Berggrasse 19: Στο γραφείο του Freud στη Βιέννη – Sigmund Freud Museum (Μέρος Γ’)

Xειρόγραφη επιστολή του Freud (1922)

Απ’ ότι φάνηκε ήταν γραφτό ν΄ αργώ να συμπληρώσω αυτή τη σειρά των αναρτήσεων, για τον μεγάλο Βιεννέζο ψυχαναλυτή. Αστειεύομαι φυσικά αφού στην πραγματικότητα συμβαίνει να δίνω προτεραιότητα σε θέματα επικαιρότητας και λογικά μένουν πίσω τα υπόλοιπα. Δεν έχει και τόση σημασία όμως, αφού ήρθε επιτέλους η ώρα να ολοκληρωθεί. Και για ν’ «αποζημιώσω» όσες, όσους περίμεναν και με ρωτούσαν, αναθεώρησα όλες τις σχετικές αναρτήσεις που τον αφορούν κι έχουν δημοσιευτεί κατά καιρούς εδώ. Θα τις βρείτε επομένως εμπλουτισμένες με νέα στοιχεία αν επιλέξετε τις ετικέτες με τ’ όνομά του.

Αγαλματίδια και άλλα διακοσμητικά αντικείμενα απ’ το γραφείο του Freud

Για να σας διευκολύνω όμως, να εξηγήσω πως αν τώρα επισκέπτεστε το blog για πρώτη φορά, εδώ κι εδώ θα βρείτε το Α’ και Β’ Μέρος, αντίστοιχα, που αναφέρονται ειδικά στο Μουσείο της Βιέννης. Σ’ αυτά υπάρχουν διαδικαστικές πληροφορίες που θα σας φανούν χρήσιμες, όταν με το καλό ταξιδέψετε κι εσείς σ’ αυτή την πόλη και θελήσετε να δείτε με τα ίδια σας τα μάτια όσα περιγράφω και βέβαια θα μάθετε έτσι κι αλλιώς, είτε πάτε είτε όχι, αρκετά ιστορικά στοιχεία για το ίδιο το κτήριο και το πως περνούσε το χρόνο του σ’ αυτό ο Freud επί 47 συναπτά έτη. Συμβουλεύτηκα αυτό το πολύ εμπεριστατωμένο κι αναλυτικό άρθρο μάλιστα συμπληρωματικά, για να μπορέσω να σας δώσω μια πλήρη εικόνα των δραστηριοτήτων του κι αξίζει να το διαβάσετε κι εσείς για να δείτε ποια άλλα σημεία της Βιέννης έχουν συνδεθεί με την ιστορία του πατέρα της ψυχανάλυσης, εκτός απ’ το κτήριο της οδού Berggrasse 19. Υπάρχει άλλωστε κι η επιλογή της ειδικής ξενάγησης γι’ αυτό το σκοπό.

Στο κέντρο ο Freud με την κόρη του Sophie , φωτογραφημένοι περίπου το 1912.

Όπως σας είχα εξηγήσει δεχόταν τους ασθενείς του εκεί, έγραφε τα επιστημονικά του βιβλία, συζητούσε με τους συναδέλφους και τους μαθητές του στις περίφημες συναντήσεις της Τετάρτης, αλλά ζούσε και με την οικογένειά του σ’ αυτό το μέρος. Κινούνταν σε δύο συνεχόμενα, ευρύχωρα διαμερίσματα 12 δωματίων (ας μην ξεχνάμε πως μαζί τους έμενε κι η κουνιάδα του, Minna Barnays, την οποία έπαιρνε συχνά στα ταξίδια του), που σήμερα αντιστοιχούν στα διαμερίσματα 5 και 6 (το δεύτερο μετά το 1908 το χρησιμοποιούσε για τα ιατρικά του ραντεβού). Ώσπου οι Ναζί κατέλαβαν την εξουσία προσαρτώντας βίαια την Αυστρία στη Γερμανία. Οι οχλήσεις τους ήταν συνεχείς, η κόρη του κλήθηκε στη Γκεστάπο, τα μετρητά του είχαν κατασχεθεί (σε μια μόνο έφοδό τους στο σπίτι του αφαίρεσαν ένα ποσό που αντιστοιχούσε σε 840 δολάρια τότε κι όπως έχει γραφτεί ο ίδιος σχολίασε ειρωνικά «ποτέ δε έχω πάρει τόσα πολλά για μια μόνο επίσκεψη»), ο τραπεζικός λογαριασμός του ήταν δεσμευμένος, τα βιβλία του καίγονταν κι εκείνος σε ηλικία πια 82 ετών, το 1938, με τη βοήθεια της Μαρίας Βοναπάρτη, που κατέβαλλε για λογαριασμό του το χρηματικό ποσό που απαίτησαν εκείνοι για να του επιτρέψουν ν’ αναχωρήσει και τη μεσολάβηση του Προέδρου Roosevelt , έφυγε για την Αγγλία με την οικογένειά του. Σταμάτησαν πρώτα στο Παρίσι όπου και τη συνάντησε κι υπάρχουν κοινές φωτογραφίες τους από κείνη την εποχή.

Ο Freud σε ηλικία 79 ετών (πάνω αριστερά). Πρωτότυπες εκδόσεις των βιβλίων του (κάτω δεξιά).

Η πινακίδα με τ’ όνομά του και τις ώρες επισκεπτηρίου (3-4 δεχόταν τυπικά αλλά έβλεπε καθημερινά ασθενείς περίπου επί οκταώρου) αφαιρέθηκε ακολούθως απ’ τους Ναζί και στο σπίτι που είχε εγκαταλείψει, στο δεύτερο όροφο, κυμάτιζε για ένα μεγάλο διάστημα η σβάστικα. Το πενταώροφο κτήριο απ’ το οποίο έφυγε τότε, είχε ανεγερθεί πριν από 140 και πλέον χρόνια, η πόρτα του είναι ίδια εδώ και περίπου 70 χρόνια κι εγκαινιάστηκε τελικά ως δικό του Μουσείο το 1971, με τη βοήθεια της Anna Freud, της νεότερης κόρης του. Ήταν εκείνη που παραχώρησε γι’ αυτό το σκοπό 60 εκθέματα απ’ την αρχαιολογική συλλογή του πατέρα της. Μπορεί σ’ αυτό το χώρο να μην βρίσκεται το περίφημο ντιβάνι του (μεταφέρθηκε στην Αγγλία όταν εκείνος μετακόμισε στο χώρο που επίσης έγινε Μουσείο), αλλά υπάρχει ολόκληρο το σαλόνι αναμονής με τα τότε έπιπλά του, οι πρώτες, αυθεντικές εκδόσεις των έργων του (το πρώτο του βιβλίο το»Die Traumdeutung» αξίζει ν’ αναφέρω ότι αν και τυπώθηκε σε μόλις 600 αντίτυπα χρειάστηκε να περάσουν 7 χρόνια για να πουληθούν όλα), χειρόγραφες επιστολές του και πλήθος άλλων προσωπικών του αντικειμένων. Φεύγοντας μπορείτε να πάρετε ό,τι αναμνηστικό θέλετε απ’ το πολύ μοντέρνο κι ενημερωμένο πωλητήριο για το οποίο σας έγραψα στην αρχή, πριν συνεχίσετε τη βόλτα σας στην Ringstrasse, έναν απ’ τους δρόμους όπου βάδιζε σχεδόν καθημερινά γιατί εκεί βρισκόταν και το αγαπημένο του Cafe Landtmann, σ’ αυτή την πόλη που δεν του άρεσε μεν όπως έλεγε, αλλά απρόθυμα εγκατέλειψε δε.-

Το σαλόνι αναμονής του Freud με τα αυθεντικά έπιπλά.

.

.

*Όλες οι φωτογραφίες της ανάρτησης τραβήχτηκαν από μένα, τον Ιούλιο του 2018 κι έχουν δημοσιευτεί ήδη φυσικά, στο αντίστοιχο άλμπουμ στο flickr.

.

Advertisements

Παρουσίαση βιβλίου – Φρόιντ: Η βιογραφία μιας οικογένειας

.

Φρόιντ-η βιογραφία μιας οικογένειας

.

«Όποιος γίνει βιογράφος είναι υποχρεωμένος να ψεύδεται, να αποκρύπτει, να κολακεύει, να ωραιοποιεί, γιατί η βιογραφική αλήθεια δεν μπορεί να υπάρξει και αν υπήρχε δεν θα μπορούσαμε να τη χρησιμοποιήσουμε».

Sigmund Freud

.

Διάβαζα τον τελευταίο καιρό ένα βιβλίο για τον Sigmund Freud και σκέφτηκα να σας το παρουσιάσω σήμερα, μιας και σαν σήμερα γεννήθηκε το 1856. Ο τίτλος του είναι: “Φρόιντ: Η βιογραφία μιας οικογένειας”, συγγραφέας του η Έβα Βαϊσβάιλερ και την μετάφραση έχει κάνει ο Νίκος Δεληβοριάς.

.

Στο σημείωμα του εκδοτικού οίκου “Μεταίχμιο” απ’ τον οποίο κυκλοφορεί το βιβλίο, αναγράφονται τα εξής:

.

«Σεβόμενοι τη ρήση του, μέχρι σήμερα όλοι οι βιογράφοι του Φρόιντ τον παρουσιάζουν μόνο κατά τη διαδικασία δημιουργίας των θεωριών του, μιλούν για τα ταξίδια του, τις ασθένειές του, αφήνουν όμως σχεδόν ανέγγιχτο αυτό που ο ίδιος ονόμαζε «οικογενειακό μυθιστόρημα». Από τα έξι παιδιά του αναφέρεται στις βιογραφίες κυρίως μόνο η Άνα. Τα υπόλοιπα πέντε, η Ματίλντε, ο Μάρτιν, ο Όλιβερ, ο Ερνστ και η Σόφι, θα μπορούσαν να μην υπάρχουν. Η σύζυγός του Μάρτα εμφανίζεται το πολύ πολύ ως μια σκιώδης φιγούρα, προορισμένη να κρατήσει μακριά του τη μιζέρια της καθημερινότητας. Η Έβα Βαϊσβάιλερ αναλαμβάνει να καλύψει αυτό το κενό. Ερευνά το ρόλο του Σίγκμουντ Φρόιντ ως αδερφού, πατέρα, παππού, θείου και συζύγου, δίνει σε ανθρώπους που μέχρι τώρα εμφανίζονταν μόνο σε υποσημειώσεις μια δική τους φωνή, χρησιμοποιεί πολυάριθμες μη δημοσιευμένες επιστολές από αρχεία του Λονδίνου, της Ουάσιγκτον και της Ιερουσαλήμ, τις οποίες ερμηνεύει κριτικά και με ευαισθησία. Το αποτέλεσμα είναι η βιογραφία μιας οικογένειας και ένα αποκαλυπτικό πορτρέτο της πατριαρχικής φιγούρας. Η έκδοση συνοδεύεται από φωτογραφικό υλικό”.

.

Η εντύπωση που σχημάτισα εγώ λοιπόν είναι, πως μόνο για αγιογραφία δεν πρόκειται. Η συγγραφέας δεν χαρίζεται καθόλου στον μεγάλο ψυχαναλυτή και μας αποκαλύπτει πολλές πτυχές του χαρακτήρα του, που προφανώς εκείνος δεν θα ήθελε να γνωρίζουμε (ας μη ξεχνάμε πως δυσφόρησε απίστευτα όταν οι επιστολές του προς τον Βίλχελμ Φλις αγοράστηκαν απ’ την Μαρία Βοναπάρτη).

.

Και δεν αναφέρομαι μόνο σ’ αυτή την περίεργη σχέση του με τον Γερμανό ωτορινολαρυγγολόγο ή στην άλλη αμφιλεγόμενη σχέση του με την κουνιάδα του, Μίνα. Ούτε μόνο στο μισογυνισμό του που λίγο-πολύ είναι γνωστός και συνάγεται απ’ όποιον-α έχει διαβάσει προσεκτικά τα βιβλία του. Η Άνα άλλωστε, η αγαπημένη του κόρη, έγραψε κάποτε: “Ορισμένες επισημάνσεις του Φρόιντ που αφορούν τη θέση της γυναίκας στον πολιτισμό, ερμηνεύονται υπό το πρίσμα του τότε αποκλεισμού των γυναικών από την επαγγελματική ζωή των ανδρών και δεν έχουν… στην εποχή μας καμία ισχύ πλέον” (σελ. 301).

.

Το βιβλίο εξετάζει τον Φρόιντ σε κάθε ρόλο της ζωής του και δίνει μια σφαιρική άποψη της προσωπικότητας του. Γι’ αυτό το βρήκα πολύ ενδιαφέρον ανάγνωσμα και γι’ αυτό σας το προτείνω άλλωστε. Φυσικά η συγγραφέας στηρίζεται σε στοιχεία. Δεν βγάζει μόνη της αυθαίρετα συμπεράσματα. Αλλά στέκεται και δίκαια απέναντι του. Για παράδειγμα, ξεχώρισα αυτό το σημείο:

.

«Στο τέλος του Σεπτέμβρη του 1918, ο Φερέντσι οργάνωσε ένα ψυχαναλυτικό συνέδριο στη Βουδαπέστη, το τελευταίο πριν την κατάρρευση της μοναρχίας. Μιας και σχεδόν όλος ο κόσμος ανήκει στους ‘εχθρούς’, μπορούν να λάβουν μέρος μόνο Γερμανοί και Αυστριακοί, οι οποίοι συγκεντρώνονται στο ξενοδοχείο Γκέλερτ, ένα λευκό μεγαλόπρεπο κτήριο από την εποχή της αλλαγής του αιώνα, με καλό φαγητό και ποτό. Το θέμα του συνεδρίου είναι: οι νευρώσεις του πολέμου. Αντίστοιχα μεγάλη είναι η συρροή όχι μόνο ορθόδοξων ψυχαναλυτών και μαθητών του Φρόιντ, αλλά επίσης στρατιωτικών γιατρών και εκπροσώπων των κυβερνήσεων. Αυτοί δεν ενδιαφέρονται βέβαια να βοηθήσουν τα θύματα, αλλά να σκληρύνουν το συναίσθημα τους, τη συνείδηση τους, ώστε να είναι πάλι ικανοί για μάχες και σφαγές. Αυτοί που βρέχουν το κρεβάτι τους, που τρέμουν, οι επιληπτικοί, οι τραυλοί, οι διαταραγμένοι, αυτοί που στα χαρακώματα έχασαν μυαλό και γλώσσα: όλοι αυτοί προσποιούνται, ζημιώνουν το πατριωτικό, αγωνιστικό πνεύμα. Η νεύρωση του πολέμου είναι η δυσαρέσκεια από τον πόλεμο, η ‘ανδρική υστερία’. Οι ασθενείς συνεχώς τιμωρούνται και ‘αναμορφώνονται’ με ηλεκτροσόκ, με κραυγές και υποχρεωτικές ασκήσεις, με τον εξαναγκασμό να τρώνε τον εμετό τους. Έτσι η ψυχανάλυση δημιουργεί ένα δεσμό με τη στρατιωτική ψυχιατρική, ένα από τα σκοτεινότερα κεφάλαια στην ιστορία της, στο οποίο ο Άμπραχαμ και άλλοι δεν είναι εντελώς αθώοι, τη στιγμή που χαρακτηρίζουν τον νευρωτικό του πολέμου ‘ασταθή’ ήδη από το σπίτι του. Σ’ αυτό το συνέδριο ο Φρόιντ δείχνει εντυπωσιακή αυτοσυγκράτηση. Όλο το θέμα του φαίνεται ύποπτο. Γνωρίζει άραγε σε τι κατάσταση θα επιστρέψουν οι γιοί του; Φυσικά το θέμα φέρνει χρήμα. Δεν θα αργήσει ο καιρός που θα πρέπει όλοι να κλείσουν τα ιατρεία τους. Αλλά αυτή τη μορφή κέρδους την απορρίπτει. Δεν γίνεται συνεργός των πολεμοκάπηλων. Δεν θα έπρεπε η επανάσταση στη Ρωσία να είναι περισσότερο ένα σημάδι ότι η ψυχανάλυση πρέπει ν’ ανοίξει τα σύνορα της, ότι πρέπει ν’ αποκτήσει κοινωνικό κι εκπαιδευτικό ρόλο για το καλό όλων κι όχι μόνο για να περνούν την ώρα τους νεόπλουτες κυρίες; Κάποτε θ’ αφυπνιστεί ‘η συνείδηση της κοινωνίας’ λέει σ’ αυτό το συνέδριο. Κάποτε θ’ αναγκαστεί ν’ αναγνωρίσει ‘ότι ο φτωχός έχει εξίσου δικαίωμα στην ψυχική βοήθεια’, όπως και στη σωματική, ‘ότι οι νευρώσεις δεν απειλούν λιγότερο την υγεια του λαού απ’ όσο η φυματίωση… Μπορεί να χρειαστεί καιρός, ώσπου το κράτος να αισθανθεί ότι αυτό το καθήκον επείγει… Κάποτε, όμως, θα πρέπει να φτάσει ως εκεί’. (σελ. 225-226)».

.

Επειδή από προσωπικό ενδιαφέρον έχω διαβάσει αρκετά βιβλία για τον πατέρα της ψυχανάλυσης κι έχω γράψει αυτήν κι αυτήν την ανάρτηση, έψαξα να βρω αν υπήρχαν σχετικές αναφορές και στη βιογραφία της Βαϊσβάιλερ. Δεν υπήρχαν. Τι εννοώ; Δεν αναφέρεται καθόλου το ταξίδι του στην Ελλάδα (αν κι υπάρχει πλήθος λεπτομερειών για πάμπολλα άλλα του ταξίδια), ούτε η συγγραφέας παρουσιάζει κάποια σχετική επιστολή του από κείνο το διάστημα. Δεν υπάρχει επίσης καμιά πληροφορία για τις προτιμήσεις του Φρόιντ ως αναγνώστη, πέρα απ’ την απλή αναφορά στην φιλομάθεια του. Το μόνο που υπογραμμίζεται επ’ αυτού, είναι πως διάβαζε ελληνικά έργα και τις εργασίες άλλων ειδικών.

.

Γράφει όμως η συγγραφέας, πως η κόρη του Ματίλντε, συναρπαζόταν απ’ την ελληνική μυθολογία κι έκλαψε πικρά όταν οι Κρητικοί άρχισαν να χάνουν στον πόλεμο με τους Μωαμεθανούς κατακτητές τους, το Μάιο του 1897. Ο ίδιος ο Φρόιντ είχε περιγράψει την οδύνη της πρωτότοκης του,  σε επιστολή του προς τον Φλις.

.

Η Βαϊσβάιλερ, υποστηρίζει επίσης πως ο μεγάλος ψυχαναλυτής, πλήρωσε προσωπικά το ταξίδι του Ότο Ρανκ στη χώρα μας. Το θεωρούσε εξαιρετικά σημαντικό και χρήσιμο το να επισκεφτεί κάποιος την Ελλάδα.

.

Σαφώς δεν είναι τυχαίο, πως όταν πέθανε, η τέφρα του φυλάχτηκε σε ένα ωραίο ελληνικό αγγείο. Είχε πλήθος τέτοιων άλλωστε στο γραφείο του και όσο ζούσε.

.

Τα υπόλοιπα (και ειδικά όσα αφορούν την ψυχανάλυση), αξίζει να τα διαβάσετε μόνοι σας, αλλά θεωρώ χρήσιμο να ρίξετε μια ματιά και στα άρθρα που θα βρείτε εδώ κι εδω. Αν σας ενδιαφέρει τέλος, υπάρχει εδώ ένα ενδιαφέρον video για τη ζωή του, που είναι υποτιτλισμένο στα ελληνικά.

.

Αν κι οι πληροφορίες μοιάζουν να είναι αρκετές, είμαι βέβαιη πως παρ’ όλα αυτά αγνοούμε πολλά ακόμη για κείνον. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε το ότι από το 1885, είχε γράψει στην τότε μνηστή του και μετέπειτα συζυγό του Μάρθα,ό τι είχε καταστρέψει τις σημειώσεις, τις επιστολές και τα χειρόγραφα των 14 χρόνων που είχαν προηγηθεί, μιας κι δεν είχε καμιά διάθεση να διευκολύνει τους βιογράφους του όπως δήλωνε ευθαρσώς.

«Ο άνθρωπος«, γράφει ο Αnthony Storr (Freud: A very short introduction, Oxford University Press, 1989), «που ανάλωσε τη ζωή του ερευνώντας τα ενδόμυχα μυστικά, που άλλοι παλεύουν να κρύψουν από τον εαυτό τους και τους άλλους, ήταν εξίσου εξαιρετικά διστακτικός να αποκαλύψει τα δικά του«.

.

Καλή σας ανάγνωση.

.

.

.

.

.

Το τελευταίο βιβλίο που διάβασε ο Freud..

.

.

Το ότι ο Sigmund Freud  διάβαζε πολύ και συνεχώς κατά τη διάρκεια της ζωής του, είναι κάτι που μπορεί να το φανταστεί και να το συνάγει κάποιος που γνωρίζει το έργο του.

Οι βιογράφοι του αναφέρουν πως απ’ την ηλικία των οκτώ ετών βουτούσε στις σελίδες του Ομήρου, του Goethe, του Schiller κ.α.

Προφανώς μελετούσε φιλοσοφία, αρχαιολογία και ιστορία κι οπωσδήποτε ανθρωπολογία για να μπορέσει να παραθέσει τις πληροφορίες που υπάρχουν για παράδειγμα, στο “Totem and taboo”.

Το ότι διάβαζε επίσης ποίηση, θέατρο και λογοτεχνία, γίνεται φανερό σε αρκετά σημεία των βιβλίων του, καθώς παραπέμπει στον Shakespeare και σ’ άλλους μεγάλους των γραμμάτων.

Το εύρος των γνώσεων του ήταν πράγματι αξιοθαύμαστο και ενδιαφερόταν ως φαίνεται, σχεδόν για κάθε πλευρά της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

To “Paradise Lost” του Milton, όπως έλεγε, ήταν ένα απ’ τα αγαπημένα του βιβλία και φυσικά είχε διαβάσει Twain, Goethe, Siller, Zola, Kipling, Heine, κ.α.

Διατηρούσε επίσης πολύχρονη αλληλογραφία με τον Thomas Mann, τον Stefan Zweig και άλλους σημαντικούς συγγραφείς με τους οποίους ανέλυε τόσο θέματα γενικού ενδιαφέροντος, όσο και ζητήματα που έθιγαν στα έργα τους.

Εσκεμμένα δεν διάβασε πολύ Nietzsche, γιατί όπως ανέφερε κάποτε, φοβόταν ότι θα έβρισκε στα κείμενα του πολλές απ’ τις προσδοκίες, απ’ τις προβλέψεις της ψυχανάλυσης.

Το τελευταίο βιβλίο όμως που διάβασε, τον συγκίνησε ιδιαίτερα κι ένιωσε πως κάτι τον συνέδεε μυστικά με τον ήρωα του. Tαυτίστηκε τόσο, ώστε να θεωρεί πως ότι είχε συμβεί στον ήρωα, συνέβαινε και στον ίδιο.

Το La Peau de Chagrin, του Honore de Balzac,είναι το βιβλίο για το οποίο γίνεται λόγος. 

Σ’ αυτό του το έργο ο συγγραφέας χρησιμοποίησε φανταστικά στοιχεία, αλλά παρέθεσε κι εξαιρετικά λεπτομερείς περιγραφές, με σκοπό να πετύχει μια ρεαλιστική απεικόνιση των υπερβολών του αστικού υλισμού. .

Το μαγικό δέρμα λοιπόν, κάθε φορά που εκπλήρωνε κάποια επιθυμία του κατόχου του, Raphaël de Valentin, του αφαιρούσε μέρες από τη ζωή του. Kάποιοι μελετητές ισχυρίζονται γι’ αυτό το μυθιστόρημα ο Balzac βασίστηκε σε κοζάκικους μύθους με ανάλογη θεματολογία, αλλά λίγη σημασία έχει αυτό.

Η πιο ενδιαφέρουσα συσχέτιση πάντως, είναι αυτή με τον «Faust» του Goethe.

Είναι πιθανόν να επηρεάστηκε απ’ το συγκεκριμένο έργο και ο Oskar Wilde όταν έγραψε το “The picture of Dorian Grey”, καλύτερα όμως να μην ασχοληθούμε περαιτέρω με φιλολογικές αναλύσεις, αφού αυτό που κυρίως αξίζει να φωτιστεί, είναι η ταύτιση του Freud με τον Valentin.

Το τέλος της ιστορίας του Balzac, βρίσκει τον ήρωα εξαθλιωμένο, θυμωμένο κι ανίσχυρο. Είχε αποκτήσει οτι είχε ευχηθεί, αλλά αυτά που ευχήθηκε δεν ήταν προφανώς αυτά που έπρεπε να είχε επιθυμήσει.

Κι ο Freud διάβασε το βιβλίο ενώ είχε κερδίσει φήμη, σεβασμό, αναγνώριση, θαυμασμό κι αγάπη. Άνθρωποι όπως η Virginia Woolf, o Salvator Dali, o  Abraham Salom Yahuda, ερχόταν να τον δουν στο σπίτι του στο Λονδίνο, διατηρούσαν αλληλογραφία μαζί του, τον συμβουλεύονταν για θέματα που τους απασχολούσαν.

Έπασχε όμως ήδη 16 χρόνια (από το 1923) από καρκίνο, είχε υποβληθεί σε δύσκολες χειρουργικές επεμβάσεις, δεν μπορούσε να φάει, να μιλήσει, να καπνίσει τα αγαπημένα του πούρα. Υπέφερε καθημερινά κι η ποιότητα της ζωής του σαφώς είχε διαφοροποιηθεί.

Η κόρη του τον βοηθούσε κατά καιρούς ν’ αφαιρέσει το «τέρας«, την τεράστια μεταλλική πρόσθεση που έχει αντικαταστήσει ένα μεγάλο κομμάτι της γνάθου και του ουρανίσκο του στη δεξιά πλευρά. Η διαδικασία έφτανε να διαρκεί ως και 30 λεπτά της ώρας.

Κάποιες φορές, την πρόσθεση αφαιρούσε ο γιατρός του για να τον αφήσει λίγο να ξεκουραστεί, να μπορέσει να φάει και να μιλήσει χωρίς να πονάει.. Αλλά τότε, ο ιστός που την περιέβαλλε συρρικνωνόταν και για να ξανατοποθετηθεί στο στόμα του, έπρεπε να τροποποιηθεί εκ νέου.

Ο αγαπημένος του σκύλος δεν τον πλησίαζε πια εύκολα, εξαιτίας της σήψης των οστών του προσώπου του.

.

.

Είπε λοιπόν στο γιατρό του, Max Schur, όταν τέλειωσε την ανάγνωση, πως αυτό ήταν το κατάλληλο βιβλίο για κείνον, αφού διαπραγματευόταν την πείνα και την συρρίκνωση. Ο Freud έχανε καθημερινά τη μάχη και το γνώριζε.

Στις 21 Σεπτεμβρίου 1939, του θύμισε μια κουβέντα που είχαν κάνει οι δυό τους, χρόνια πριν, κατά τη διάρκεια της οποίας ο γιατρός του είχε υποσχεθεί να τον βοηθήσει να φύγει απ’ τη ζωή, αν φτάσει σ’ ένα στάδιο που τίποτα πια δεν θα γίνεται, που δεν θα υπάρχει ελπίδα, που η ζωή του θα είναι ένα καθημερινό μαρτύριο.

Και το μόνο που του απέμεινε ήταν να πεθάνει με την αξιοπρέπεια, που ο καρκίνος του, ο παλιός του φίλος, όπως τον αποκαλούσε, αισθανόταν ότι του στερούσε.

Ήθελε ωστόσο να ενημερωθεί και η κόρη του Anna και να είναι σύμφωνη με την επιθυμία του, πράγμα το οποίο έγινε. Αν και η Anna αρχικώς ήθελε ν’ αναβάλλει για ένα διάστημα ακόμη, ο πατέρας της την απόφαση του, τελικά πείστηκε απ’ τον Schur  πως η αναβολή δεν θα είχε κανένα νόημα.

Την ίδια μέρα, ο Schur, του χορήγησε δύο υπερβολικά μεγάλες δόσεις μορφίνης και την επόμενη, 22 Σεπτεμβρίου, την τρίτη και τελευταία.

Ο Freud έπεσε σε κώμα, αλλά ήταν ακόμα ζωντανός. Πέθανε τελικά στις 3 το πρωί του Σαββάτου , στις 23 Σεπτεμβρίου του 1939. Δηλαδή τη μέρα, που οι Εβραίοι γιορτάζουν την πιο σημαντική τους γιορτή, το Yom Kippur. Και παρακάτω βλέπετε την ολοσέλιδη αναγγελία του θανάτου του από γαλλική εφημερίδα, που φωτογράφησα στο Μουσείο Freud στη Βιέννη, τον Ιούλιο του 2018.

.

Πρωτοσέλιδη αναγγελία θανάτου του Φρόιντ 2

.

Σας προτείνω όπως πάντα να δείτε τους συνδέσμους του κειμένου και φυσικά, να διαβάσετε για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τη ζωή του Freud στο Λονδίνο το τελευταίο διάστημα αλλά και για τις συνθήκες του θανάτου του, το εξαιρετικό βιβλίο του Mark Edmundson The Death of Sigmund Freud: The Legacy of His Last Days«, στο οποίο βρήκα και πολλά απ’ τα ενδιαφέροντα στοιχεία που παραθέτω. Υπάρχουν αναφορές στη σχέση του Freud με την θρησκεία, γίνεται λόγος για το τι πίστευε για το φασισμό, για το θάνατο, για την εξέλιξη της ψυχανάλυσης και τη διάδοση της κ.α.

Καλή ανάγνωση.

.

.

*Σπάνιες φωτογραφίες του Freud, μπορείτε να δείτε  εδώ. H φωτογραφία του βιβλίου του Balzac, είναι από εδώ και η φωτογραφία του Freud που διαβάζει, από εδώ. Η τελευταία της αναγγελίας του θανάτου του τραβήχτηκε από μένα, τον Ιούλιο του 2018, στη Βιέννη.

.

.

.

.