο και τα δικαιώματα

των συνανθρώπων με ψυχιατρική εμπειρία

..

..

Ένα προμελετημένο έγκλημα βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε εξέλιξη στη χώρο της Ψυχικής Υγείας, με την αδίστακτη εφαρμογή των νεοφιλελεύθερων πολιτικών μέσω του μνημονίου, που οδηγούν με ραγδαίους ρυθμούς στην περαιτέρω κοινωνική απόρριψη/εξοστρακισμό των ανθρώπων με προβλήματα ψυχικής υγείας, μέσα από την πλήρη και στοχευμένη απεξάρθρωση/διάλυση του συστήματος των δημόσιων υπηρεσιών και την αντικατάστασή τους από πλήρως ιδιωτικοποιημένες υπηρεσίες, κερδοσκοπικές και δήθεν «μη κερδοσκοπικές» (ΜΚΟ), όπου πρόσβαση θα έχουν μόνο όσοι θα μπορούν να πληρώσουν.

Το «σύμφωνο Λυκουρέντζου-Αντόρ», στο οποίο προβλέπεται το «κλείσιμο των ψυχιατρείων» (ΨΝΑ, Δρομοκαίτειο, ΨΝΘ) μέχρι το τέλος του 2015, είναι ακριβώς το σύμφωνο αυτής της ιδιωτικοποίησης, καθώς η δέσμευση για το fast track κλείσιμο των δημόσιων ψυχιατρείων «πληρώθηκε», από τη ΕΕ, με 105 εκ. ευρώ για την διάσωση των ΜΚΟ της ψυχικής υγείας για τρία χρόνια, έτσι ώστε να στηριχτεί η διαδικασία του κλεισίματος και ταυτόχρονα να δοθεί ο χρόνος στις ΜΚΟ για να βρουν (όσες από αυτές καταφέρουν να βρουν) τρόπους επιβίωσης και πηγές χρηματοδότησης, ώστε, από το 2016, να υποκαταστήσουν το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος των δημόσιων υπηρεσιών. Πηγές χρηματοδότησης μη κρατικές, πλέον, αλλά από τα ίδια τα άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας που λαμβάνουν τις υπηρεσίες τους Από αυτή την άποψη, δεν ήταν χωρίς αποτέλεσμα τα «πάνω-κάτω» τα ταξίδια στελεχών των κρατικοδίαιτων επιχειρήσεων του Δικτύου ‘Αργώς’, από τους διαδρόμους του Υπουργείου στις Βρυξέλλες, μέχρις ότου επιτευχθεί το σύμφωνο.

Η επίκληση των προ 15ετίας τεθέντων στόχων του ‘Ψυχαργώς’ για το «κλείσιμο των ψυχιατρείων το 2015» είναι καθαρά προσχηματική καθώς καμιά από τις προϋποθέσεις που θα έκαναν δυνατό το «κλείσιμο» δεν πραγματοποιήθηκε: ούτε οι εκάστοτε ηγεσίες του Υπουργείου είχαν ποτέ μια συγκροτημένη πολιτική για την Ψυχική Υγεία στην κατεύθυνση ενός «βασισμένου στην κοινότητα» συστήματος, ούτε η ψυχιατρική κοινότητα, στην πλειονότητά της, έδειξε ενδιαφέρον για μια ψυχιατρική μεταρρύθμιση ως ξεπέρασμα του κυρίαρχου ψυχιατρικού παραδείγματος, προς μια ψυχιατρική «κουλτούρα, πρακτική και σύστημα» συνυφασμένων με την αποκατάσταση του Λόγου και των δικαιωμάτων των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία.

Βέβαια, για να γίνει δυνατή η όποια συζήτηση και για να ξεσκεπαστούν τα όποια άλλοθι της στυγνής εφαρμογής των περικοπών του μνημονίου, πρέπει να ξεκαθαριστεί τι εννοεί ο καθένας με το «κλείσιμο του ψυχιατρείου» : εννοεί την υπέρβαση της ιδρυματικής ψυχιατρικής και του ψυχιατρικού παραδείγματος στο οποίο βασίζεται, προς ένα ολοκληρωμένο, βασισμένο στην κοινότητα, δίκτυο υπηρεσιών, έτσι ώστε το «κλείσιμο του ψυχιατρείου» να έλθει όταν οι υπηρεσίες που θα το αντικαταστήσουν θα έχουν ήδη μπει σε λειτουργία (δηλαδή, την Αποιδρυματοποίηση), ή εννοεί την απλή κατάργησή του, στη λογική της Απονοσοκομειοποίησης, με το πέταγμα ασθενών και προσωπικού στο δρόμο και το πέρασμα μεγάλου μέρους των λειτουργιών του στον ιδιωτικό τομέα;

Σε κάθε περίπτωση, η «ελληνική ψυχιατρική μεταρρύθμιση» μετατράπηκε – με πλυντήριο και την λεγόμενη «Κοινωνική Ψυχιατρική» – σε μιαν απλή χωροταξική μετεγκατάσταση της ιδρυματικής ψυχιατρικής στην κοινότητα. Μεταστέγαση, δηλαδή, των χρονίως νοσηλευομένων των ψυχιατρείων σε εξωνοσοκομειακές στεγαστικές δομές, ξενώνες, οικοτροφεία, προστατευόμενα διαμερίσματα. Δομές που συχνά αναπαράγουν την ιδρυματική λογική, χωρίς καμιά αλλαγή του «παραδείγματος», καμιά αλλαγή του «τρόπου σκέψης και πράξης» της ψυχιατρικής, καμιά συστημική αλλαγή: απόδειξη ότι το 55% των νοσηλειών πανελλαδικά εξακολουθούν να είναι ακούσιες.

Δεν έγιναν ποτέ τα «ολοκληρωμένα δίκτυα των κοινοτικών υπηρεσιών» (με ΚΨΥ κλπ), που θεωρούνται προϋπόθεση για το κλείσιμο των ψυχιατρείων. Δεν έχει γίνει, «παραμονές του κλεισίματος», ούτε καν το πρώτο (και εκ των ουκ άνευ) βήμα στην όποια διαδικασία ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, που είναι η τομεοποίηση των υπηρεσιών.

Αυτό που δημιουργήθηκε είναι ένα νεο-ιδρυματικό σύστημα, όπου, στην πλειονότητα των περιπτώσεων, αναπαράγεται η ιδρυματική καθημερινότητα, η αφαίρεση του Λόγου και της ελευθερίας των «φιλοξενούμενων», ή των «χρηστών» των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, με όρους και συνθήκες όπου δεν υπάρχει ο άνθρωπος ως ύπαρξη με τις ανάγκες της, αλλά, ιδιαίτερα στις μέρες μας, αποκλειστικά η εκπλήρωση των μνημονιακών δεσμεύσεων.

Εμπειρίες/νησίδες, όπως, μεταξύ άλλων, αυτή του ψυχιατρείου Χανίων στην Κρήτη, του οποίου το κλείσιμο συνοδεύτηκε, σε σημαντικό βαθμό, από την δημιουργία δικτύου τομεοποιημένων, εναλλακτικών κοινοτικών υπηρεσιών, δεν αποτελούν παρά εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν τον κανόνα.

Ηδη από την δεκαετία του ΄90 παρατηρούμε την σταδιακή εμφάνιση πολιτικών και πρακτικών ιδιωτικοποίησης της δημόσιας φροντίδας ψυχικής υγείας. Από το 2000, με το ‘Ψυχαργώς’, η ιδιωτικοποίηση παίρνει τη μορφή της ραγδαίας ανάπτυξης τόσο του κρατικοδίαιτου «μη-κυβερνητικού» τομέα, όσο και του εμπορευματοποιημένου παραδοσιακού ιδιωτικού ψυχιατρικού τομέα.

Ο πακτωλός κοινοτικών κονδυλίων για την λεγόμενη «ψυχιατρική μεταρρύθμιση» και η «αγωνία» της απορρόφησης των διαθέσιμων κονδυλίων αποτελούν τα οχήματα επιτάχυνσης της λεγόμενης «αποασυλοποίησης», του δήθεν εκσυγχρονισμού, αλλά και της μετάβασης σε σχέδια και πρακτικές όχι με οδηγό την αλλαγή του επιστημονικού παραδείγματος και την Αποϊδρυματοποίηση, αλλά την συνέχιση της διαχείρισης των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία από ειδικούς, πολιτικούς και επιχειρηματίες, δηλαδή την κατασκευή νέων χώρων κοινωνικού αποκλεισμού.

Ο «τρίτος πυλώνας», οι «μη κυβερνητικές» οργανώσεις, γνωρίζει πρωτοφανή ανάπτυξη. Βασικό χαρακτηριστικό αυτού του πυλώνα – σε πείσμα ακόμα και της ιστορικής προέλευσης των πραγματικών μη-κυβερνητικών οργανώσεων ως πολιτικά και οικονομικά ανεξάρτητα από κυβερνήσεις και οικονομικά συμφέροντα κινήματα – η χρηματοδότησή τους από δημόσιους, εθνικούς και κοινοτικούς, πόρους.

Οι «εκθέσεις ιδεών» διαφόρων εμπειρογνωμόνων για την «ψυχιατρική μεταρρύθμιση» στην Ελλάδα συγκροτούν περισσότερο βιβλιογραφικά αναγνώσματα ξένων εμπειριών και άλλοθι απορρόφησης κονδυλίων παρά Εθνικά Σχέδια για μιαν άλλη συνάντηση με τον ψυχικό πόνο και τους ψυχικά πάσχοντες. συνανθρώπους μας. Στην πραγματικότητα, ο ρόλος των αρμόδιων οργάνων από πλευράς ΕΕ ήταν η διασφάλιση της ύπαρξης και της ενίσχυσης των ΜΚΟ, ως μέρους μιας κίνησης ιδιωτικοποίησης και βαθμιαίας απόσυρσης (και ταυτόχρονα αυστηρής λογιστικής προσέγγισης) του δημόσιου σε πανευρωπαϊκή κλίμακα, καθώς και η μέσω δήθεν «κριτικών επισημάνσεων» διασφάλιση της απορρόφησης των κονδυλίων, για ένα δυσλειτουργικό νεο-ιδρυματικό μόρφωμα, για το οποίο καμιά πλευρά, ούτε αυτοί που έλαβαν το χρήμα, ούτε αυτοί που το έδιναν, δεν μπορούν τώρα να υποκρίνονται ότι «δεν ήξεραν», επί τόσα χρόνια, τι γινόταν, τι ήταν αυτό που παράγονταν, τι ήταν αυτό στο οποίο συναινούσαν να παράγεται..

Είναι σαφές ότι αυτό που επιβάλλει την τρέχουσα πολιτική του Υπουργείου δεν είναι η προ 15ετίας δέσμευση για το «κλείσιμο των ψυχιατρείων» ως προϊόντος της (μόνο ως ανέκδοτο, πλέον) «ολοκλήρωσης της μεταρρύθμισης», αλλά η μνημονιακή δέσμευση για προσαρμογή (σύνθλιψη) και της Ψυχικής Υγείας στη νεοφιλελεύθερη πολιτική. Στην πλήρη, λογιστικού τύπου προσαρμογή της Ψυχικής Υγείας στους «διατιθέμενους πόρους», δηλαδή, σε μηδενικούς πόρους, γιατί μόνο αυτούς διαθέτει το σύστημα για τους ψυχικά πάσχοντες και όλες γενικά τις κοινωνικές ομάδες (σήμερα πια, για την πλειονότητα της κοινωνίας) που αντιμετωπίζει ως αντιπαραγωγικές, ως κοινωνικό βάρος και περιττές.

Η πολιτική για την Ψυχική Υγεία, όπως για την Υγεία γενικότερα, συμπυκνώνεται στα θέσφατα που, με το γνωστό του τρόπο, εκφράζει ο Υπουργός Υγείας Αδ. Γεωργιάδης : «Δεν είναι ώρα για το κράτος ν΄ αυξήσει τις δομές του αλλά να τις μειώσει», «οι δομές που θα μείνουν, θα λειτουργούν με τη μορφή των ιδιωτικών σε ένα βαθμό», «ο ιδιωτικός τομέας είναι πολύ πιο αποτελεσματικός από τον Δημόσιο», «να δούμε ποια (δομές ψυχ. υγείας) μπορούμε να χρηματοδοτούμε και ποια όχι», «δεν μπορούμε να εξασφαλίσουμε την πρόσβαση όλων των πολιτών στην Υγεία» κοκ.

Το σχέδιο που υλοποιούν είναι αυτό της ‘Αναθεώρησης του Ψυχαργώς’, που συνέταξε επιτροπή που είχε συστήσει ο τότε Υπουργός Υγείας Λοβέρδος, αποτελούμενη από γνωστούς ιδιοκτήτες ΜΚΟ, που έχουν συντελέσει στην ιδιωτικοποίηση της Ψυχικής Υγείας (και οι οποίοι ποντάρουν στην περαιτέρω ιδιωτικοποίησής της), καθώς και από «πάντα πρόθυμους» συνεργάτες από τα ψυχιατρεία.

Αυτό που προβλέπεται είναι η εκχώρηση των πάντων, ακόμα και των Κέντρων Ψυχικής Υγείας, στον ιδιωτικό τομέα και η ανάθεση στο Δημόσιο μόνο της επιτήρησης/φύλαξης των «ακαταλογίστων» του άρθρου 69 (αν και, ακόμα και γι΄ αυτό, αφήνονται παράθυρα να το αναλάβουν ιδιωτικές εταιρείες), καθώς και της νοσηλείας «οξέων περιστατικών» σε μονάδες «δημόσιων» νοσοκομείων. Είναι ένα σχέδιο/όχημα της ιδιωτικοποίησης, της συρρίκνωσης/συγχώνευσης υπαρχόντων μονάδων, απολύσεων του προσωπικού και πετάγματος των ασθενών στους δρόμους.

Ηδη, η μια υπουργική εγκύκλιος/απόφαση μετά την άλλη επιχειρούν να επιβάλλουν ένα όχι απλά «κλείσιμο», αλλά μια ταχεία, όπως-όπως, εκδίωξη (μετακίνηση, όπως το λένε) των ασθενών χρόνιας παραμονής από τα ψυχιατρεία – πολλών εξ΄ αυτών σε ιδρύματα/κολαστήρια «προνοιακού» τύπου, όπως των Λεχαινών κλπ, αλλά και στο δρόμο. Πρόκειται όχι για μια «μετάβαση σε στεγαστικές δομές», που απαιτεί τους χρόνους της, το εξατομικευμένο θεραπευτικό πλάνο και τις κατάλληλες δομές, αλλά για «έξωση» – μια έξωση σε άμεσο συγχρονισμό με την «έξωση» του προσωπικού, με τις διαθεσιμότητες/κινητικότητες που ετοιμάζονται και οι οποίες κάνουν το όλο εγχείρημα πιστό αντίγραφο της πολιτικής του πρώτου διδάξαντος στην Καλιφόρνια της δεκαετίας του 60, του μετέπειτα προέδρου των ΕΠΑ Ρ. Ρήγκαν, όταν έκλεισε τα ψυχιατρεία, απέλυσε το προσωπικό και πέταξε τους ασθενείς στο δρόμο. Σήμερα, ωστόσο, πρόκειται για ένα εγχείρημα που προοιωνίζεται να έχει πολύ χειρότερα αποτελέσματα, ακόμα και από αυτά που είχε εκείνο, που έδωσε, τότε, το όνομά του (ρηγκανισμός) στις πρακτικές αυτής της διαδεδομένης, έκτοτε, ανά την υφήλιο και νεοφιλελεύθερης κοπής, Απονοσοκομειοποίησης.

Μια από αυτές τις εγκυκλίους επιτάσσει ανώτατα όρια χρόνου νοσηλείας για τους νοσηλευόμενους στις ψυχιατρικές μονάδες, σε λογικές όπου η μείωση του χρόνου νοσηλείας δεν θα σημαίνει το ξεπέρασμα των πρακτικών εγκλεισμού και ιδρυματισμού και την στήριξη στην κοινότητα, αλλά την ταχεία καταστολή της «οξείας ψυχοπαθολογίας» – έχει ήδη μπει στα σκαριά η επέκταση της χρήσης του ηλεκτροσόκ – και το «γρήγορο εξιτήριο», με όποιες συνέπειες κι΄ αν έχει αυτό για τον ασθενή. Προβλέπει, επίσης, και διαδικασίες που θα επιτρέπουν στο μέλλον και την έξωση από τις στεγαστικές δομές, με κριτήρια που πάντα θα είναι σε θέση να επινοούνται, ανάλογα με τις εκάστοτε ανάγκες της δημοσιονομικής προσαρμογής.

Καθώς με την ταχεία, όπως – όπως, πλήρωση των λιγοστών κενών θέσεων στις όποιες στεγαστικές δομές, δεν θα υπάρχει, στο προσεχές μέλλον, δυνατότητα φιλοξενίας σ΄ αυτές και με δεδομένη την ανυπαρξία κοινοτικών μονάδων «στήριξης στον τόπο κατοικίας» των ανθρώπων που θα παίρνουν το «γρήγορο εξιτήριο» (αλλά και κοινωνικών παροχών για να μπορούν να τραφούν, να έχουν πρόσβαση στη θεραπεία τους και γενικά να επιβιώσουν), το ήδη υπαρκτό φαινόμενο της «περιστρεφόμενης πόρτας» θα γίνει ο κανόνας : η εναλλαγή του κοινωνικού αποκλεισμού με τον εγκλεισμό, νοσηλεία για γρήγορη καταστολή και «έλεγχο των συμπτωμάτων» και επιστροφή στο «χώρο του κοινωνικού αποκλεισμού» για όσο διάστημα η ψυχική οδύνη δεν γίνεται «ενοχλητική», έτσι ώστε να γίνει «αντικείμενο προσοχής» και να κινητοποιήσει τους σχετικούς μηχανισμούς του κοινωνικού ελέγχου.

Θεωρούμε ότι η απάντηση σ΄ αυτή την ανθρωπιστική καταστροφή που προωθεί με την πολιτική της η τωρινή ηγεσία του Υπουργείου Υγείας (και η οποία, στα περιεχόμενά της, αγγίζει και δομικά σχετίζεται με τις αντιλήψεις της Χρυσής Αυγής περί «στείρωσης και ευθανασίας των ψυχικά πασχόντων»), δεν είναι η υπεράσπιση του ψυχιατρείου (ενός άκρως αντιθεραπευτικού και κατασταλτικού θεσμού), αλλά η πιο σθεναρή από ποτέ διεκδίκηση της ουσίας αυτού που ήταν πάντοτε η υπέρβαση του ψυχιατρείου: η κατάργηση της ιδρυματικής βίας, των εξουσιαστικών σχέσεων, των πρακτικών του εγκλεισμού, η αποκατάσταση του Λόγου και των δικαιωμάτων των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία, η δημιουργία των όρων για ισότιμο διάλογο μεταξύ θεραπευτών και θεραπευομένων, η λήψη μέτρων για αξιοπρεπή κοινωνική, αλλά και εργασιακή, ένταξη, ο ενεργός πρωταγωνιστικός ρόλος των λειτουργών και των άμεσα ενδιαφερομένων ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία στις διαδικασίες μετασχηματισμού και ξεπεράσματος του ιδρύματος, ενάντια σε άνωθεν διαδικασίες διοικητικού κλεισίματος και αδειάσματος του ψυχιατρείου, η ενεργός συμμετοχή της κοινωνίας κοκ.

Αυτές οι διαδικασίες είναι ασυμβίβαστες με οποιαδήποτε έννοια διαθεσιμότητας/κινητικότητας/απολύσεων του προσωπικού, και, αντίθετα, απαιτούν προσλήψεις προσωπικού.

Είναι ασυμβίβαστες με την επικείμενη παρακράτηση των συντάξεων των φιλοξενουμένων σε στεγαστικές δομές.

Είναι ασυμβίβαστες με την ύπαρξη ανασφάλιστων ψυχικά πασχόντων (και όχι μόνο), με τους ποικίλους περιορισμούς/εμπόδια/μειώσεις στις συντάξεις και τα επιδόματά τους, στην ανυπαρξία ευκαιριών εργασιακής ένταξης, συνεταιριστικών ή άλλων.

Είναι ασυμβίβαστες με την εγκαθιδρυμένη αδιαφορία για την μη εφαρμογή της όποιας νομοθεσίας προάγει την υπεράσπιση των δικαιωμάτων τους (για την ακούσια νοσηλεία, την δικαστική συμπαράσταση κλπ).

Θεωρούμε ότι πρέπει άμεσα να υπάρξει ένα πλατύ μέτωπο, ένα κίνημα «από τα κάτω», των ανθρώπων με ψυχιατρική εμπειρία, λειτουργών των υπηρεσιών, οικογενειών, κοινωνικών κινημάτων, για να μην περάσουν αυτά τα εν τη ουσία ανθρωποκτόνα σχέδια. Να είναι το κίνημα αυτό μια ουσιαστική στιγμή στην διαδικασία αποκατάστασης του Λόγου των ανθρώπων με ψυχιατρική εμπειρία και των δικαιωμάτων τους – ένα εκ των οποίων είναι η άμεση ακύρωση, με νομοθετική πράξη, της παρακράτησης των συντάξεων.

Να διεκδικηθεί η άμεση ακύρωση του «συμφώνου Λυκουρέντζου-Αντόρ» και όλων των μνημονιακών πολιτικών που κρύβονται πίσω από αυτό.

Να υπάρξει επαρκής χρηματοδότηση για την Ψυχική Υγεία και ολοκλήρωση του μετασχηματισμού και της υπέρβασης των ψυχιατρείων, στην λογική της Αποιδρυματοποίησης και όχι της Απονοσοκομειοποίησης και του απλού «κλεισίματος».

Να μην υπάρξει καμιά διαθεσιμότητα/κινητικότητα/απόλυση και αντίθετα, να γίνουν προσλήψεις του αναγκαίου προσωπικού. Ολο το προσωπικό των ψυχιατρείων είναι αναγκαίο (και μάλιστα, δεν επαρκεί) για έναν ουσιαστικό μετασχηματισμό του συστήματος ψυχικής υγείας, πέρα από το ψυχιατρικό ίδρυμα.

Να μπει φραγμός στην ιδιωτικοποίηση της Ψυχικής Υγείας και να διασφαλιστεί ο δημόσιος και δωρεάν χαρακτήρας της. Να αναλάβει το Δημόσιο όλες τις δομές και τις υπηρεσίες των ΜΚΟ, που έχουν γίνει με κρατικές και κοινοτικές χρηματοδοτήσεις, να διασφαλιστούν οι θέσεις εργασίας του προσωπικού και η αξιοπρεπής και θεραπευτική φιλοξενία των ενοίκων.

Καταλαβαίνουμε ότι όλα τα παραπάνω σημαίνουν ανατροπή του μνημονίου. Σημαίνουν μαζική αντίσταση και πολιτικές ανατροπές.

Αλλά «δεν υπάρχει άλλος δρόμος» προκειμένου ν΄ αποφευχθεί η «μαζική ευθανασία» που ετοιμάζουν.

..

7 Νοέμβρη 2013

..

..

    Γιώργος Αστρινάκης, Δ/ντής ψυχίατρος, Δρομοκαίτειο

 Γιώργος Κοκκινάκος, Δ/ντής ψυχίατρος, ΚΨΥ Χανίων

Κατερίνα Μάτσα, ψυχίατρος, τ. Δ/ντρια 18 Ανω, ΨΝΑ

Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου, Δ/ντής ψυχίατρος, ΨΝΑ

Κώστας Μπαϊρακτάρης, αν. καθηγητής, Τμήμα Ψυχολογίας, ΑΠΘ

..

..

..

..

..

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗΣ ΣΥΣΠΕΙΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ – ΑΝΤΙ ΓΙΑ ‘ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ’… ‘ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΤΟΥ ΜΝΗΜΟΝΙΟΥ’

..

..

*Αναδημοσίευση από το blog Πανελλαδική Συσπείρωση για την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση

..

..

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗΣ ΣΥΣΠΕΙΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ

ΔΕΚΑΕΤΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ «ΨΥΧΑΡΓΩΣ Γ» :

ΑΝΤΙ ΓΙΑ ‘ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ’… ‘ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΤΟΥ ΜΝΗΜΟΝΙΟΥ’

(ΚΑΙ Ο,ΤΙ ‘ΜΑΣ’ ΠΡΟΚΥΨΕΙ ΑΠΟ ΤΟ ΕΣΠΑ)

..

Η τελευταία πράξη με την οποία το επιτελείο του Λοβέρδου, κατά την αποχώρηση του ενόψει των εκλογών, σφράγισε την πολιτική του για την ψυχική υγεία, ήταν, λίγο μετά την απόφαση του Μπόλαρη για την παρακράτηση των συντάξεων των ασθενών, ένα δεκαπεντασέλιδο «δεκαετές πρόγραμμα… δράσεων ψυχικής υγείας Ψυχαργώς Γ (2011-2020)».

Βέβαια, χάσαμε ένα χρόνο, αφού το ‘δεκαετές’ βγήκε το 12, αλλά τι σημασία μπορεί, πλέον, να έχει αυτό; Με την ‘αβάσταχτη ελαφρότητα’ που το διέπει, μήπως δεν θα χάσουμε και τα άλλα εννιά;

Ετρεξαν, στις 3/5/2012 (δηλαδή, τρείς μέρες πριν τις εκλογές της 6ης Μαίου), να συντάξουν μιαν υπουργική απόφαση, υπογεγραμμένη και αυτή από τον Μπόλαρη, που αναρτήθηκε στο Διαδίκτυο στις 18/5 (αφού, δηλαδή, είχε ήδη αποχωρήσει ο Λοβέρδος και το επιτελείο του), σε μια προσπάθεια να κληροδοτήσουν ένα ‘τετελεσμένο’ για την όποια επόμενη κυβέρνηση θα προέκυπτε από τις εκλογές. Μη και χαθεί από την ιστορία το μεγάλο έργο που επιτέλεσε η «Ομάδα (του Λοβέρδου) για την Αναθεώρηση του Ψυχαργώς». Ένα ‘τετελεσμένο’ που ευελπιστούν ότι, εν μέσω της κρατικής χρεοκοπίας και της γενικευμένης κοινωνικής αναταραχής, και με δεδομένη την βιασύνη για απορρόφηση από το ΕΣΠΑ, θα αποτελεί, μετά τις 17/6, το νομοθετικό πλαίσιο εφαρμογής του μνημονίου στο χώρο της ψυχικής υγείας – εφαρμογής του στο όνομα της όποιας φραστικής ‘επαναδιαπραγμάτευσής’ του. Ένα πλαίσιο, δηλαδή, πολιτικής στην ψυχική υγεία που προωθεί περαιτέρω την απεξάρθρωση του δημόσιου χαρακτήρα της (όποια κι΄ αν είναι η δυσλειτουργική, ιδρυματική και κατασταλτική μορφή υπό την οποία υπάρχει μέχρι τώρα) και την παράδοσή της στα συμφέροντα που εκπροσωπούνται από την ομάδα των γνωστών και μη εξαιρετέων επιτελών, που συνέταξε αυτό το πρόγραμμα.

Το δεκαετές αυτό πρόγραμμα έχει όλα τα χαρακτηριστικά της πολιτικής με την οποία λειτούργησε ο Λοβέρδος όσο ήταν υπουργός, μιας πολιτικής δημιουργίας ερειπίων – ερειπίων τα οποία εκ πεποιθήσεως και μετ΄ ευχαριστήσεως κατέλειπε σε ολόκληρο το χώρο της υγείας, συνέπεια των οποίων είναι οι χιλιάδες ζωές που κυριολεκτικά χάνονται εξαιτίας αυτής ακριβώς της πολιτικής.

Η ουσία αυτής της αναθεώρησης του ‘Ψυχαργώς’ έχει αναλυθεί σε προηγούμενο κείμενο της Συσπείρωσης (4/2/2012, «Το ‘Σχέδιο για τη Αναθεώρηση του Ψυχαργώς’: όχημα για την προσαρμογή της ψυχιατρικής στο μνημόνιο». Τετράδια Ψυχιατρικής, Νο 16), όταν ανακοινώθηκε η πρώτη μορφή αυτού του προγράμματος σ΄ ένα κείμενο 120 σελίδων. Οι ίδιες παρατηρήσεις ισχύουν και για την περίληψή του παρόλη την δήθεν ‘διαβούλευση’ που μεσολάβησε –στην πραγματικότητα, προσομοίωση ‘διαβούλευσης’, η οποία περιορίστηκε σε αναδιατυπώσεις διαφόρων σημείων του αρχικού σχεδίου εν είδει φραστικής διακόσμησης και καλλιγραφίας του πιο προχειροφτιαγμένου, αναξιόπιστου και υποταγμένου σε ιδιωτικά συμφέροντα σχεδίου για τη διάλυση της ψυχικής υγείας που έχει υπάρξει μέχρι τώρα.

Μάλιστα, αυτή η περίληψη του αρχικού σχεδίου της πολιτικής για την ψυχική υγεία την προσεχή δεκαετία, το ‘μάζεμα’ του κειμένου, συμπυκνώνει και κάνει πιο ορατό αυτόν τον χαρακτήρα του προγράμματος.

Επισημαίνουμε μερικά από τα πιο χτυπητά σημεία.

  1. Εξισώνουν το Κέντρο Ψυχικής Υγείας (ΚΨΥ) και το Κέντρο Ημέρας, αφού ένας ΤΟΨΥ (Τομέας Ψυχικής Υγείας) μπορεί να έχει ή το ένα ή το άλλο (ενώ γνωρίζουμε ότι το δεύτερο αποτελεί μια μόνο από πλέγμα των δραστηριοτήτων ενός ΚΨΥ). Ο λόγος προφανής : προς το παρόν, βάσει της μέχρι τώρα νομοθεσίας, οι ΜΚΟ δεν μπορούν να έχουν παρά Κέντρα Ημέρας, για τα οποία ζητούν κονδύλια ΕΣΠΑ με το πρόσχημα ότι προσφέρουν ολοκληρωμένο φάσμα υπηρεσιών τύπου ΚΨΥ (το ίδιο ισχύει και με την ‘εξίσωση’ Κινητών Μονάδων με Κέντρα Ημέρας-παρόλο που οι ΜΚΟ έχουν αναλάβει κατ΄ αποκλειστικότητα τις Κινητές Μονάδες).

  2. Με δεδομένη την έλλειψη, σε πολλές περιοχές, ψυχιατρικών τμημάτων σε γενικά νοσοκομεία, οι συντάξαντες τα πρόγραμμα, αντί να θέσουν ως όρο την άμεση ίδρυση τέτοιων τμημάτων, δεν διστάζουν να προτείνουν ως λύση (στις ‘δύσκολες εποχές’ που ζούμε) τη νοσηλεία ψυχικά πασχόντων σε παθολογικές κλινικές (και καταλαβαίνει κανείς τι πόρτα ανοίγουν, μ΄ αυτό τον τρόπο, ακριβώς σ΄ αυτές τις εποχές).

  3. Μιλούν για ‘κατάργηση των ψυχιατρείων’ και μεταφορά των ψυχιατρικών κλινικών τους σε γενικά νοσοκομεία, είτε ως ψυχιατρικά τμήματα, είτε ως ‘Κέντρα Κρίσης’. Ενώ ξέρουμε πολύ καλά ότι το Κέντρο Κρίσης έχει νόημα και μπορεί να είναι αποτελεσματικό μόνο ως μια εκ των λειτουργιών ενός ολοκληρωμένου φάσματος υπηρεσιών και, σε κάθε περίπτωση, δεν μπορεί κατ΄ ουδένα τρόπο ν΄ αντικαταστήσει μια ψυχιατρική κλινική. Ανοίγουν, έτσι, το δρόμο, σε μια χώρα που υπολείπεται σε σημαντικό βαθμό σε αριθμό δημόσιων κλινών για νοσηλεία ψυχιατρικών ασθενών, για περαιτέρω μείωσή τους και για άνθηση του ιδιωτικού τομέα. Σημειωτέον ότι πουθενά στο κείμενο δεν γίνεται καμιά αναφορά στη διασφάλιση των θέσεων εργασίας του προσωπικού κατά την διαδικασία του μετασχηματισμού. Ποτέ η πρόταση για «κατάργηση των ψυχιατρείων», στις συζητήσεις για την «ψυχιατρική μεταρρύθμιση» των τελευταίων 30 χρόνων σ΄ αυτή τη χώρα, δεν ήταν διατυπωμένη με τρόπο τόσο κοντινό στη λογική του ‘ρηγκανικού κλεισίματος των ψυχιατρείων΄ (δηλαδή, ως ‘απονοσοκομειοποίησης’ αντί ως ‘αποιδρυματοποίησης’) όσο μέσα σ΄ αυτό το πρόγραμμα του «Ψυχαργώς Γ».

  4. Βασίζουν όλες τις προτάσεις τους σε στενά οικονομίστικες λογικές ‘αποδοτικότητας και αποτελεσματικότητας’ (έννοιες που, στην εποχή μας, είναι προσαρμοσμένες στην λογική του μνημονίου). Ταυτόχρονα, κάνουν θερμή έκκληση να ‘μην επηρεάσουν αρνητικά το επίπεδο περίθαλψης του ψυχικά πάσχοντα οι πόροι που θα εξοικονομηθούν από την κατάργηση των ψυχιατρικών νοσοκομείων’, ενώ αλλού, καλούν υποκριτικά ‘να μη χαθούν’ αυτοί οι πόροι από την ψυχική υγεία, εν είδει ευχολόγιου ‘να μας λυπηθούν οι δανειστές μας’ και ιδιαίτερα τους ψυχικά ασθενείς. Την παρακράτηση των συντάξεων τους, όμως, ορισμένοι εκ των συντακτών της ‘πολιτικής της ψυχικής υγείας της προσεχούς δεκαετίας’, ήταν οι πρώτοι που έσπευσαν να βάλουν σε εφαρμογή πριν καν νομοθετηθεί…

  5. Παρ΄ όλη, ωστόσο, την προχειρότητα που διακρίνει το «Ψυχαργώς Γ», δεν παραλείπεται η αναφορά στα ‘βασικά και απαραίτητα’: όπως, πχ, στο άνοιγμα του δρόμου στην προϊούσα ιδιωτικοποίηση και εμπορευματοποίηση των υπηρεσιών των στεγαστικών δομών (ξενώνων, οικοτροφείων) μέσω της πρόβλεψης να δέχονται, πλέον, ασθενείς ‘απευθείας από την κοινότητα’, χωρίς, δηλαδή, προηγούμενη νοσηλεία, όπως ισχύει τώρα. Ενα μέτρο που, χωρίς αυστηρούς κανόνες, συγκεκριμένη οργάνωση ολοκληρωμένων κοινοτικών υπηρεσιών και αντίστοιχη κουλτούρα, ταιριάζει στην επιδίωξη πολλών ΜΚΟ να αντιμετωπίσουν την δραστική περικοπή της κρατικής επιχορήγησης με μια στροφή στην χωρίς προσχήματα ιδιωτικοποίηση μέσω της ανάληψης της περίθαλψης ασθενών των οποίων οι οικογένειες θα έχουν να πληρώσουν.

  6. Προς το τέλος, δεν ξεχνούν ν΄ αφήσουν ως παρακαταθήκη την ανάγκη για ‘επικαιροποίηση’ του 2071/92 (για τις αναγκαστικές νοσηλείες) και του 2716/99 (που προβλέπει τη σύσταση και λειτουργία των δομών της ψυχικής υγείας), χωρίς να λέει ο ‘ποιητής’ τι ακριβώς πρέπει να επικαιροποιηθεί και προς ποια κατεύθυνση. Μπορούμε, όμως, να φανταστούμε …. μια επικαιροποίηση στη λογική της ιδιωτικοποίησης και της καταστολής. Επ΄ αυτού του τελευταίου, η αναφορά, πχ, στον ‘ηλεκτρονικό φάκελο’ μπορεί να κρύβει πολλά, από μια συγκεντρωτική, κατευθυνόμενη και ελεγχόμενη προσαρμογή σε διαρκώς συρρικνούμενους οικονομικούς πόρους, μέχρις ένα σύστημα καθολικής και ανεξέλεγκτης χρήσης προσωπικών δεδομένων με τρόπους που μπορεί ν΄ αποκτήσουν επικίνδυνες και απειλητικές διαστάσεις για το ‘καλώς έχειν’, τον αυτοκαθορισμό και την ίδια τη ζωή των ψυχικά ασθενών…

Εν κατακλείδι, η ουσία του δεκαετούς προγράμματος «Ψυχαργώς Γ» διέπεται από τα εξής δυο στοιχεία:

-Πρώτον, πλήρης προσαρμογή στο μνημόνιο. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται: «Κόστος δράσεων : ελέγχεται το οικονομικό κόστος των δράσεων σε συνάρτηση με τους συνολικούς διατιθέμενους πόρους». Δηλαδή, εν μέσω μνημονίου και δανειακής σύμβασης … τίποτα, ή, απλώς, μόνο ΕΣΠΑ για κάποιες εκ των ΜΚΟ. Στην ίδια κατεύθυνση λειτουργούν προβλέψεις για θέσπιση ‘θεραπευτικών πρωτοκόλλων’ και ‘κλινικών οδηγιών’, ‘προτύπων ποιότητας’ κοκ.

-Δεύτερον, μια φραστική αναφορά σε υπηρεσίες κλπ, εκτός πάσης λογικής ένταξης σε ένα «σύστημα ψυχικής υγείας» (το οποίο δεν περιγράφεται, ούτε καν αναφέρεται, απλώς, δεν υπάρχει) – μόνο σκόρπιες αναφορές σε ‘δομές’ και ‘δράσεις’ (κατακερματισμένες και αποσπασματικές) που θα μπορούν να χρησιμεύουν ως δικαιολογία για χρηματοδοτήσεις, μέσω ΕΣΠΑ, ΜΚΟ και λοιπών ιδιωτών.

Ο επίλογος είναι, όπως πάντα σ΄ αυτές τις περιπτώσεις, η αναφορά σε κινήματα, σωματεία κλπ χρηστών και οικογενειών και η ανάγκη συμμετοχής τους στη λήψη αποφάσεων κοκ, καθώς και αναφορές στα δικαιώματα, στην αναγκαστική νοσηλεία, στα ‘περιοριστικά μέτρα’, στην αναγκαστική, ή μη, χορήγηση των φαρμάκων, στην πολυφαρμακία, στην υπερσυνταγογράφηση κοκ – χωρίς να παίρνουν θέση σε τίποτα απ΄ αυτά, αλλά χρησιμοποιώντας τα πιο πολύ ως απλό περιτύλιγμα ενός εκμοντερνισμένου νεοιδρυματικού εξωραϊσμού του ψυχιατρικού θεσμού, προσαρμοσμένου στις ανάγκες του μνημονίου, ανάγκες που σύντομα δεν θ΄ ανέχονται ούτε καν αυτές τις εξωραϊσμένες διατυπώσεις.

Η όλη διατύπωση έχει αυτό το ‘δήθεν’ του ‘μεταρρυθμιστικού’ λόγου, που διακρίνει τους συντάξαντες το δεκαετές αυτό πρόγραμμα, λέξεις που μπορεί να σημαίνουν οτιδήποτε αν δεν εξηγήσει κανείς τι ακριβώς εννοεί μ΄ αυτές, φράσεις τηλεγραφικές, με αμφίσημη σημασία και χρήση, εν ολίγοις μια διατύπωση ‘δήθεν μεταρρυθμιστική’ που μπορεί ανάλογα να ταιριάζει με όποιο σχήμα, ‘δεξιό’ ή ‘αριστερό’, προκύψει από τις επερχόμενες εκλογές….

Αυτό το πρόγραμμα για την ψυχική υγεία είναι ο δρόμος για την πλήρη διάλυση του όποιου δημόσιου χαρακτήρα της, όχημα για την θεραπευτική εγκατάλειψη και την εξόντωση των ψυχικά ασθενών και την μετατροπή όσων εκ των λειτουργών διατηρήσουν τις κακοπληρωμένες θέσεις εργασίας τους σε φύλακες νεκρών ψυχών.

Ψυχική Υγεία, δημόσια, δωρεάν και ισότιμη, ενάντια και πέρα από κάθε κατασταλτική λογική και πρακτική, σημαίνει την ακύρωση αυτού του προχειρογραφήματος για το «Ψυχαργώς Γ», οχήματος για την προσαρμογή της ψυχικής υγείας στις ανάγκες του μνημονίου. Ακύρωση που μπορεί να προέλθει μέσα από την κινητοποίηση χρηστών και λειτουργών στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα, σε σύνδεση με όλα τα κοινωνικά κινήματα που ενώνονται στην πάλη για τη ανατροπή του μνημονίου (και της δανειακής σύμβασης της οποίας αποτελεί έκφραση), καθώς και των κοινωνικών και πολιτικών σχέσεων που το επιβάλλουν ως τη ‘μόνη’ και ‘αναπόφευκτη λύση’, με ό,τι αυτό σημαίνει για τις ζωές μας.

11/6/2012

..

..

..