Νέες κυκλοφορίες: The Madman’s Library: The Strangest Books, Manuscripts and Other Literary Curiosities From History – Βιβλία γραμμένα με αίμα, τυπωμένα σε ανθρώπινο δέρμα κι άλλες αλλόκοτες ιστορίες εκδόσεων

Τα πιο παράξενα βιβλία, χειρόγραφα και άλλα λογοτεχνικά περίεργα από την ιστορία, μας παρουσιάζει σ’ αυτό το συναρπαστικό βιβλίο ο Edward Brooke-Hitching, που χρειάστηκε 10 χρόνια για να το ολοκληρώσει. Βιβλία που δεν είναι στην πραγματικότητα βιβλία, άλλα που φτιάχτηκαν από ασυνήθιστα υλικά, άλλα που δεν γράφτηκαν με μελάνι, άλλα που η χρήση τους τα κάνει να ξεχωρίζουν, άλλα που παρά την αληθοφάνειά τους το περιεχόμενό τους ανήκει στην σφαίρα της φαντασίας κ.ο.κ., είναι αυτά που τον απασχόλησαν.

Γιος εμπόρου σπάνιων βιβλίων, ο συγγραφέας, μυήθηκε από νωρίς στα μυστικά τους ακούγοντας ποικίλες ιστορίες για κάποιες πολύ ιδιαίτερες εκδόσεις κι είδε σιγά-σιγά το ενδιαφέρον του ν’ αυξάνεται, όπως εξηγεί σ’ αυτή την συνέντευξη. Έτσι έφτασε και στο να γράψει το βιβλίο για το οποίο γίνεται λόγος τώρα. Για να δούμε όμως μαζί μερικά πιο συγκεκριμένα ζητήματα που αναδύονται μ’ αυτή την αφορμή. Συμπεριλαμβάνει λοιπόν στην έκδοση αυτή, βιβλία που δεν είναι ακριβώς βιβλία, όπως ήδη ανέφερα, άρα θα πρέπει να σκεφτούμε το τι ορίζουμε ως βιβλίο, καταρχήν.

Εδώ θα δείτε λοιπόν τη φωτογραφία ενός κρανίου στο οποίο είναι γραμμένη μια προσευχή, ο συγγραφέας κάνει λόγο για πήλινους κώνους, για ..φέτες τυριού τοποθετημένες μαζί και για να μην μακρηγορήσω άλλο επ’ αυτού, το υλικό λοιπόν απ’ το οποίο φτιάχνεται ένα βιβλίο, το χαρτί ως πρώτη ύλη, μας οδηγεί συνειρμικά και σε μέρος του ορισμού του κι όταν δεν χρησιμοποιείται, αρχίζουν οι προβληματισμοί για το αν ένα αντικείμενο είναι ή όχι βιβλίο. Ακολουθούν τα μελάνια, οι τεχνικές βιβλιοδεσίας, κ.ο.κ, που βοηθούν στο να συγκεκριμενοποιήσουμε τον ορισμό. Όταν αντί για μελάνι πάντως, χρησιμοποιείται αίμα ανθρώπων ή ζώων, δεν αλλάζει και πολύ -καλώς ή κακώς-, ό,τι ορίζουμε ως βιβλίο.

Και ναι υπάρχουν τέτοια βιβλία. Στα 1800, έγινε το ναυάγιο του Blenden Hall κι ο καπετάνιος του που διασώθηκε βρέθηκε σ’ ένα νησί, όπου ναι μεν έτυχε να υπάρχει γραφείο και φύλλα εφημερίδας που είχαν ξεπλυθεί και άρα μπορούσε να γράψει σ’ αυτά, αλλά δεν είχε μελάνι. Χρησιμοποίησε λοιπόν αίμα πιγκουίνου για να αφηγηθεί την εμπειρία του. Στη δεκαετία του 1970, απ’ την άλλη, υπήρχε ένα κόμικ της εταιρείας Marvel που είχε γραφτεί με το αίμα των μελών του συγκροτήματος Kiss κι υπάρχει και μια ιστορία για ένα Κοράνι γραμμένο με το αίμα του Σαντάμ Χουσεΐν. Τέτοια κι άλλα πιο μακάβρια μαθαίνουμε απ’ αυτή την έκδοση.

Τι εννοώ; Εννοώ την anthropodermic bibliopegy, την τεχνική δηλαδή κατά την οποία χρησιμοποιείται ανθρώπινο δέρμα στη βιβλιοδεσία και για την οποία είχα διαβάσει κι αυτό το σχετικό άρθρο, πριν μερικά χρόνια. Ένα τέτοιο βιβλίο υπάρχει μάλιστα στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου του Harvard. Το προσωπικό του πανεπιστημίου πιστεύει ότι το βιβλίο, Des Destinees de l’Ame (Destinies of the Soul), ήταν καλυμμένο με το δέρμα μιας γυναίκας που ήταν ψυχικά ασθενής, πέθανε από φυσικές αιτίες και δεν την αναζήτησε κανείς. Ο συγγραφέας Arsene Houssaye λέγεται ότι έδωσε το βιβλίο στα μέσα της δεκαετίας του 1880 στον φίλο του, Δρ Ludovic Bouland, ο οποίος φαίνεται να είναι ο υπεύθυνος γι’ αυτό το .. «δέσιμο».

Περιττό να σχολιάσω πόσο με ταράζει μια τέτοια ιστορία, έτσι; Αποτελεί μία ακόμη απόδειξη για το με πόσους τρόπους τα άτομα με ψυχιατρική εμπειρία, μπορούν να πέσουν θύματα επιτήδειων «λογικών», νεκρά ή ζωντανά. Κι όχι μόνο εκείνα δυστυχώς αλλά κι άλλοι άνθρωποι που βρίσκονται στο κοινωνικό περιθώριο. Για παράδειγμα, στην Αγγλία, στο Bristol Record Office, υπάρχει ένα βιβλίο με κάλυμμα που φτιάχτηκε απ’ το δέρμα του 18χρονου John Horwood, ο οποίος κρεμάστηκε για τη δολοφονία της Eliza Balsum και το περιεχόμενό του αφορά ακριβώς αυτό το έγκλημα του 1821.

Και στο Μουσείο του Royal College of Surgeons of Edinburgh, βρίσκεται ένα ακόμη βιβλίο για το εξώφυλλο του οποίου χρησιμοποιήθηκε το δέρμα του διαβόητου δολοφόνου, William Burke. Μια τάση να εκλαμβάνονται ως φυλαχτά, μέρη του σώματος καταδικασμένων εγκληματιών ίσως να έπαιξε κι αυτή, το ρόλο της, όπως αναφέρεται στο άρθρο. Έχει πιστοποιηθεί επίσης, όπως αναφέρεται σ’ αυτό το κείμενο, ότι από ανθρώπινο δέρμα είναι φτιαγμένο και το βιβλίο του Andreas Vesalius που εκδόθηκε στα 1543 με τίτλο De Humani Corporis Fabrica Libri Septem (μεταφράστηκε ως On the Fabric of the Human Body και μπορείτε να το δείτε και να το διαβάσετε εδώ).

Υπάρχουν πάντως και βιβλία που αποδεικνύεται ότι παρά τις φήμες δεν είναι φτιαγμένα ευτυχώς από ανθρώπινο δέρμα και μια ομάδα επιστημόνων έχει βάλει στόχο να ελέγξει όσα περισσότερα μπορεί και να καταγράψει τις ιστορίες τους. Στον ιστότοπό της μαθαίνουμε ότι: «Οι ιστορικοί λόγοι πίσω από τη δημιουργία τους ποικίλλουν: οι γιατροί του 19ου αιώνα τα έφτιαχναν ως προσωπικά αναμνηστικά για τις συλλογές βιβλίων τους ή κατόπιν αιτήματος του κράτους για την περαιτέρω τιμωρία των εκτελεσθέντων κρατουμένων…» Και μ’ αυτές τις πληροφορίες, θα πάμε παρακάτω. Μάθετε ήδη πολλά για το συγκεκριμένο θέμα κι υπάρχουν πάντα κι οι πηγές στις οποίες παραπέμπω αν θέλετε να εμβαθύνετε κι άλλο.

Προσωπικά λέω να ολοκληρώσω αυτή την ανάρτηση αναφέροντας και τα βιβλία που είναι αξιοπερίεργα λόγω του περιεχόμενου τους, σύμφωνα πάντα με τον Edward Brooke-Hitching. Και ποια είναι αυτά; Βιβλία με απολύτως φανταστικό περιεχόμενο και περιγραφές ειδών που βέβαια δεν υπήρξαν ποτέ, όπως αυτό του Constantine Samuel Rafinesque ή αυτό του George Psalmanazar που αν και ξανθός με γαλανά μάτια διατεινόταν ότι ήταν ο πρώτος ιθαγενής απ’ τη Φορμόζα (τη σημερινή Ταϊβάν), βιβλία που με επικλήσεις σε δαίμονες υπόσχονται ανακαλύψεις αμύθητων θησαυρών, βιβλία για κάθε ..αμαρτία ειδικά προσαρμοσμένα σε κάθε αναγνώστρια, κάθε αναγνώστη κ.α.

Κι υπήρξαν στο παρελθόν και βιβλία ποικίλης χρήσης, ας πούμε, που μπορούσαν δηλαδή να χρησιμοποιηθούν ως όπλο, άλλα που διαφύλαξαν σπόρους (ξυλοθέτες η ονομασία τους), ακόμη και .. «βιβλία τουαλέτας» κυκλοφορούσαν, ιδανικά για ταξίδια όπως καταλαβαίνετε. Υπήρξαν βιβλία αόρατα στο γυμνό μάτι, άλλα που γράφτηκαν από φαντάσματα, άλλα που ήταν βρώσιμα, φυσικά πολλά που ήταν κρυπτογραφημένα κτλ. Χρειάζεται να γράψω κάτι ακόμη; Δε νομίζω. Αν είστε βιβλιόφιλ@, θα καταλάβατε ήδη απ’ τις πρώτες κιόλας γραμμές, γιατί αξίζει αυτή η έκδοση να υπάρχει στη βιβλιοθήκη σας. Θα σας χαιρετήσω λοιπόν λέγοντάς σας πως για μένα αυτή η ανάρτηση συνδέεται μ’ αυτό το αφιέρωμα που έχω γράψει και θα σας ευχηθώ καλό Σαββατοκύριακο.