O Δάντης κι οι πιστοί στην Αγάπη: «Αγάπη που στο μυαλό μου μιλάει…»

Το δεύτερο μέρος του αφιερώματος στον Dante Alighieri (που μπορείτε να δείτε ελεύθερα, με ελληνικούς υπότιτλους κάνοντας μιαν απλή εγγραφή), είναι διαθέσιμο εδώ και λίγες μέρες στο LogInItaly. Το παρακολούθησα κι αυτό με μεγάλο ενδιαφέρον και σας παραθέτω τις σχετικές πληροφορίες παρακάτω. Τι κωδικοποιημένα μηνύματα άραγε έκρυβε η ερωτική του ποίηση; Μερικές ερμηνείες αναλύονται απ’ το Σιμόνε Σορινι, πάντα με την συνοδεία μουσικής:

«Ως γνωστόν, ο Δάντης δεν ήταν μόνος του στη δημιουργική χοάνη που ήταν η κεντρική Ιταλία την εποχή της ακμής του Γλυκού Νέου Ύφους. Οι “Πιστοί στην Αγάπη” υπήρξαν μια ομάδα διανοουμένων με κοινές πολιτικές και αισθητικές πεποιθήσεις, που κατά πάσα πιθανότητα έκρυβαν κάτω από το μανδύα της ερωτικής ποίησης. Πρόκειται για θέμα με αξιόλογες πνευματικές αποκαλύψεις και αναπάντεχες συναισθηματικές προεκτάσεις.

Η μελέτη του Δασκάλου Σιμόνε Σορίνι* βασίζεται αρχικά στα γραπτά των πιο διακεκριμένων μελετητών του έργου του Δάντη, όπως οι Πάσκολι, Φόσκολο, Καρντούτσι και Ροσέτι, οι οποίοι πρώτοι μελέτησαν τις ενίοτε συγκλονιστικές ομοιότητες της «στρατευμένης» ποίησης των Πιστών της Αγάπης, που αργότερα τις επανέφερε ο Βάλι, μελετητής του έργου του Δάντη που έζησε στις αρχές του Εικοστού αιώνα και θεωρείται ο ιερέας των μυστηρίων του Δάντη.

Στο δεύτερο μέρος του ντοκιμαντέρ (με αποσπάσματα από μια συναυλία-διάλεξη που πρώτη φορά βλέπει το φως της δημοσιότητας) αυτό το γοητευτικό θέμα ντύνεται με τις μουσικές της μικτής πολυφωνικής χορωδίας υπό τη διεύθυνση του ίδιου του Σιμόνε Σορίνι».

*Ο Δάσκαλος Σιμόνε Σορίνι, διάσημος και διεθνώς καταξιωμένος ερμηνευτής μεσαιωνικής μουσικής, είναι αοιδός με λαούτο*, ένα είδος παραδοσιακού τραγουδιστή που η μουσικολογία δεν ασχολήθηκε παρά περιστασιακά μαζί του, αλλά σήμερα ζωντανεύει ξανά χάρη στις μελέτες και στη μουσική του. Μάλιστα ο Σορίνι σε συνεργασία με τον Πολιτιστικό Σύλλογο LaPoliedrica στόχο έχει τη διάσωση παλιών, πολύτιμων τεχνών που σήμερα δυστυχώς απειλούνται με αφανισμό.Μετά το πτυχίο στη μουσικολογία, ο Σιμόνε Σορίνι ασχολήθηκε με την φιλολογική έρευνα εστιάζοντας στις κοινές ρίζες και διασυνδέσεις μεταξύ των πολιτισμών. Είναι συγγραφέας του έργου L’Opera Sacra di Leonard Meldert («Το ιερό έργο του Λέοναρντ Μέλνδτερτ»), αφιερωμένη στο έργο ενός σπουδαίου φλαμανδού συνθέτη που έζησε στην όψιμη Αναγέννηση και που είχαν χαθεί τα ίχνη του. Χάρη στη μονογραφία αυτή μπήκε στη συντακτική ομάδα της μεγάλης ηλεκτρονικής μουσικής εγκυκλοπαίδειας New Grove.Ο Σορίνι είναι τενόρος και μουσικός, και προϊόντος του χρόνου εμβάθυνε τις γνώσεις του σχετικά με τα μεσαιωνικά και αναγεννησιακά έγχορδα μουσικά όργανα όπως το λαούτο, η κιθάρα, η μικρή κιθάρα και το ούτι, που τα χρησιμοποιεί για να συνοδεύει το τραγούδι. Χάρη στο μη ακαδημαϊκό και αμέσως αναγνωρίσιμο ύφος του έγινε σημείο αναφοράς για τους ερμηνευτές της παλιάς παραδοσιακής μουσικής με πολλές συναυλίες και συμμετοχές σε μουσικά φεστιβάλ σε όλη την Ευρώπη, καθώς σε Μεξικό, Καναδά, Ρωσία, Βουλγαρία, Συρία και ΗΠΑ. Διδάσκει τραγούδι σε μουσικά εργαστήρια και σεμινάρια, και πολλές φορές οι συναυλίες του έχουν και διδακτικό χαρακτήρα.Μαζί με την τραγουδίστρια και μουσικό Κλάουντια Βιολέτ Βιβιάνι ίδρυσε και διευθύνει τα σύνολα Narnia Cantores και Simone Sorini SYRENARUM, που ασχολούνται με την καθαρή ιστορική μουσική. Η τελευταία τους παραγωγή ήταν ο δίσκος Raphael Urbinas, στον οποίο βασίστηκαν μια συναυλία και ένα ντοκιμαντέρ με τα μελοποιημένα σονέτα του Ραφαέλο, όπου οι μουσικές προσμίξεις και η συνάντηση διαφορετικών πολιτισμών στήνουν έναν διάλογο μεταξύ μουσικών παραδόσεων και οργάνων, παλιών και μοντέρνων».

**Η φωτογραφία της ανάρτησης είναι από εδώ.

Ο Δάντης, η Θεία Κωμωδία κι η Μουσική…

Παρακολουθώντας αυτό το ντοκιμαντέρ που μπορείτε να δείτε ελεύθερα κι εσείς με ελληνικούς υπότιτλους (οι σχετικές πληροφορίες εδώ), κι έχοντας γράψει πρόσφατα αυτή την ανάρτηση για τον πατέρα της Ιταλικής Ποίησης και Γλώσσας, ήταν επόμενο να σας το προτείνω. Αφού παρακολουθήσετε το trailer μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα για το περιεχόμενό του. Προσωπικά, έμαθα πολλά και σίγουρα συνέβαλε στην καλύτερη κατανόηση της συγκεκριμένης πλευράς του έργου του Δάντη. Σας θυμίζω ότι φέτος τον Σεπτέμβριο συμπληρώνονται 700 χρόνια απ’ το θάνατό του:

«Το ντοκιμαντέρ είναι ένα ταξίδι σε τρεις σταθμούς που παρουσιάζει την γόνιμη συνάντηση του έργου του Δάντη με την μουσική τέχνη. Το συγκεκριμένο θέμα προσφέρεται πολύ περισσότερο απ’ όσο θα πίστευε κανείς για μελέτη, όχι μόνο δεδομένου του όγκου πληροφοριών που ο ίδιος ο Ποιητής παρέχει στα ποιήματά του σχετικά με τη μουσική και τους μουσικούς της εποχής του, αλλά κυρίως εξαιτίας της περιρρέουσας πολιτισμικής ατμόσφαιρας και του συστήματος σκέψης του Μεσαίωνα, όταν η μουσική εθεωρείτο η «μεγάλη αδελφή» των μαθημάτων που αποτελούσαν την παραδοσιακή Τετράδα «Μουσική-Αστρονομία-Αριθμητική-Γεωμετρία», τέχνη θεωρητική πρώτα και επιτελεστική αργότερα.


Οι τρεις σταθμοί ενώνονται στο κοινό μουσικό θέμα με επιμέλεια του συνόλου SimoneSorini SYRENARUM, και αποτελούνται από τις διάφορες πλευρές του βίου και του έργου του κατ’ έξοχήν Ποιητή της Ιταλικής λογοτεχνίας. Στον πρώτο σταθμό μελετάται η παρουσία της μουσικής στα έργα του. Στον δεύτερο η έρευνα επικεντρώνεται στην ιδιαίτερη εταιρεία των Πιστών στην Αγάπη. Στον τρίτο και τελευταίο περιγράφεται η παρουσία της μουσικής στην πιο δύσκολη και συνάμα γόνιμη περίοδο της ζωής του Δάντη, εκείνη της εξορίας».

*Η φωτογραφία της ανάρτησης είναι από εδώ.

700 χρόνια απ’ το θάνατο του Δάντη: Μια στάση στη Βερόνα

Μεσόστρατα της ζήσης μας φτασμένος

στο μαύρο δάσος είχα ξεστρατίσει·

ο ίσιος δρόμος ήτανε χαμένος…

Canto I, Inferno

Το άγαλμα του Δάντη στη Βερόνα που φιλοτέχνησε ο Ugo Zannoni (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Στη Βερόνα και συγκεκριμένα στην πλατεία Piazza dei Signori, βρίσκεται το άγαλμα του Δάντη να μας θυμίζει ότι ζούσε εκεί, απ’ το 1312 ως το 1318, όντας εξόριστος. Ήμουν σ’ αυτήν την πόλη (δείτε και τη σχετική ανάρτηση) πριν 2 χρόνια και καθώς φέτος συμπληρώνονται 700 χρόνια απ’ το θάνατό του το βρήκα καλή ιδέα να σας εξηγήσω τι συνέβη τότε. Ο Δάντης λοιπόν γεννήθηκε στη Φλωρεντία και καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια. Τα χρόνια εκείνα η περιοχή αυτή ήταν διχασμένη, εξαιτίας της αντιπαλότητας των δύο μεγάλων της πολιτικών παρατάξεων . Οι Γουέλφοι έκλιναν περισσότερο με το μέρος του Πάπα, ενώ οι Γιβελίνοι (Ghibellini) με το μέρος του Γερμανού Αυτοκράτορα. Το 1292 οι Γουέλφοι επικράτησαν και εκδίωξαν τους αντιπάλους τους απ’ τα δημόσια αξιώματα. Διασπάστηκαν ωστόσο σε Μαύρους (Guelfi neri) που υποστήριζαν ότι δεν έπρεπε να δοθούν πολλά προνόμια στο λαό και στους Άσπρους (Guelfi bianchi), τους πιο δημοκρατικούς, που είχαν αντίθετη άποψη.

Στους δεύτερους ανήκε κι ο Δάντης. Επικράτησαν όμως οι Μαύροι, τον καταδίκασαν σε εξορία και στην πληρωμή ενός εξωφρενικού ποσού (5000 φλορίνια που έπρεπε να δώσει σε τρεις μέρες). Αδυνατώντας να το πληρώσει καταδικάστηκε να καεί ζωντανός όπου κι αν συλληφθεί, με αποτέλεσμα να εξοριστεί κι άρχισε να περιπλανιέται στην Ιταλία. Επισκέφτηκε τη Βερόνα το 1301 κι έμεινε εκεί για περίπου ένα χρόνο ως προσκεκλημένος του Bartolomeo I della Scala, μέλους της ισχυρής οικογένειας των Scaligere τους πέντε τάφους των οποίων μπορείτε να δείτε στις ακόλουθες φωτογραφίες και στον σύνδεσμο. Η οικογένεια δεν είχε ενδοιασμούς στο να καταλάβει την εξουσία αλλά όπως σημειώνεται απ’ τους ιστορικούς, στην συνέχεια αποδείχτηκε σχετικά δίκαιη και πολιτισμένη στη διακυβέρνησή της. Το κτίριο της σημερινής Νομαρχίας τους ανήκε κάποτε κι αργότερα πέρασε στους Ενετούς κυβερνήτες της Βερόνας.

Στη συνέχεια, το 1304 και το 1312, ο Δάντης επέστρεψε και φιλοξενήθηκε για 7 περίπου χρόνια από άλλο μέλος της ίδιας οικογένειας, τον Bartolomeo Cangrande della Scala, στον οποίο αφιέρωσε το σύνολο του επικού ποιήματός του Paradiso (υπάρχουν σχετικές αναφορές στις Επιστολές ειδικά στην ep. XIII, αλλά έχει σημασία να ξέρετε ότι υπάρχει μεγάλη συζήτηση σχετικά με την αυθεντικότητά τους, δηλαδή δεν είναι απόλυτα σίγουρο ότι τις έγραψε ο ίδιος ο Δάντης). Αναμενόμενη βέβαια η αφιέρωση, θα μπορούσαμε να πούμε, αφού ευεργετήθηκε από ‘κείνον τόσο ο ίδιος, όσο κι ο γιος του Pietro, οι σπουδές του οποίου στη Μπολόνια πληρώθηκαν απ’ τον προαναφερόμενο. Όσο βρισκόταν στη Βερόνα, έγραψε και το De Monarchia (εκτός απ’ το μεγαλύτερο μέρος του Paradiso). Στην πόλη αυτή ήταν ελεύθερος να διαδώσει τις ιδέες του και τα έργα του, να μελετήσει τα αρχαία κείμενα που βρίσκονταν στη βιβλιοθήκη του Καπιτωλίου, να θαυμάσει τα ρωμαϊκά ερείπια και να αναπνεύσει τον αέρα, ελπίζοντας σ’ ένα λαμπρό και ειρηνικό μέλλον, όπως σημειώνεται εδώ.

Σε περίπου δύο ώρες μπορείτε να δείτε τα μέρη και τα μνημεία που συνδέονται με την παρουσία του εκεί και να κάνετε κατά κάποιο τρόπο το δικό σας λογοτεχνικό ταξίδι στο παρελθόν, καθώς θα διαπιστώσετε ότι συγκεκριμένες περιγραφές που απαντώνται στη Θεία Κωμωδία συμπίπτουν με υπαρκτά αντικείμενα που βρίσκονται π.χ. στους τάφους των Scaligere (Arche Scaligere), με παιχνίδια της εποχής όπως πχ. το Palio που ενέπνευσε μερικούς στίχους που υπάρχουν στην Κόλαση (Inferno), με συγκεκριμένα μέρη όπως το Αβαείο του San Zeno, η Sant’Elena, κι όχι μόνο.

Εξώφυλλο σχετικής έκδοσης στα ελληνικά (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Υπάρχει κάτι ακόμη πιο συναρπαστικό για ορισμένους: μιαν αινιγματική αναφορά δηλαδή του πατέρα της Ιταλικής γλώσσας, σ’ ένα απόσπασμα του προαναφερόμενου έργου που κάνει πολλούς ανθρώπους να πιστεύουν ότι η ιστορία του Ρωμαίου και της Ιουλιέτας δεν ήταν απλώς θρύλος. Κι αυτό γιατί αναφέρεται στους Μοντέκους και στους Καπουλέτους (Montecchi e Cappelletti). Στην πλάκα λοιπόν που υπάρχει στην πρόσοψη του λεγόμενου Σπιτιού του Ρωμαίου έχουν αναρτηθεί οι σχετικοί στίχοι κι εδώ υπάρχουν οι αντίστοιχες φωτογραφίες.

Όπως και να ‘χει εγώ σύντομα θα σας γράψω για ένα άλλο τραγικό, σύγχρονο ζευγάρι και θα ολοκληρώσω τώρα αυτή την ανάρτηση εξηγώντας πως ο λόγος που ο Δάντης έφυγε το 1318 απ’ τη Βερόνα και πήγε στη Ραβέννα (όπου και πέθανε στις 14 Σεπτεμβρίου του 1321), φαίνεται να μην είναι ένας. Διάφορες αλλαγές στην πολιτική κατάσταση της εποχής κι άλλα γεγονότα έπαιξαν ρόλο. Η πόλη τον θυμάται και τον μνημονεύει πάντα βέβαια. Άλλωστε το οικογενειακό παρεκκλήσι των Alighieri βρίσκεται στην εκκλησία του San Fermo, ο γιος του Pietro έμενε στο Palazzo Bevilacqua, το οποίο εξακολουθεί να υπάρχει ακριβώς μπροστά από την εκκλησία της Santa Anastasia, οι απόγονοί του παράγουν Amarone και άλλα τοπικά κρασιά κ.ο.κ.

Piazza dei Signori. Στο κέντρο το άγαλμα του Δάντη (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Μάλιστα το 2019 έγινε αυτή η εκδήλωση κι αυτές οργανώνονται φέτος προς τιμήν του. Στο ακόλουθο video τέλος, φαίνονται όλα τα μέρη που συνδέονται με κείνον μέσα από μια έξυπνη ιστορία συνάντησης ενός άντρα και μιας γυναίκας κι έστω και μ’ αυτόν τον τρόπο μπορείτε να τα δείτε (σας εύχομαι κι από κοντά κάποτε). Όσο για μένα, χαίρομαι που έστω για λίγο περπάτησα στα βήματά του εκεί κι ελπίζω να κατάφερα να σας πάρω μαζί μου νοερά, σ’ αυτό το ταξίδι… Σας αφήνω, ως την επόμενη φορά, μ’ αυτούς τους στίχους που ξεχώρισα και ταιριάζουν -ειν’ η αλήθεια- στην εποχή μας:

Μα η ψυχή στα θαύματα προστρέχει

καθώς οι κόλασες μας καταπίνουν…

Canto XIV, Inferno

*Όλες οι φωτογραφίες αυτής της ανάρτησης τραβήχτηκαν από μένα κι έχουν ανέβει στους προσωπικούς λογαριασμούς που διατηρώ στο flickr και στο Instagram αντίστοιχα. Οι πηγές που χρησιμοποίησα υπάρχουν όλες, στους σχετικούς συνδέσμους. Τα αποσπάσματα είναι απ’ το βιβλίο που εικονίζεται, το οποίο εκδόθηκε το 1986 και του οποίου την ορθογραφία διατήρησα αυτούσια.