Ένα δωρέαν μάθημα απ’ το Edx για το Δάντη και τη «Θεία Κωμωδία»: «Dante Alighieri: Science and poetry in The Divine Comedy»

Όσ@ διαβάζατε όσα έγραφα εδώ για το Δάντη, βλέπατε τα ντοκιμαντέρ που πρότεινα κ.ο.κ., ίσως ενδιαφέρεστε και γι’ αυτό το μάθημα που ξεκινάει στις 31 του Μάη και τελειώνει 31 του Δεκέμβρη. Προσφέρεται δωρεάν απ’ το Edx (αλλά αν θέλετε το πιστοποιητικό 49 ευρώ είναι το κόστος, τίποτα τρομερό δηλαδή), απ’ το Università degli Studi di Napoli Federico II και το διδάσκει ο Rafaelle Giglio στα ιταλικά (υπάρχουν υποτιτλισμένες στα αγγλικά όλες οι ενότητες).

Φέτος, θυμίζω ότι συμπληρώνονται 700 χρόνια απ’ το θάνατο του Δάντη και γι’ αυτό υπάρχουν τόσες αναφορές και τέτοιο ενδιαφέρον για τα έργα του. Όχι ότι σταμάτησε και ποτέ ν’ απασχολεί κάποι@ από ‘μας, αλλά λέμε τώρα. Περισσότερες λεπτομέρειες για το μάθημα θα βρείτε εδώ και με την ευκαιρία σας προτείνω κι αυτή τη δραματοποιημένη μίνι σειρά (αν γνωρίζετε ιταλικά), για τη ζωή του πατέρα της Ιταλικής γλώσσας και ποίησης.

Ο Δάντης, η Θεία Κωμωδία κι η Μουσική…

Παρακολουθώντας αυτό το ντοκιμαντέρ που μπορείτε να δείτε ελεύθερα κι εσείς με ελληνικούς υπότιτλους (οι σχετικές πληροφορίες εδώ), κι έχοντας γράψει πρόσφατα αυτή την ανάρτηση για τον πατέρα της Ιταλικής Ποίησης και Γλώσσας, ήταν επόμενο να σας το προτείνω. Αφού παρακολουθήσετε το trailer μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα για το περιεχόμενό του. Προσωπικά, έμαθα πολλά και σίγουρα συνέβαλε στην καλύτερη κατανόηση της συγκεκριμένης πλευράς του έργου του Δάντη. Σας θυμίζω ότι φέτος τον Σεπτέμβριο συμπληρώνονται 700 χρόνια απ’ το θάνατό του:

«Το ντοκιμαντέρ είναι ένα ταξίδι σε τρεις σταθμούς που παρουσιάζει την γόνιμη συνάντηση του έργου του Δάντη με την μουσική τέχνη. Το συγκεκριμένο θέμα προσφέρεται πολύ περισσότερο απ’ όσο θα πίστευε κανείς για μελέτη, όχι μόνο δεδομένου του όγκου πληροφοριών που ο ίδιος ο Ποιητής παρέχει στα ποιήματά του σχετικά με τη μουσική και τους μουσικούς της εποχής του, αλλά κυρίως εξαιτίας της περιρρέουσας πολιτισμικής ατμόσφαιρας και του συστήματος σκέψης του Μεσαίωνα, όταν η μουσική εθεωρείτο η «μεγάλη αδελφή» των μαθημάτων που αποτελούσαν την παραδοσιακή Τετράδα «Μουσική-Αστρονομία-Αριθμητική-Γεωμετρία», τέχνη θεωρητική πρώτα και επιτελεστική αργότερα.


Οι τρεις σταθμοί ενώνονται στο κοινό μουσικό θέμα με επιμέλεια του συνόλου SimoneSorini SYRENARUM, και αποτελούνται από τις διάφορες πλευρές του βίου και του έργου του κατ’ έξοχήν Ποιητή της Ιταλικής λογοτεχνίας. Στον πρώτο σταθμό μελετάται η παρουσία της μουσικής στα έργα του. Στον δεύτερο η έρευνα επικεντρώνεται στην ιδιαίτερη εταιρεία των Πιστών στην Αγάπη. Στον τρίτο και τελευταίο περιγράφεται η παρουσία της μουσικής στην πιο δύσκολη και συνάμα γόνιμη περίοδο της ζωής του Δάντη, εκείνη της εξορίας».

*Η φωτογραφία της ανάρτησης είναι από εδώ.

700 χρόνια απ’ το θάνατο του Δάντη: Μια στάση στη Βερόνα

Μεσόστρατα της ζήσης μας φτασμένος

στο μαύρο δάσος είχα ξεστρατίσει·

ο ίσιος δρόμος ήτανε χαμένος…

Canto I, Inferno

Το άγαλμα του Δάντη στη Βερόνα που φιλοτέχνησε ο Ugo Zannoni (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Στη Βερόνα και συγκεκριμένα στην πλατεία Piazza dei Signori, βρίσκεται το άγαλμα του Δάντη να μας θυμίζει ότι ζούσε εκεί, απ’ το 1312 ως το 1318, όντας εξόριστος. Ήμουν σ’ αυτήν την πόλη (δείτε και τη σχετική ανάρτηση) πριν 2 χρόνια και καθώς φέτος συμπληρώνονται 700 χρόνια απ’ το θάνατό του το βρήκα καλή ιδέα να σας εξηγήσω τι συνέβη τότε. Ο Δάντης λοιπόν γεννήθηκε στη Φλωρεντία και καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια. Τα χρόνια εκείνα η περιοχή αυτή ήταν διχασμένη, εξαιτίας της αντιπαλότητας των δύο μεγάλων της πολιτικών παρατάξεων . Οι Γουέλφοι έκλιναν περισσότερο με το μέρος του Πάπα, ενώ οι Γιβελίνοι (Ghibellini) με το μέρος του Γερμανού Αυτοκράτορα. Το 1292 οι Γουέλφοι επικράτησαν και εκδίωξαν τους αντιπάλους τους απ’ τα δημόσια αξιώματα. Διασπάστηκαν ωστόσο σε Μαύρους (Guelfi neri) που υποστήριζαν ότι δεν έπρεπε να δοθούν πολλά προνόμια στο λαό και στους Άσπρους (Guelfi bianchi), τους πιο δημοκρατικούς, που είχαν αντίθετη άποψη.

Στους δεύτερους ανήκε κι ο Δάντης. Επικράτησαν όμως οι Μαύροι, τον καταδίκασαν σε εξορία και στην πληρωμή ενός εξωφρενικού ποσού (5000 φλορίνια που έπρεπε να δώσει σε τρεις μέρες). Αδυνατώντας να το πληρώσει καταδικάστηκε να καεί ζωντανός όπου κι αν συλληφθεί, με αποτέλεσμα να εξοριστεί κι άρχισε να περιπλανιέται στην Ιταλία. Επισκέφτηκε τη Βερόνα το 1301 κι έμεινε εκεί για περίπου ένα χρόνο ως προσκεκλημένος του Bartolomeo I della Scala, μέλους της ισχυρής οικογένειας των Scaligere τους πέντε τάφους των οποίων μπορείτε να δείτε στις ακόλουθες φωτογραφίες και στον σύνδεσμο. Η οικογένεια δεν είχε ενδοιασμούς στο να καταλάβει την εξουσία αλλά όπως σημειώνεται απ’ τους ιστορικούς, στην συνέχεια αποδείχτηκε σχετικά δίκαιη και πολιτισμένη στη διακυβέρνησή της. Το κτίριο της σημερινής Νομαρχίας τους ανήκε κάποτε κι αργότερα πέρασε στους Ενετούς κυβερνήτες της Βερόνας.

Στη συνέχεια, το 1304 και το 1312, ο Δάντης επέστρεψε και φιλοξενήθηκε για 7 περίπου χρόνια από άλλο μέλος της ίδιας οικογένειας, τον Bartolomeo Cangrande della Scala, στον οποίο αφιέρωσε το σύνολο του επικού ποιήματός του Paradiso (υπάρχουν σχετικές αναφορές στις Επιστολές ειδικά στην ep. XIII, αλλά έχει σημασία να ξέρετε ότι υπάρχει μεγάλη συζήτηση σχετικά με την αυθεντικότητά τους, δηλαδή δεν είναι απόλυτα σίγουρο ότι τις έγραψε ο ίδιος ο Δάντης). Αναμενόμενη βέβαια η αφιέρωση, θα μπορούσαμε να πούμε, αφού ευεργετήθηκε από ‘κείνον τόσο ο ίδιος, όσο κι ο γιος του Pietro, οι σπουδές του οποίου στη Μπολόνια πληρώθηκαν απ’ τον προαναφερόμενο. Όσο βρισκόταν στη Βερόνα, έγραψε και το De Monarchia (εκτός απ’ το μεγαλύτερο μέρος του Paradiso). Στην πόλη αυτή ήταν ελεύθερος να διαδώσει τις ιδέες του και τα έργα του, να μελετήσει τα αρχαία κείμενα που βρίσκονταν στη βιβλιοθήκη του Καπιτωλίου, να θαυμάσει τα ρωμαϊκά ερείπια και να αναπνεύσει τον αέρα, ελπίζοντας σ’ ένα λαμπρό και ειρηνικό μέλλον, όπως σημειώνεται εδώ.

Σε περίπου δύο ώρες μπορείτε να δείτε τα μέρη και τα μνημεία που συνδέονται με την παρουσία του εκεί και να κάνετε κατά κάποιο τρόπο το δικό σας λογοτεχνικό ταξίδι στο παρελθόν, καθώς θα διαπιστώσετε ότι συγκεκριμένες περιγραφές που απαντώνται στη Θεία Κωμωδία συμπίπτουν με υπαρκτά αντικείμενα που βρίσκονται π.χ. στους τάφους των Scaligere (Arche Scaligere), με παιχνίδια της εποχής όπως πχ. το Palio που ενέπνευσε μερικούς στίχους που υπάρχουν στην Κόλαση (Inferno), με συγκεκριμένα μέρη όπως το Αβαείο του San Zeno, η Sant’Elena, κι όχι μόνο.

Εξώφυλλο σχετικής έκδοσης στα ελληνικά (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Υπάρχει κάτι ακόμη πιο συναρπαστικό για ορισμένους: μιαν αινιγματική αναφορά δηλαδή του πατέρα της Ιταλικής γλώσσας, σ’ ένα απόσπασμα του προαναφερόμενου έργου που κάνει πολλούς ανθρώπους να πιστεύουν ότι η ιστορία του Ρωμαίου και της Ιουλιέτας δεν ήταν απλώς θρύλος. Κι αυτό γιατί αναφέρεται στους Μοντέκους και στους Καπουλέτους (Montecchi e Cappelletti). Στην πλάκα λοιπόν που υπάρχει στην πρόσοψη του λεγόμενου Σπιτιού του Ρωμαίου έχουν αναρτηθεί οι σχετικοί στίχοι κι εδώ υπάρχουν οι αντίστοιχες φωτογραφίες.

Όπως και να ‘χει εγώ σύντομα θα σας γράψω για ένα άλλο τραγικό, σύγχρονο ζευγάρι και θα ολοκληρώσω τώρα αυτή την ανάρτηση εξηγώντας πως ο λόγος που ο Δάντης έφυγε το 1318 απ’ τη Βερόνα και πήγε στη Ραβέννα (όπου και πέθανε στις 14 Σεπτεμβρίου του 1321), φαίνεται να μην είναι ένας. Διάφορες αλλαγές στην πολιτική κατάσταση της εποχής κι άλλα γεγονότα έπαιξαν ρόλο. Η πόλη τον θυμάται και τον μνημονεύει πάντα βέβαια. Άλλωστε το οικογενειακό παρεκκλήσι των Alighieri βρίσκεται στην εκκλησία του San Fermo, ο γιος του Pietro έμενε στο Palazzo Bevilacqua, το οποίο εξακολουθεί να υπάρχει ακριβώς μπροστά από την εκκλησία της Santa Anastasia, οι απόγονοί του παράγουν Amarone και άλλα τοπικά κρασιά κ.ο.κ.

Piazza dei Signori. Στο κέντρο το άγαλμα του Δάντη (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Μάλιστα το 2019 έγινε αυτή η εκδήλωση κι αυτές οργανώνονται φέτος προς τιμήν του. Στο ακόλουθο video τέλος, φαίνονται όλα τα μέρη που συνδέονται με κείνον μέσα από μια έξυπνη ιστορία συνάντησης ενός άντρα και μιας γυναίκας κι έστω και μ’ αυτόν τον τρόπο μπορείτε να τα δείτε (σας εύχομαι κι από κοντά κάποτε). Όσο για μένα, χαίρομαι που έστω για λίγο περπάτησα στα βήματά του εκεί κι ελπίζω να κατάφερα να σας πάρω μαζί μου νοερά, σ’ αυτό το ταξίδι… Σας αφήνω, ως την επόμενη φορά, μ’ αυτούς τους στίχους που ξεχώρισα και ταιριάζουν -ειν’ η αλήθεια- στην εποχή μας:

Μα η ψυχή στα θαύματα προστρέχει

καθώς οι κόλασες μας καταπίνουν…

Canto XIV, Inferno

*Όλες οι φωτογραφίες αυτής της ανάρτησης τραβήχτηκαν από μένα κι έχουν ανέβει στους προσωπικούς λογαριασμούς που διατηρώ στο flickr και στο Instagram αντίστοιχα. Οι πηγές που χρησιμοποίησα υπάρχουν όλες, στους σχετικούς συνδέσμους. Τα αποσπάσματα είναι απ’ το βιβλίο που εικονίζεται, το οποίο εκδόθηκε το 1986 και του οποίου την ορθογραφία διατήρησα αυτούσια.